Шет тілін оқытуда дағдысын қалыптастыру

1. Шет тілін оқытуда дағдысын қалыптастыру
2. Тіл ұстанымдары
3. Тіл морфологиясы
4. Қорытынды
5. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының басты мақсаттарының бірі – қазақ тілін жоғары оқу орындарында оқытуды жетілдіру, жақсарту. Оның бағдары – «дүниеге жауапкершілікпен қарайтын, инновациялық, шығармашылықпен ойлауға дағдыланған, мәдениеті жетілген, адамгершілігі мол, білікті мамандардың жаңа ұрпағын қалыптастыру», шебер сөйлейтін, шешен мамандарды дайындау.
Бәсекелестік өмір сүрудің басты шарты болып отырған өзгермелі кезеңде жоғары білім беру жүйесіне қойылатын талаптар да күшейіп отыр. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында айтылғандай, жоғары білімді дамытудың негізгі үрдісі мамандар даярлау сапасын арттыруға ерекше көңіл бөлінуде. Осы ретте мұғалімдер даярлайтын жоғары оқу орындары алдында үлкен де салмақты міндеттер тұр. Бұл міндеттердің шешімі студеттерге мемлекеттік стандартқа, оқу бағдарламаларына сәйкес ғылым салаларынан білім берумен ғана шектелмейді. Жоғары мектепті бітірушілер болашақ кәсібін терең түсінетін, меңгерген білімін мазмұнды, дәлелді түрде, әдеби тілмен шебер жеткізе алатындай, тіл байлығы мол маман болып шығуы тиіс. Сондықтан жоғары оқу орнында оқытылатын қазіргі қазақ тілінің салалары арқылы студенттерді өз ойларын жүйелі, түсінікті етіп, шебер сөйлеу үрдісіне дағдыландыру маңызды мәселе болып табылады. Осы тұрғыдан келгенде, болашақ қазақ тілі маманы терең кәсіби білімімен бірге, шығармашылық ойлау қабілеті жоғары, пікірін жүйелі түрде жеткізе алатын, сөйлеу шеберлігі қалыптасқан тұлға болуы тиіс.
1 Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы // Ана тілі. 15.02.2001. -№ 7. -1 б.
2 Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы // Егемен Қазақстан. 26.12.2003. -№ 332. -333 б.
3 Оразбаева Ф. Тілдік қатынас. -Алматы: Сөздік – Словарь, 2005. -272 б.
4 Балақаев М. Тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту. –Алматы: Мектеп, 1989. -95 б.
5 Алтынсарин Ы. Таза бұлақ. Оқу-әдістемелік шығармалар. -Алматы: Жазушы, 1988. -314 б.
6 Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. -Алматы: Ана тілі, 1992. -448 б.
7 Шонанұлы Т. Білім кеңесінің програмы және 1-басқышта ана тілі. Жаңа мектеп, -1929. -№ 9. -18-22-б.
8 Сарыбаев Ш.Х. Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері. -Алматы, 1959. -99 б.
9 Жиенбаев С. Қазақ тілін оқыту методикасы. -Алматы: Қазақстан мемлекеттік баспасы, 1946. -115 б.
10 Бегалиев Ғ. Бастауыш мектептегі қазақ тілі методикасының мәселелері. -Алматы: ОҚБ, 1956. -190 б.
11 Рахметова С. Бастауыш класс оқушыларының тілін дамытудың ғылыми-әдістемелік негіздері. Педагог.ғыл.докт...дисс.автореф. –Алматы: Абай атындағы АлМУ, 1994. -62 б.
12 Әбдікәрім Т. «Әліппе» мен «Ана тілі» оқулықтарында мәтін түзудің ғылыми-әдістемелік негіздері. Педагог.ғыл.докт...дисс.автореф. –Алматы: Абай атындағы ҚазҰПУ, 2007. -48 б.
13 Құрманова Н. Сөз тіркесін оқыту барысында оқушылардың тілін дамыту әдістемесі. –Алматы: Ротапринт КазНИИЭО АПК, 1998. -29 б.
14 Жапбаров А. Қазақ тілін оқыту арқылы тіл дамытудың әдіснамалық және әдістемелік негіздері (V-ІХ сыныптар). Педагог.ғыл.докт... дисс.авторефер. –Алматы: Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты, 2004. -50 б.
15 Балақаев М. Қазақ әдеби тілі және оның нормалары. –Алматы: Ғылым, 1984. -181 б.
16 Хасанұлы Б. Ана тілі – ата мұра. -Алматы: Жазушы, 1992. -269 б.
17 Болғанбайұлы Ә., Қалиұлы Ғ. Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы. –Алматы: Санат, 1997. -256 б.
18 Селевко Г.К. Энциклопедия образовательных технологий. -М.: Народное образование, 1998. –С. 816.
        
        Жоспар
1. Шет тілін оқытуда дағдысын қалыптастыру
2. Тіл ұстанымдары
3. Тіл морфологиясы
4. Қорытынды
5. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Шет ... ... ... қалыптастыру
Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған ... ... ... бірі – қазақ тілін жоғары оқу
орындарында оқытуды ... ... Оның ...... ... ... шығармашылықпен ... ... ... ... мол, ... ... ұрпағын қалыптастыру», шебер сөйлейтін, шешен мамандарды дайындау.
Бәсекелестік өмір сүрудің басты шарты болып отырған өзгермелі ... ... беру ... ... ... да күшейіп отыр. Қазақстан
Республикасының 2015 ... ... ... ... ... ... ... білімді дамытудың негізгі үрдісі мамандар даярлау
сапасын арттыруға ерекше көңіл ... Осы ... ... ... оқу орындары алдында үлкен де салмақты міндеттер тұр. ... ... ... ... ... ... сәйкес ғылым салаларынан білім берумен ғана ... ... ... ... кәсібін терең түсінетін, меңгерген
білімін мазмұнды, дәлелді түрде, әдеби ... ... ... ... ... мол ... ... шығуы тиіс. Сондықтан жоғары оқу орнында оқытылатын
қазіргі қазақ тілінің салалары арқылы ... өз ... ... ... ... ... ... дағдыландыру маңызды мәселе болып
табылады. Осы тұрғыдан келгенде, болашақ қазақ тілі ... ... ... ... ... ... қабілеті жоғары, пікірін жүйелі түрде
жеткізе алатын, сөйлеу шеберлігі қалыптасқан ... ... ... ... тілінің салаларын оқыту барысында студенттің кәсіби-
әдістемелік ... ... тіл ... ... де басты назарда
ұстауды қажет ... ... ... ... сөз ... ... ... талдай алатын, яғни меңгерген білімін іс жүзінде
орынды пайдаланатын студент тыңдаушыға өз ойын айқын, анық етіп ... Бұл ... ... ... ... ... ... тіл
дамыту жұмыстары негізінде меңгеруі арқылы жүзеге асады. Сондықтан қазіргі
қазақ ... ... ... ... ... студент тілін дамытуды
бүгінгі қоғамдық-әлеуметтік сұраныммен сәйкестендірудің басты шарты ретінде
ғылыми-әдістемелік тұрғыдан зерделеу ... ... ... тілін дамыту тілдік қатысымдық іс-әрекет арқылы нәтижелі
жүргізіледі, өйткені «тілдік қатынас – сөйлеу тілі ... ... ... ... жай ғана ... дегеннен гөрі тамыры тереңге жеткен,
өмірде өзіндік орны бар, қоғамның дамуы үшін ең ... ... ... ... ... ... ... алмасуы, адамдар
қатынасының түп қазығы дегенді білдіреді».Тіл дамытудағы ...... тілі ... еркін қарым-қатынас жасауды қамтамасыз ету. Сондықтан
тілді қарым-қатынас құралы ретінде оқытуда, ... ... ... ... ... ... ... атқарады. Олай болса, студенттің
ғылым саласынан игерген ... ... ... ... орынды пайдалана
білуге дағдыландыру – қазіргі уақыт ... ... ... өзекті
мәселе.
Халық тілінің қайнар бұлағы – шешендік ... ... ... ... ... ... сөздік қорын байыту тіл дамыту жұмыстары
арқылы іске ... ... бойы ... тіліміздің байлығы студенттің
ана тілін қастерлеп, тілдегі ұлттық рухты терең ... ... ... ... ... морфология саласынан теориялық білім берумен қатар
тіл дамытуды басты ... ... оны ... ... әдістемелік жүйе
ретінде зерделеу – қазақ ... ... ... ... мәселелердің
қатарына жатады.
Қазіргі заман жағдайында жоғары білім беру жүйесі ... ... ... ... пен дағды-машықтың негізінде дербес,
әлеуметтік және кәсіби біліктілікке қол жеткізу мақсатын көздеп ... ... ... шешімі студенттің игерген базалық ... ... ... ... ... сөз ... жеткізе білуіне келіп тіреледі.
Сондықтан жоғары мектепте студенттің қазақ тілінің ... ... ... ... да, ... да ... ... дағдыландыратын
тіл дамыту жұмыстарымен ... ғана ... ... Олай ... тілін дамытуды кәсіби біліктіліктің негізгі көрсеткіші ... ... ... ... ... ... ... пен нарықтың жылдам өзгеріп жатқан жағдайына
бейімделген жаңа ... ... ... оқытудың жаңа әдіс-тәсілдермен
жүргізілуі басты меже болуы тиіс. ... ... ... ... ... ... өз ойын ашық айтуға, пікір
алысуға жетелейтін әдіс түрлерін қолдану тіл ... ... ... жағдай жасайды. Бұл студенттің қазақ тілінің морфология саласынан
меңгеретін теориялық білімі мен сөйлеу шеберлігінің тығыз бірлікте жүзеге
асуының ... ... ... ... ... ... мен тіл дамыту
арасында тұрақты әрі табиғи ... ... ... Бұл ... жаңа өмір
мұқтаждығы деген тұжырым күні ... ... өз ... ... ... ... оқу ... оқитын студенттер арасында тілдік нормаға сәйкес
сөйлей алмайтындары кездеседі. Оның басты себептері – жоғары оқу ... тілі мен ... ... ... ... ... морфология саласын
оқытуда тіл дамыту жұмыстарына өз мәнінде көңіл бөлінбеген, бағдарлама,
оқулықтар мен оқу ... да тіл ... ... ... Бұл
жоғары мектепте тіл дамытуды ... ... ... ... ... ... ... екендігін анықтай түседі.
Қорыта айтқанда, жоғарыдағы тұжырымдар болашақта мектептің белді тұлғасы
болатын бүгінгі студенттің ... ... ... ... мен ... тығыз бірлікте қалыптасуының әдістемелік негіздерін анықтаудың
өзекті екенін дәлелдей түседі.
Зерттеудің мақсаты. Жоғары оқу орнында қазіргі қазақ ... ... ... ... тілін дамытудың ... ... ... тілі мен ... ... жаңа технологияға сай тіл
дамытудың әдістемелік жүйесін ... оның ... ... ... ...... оқу орнының қазақ тілі мен әдебиеті бөлімінде
қазіргі қазақ ... ... ... ... ... ... дамыту
үдерісі.
Зерттеу пәні – жоғары оқу ... ... ... ... морфология
саласы арқылы студенттер тілін дамыту әдістемесі.
Зерттеудің міндеттері:
- ... оқу ... ... ... ... ... саласын оқытуда
студенттер тілін дамытудың ... ... ... дәлелдеу;
- морфологияны оқыту арқылы студенттер тілін дамыту ... ... ... ... ... ... ... жаңа технология негізінде
оқыту барысында студенттер тілін дамытудың ... ... ... морфология саласы арқылы студенттердің сөздік қорын байытудың
жолдарын анықтау;
- студент тілін дамытатын кешенді жұмыс ... ... ... ... дамытуда жаңаша жаңғыртып оқыту әдістемесін
пайдаланып, студент белсенділігін ... ... ... ... әдістеріне бағытталған тапсырмалар жүйесін жасау;
- студент ... ... ... ... ... сүйеніп дәлелдеу.
Зерттеудің ғылыми болжамы. Егер морфологияны ... ... ... ... ... бір жүйемен үздіксіз жүргізіліп, оларды шебер, жүйелі
сөйлеуге дағдыландыру ... ... мен ... ... ... жаңа ... қолдану арқылы күтілетін
білім нәтижелері студенттердің ... ... ... ... онда студенттердің тілін дамытудың, сөздік қорын байытудың
нәтижесі мен мүмкіндігі арта ... ... ... ... ... ... шебер сөйлейтін, қазіргі заман талаптарына сай, бәсекеге тұра
алатын, қабілетті жеке тұлғаны тәрбиелеу, қалыптастыру жүзеге асады.
Зерттеудің жетекші ... ... оқу ... ... ... ... тіл
дамытумен тығыз бірлікте жүргізілгенде, студент қоғамдық-әлеуметтік ортада
ойын еркін жеткізуге, әдеби ... ... ... ... ... әдіснамалық негізі. Ғылыми еңбекте педагогика, психология,
лингвистика және қазақ тілін ... орыс ... ... шет ... ... ... ... жаңа технологиялары туралы ғылыми-
әдістемелік еңбектер, оқулықтар мен оқу ... ... ... ... ... ... баяндау, бақылау, салыстыру,
сипаттау, жүйелеу, жинақтау, талдау, ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығы:
– жоғары оқу орнында қазіргі қазақ тілінің морфология ... ... тіл ... ... ... тереңдетіліп, оның басты
мақсаты студенттің ... ... ... ... ... ... ... екені дәлелденді;
– қазақ тілі мен әдебиеті мамандығы бойынша морфологияны оқыту барысында
студенттер ... ... ... жүйесін сараптау арқылы студенттерді
кәсіби шебер сөйлеуге ... ... ... ... ... студенттің болашақ кәсіби мамандығына сәйкес ... ... ... тіл дамытудың жаңа әдістемелік ... ... өзін жеке ... деп ... қалыптастыру, белсенділігін
күшейту, қызығушылығын арттырудың маңызы зор екені айқындалды;
– студент тілін дамытуда қолданылатын әдіс-тәсілдер ... ... ... жолдары белгіленді;
– студент тілін дамытуда тілдік қатысым әдісі үлкен қызмет атқаратындығы
анықталды;
– морфологияны оқытуда би-шешендер сөздерінің үлгісі ... ... ... ... ... студенттерді ғылыми жұмысқа баулу арқылы ғылыми стильге жаттықтыруға,
тіл терминдерімен сөздік қорын ... ... және ол ... ... тілін дамытуда маңызды екендігі анықталды;
– студенттің кәсіби тілін дамытуда, қалыптастыруда іскерлік ойындар,
ойбөліс, ойталқының белсенді әдіс ... ... ... ... ... оқу ... морфологияны оқыту арқылы студенттер тілін
дамытудың ғылыми-әдістемелік жүйесі ... ... ... ... ... ... ... морфологияны оқыту арқылы студенттің
тілін дамытудың ғылыми-теориялық ... ... үшін ... ... әдістемелік, шешендік мәселелері бойынша
ғылыми еңбектерге ... ... ... ... бақылау тәжірибесін
өткізу үшін оқу материалдары жинақталды.
Екінші кезеңде (2003-2005жж.) жинақталған ғылыми ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
студенттердің тілін дамытудың жүйелі ... ... тіл ... ... мен ... ... нақтыланды, студенттер тілін
дамытудың тиімді жолдары, амал-тәсілдері қалыптастырушы эксперимент арқылы
сынақтан өткізілді.
Үшінші кезеңде ... оқу ... ... ... нәтижелер тексеріліп, талданып, ғылыми-әдістемелік тұжырымдар
жасалды.
Зерттеудің теориялық маңызы. Зерттеу ... ... ... ... ... осы мәселеде оны ... жаңа үлес ... ... ... ... оқу ... келешекте түрлі мамандық
бойынша ... тіл ... ... әдістемесіне теориялық-
әдістемелік негіз қызметін атқарады. Ғылыми ... ... оқу ... ... ... ... дамып, жетілуіне әсер ... ... жол ... үлгі ... ... ... ... жұмысын жоғары оқу орындарында
арнайы курс оқуға, арнайы семинар сабағында қолдануға ... ... ... ... ... ... оқулық, оқу құралдарын жазуға
септігін тигізеді. Сонымен бірге, әдістеме ілімі бойынша зерттеу ... ... ... ізденушілер, магистранттар, оқытушылар
пайдалана алады.
Алынған ғылыми нәтижелердің сенімділігі мен ... ... ... ... ... тұрғыдан сараланып талдануы арқылы
танылады. Зерттеудің мақсат-міндеттері мен оның жүйесіне сәйкес ... ... ... ... ... оқу ... қазақ тілі мен
әдебиеті бөлімінде тиімді қолданылуына негіз бола алады.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар:
– жоғары мектепте морфологияны оқыту ... ... ... ... ... маманын даярлаудың сапасын арттыруға, білікті, іскер маман даярлауға
мүмкіндік береді;
– морфологияны оқыту барысында студенттер ... ... ... жаңа әдістерін қолдану қажет. Тіл дамытуда қатысымдық әдіс,
көрнекілік әдіс, ... ... т.б. ... ... ... мол;
– студенттердің кәсіби шебер сөйлеу дағдыларын қалыптастыруға
бағытталған әдістемелік жүйе ... ... ... ... ... ұстанымдары арқылы жүргізілсе, нәтиже сапалы болады;
– тіл дамыту жұмыстарын түрлендіріп отыру ... ... ... ... ... ... ... студенттерді ғылым жаңалықтарымен таныстыру
олардың сөз шеберлігін қалыптастыруға бағытталуы тиіс;
... оқу ... тіл ... тіл білімінің барлық саласымен
байланысты болғандықтан, тіл ... тіл ... де, ... де ... ... ... морфологияны оқытуда студенттердің тілін билердің шешен сөздерінің
үлгісімен, ғылыми ... ... ... іскерлік ойын, ойбөліс, ойталқы
арқылы дамыту жақсы нәтиже береді;
... ... ... тіл ... ... білім беру, тәрбие
жұмысымен байланысты жүргізу ... ... ... әрі ... шебер сөйлейтін, қазіргі заманның талабына
сәйкес ісіне сөзі сай ... ... тіл ... ... ... ... асады.
Жұмыстың талқылануы мен жариялануы. Зерттеу жұмысының негізгі мазмұны,
тұжырымдары, нәтижелері халықаралық және республикалық ғылыми-практикалық
конференцияларда жасалған ... ... ... ... ... шетелдік басылымдарда–Жөнге
ұлттары (Қытай), Кыргыз аграрлык университетинин жарчысында ... ... ... және ... мен ... ... бекіткен
тізімдегі республикалық басылымдарда: «Ізденіс», «Ұлт тағылымы», «Ұлағат»,
«Қазақ тілі мен ... ... ... «Қазақстан мектебі»
журналдары мен ... ... Абай ... ... жарық көрді.
Диссертация жұмысы Абай атындағы ҚазҰПУ-дың қазіргі ... ... мен ... ... және ... ... ... әдістемелік семинардың кеңейтілген мәжілісінде талқыланған.
Диссертация бойынша 1 монография, 6 мемлекеттік ... ... ... оқу бағдарламалары, 3 оқулық, 10 оқу құралы, 5 оқу-әдістемелік
құрал, 41 ... ... ... ... ... кіріспеден, төрт тараудан және
қорытындыдан, сілтеме жасалған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Тіл ұстанымдары
Теориялық білім мен тіл ... ... ... ... оқу
орнында тілдің жекелеген салаларынан теориялық білім беріледі. Бірақ ... ... ... білім берілгенімен, оның қолданыс жағы назардан тыс
қалады. Жаттығулар жинағындағы жекелеген сөйлемдер, ... ... ... ... тілдік бірліктерді табу ғана болады да, студенттің
сөйлеу шеберлігін қалыптастыруға мән ... Ал ... ... ... ... ... өз ойларын жүйелі, ... ... ... тілдік нормаларды шебер меңгеріп, ... ... ... ... ... ... ... ғана тіл саласынан алған теориялық
білім сөйлеу жағдайында септігі тиеді. Осы тұрғыдан келгенде, ... мен тіл ... ... ... ... ... дамытудағы түпкі
қазық, ең басты қағида болады. Оқыту тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... мақсатын ғана көздеп
қоймай, сол білімнің студенттің шығармашылық жеке тұлғасын ... ... ... ұшталуына, өздігінен білім алуға құштарлығын
оятуға ықпал ету жағына ерекше көңіл бөлінді.
Даралық пен ... ... ... ... ... үдерісі
студенттің әрқайсысы мен барлығының ... ... ... ... бірлігі негізінде біріктіреді. Сондықтан оқытуда жағымды уәждеме
туғызу, тіл дамытуға арналған жұмыстың студенттің ... ... ... сай ... мәселелі жағдаяттар туғызып, кез-
келген тапсырманы өз бетімен орындай білуге ... ... ... Бұл
жұмыстарды іске асыру студенттің жеке субъекті ретіндегі бейімділігі,
икемділігі және дайындық ... ... тіл ... ... ... ... жұмысты орындауда
шығармашылық, бастамашылық танытып, өзінің икемділігін, білімін ... ... ... жеке тұлға ретінде орындаған жұмыстары, топ
студенттерінің талқылауы, ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлға ретінде орындалған жұмысты қорытындылап,
жинақтап, өз пікірлерін білдіріп, баяндап, сөйлеуге жаттығады, әрі ... ... ... ... ... Бұл үшін оқытудың
жекелей, ұжымдық түрлерін қолдануға болатындай, студент тілін жетілдіруге
ықпал ... ... ... жиі ... тиімді.
Оқытудың саналылық және белсенділік ұстанымы да студент тілін дамытуда
басты рөл ... ... ... ... меңгеру нақты тілдік
материалдарды дұрыс түсінуден, студенттің өзінің жауапкершілігін сезінуден
басталады. Игерген ... ... ... ... ... пайдаланған
студенттің әр сөздің мағынасы мен мәніне терең ... ... ... ... ғана ана тілінде еркін сөйлей алуына мүмкіндігі болады. Осылайша
саналы ... ... ... ... ... ... деген қызығушылық оянып,
белсенділігі артады. Демек, студенттердің оқу белсенділігінің артуы білімді
саналы меңгеруінің басты ... ... ... ... ... ... жүйесі үш кезеңде
ұйымдастырылды: 1) анықтау; 2) ... 3) ... ... ... ... ... бөлінбей тұрғанда, толық жүргізілді.
Алдымен ... ... ... ... ... Анықтау
эксперименті барысында жұмыс түрлері мына ... ... ... жасалған анкета ұсыну; бақылау және тәжірибе топтарын
белгілеу; эксперименттік оқытуға қажетті материалдарды дайындау; ... ... ... ... ... деңгейін анықтау.
Студенттің оқыту экспериментіне ... ... даму ... ... ... Бұл мақсатта студенттің сөздік қоры, билердің
шешендік үлгісімен ... ... жаңа ... ... жұмыс
түрлерімен таныстығы және топ алдында сөйлеу, сұрақ қоя білу, өз ... ... ... Ол ... ... ... ... ойбөліс, ойталқы қолданылды. Осыған орай ... ... ... Тіл ... мәселесінің жүргізілуін анықтау. Онда мынадай жұмыстар
қамтылды:
– тіл дамытудың оқу ... ... ... сай орта ... ... тіл ... ... сипаты;
– жоғары оқу орындарына арналған оқулықтар мен әдістемелік еңбектерде
тіл дамыту ... ... ... ... ... ... қорыту эксперименттерінің нәтижесі
зерттеу барысында морфологияны оқыту арқылы студент тілін дамытуға қатысты
ұсынылған әдістемелік ... ... ... ... ... екендігін
байқатты. Эксперимент нәтижесі: а) студенттердің эксперимент ... ... сай ... оған ...... оқу ... ... салаларын оқытқанда тіл дамытуға көңіл бөлінбейтіндігі, мектепте
басталған тіл дамыту жұмысының жоғары оқу ... ... ... ... ... ... әсіресе қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғаліміне
қойылар талап өте жоғары. ... ... ... ... ... үшін ... тілінің морфология саласының теориялық материалдары
тіл дамыту жұмыстарымен ұштастырыла жүргізілуі тиіс. Ол үшін ... ... ... ... ... деп ... Сондай-ақ тіл дамыту
жұмысы нәтижелі болу үшін дәрісханадан тыс жұмыстарды да жүйелі ... ... ... ... ... ... мен ... ұстанымы. Ғалымдар тілдік
әрекеттің әрқайсысының өзіндік тәсілдері, ерекшеліктері бар екендігін
айтады. ... ... ... тілі мен ... ... ... т.б.
Студент тілін дамытуда оның сөйлеу тіліне яғни ... ... ... ... ... ... пайдалануға болады. Сол сияқты
жазбаша тілге қатысты жұмыс түрлеріне баса назар аударылады. Студент тілін
дамытуда бұл екі ... ... ... алынып, интеграция жолымен де
жүргізіледі. Болашақ ... тілі мен ... ... екі ... ... тіл дамыту жұмысын көркем әдебиетпен ... ... ... ... ... ... жүргізілген жұмыстар
нәтижелі болады. Олай болса, дифференциация мен интеграция ұстанымы ... ... ... ... әрқайсысының айырмашылықтарына
қарай тереңдетіліп жүргізіледі, ал тіл дамытуда тілдік бірліктер мен әдеби
шығармаларды қатар қолдану тиімді болады.
Белсенділік ... ... ... ... ең ... ... белсенділіктеріне байланысты. Өйткені әр студент өзінің ... ... ... ... ... жетілдіруге талпынбаса,
белсенділік танытпаса, сөздік қорын толықтырып, жүйелі, мазмұнды сөйлеуге
үйрене алмайды. Белсенділік таным процесінің басты ... ... ... ... арқылы іске асырылады. Студенттің шебер сөйлеу белсенділігі
оның тілге деген сезімінің оянуына ... ... ... ... ... тіл ... ... сәйкес ұйымдастырылған жұмыстардың
жүйелілігі, тартымдылығы басты рөл атқарады. Оқытушының студентті көркем де
шешен сөйлеуге ынталандыратын түрлі ... ... ... ... күшті. Сабақта және сабақтан тыс кезде ұйымдастырылатын тіл дамыту
мақсатындағы жұмыстар студенттердің эмоционалды белсенділігін ... ... ... ... ... ойталқы, ойбөліс секілді әдістерді
тиімді пайдаланғанда, студент белсенділігі арта ... ... ... тіл ... байланысы ұстанымы. Тіл дамыту тіл
білімінің салаларымен байланысты жүргізіледі, тіл білімінің теориялары ... ... ... Тіл дамытуды басқаша айтсақ, тілдік ... ... ... ... ... еді. ... тілдік бірліктерді сөйлеуде
дұрыс, орынды қолдана білу қажет Бұл тіл ... тіл ... ... ... ... Тіл дамыту – қазақ тілін оқыту әдістемесіндегі өте
күрделі мәселе. Өйткені тіл дамытудың ... ... ... құралдары,
студент тілі дамуының деңгейін бағалау өлшемдері болуы қажет.
Жоғары оқу орнында студенттерге ... ... ... ... олардың
сөйлеу тілінің сапасын арттыру кешенді жүргізілген жұмыстар арқылы ... ... тіл ... ... кешенді жұмыстар бойынша жүргізілуі
қажет. ... ... ... жаттығулар, іскерлік ойындар, ойталқы,
ойбөліс, шығармашылық т.б. ... ... ... орындалса ғана
нәтижелі болады. Мұндай тапсырмалар студенттің өзінің ... ... ... ... ... ... ... мәнерлілігі, сөздік
қорының байлығы, бейнелі сөздерді пайдалануы секілді шеберліктерді игеруіне
ықпал етеді. Сөйтіп, ... ... ... ... тілдік құралдарды
таңдап, жүйелі сөйлеуге төселеді. Студенттің жеке ... ... ... ... ... ... ... сөйлей білуі –
болашақта жақсы маман болуының кепілі. Ол өз ойын жүйелі де ... ... ... ... дәлелдей білуге дағдылануы қажет. Бұл талаптардың
бәрі тіл дамыту жұмыстары кешенді жүргізілгенде ғана ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдауға болады: ауызша,
жазбаша тіл дамыту мақсатын көздеуі тиіс; ... ... ... ... ... кешенді жұмыстар үздіксіз тіл ... тіл ... ... жүргізілуі керек; кешенді жұмыстар сөздік
қорды ... ... ... ... ... ... ... ұстанымы. Белгілі ғалым М.Балақаев тілдік
нормаға «тілдегі бірізділік, тіл ... ... ... сөз, ... ... заңдылыққа бағындыру», - деген анықтама бере ... ... ... әр адамның терең түсіне ... ... ... ... ... ... де ... Студент тілін
дамытуда тілдік норманы қалыптастыру ... ... ... тиіс.
Тілдік норманы қалыптастыру сабақта және сабақтан тыс ... ... ... ... ... бұл ... ... тығыз бірлікте анықталады. Әсіресе тілдік ... ... ... ... ... ашылады. Себебі кешенді
жұмыстар кезіндегі тіл дамытуда тілдік нормалар басты негіз бола ... ... әр ... ... қызметіне мән беретін, сөйлеу шеберлігі
қалыптасқан студент өз ойын ... ... де ... ... ... болады.
Сонымен, тілдік норманы қалыптастыру ұстанымының шарттарына ... ... ... де, ... да тіл нормаларын сақтау – тіл
дамытудың басты тірегі; тілдік жүйе мен тілдік норманы үнемі назарда ... ... ... ... ... ... мән беру ... морфологиясы
«Жоғары оқу орнында морфологияны оқыту арқылы студенттер тілін дамытудың
ғылыми-әдіснамалық негіздері» атты екінші тарау төрт ... ... ... ... ... ... ... орнында тіл дамыту әдістемесінің ... ... оқу ... тіл ... ... педагогикалық негізі.
4.Жоғары оқу орнында студент тілін дамытудың шешендіктану негізі.
Жоғары оқу ... тіл ... ... ... ... ... тілі мен әдебиеті мамандары дайындалады, бірақ сол болашақ мамандарды
шебер сөйлеуге үйрету, төселдіруге мән берілмейді. Осы орайда ... ... ... тіл ... ... – тіл», - ... өте ... ... Олай ... болашақ жас маман лингвистиканы,
тіл білімін меңгерумен бірге, оның арқауы–тілді де жетік меңгеруі ... ... оқу ... ... орын алуы ... Б.Хасанұлының «оқу
бағдарламасында «ана тілі» жөнінде арнайы бап кездеспейді» ... ... ... ... ... ана ... ... бағдарламадан орын
алса, сөйлегенде, жазғанда ойын жеткізуге қиналатын студент болмас еді.
Бұдан студент тіл ... ... қана ... оны ... ... білуі
керек деген қорытынды шығады. Олай болса, студентке тіл теориясын үйрету
қандай қажет ... ол ... ... қолдануға дағдыландыру да сондай
қажет.
Қазіргі кезде тіл дамыту мәселесіне ерекше мән беріліп отыр. Рас, ... тек ... ғана ... ... жоқ, оның ... ... бар. Тіл
дамытудың жоғары сатысы – тіл мәдениеті, ... ... Тіл ... зерттеген ғалым – М.Балақаев. Ол «Өнер-білімге ... ... ... ... болу ... тіл ... ... да соған сәйкес болу
керек... бастауыш, орта ... ... ... оқу ... бітірген жастар
да: -Ал, мен де тіл мәдениетін жете меңгеріп шықтым, -дей алмайды. Өйткені,
оған жету төте жол ... ... ... бар қиын жол, оның ... ... емес, ғасырлар бойы даму, жетілу тарихында ... ... ... ... [4, ... деп, оның асылын таңдап
қолдана білу керек деп санайды. Ол үшін тіл ... ... ... қалыптасуы қажет екендігін айтқан. М.Балақаев мәдениетті, әдеби тілде
сөйлеу білімді, мәдениетті адам межесі деп ... Тіл ... сөз ... мен ... ... ... мен оның
құрылымында, стилистика мен стильдер тармақтарында, орфоэпия ... және ... мен ... ... тәртібінде деп,
олардың бәрінің тіл мәдениетіне, тіл ... ... ... ... тек грамматиканы оқыту арқылы, тек сөздік қорды байыту ... ... ... ... ... Бай ... қорды грамматикалық
заңдылықтар бойынша қолдана білуге ... ... ... әдемі сөйлеуді
қалыптастыруға болады.
Демек, жоғары оқу орнында тіл теориясын, заңдылықтарын үйретумен бірге,
оны ... ... ... ... де ... қажет. Бұдан әдеби
тілде сөйлеуге үйрену – екі ... ... ... ... ... тіл дамыту жоғарыда М.Балақаев ... тіл ... ... ... ... да тіл дамытудың ғылыми негізі
лингвистика яғни тіл білімі болып саналады.
Морфология – ... ... ... ... ол ... барлығы тіл дамытуға қатысты. Өйткені морфологияның нысандары
– олардың тілде қолданылу заңдылықтарының ... Тіл ... ... заңдылықтарын дұрыс сақтап, тіліміздің морфологиялық заңдылықтары
бойынша ... ... ... ... тіл ... жұмысы
грамматикалық заңдылықтармен байланысты жүргізілуі тиіс. Морфологияны
оқытуда студенттер тілін дамыту жұмыстарында сөз ... сөз ... ... ... тіл ... ... тұжырымдары басты рөл
атқарады. Осыған орай морфологиялық ... ... ... дамыту
мақсатына сай сөйлеу тәжірибесінде қолдануға септігі тиер ... ... ... ... ... морфологияны оқыту арқылы дамытуда
олардың сөз мағыналарын жетік біліп, сөйлеу кезінде ... ... ... ... байыту – ең басты ... ... ... ... тіл ... ... ғылымының жетістіктері
басшылыққа алынды.
Морфологияны оқыту арқылы тіл ... ... ... жаттығу
материалдарында фразалық тіркестер, мақал-мәтелдер, бейнелі сөздер кеңінен
қолданылды. Мысалы, сөздің грамматикалық мағынасына қатысты ... ... ... ... сөздердің лексикалық және
грамматикалық мағыналарын тапқызу ... ... ... әрі сөз ... арттыруға мүмкіндік береді. Немесе, берілген
сөздерді (мысалы, ерлік, тәрбие, жүрек, ел, ... т.б.) ... ... ... сол ... ... мақалдарды тауып жазғызу
да студенттің морфологиялық тұлғаларды ... ... ... ... әсер етеді. Шешен билер сөздерінен үзінділер алып, ондағы әр
сөздің грамматикалық мағыналары қай сөз табына ... ... ... ... ... ... ... билер сөзінің мәніне көңіл
аудару студент тілінің толығуына әсер ... ... ... ... ... әрі грамматикалық мағынаның ерекшеліктері
туралы білімдерін ... әрі ... ... ... ... сөздік
қорларын толықтыруға ықпалы болды.Тәжірибеде ... ... ... ... тапсырмаларда синоним, антоним, омоним
сөздерді, ауыспалы ... ... ... ... ... ... морфологиялық талдау жасата отырып және ретіне
қарай ол сөздермен мағыналас, қарсы ... ... ... болып келетін
сөздерді тапқыздырту секілді жұмыстар жүргізілді. ... ... ... ... де ... ... Ғалымдар Ә.Болғанбайұлы
мен Ғ.Қалиұлы «Қазіргі қазақ тілінің ... мен ... ... ... ... ... қарама-қарсы ұғымды білдіретіндіктен,
бұлардың әр сөз табына қатысы нақ бірдей емес, ала-құла деген сөз. Бір ... ... ... бай да, енді біреулері соншалықты кедей, не ... ... де ... ... ... ... антонимдер көбіне–көп сын
есімдерден болады, онан соң етістіктер, зат ... ... ... Ал ... сөз ... ... антонимдер тым тапшы, жоқтың
қасы»,-деп көрсеткен. Ал Н.Оралбай ... сын ... тағы бір ... ... ... ... құрайды, бұл қасиет қатыстық ... жоқ ... яғни сын ... ... қай тобында антонимдік
қатар болатындығын айтқан. Бұдан сөз таптарының ішінде, ... ... ... ... жиі кездесетіндігі, ал қалған сөз таптарында
сиректеу болатындығы байқалды.
Тіл ... ... ... байқау қабілетінің де маңызы зор.
Студенттер заттардың, құбылыстардың ерекшеліктерін түсініп, ажырату ... ... ... ... ... Психологтардың пікірінше,
байқау дегеніміз – белгілі мақсат пен объектіні әдейілеп ... ... ... ... ... мен заттардың
ерекшеліктерін ажыратуға, түсінуге, олардың арасындағы айырмашылықтар мен
байланысты таба ... ... ... ... ... ... ... зерттеп түсінген құбылыстары жайында өз ойларын жазбаша да, ауызша
да жеткізе алады.
Тіл дамыту ... ... ... ... тілде сөйлеу дағдысының дұрыс
қалыптасуына байланысты. Ол үшін дидактикалық ұстанымдарды ... ... Сол ... ... алып жұмыс жүргізілгенде, ... ... яғни ... тілі мен ... бөлімінде морфология саласы
бойынша берілетін теориялық мәліметтер мен тіл дамыту жұмыстары дидактика
заңдылығына сүйеніп қатар жүргізілуі тиіс. ... ... ... ғана ... нәтижелі болатындығы тәжірибеде анықталды.
Қорытынды
Жоғары білім қоғамның әлеуметтік және ... ... ... ... болып отырған кезде кәсіби ... мен ... ... ... ... ... оқу ... алдындағы басты міндет
болып табылады. Жоғары оқу орнында ... ... тілі мен ... ... ... ... бойынша игеретін базалық білімімен
қоса сөздік қоры, әдеби тілде ... ... ... ... ... Бұл межеге жету үшін жоғары мектепте қазіргі қазақ тілінің
салаларын оқытуда тіл дамыту ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің морфология саласын оқыту арқылы тіл ... ... ... ... құбылыс ретінде қаратыра
отырып, мынадай қорытындылар жасауға болады:
– осы уақытқа дейін жоғары оқу орындарында ... ... ... ... дамытудың әдістемелік жүйесі жасалмаған;
– ғылыми пәнге байланысты оқулықтар мен оқу құралдарында тіл ... өз ... ... ... ... ... ... саласын оқыту арқылы тіл дамытудың
тиімді әдіс-тәсілдері анықталмаған. ... ... ... жағы ... ... ... жоғары оқу орнында студенттер
тілін дамытудың жаңа технологияға негізделген жолдарын ... ... орай ... ... ... ... білімді игеруі мен әдеби
нормаға сай, ... де ... ... ... ... қорының
жеткілікті болуын қалыптастыру мәселелері кешенді түрде жүргізілуі тиіс.
Сонымен, зерттеу барысында ... ... ... келе ... жасалды:
1. Қазіргі кезде білім беру саласының басты міндеті – бүкіл қоғамымызды
топтастырып отырған мемлекеттік тіл ретінде ... ... ... ... Бұл ... болашақ қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімін
даярлайтын жоғары оқу ... ... ... ... ... қатар әдеби тілдің ауызша, жазбаша нормаларын да, оның сөздік
қорын да ... ... ... ... сөздік қор, дұрыс сөйлеу
дағдылары студенттің ... ... ... ... ... ... ... даярлау сапасын арттыру ... ... оқу ... ... іс ... ... пайдалана білуіне байланысты. Жоғары
мектепте ... ... ... ... ... ... мен дұрыс сөйлеу
дағдыларын меңгерту белгілі бір ... ... ... асады. Морфологияны
оқыту барысында студенттер тілін дамыту бағытындағы әдістемелік жүйе арнайы
ұстанымдарға сүйенетіндігі дәлелденді.
3. Морфологияны оқыту ... ... ... ... ... ана ... байлығын қадірлеуге ықпал етеді, халықтың тіліндегі ғасырлар бойы
жинақталған көркем, ... ... ... ... ... ... оқытуды дәрісханалық және сабақтан тыс жұмыстар кезінде іске
асырудың әдістемелік жүйесінен айқын көрінді.
4. Жоғары оқу орнында ... ... ... баулу арқылы да тіл
дамытуды іске асыруға ... ... ... жаңа ... танысып, сөздік қорларын байытуға мүмкіндік беретін, ғылыми
стильге жаттықтыратын ғылыми жұмыс түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... болуына дағдыландыру оқытудың
жаңа технологияларына негізделіп қолданылған тіл дамыту әдістері арқылы
жоғары ... ... ... ... Зерттеудің нәтижесінде
оқытудың қатысымдық, көрнекілік, өлкетану әдістерінің ... ... ... ... Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасы // Ана тілі. 15.02.2001. -№ 7. -1 ... ... ... 2015 ... дейінгі білім беруді дамыту
тұжырымдамасы // Егемен Қазақстан. 26.12.2003. -№ 332. -333 б.
3 ... Ф. ... ... ... ...... 2005.
-272 б.
4 Балақаев М. Тіл мәдениеті және ... ... ... ... ... 1989.
-95 б.
5 Алтынсарин Ы. Таза бұлақ. Оқу-әдістемелік ... ... ... -314 б.
6 Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. -Алматы: Ана тілі, 1992. -448 ... ... Т. ... кеңесінің програмы және 1-басқышта ана тілі. Жаңа
мектеп, -1929. -№ 9. ... ... Ш.Х. ... тілі ... ... ... -Алматы, 1959.
-99 б.
9 Жиенбаев С. Қазақ тілін оқыту ... ... ... ... 1946. -115 ... ... Ғ. ... мектептегі қазақ тілі методикасының мәселелері.
-Алматы: ОҚБ, 1956. -190 б.
11 Рахметова С. ... ... ... тілін дамытудың ғылыми-
әдістемелік негіздері. Педагог.ғыл.докт...дисс.автореф. –Алматы: ... ... 1994. -62 ... ... Т. ... мен «Ана ... ... мәтін түзудің ғылыми-
әдістемелік негіздері. Педагог.ғыл.докт...дисс.автореф. –Алматы: Абай
атындағы ҚазҰПУ, 2007. -48 б.
13 Құрманова Н. Сөз ... ... ... ... ... ... ... Ротапринт КазНИИЭО АПК, 1998. -29 б.
14 Жапбаров А. Қазақ тілін оқыту арқылы тіл ... ... ... негіздері (V-ІХ ... ... ... ... ... ... педагогикалық
институты, 2004. -50 б.
15 Балақаев М. Қазақ ... тілі және оның ... ... ... ... ... Хасанұлы Б. Ана тілі – ата мұра. -Алматы: Жазушы, 1992. -269 ... ... Ә., ... Ғ. ... ... ... лексикологиясы мен
фразеологиясы. –Алматы: Санат, 1997. -256 б.
18 Селевко Г.К. ... ... ... -М.: ... 1998. –С. 816.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта мектепте Паскаль программалау тілін оқытуды жетілдіру жолдары55 бет
Шет тілін оқытуда тыңдап – түсіну дағдысын21 бет
Мемлекеттің құрылымдық-инвестициялық саясатын қалыптастыру негіздері23 бет
Менеджменттің ұғымы мен мәні7 бет
Экономикалық дамудың жолдарын қарастыру47 бет
Қазақстан Республикасында валюталық режимді ырықтандыру тұжырымдамасы13 бет
Қазақстан экономикасының нарықтық қатынастарға өтуі122 бет
Қазақстандағы банк жүйесінің қазіргі жағдайы37 бет
Ақыл-есі кем балаларды оқуға үйрету10 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь