Тұтыну несиесі туралы

Кіріспе
І ТАРАУ. ҚОҒАМНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қоғамның әлеуметтік даму түсінігіне сипаттама
1.2. Әлеуметтік қоғам белгілері және көрсеткіштері
1.3. Әлеуметтік қоғам дамуындағы тұтыну факторы

ІІ ТАРАУ. ТҰТЫНУ НЕСИЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МАЗМҰНЫ, ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТҰТЫНУШЫЛЫҚ НЕСИЕЛЕУДІ ЖЕТІЛДІРҮІНІҢ ЖОЛДАРЫ
2.1. Тұтыну несиесінің ұғымы және оның экономикадағы маңызы, формалары
2.2. Шетелдік банк тәжірбиесіндегі тұтыну несиесі
2.3. Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну несиесін беру мәселелері және тұтынушылық несиелеуді дамытудың болашағы

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Әлеуметтік қоғамдағы несиелеу – қайтарым жағдайында ақша ұсыну (қарыз, зайымдар, несие). Банктер белгілі қаржы қорларын осы құралдарды қажет ететін заем алушыларға беру мақсатында шоғырландырады. Мұндай операциялар экономикалық жағынан несиелік операциялар, ал заң жағынан – заемды, ссудалық болып табылады. Несие (латыншадан «creditum» - ссуда, қарыз) – дегеніміз экономикалық қатынасты білдіретін, бір тараптармен, ұйым және мемлекеттермен екінші тарапқа қайтарым негізінде және әдетте пайыз төлемімен уақытша пайдалануға құндылықты берген кезде пайда болатын экономикалық түсінік.1
Несие тауар-ақша қатынасының, қоғамдық еңбек бөлінісі және тауар ауысудың кеңеюінің, ол ақша шығуымен тауар-ақша формасының дамуы негізінде адам дамуының ерте кезінде пайда болды. Қоғам дамуының белгілі бір кезеңінде несиелеуді және банктік несие формасын жүзеге асыратын банктер пайда бола бастайды. Қазіргі жағдайда бұл несие ссудалық капитал қозғалысын және несие беруші мен қарыз алушы арасындағы қатынасты білдіреді. Бұл қатынастарға банктерде қосылады. Кейбір авторлардың ойы бойынша банк несиесі негізгі несие формасы болып табылады және қарыз алушыларға ақша уақытша пайдалануға банктер тарапынан беріледі.
Жеке тұлғаларға ссудалар тұтыну несиесі және жеке ссудалар формасында беріледі. Яғни бұл тұтыну мақсатындағы ссудалар және меншіктік ссудалар болуы мүмкін.
Тұтыну ссудалары ұзақ мерзімде пайдаланатын тауарларды алуға беріледі және олар қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген болуы мүмкін. Тұтыну ссудалары сонымен қатар азаматтарға әр түрлі қызмет түрлерін көрсетудегі шығындарын жабуға беріледі. Қарыз алушыға ссуда алу үшін міндетті жағдай болып оның несие қабілеттілігі болуы шарт. Тұтыну ссудасы жеке түлғаларға тікелей және әртүрлі дилерлер арқылы беріледі.
. Қабдиев Д.Қ.,Оралтаев Т.Қ.,Ескендіров Ә.Е.,ж.б. /Экономикалық саясат/ Лекциялар.ҚазМБА, А-2002. /1/1бет/
2. К.Маркс, Ф. Энгельс.13т.67б. /2/7бет/
3. Тұрғынбаев Ә.Х.,Социология./Білім/А-2001 /3/ 13 бет/
4. Мақыш.С.Б.,/Ақша айналымы және несие/ А-2000 /4/ 17бет/
5. /Банковская система за 10 лет независимости Казахстана/ НБ РК А-2001
6. Паново Г.С. Жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету .- Москва,ДИС,1994,/6/43/
7. Мадирова Д.М., Марчевский В.С. /Основы современного банковского дела/.- Алматы.:Экономика, 1997 , 12 б./7/48 б./
8. Иконников А./Жизнь в кредит/ Континент .№4.От 28.03.2001./8/59 б./
9. Марченко Г.А., /Развития банковского сектора РК/ А-2000
10. Мақыш.С.Б.,/Коммерциялық банктердің операциялары/ А-2002
11. Колесников /Банковское дело/ М-98
12. Сейтқасымов.Ғ.С./Банковское дело/ А-98
О.Полфреман Д., Форд Ф. /Основы банковского дела/- М: Инфра – М, 1996 – 624
13. И.Лаврушин /Деньги, кредит, банки/ - Москва – 1999./9/ 66 б./
14. Е.Ф.Жуков /Общая теория денег и кредита/ учебник – М.: 1998
15. Е.Ф.Жуков, Л.М.Максимова /Деньги, кредит, банки/ - М.: Банки и биржа, ЮНИТИ, 1999.
16. Ғ.С.Сейтқасымов /Деньги, кредит, банки/ - 1996.
17. М.С.Саниев /Деньги, кредит, банки/ Алматы 2000.
18. О.И.Лаврушина /Банковское дело/ Москва – Финансы и статистика 1998 г.
19. /Деньги, кредит, банки в РФ/ О.Г.Семенюта – М., «Контур», 1998.
20. /Банковское дело/ В.И.Колесников, Л.П.Проливецкая, Москва «Финансы и статистика», 1996 г.
21. Журналы «Банки Казахстана» №№ 2, 6, 7 - А.: 2001.
22. Журналы« Банки Казахстана № № 8, 9, 10, 12 – А.: 2002.
23. /Современные банковские системы/ Л.П.Кураков, В.Г.Тамирясов, Учебное пособие, М. 2000 г.
24. «Казахстан 1991-2002 г.г.» Агенство Республики Казахстан по статистике. Алматы 2001 г. /5/25бет/
25. /Статистикалық бюллетень/ Казақстан Ұлттық Банкі №2. (99).
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
І ТАРАУ. ҚОҒАМНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ДАМУЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қоғамның әлеуметтік даму түсінігіне сипаттама
1.2. Әлеуметтік қоғам белгілері және ... ... ... ... ... факторы
ІІ Тарау. Тұтыну несиесінің экономикалық мазмұны, Қазақстан
Республикасындағы тұтынушылық несиелеуді жетілдірүінің жолдары
2.1. Тұтыну несиесінің ұғымы және оның экономикадағы маңызы, формалары
2.2. ... банк ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну несиесін беру
мәселелері және тұтынушылық несиелеуді дамытудың ... ... ... несиелеу – қайтарым жағдайында ақша ұсыну
(қарыз, зайымдар, несие). ... ... ... ... осы ... ететін заем алушыларға беру мақсатында ... ... ... ... ... операциялар, ал заң жағынан –
заемды, ссудалық болып ... ... ... «creditum» - ссуда,
қарыз) – дегеніміз экономикалық қатынасты ... бір ... ... ... екінші тарапқа қайтарым негізінде және ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын
экономикалық түсінік.1
Несие ... ... ... ... ... және тауар
ауысудың кеңеюінің, ол ақша шығуымен ... ... ... ... ... ерте ... ... болды. Қоғам дамуының белгілі бір
кезеңінде несиелеуді және ... ... ... жүзеге асыратын банктер
пайда бола бастайды. Қазіргі жағдайда бұл несие ссудалық капитал қозғалысын
және несие ... мен ... ... арасындағы қатынасты білдіреді. Бұл
қатынастарға банктерде қосылады. ... ... ойы ... ... негізгі несие формасы болып табылады және қарыз алушыларға ақша
уақытша пайдалануға банктер тарапынан ... ... ... ... ... және жеке ссудалар формасында
беріледі. Яғни бұл тұтыну мақсатындағы ссудалар және ... ... ... ... ұзақ ... пайдаланатын тауарларды алуға беріледі
және олар қамтамасыз етілген және қамтамасыз етілмеген болуы ... ... ... ... ... әр түрлі қызмет түрлерін көрсетудегі
шығындарын жабуға беріледі. Қарыз алушыға ссуда алу үшін ... ... оның ... ... болуы шарт. Тұтыну ссудасы жеке түлғаларға
тікелей және әртүрлі дилерлер арқылы беріледі. Банктер ... ... ... ... ... ... резерв ашады. Ол
сатушыны қорғаумен қатар банкті де тәуекелден сақтайды. Мұндай ... ... ... шартты банктен алғаны үшін төлеген сомамен қарыз
алушы ... ... ... үшін ... ... айырмашылығы есебінен
құралады.
Тақырыптың өзектілігі. Тақырып өзектілігі екі ... ... ... ... ... ... беру нарығы Қазақстанда жаңадан
дамып келе жатыр. Екіншіден, Қазақстандағы екінші деңгейлік банктердің
қызметі енді ғана ... ... ... екінші деңгейлік банктер
қызметін халықаралық ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруды қажет етеді. Сондықтан шетел тұтыну несиесін беру
тәжірібиесін есепке алудың ... ... және ... Диплом жұмысының ... ... ... ... ... ... ... және несие беру
тәжірбиесін қарастыру.
Зерттеу міндетіне ... ... ... ... ... ... ... тәжірбиесіндегі түсінігі
• Қазақстан тұтыну несие беру нарығына шолу
• ҚР Халық ... ... ... несие беру, процесін
зерттеу
• Қазақстан Республикасы жағдайындағы ... ... ... ... мен ... шешу ... құрылымы. Диплом жұмысы, кіріспе, екі бөлім, ... ... 7 ... және 3 ... тұрады.
Бірінші бөлімде әлеуметтік қоғам ... ... ... ... фактор туралы жазылған. Екінші бөлімде тұтыну несие беру тәртібі
және ҚР ... ... ... ... ... ... ... мен
факторлары орын алған.
Диплом жумысы 74 беттен тұрады.
І ТАРАУ. ҚОҒАМНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ДАМУЫНЫҢ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қоғамның әлеуметтік ... ... ... ... әлеуметтік құбылыстардың біртұтас жиынтығы екенін
білеміз. Ал әлеуметтік құбылыстар дегеніміз не? ... ... ... ... мен ... табиғат пен қоғамда ... ... ... ... ... ... ... жатыр: әлеуметтік қатынастар мен қоғамдық оқиғалар, түрліше қоғамдық
құрылымдар мен әлеуметтік топтар және т. ... ... ... ... ... қоғамдық
жағдайының тепе-теңдігі) және ... ... ... ... тең еместігі) болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдық
қатынастар тағы да ынтымақтастық және бәсекелестік, ... ... ... және ... ... жасампаздық және бүлдірушілік
және т. б. болады.
Әлеуметтік құрылымдар қоғамдық құбылыстардың екінші, айтарлықтай
маңызды ... ... Олар ... ... ... мен әлеуметтік
топтарға бөлінеді. Қоғамда адамдардың ... ... ... ... алуан түрлі қатынастар мен байланыстар болып жатады.
Солардың ішіндегі ең маңыздысы, негізгісі – адамдардың ... ... ... ... мен ... ... қоғам өмірі
бұлардан басқа да толып жатқан қатынас түрлерінен, қоғамдық ... ... ... тұрады. Бұл құбылыстардың бәрі өзара байланыста
және ... ... ... адамзат қоғамын ішкі және сыртқы
байланыстарын, өзара тәуелділіктерін ... ... ... ... қажет.
Бірақ, сонымен қатар, біртұтас қоғамдық қатынастарды құрайтын жеке
құбылыстарды егжей-тегжейлі зерттеп білу ... ... ... жасап,
талдау қажет, қоғамдық құбылыстарды белгілі бір жүйеге келтіру ... ... ... ... ... бір ... алғанда маңызды
болып табылатын мәнді белгілері бойынша жасалуы тиіс.
Қазіргі кезде социологиялық теориялардың бәрі қоғамдық құбылыстарды,
қоғамның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды анықтауға тырысады, яғни
қоғамдық структура (құрылым) ... ... ... латын тілінен алынған – ол, жалпы алғанда, белгілі
бір заттың, құбылыстың элементтері арасындағы байланыстардың ... ... ... термин.
Қоғамның әлеуметтік структурасы (құрылымы) жайлы ұғым ... ... ... түрліше түсіндірілгенімен, бірақ олардың
бәріне ортақ ... ... бар: ... ... ... ... ... құблыстарды екі салаға: экономикалық құбылыстар саласына
және ... емес ... ... бөлу критериін немесе
айырмашылық белгісін ... ... ... ... ... емес
құбылыстар саласы басқа белгілер бойынша одан кіші салаларға жіктеледі. ... бәрі өз ара ... ... ... ... құбылыстардың
жеке салаларының жекеше заңдары да, жекеше тіршілігі де ... ... ... ... ... ... түсіну үшін оның «Саяси
экономия ... ... ... Кіріспесіндегі мына үзіңдінің маңызы зор:
«Өз өмірінің қоғамдық өндірісінде адамдар олардың еркінен тәуелсіз ... ... ... - ... ... ... бұл қатынастар
олардың материалдық өндіргіш күштерінің белгілі бір даму дәрежесіне сәйкес
келеді. Бұл өндірістік қатынастарының ... ... ... ... ... ... бұл ... саяси және юридикалық
қондырма орнайды, оған ... ... ... бір ... ... Материалдық өндіріс тәсілі жалпы алғанда әлеуметтік, саяси және
рухани өмір процестерін айқындап береді. Адамдардың болмысын олардың ... ... ... ... ... болмысы санасын билейді» (К.
Маркс, Ф. Энгельс. 13 т, 67 б.)2.
Бұл үзіндіден көріп отырғандай, маркстік ... ... ... екі
негізгі салаға бөледі: қоғамдық базиске (экономикалық құрылымға) ... ... ... ... және юридикалық қондырмаларға, қоғамдық
сананың формаларына жіктеледі.
Қоғамның экономикалық базисін шын ... ... ... ... екі ... - өндірігіш күштер мен ... ... ... ал бұл ... бірлігі өндіріс тәсілі болып
табылады.
Өндіріс тәсілінің элементтері: еңбек, еңбек құралы және ... ... ... ... бір ... игіліктерді өндіруге
бағытталған адамның саналы қызметі. ... ... деп ... ... ... көмегімен өңделуге тиісті заттарды айтады. Еңбек құралы
дегеніміз – еңбек өнімдерін өңдеу үшін ... ... ... құралы мен еңбек өнімдері, қоса алғанда, өндіріс құрал-жабдықтары деп
аталады.
Бірақ ... ... мен ... ... ... «өлі ... болады. Оларды қимылға келтіріп, өндіріс процесін жаңдандыратын –
адамның «тірі» еңбегі, іс-әрекеті. Сондықтан өндіріс процесінде адам ... ... ... – ол ... ... күш болып саналады.
Қондырманың құрамына енетін қоғамдық құбылыстардың ... ... ... ... ... ... құрамын екі
салаға: әлеуметтік-саяси қондырма мен қоғамдық сананың формаларына бөлуге
болады.
Әлеуметтік-саяси қондырмаға қоғамдық ... ... ... ру,
тайпа, ұлт, мемлекет т. б. және қоғамдық ережелер мен нормалар ... сана ... ... ... ... бірнеше формада көрінеді:
саяси, құқықтық, философиялық, діни, моральдық, эстетикалық және ... ... ... ... ... ... ... бір-біріне
әсер етеді және қоғамдық болмысқа кері ... ... ал ... ... ... ... келгенде шешуші рөл атқарады.
Өндірістік қатынастардың сипатына қарай қондырма таптық немесе ... ... және ... ... үстем тап мәдени өмір саласында да
үстем болады, өйткені тек материалдық ... ... ғана ... ... ... да соның қолында болады.
Ақыр соңында, қоғамдық құбылыстарды базис пен қондырмаға бөлуді қатып-
семіп қалған механистік тұрғыдан ғана түсінуге болмайды; ... ... ... ... ... емес, өйткені базиске де, қондырмаға да қатысты
қоғамдық құбылыстар бар.
Адамның өмірі біртұтас қоғам көлемінде ғана ... ... кіші ... ... ішіндегі қоғамдық қатынастарда да
жүріп жатады. Сондықтан социологтар «әлеуметтік топ» деген ... ... ... ... ол ... ... ... орнын
анықтауға тырысады.
Қоғамның түрліше әлеуметтік топтарға, қауымдастықтарға т. б. ... ... ... ... ... ... терминмен
(география мен геологияда страттар деп жер қыртысының қабаттарын айтады)
белгіленеді. Ол термин қоғам ... ... ... ... ... ... теңсіздігін білдіреді.
Бұл әлеуметтік теңсіздіктің себептерін түрлі социологтар түрліше
түсіндіреді. Мәселен, функционалдық теориялар ол ... ... ... ... әр ... болатындығынан іздейді. Олай болса, қоғам
үшін маңызды қызметтерді ... ... ... ... болатыны да
табиғи дейді ол.
Маркстік социология теориясы бойынша әлеуметтік ... ... ... ... меншіктің формасы мен сипатында болады.
Кейбір социологтар стратификация проблемасын әлдеқайда ... ... М. ... экономиалық себептермен (меншіктік
қатынастармен, табыс мөлшерімен) ... ... ... (атадан мұра
болып қалған немесе өзі жеткен әлеуметтік жағдайы) және белгілі бір саяси
топтарға (партияға) ... ... ... де ... ... ... үш ... құрылысты (экономикалық, кәсіптік және
саяси) басшылыққа алады. ... ... ... ... мынадай жалпы анықтама беруге болады:
Әлеуметтік стратификация дегеніміз адамдар арасындағы ... ... ... бұл ... ... ... ... қарай болатын
(иерархиялық сипаттары) теңсіздігінен көрінеді; бұл ... ... ... ... ... реттеп отырады. Мұның бұлай екенін адамзат
қоғамының тарихи дамуы дәлелдейді (құлдық, түрліше ... ... ... және «әділетсіздік» ... ... ... ... ... - ... себебі бар қажеттілік, ал
«әділетсіздік» - эгоистік мүдделердің салдарынан туатын құбылыс. Бұл ... үшін де, жеке адам ... ... ... үшін де ... құбылыс,
сондықтан әділетсіздіктің қай-қайсысымен болмасын күресу керек.
Қоғамның әлеуметтік жіктелуін қалай нақты ... ... үшін бір ... және көп ... ... ... ... өлшемді стратификацияда адамдардың қоғамдық ... ... бір ... ... ... ғана ... ал ... стратификация жасау үшін бірнеше жалпы белгілері алынады.
П. Сорокин ... ... ... ... ... ... бірөлшемді және көп өлшемді стратификациялау әдістерін
ұштастырып қолданды. Сорокиннің пікірінше, ... ... ... мен ... ... бар. Бұл ... көп әлеуметтік топтарды,
классификациялаудың мақсатына қарай, ... ... ... ... ... ... жатады:
І. Аса маңызды бір жақты топтар, оның ішінде:
А. Биоәлеуметтік топтар: 1) нәсілдік, 2) жыныстық, 3) жасына
қарай;
Ә. ... ... 4) ... 5) ... 6) тіл, этностық және ұлттық топтар, 7) мемлекеттік,
8) кәсіптік, 9) ... 10) ... 11) ... ... ... ... философиялық, эстетикалық, білімдік,
этикалық, демалыс және көңіл көтеру топтары), 13) таңдаулылар ... ... мен ... ... Аса ... көп ... топтар (екі немесе одан да көп ... ... 1) ... 2) ... топ, 3) ... 4) ... ... сословие (ортағасырлық аристократия; дін иелері;
буржуазия, ... және ... ... ... ... 6) ... бұл схемасына қарсы социологтар жоқтың қасы, сондықтан оны
стратификацияның дүниежүзілік картасының теориялық моделі ... ... бір ... ... ... бір топқа жатуын қатыпсеміп
қалған, өзгермейтін құбылыс деп ... ... ол ... ... ... Бұл ... қозғалысты социологияда «әлеуметтік
мобильдік» деп атайды. «Әлеуметтік мобильдік» категориясын да ... ... П. ... ... ... ... адамның бір әлеуметтік топтан
екіншісіне өтуінің кез ... ... Ол ... ... ... ... ... құлдырау не болмаса бір деңгейдегі бір топтан ... ... ... мүмкін. Мысалы, ерінің немесе әйелінің ажырасып, басқа ... бір ... дәл ... ... қызметке ауысу т. б. горизонталь
бойынша болатын өзгеріс (қозғалыс).
Вертикаль бойымен жүретін әлеуметтік өзгеріске деңгейі ... ... ... ... өту (мәселен, қызметінің көтерілуі, атағының,
өсуі, идеяның үстем идеяға айналуы т. б. жатады).
Әлеуметтік мобильдік ... ... ... ... ... ... нормаларының қағазға жазылмаған (моральдық) және қағазға
жазылып бекітілген (құқықтық) ... ... ... ... ... көріністері орын алатын жағдайлар жиі кездеседі. ... ... ... ... ... деп аталады. Ол оң және
теріс сипатты болуы мүмкін. Ерлік, жанқиярлық, көзсіз ... т. ... ... (оң) ... ... болса, ал автобуста
билетсіз жүру, ұрлық, кісі өлтіру т. б. теріс мінез-құлықтарға жатады.
Ғалымдар ауытқымалы ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түсіндірмелер бар.
Біреулер (Ч. Ламброзо), адамдардың түрліше мінез-құлық білдіруінің
себебі олардың биологиялық ... ... ... ... (Х. ... ... себебі дене құрылысының ... ... ... ... ... ... ... іздейді.
Ауытқымалы мінез-құлық қоғам мүшелерінің көпшілік топтарына тарап,
қоғамның ... ... ... жағдайлар да кездеседі. Мұндай қоғамның
күйі әлеуметтік аномия, яғни қоғамның ... ... ... Мұндай жағдайлар көбінесе әлеуметтік дағдарыстар, терең
реформалар, соғыстар мен ... ... ... да ірі ... ... ... ... әлеуметтік ауытқудан құтқарудың екі жолы бар. Бірі –
ешқандай ымырасыз батыл қимылдап, жағдайды тез ... ... ... ... ... ... ... қалыпқа келтірудің дұрыс стратегиялық әдіс-
тәсілдерін іздеп тауып, қоғам ... ... ... ... ... шешу ... Қазақстан Республикасы осы екінші жолды
қалап алды. Қоғам өмірін реттеудің қай жолы қолданылмасын, оны ... мен ... ... ... іске асырады.
«Әлеуметтік ұйым» көп мазмұнды кең ұғым. Ең кен ... ... ... жеке ... мен топтардың әрекет ету тәсілдерінің жүйесін, әлеуметтік
бақылау құралдары мен институттардың әрекетін, қоғам мүшелерінің әлеуметтік
өмірін реттеп, қамтамасыз ететін, өмірде орын алып ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Әлеуметтік ұйымның қызметі екі тәсілмен іске асады: формальды және
формальды емес ... ... ... ұйымның жұмысы тиісті
қоғамдық мекемелер тағайындаған ... ... ... сақтау
жолымен реттеледі. Формальды емес ұйымдар ... ... ... ... ... әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер арқылы ұрпақтан
ұрпаққа ... ... ... ... ... орындаудан
көрінеді. Бұл екі ұйым әлеуметтік топта және қоғамда ... ... ... ... ... тәртіп бұзылмау үшін, ауытқымалы мінез-құлықтарды
болдырмау үшін әлеуметтік бақылау ... яғни ... ... мен ... ... ... ұйымдары әрекет етеді. Бұл үшін
үгіттеу, сендіру әдістерімен қатар зорлау әдістері де ... ... ... ... негізде жүргізіледі: тиісті топқа
қатысты ортақ, ... ... ... ... ... ... қалыптастыру; адамның жеке басының ерекшеліктерін ескеру,
формальды және ... емес ... ... ... ... қоғам сондай-ақ адамдардың теріс мінез-құлықтары мен әрекеттерін
байқаудың формальды және ... емес ... ... ... ... ... жасайды
1.2. Әлеуметтік қоғам белгілері және көрсеткіштері
Әлеуметтік теңдіктің (теңсіздіктің) ... ең ... ... ... келеді. Соңғысы адамның белгілі бір өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... заңды түрде – экономикалық қызметтің нәтижесі. Табыстар қалыптасу
көзіне қарай жіктеледі. Оларды ... және ... ... ... ... Дамыған нарықтық экономика жағдайында адам, қалыпты түрде, белгілі
бір негізгі табыс түріне ие болады. Жалдамалы ... ... үшін ... ал ... үшін – таза пайда3.
Қосымша табыстарға негізгі табыстан тыс ... ... ... ... ... ... ... экономика дамыған сайын қосымша
табыс табу мүмкіншіліктері кеңейе түседі. Осы ... ... ... ... ... ... мұрагерліктен т. б. түсетін
табыстар жатады. ... ... ... ... екі ... ұмтылады.
Біріншіден, табыс көзін көп ... ету ... ... төмендеуінен сақтандырады. Екіншіден, қажеттіліктің негізгі табыс
түрінің өсуінен тұрақты түрде озып отыруына ... Осы ... ... ... үшін ... ... мамандардың бағалауынша Қазақстанда
жұмыскерлердің 50%, зейнеткерлердің 30% осы күндері ... ... ... қосымша еңбектенуге мәжбүр екен.
Табыстар формасына қарай ақшалай және материалдық болып та ... ... ... ... ... ... ... қаражат (субсидия) түрлерінде болады, ал материалдық табыстар –
материалдық игіліктер (автокөлік, саяжай, пәтер, жићаз т. б.) ... ... ... ... ашық және ... үрде ... табыстың заңды түрі болса, екіншісі заңға сәйкес келе бермейтін
түріне жатады. Табыстың жасырынды түрлері негізінен «көлеңкелі» ... ... ... Тағы ... ... және ... ... да анықталады. Номиналды ... – әр ... ... ... ... ... сомасы. Ал реалды табыс – бұл қолдағы
таза табыс, оны адам топтың өз қажеттілігіне жұмсай ... ... ... табыс бағаның өсу деңгейіне байланысты және ол инфляция жағдайында
қысқарады.
Қарастырылып ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру
көрсеткіштерінің маңызы өте зор. Оны сипаттайтын экономикалық өлшемдердің
арасында тұрмыс деңгейінің көрсеткіштері ... ... ... ... материалдық игіліктерді тұтыну деңгейі туралы сөз болып отыр. Соңғы
жылдары әлем практикасында кең ... ... ... ... ... ... болады. Жеке алғанда, бұл «тұтынушылық қоржын»
деген ұғымға қатысты. Осы ұғым адам өміріне қажетті ең ... ... мен ... ... ... ... үлгісіне көшу кезінде әлеуметтік ... ... ... ... деңгейін өлшемді түрде
сипаттайтын «тұтынушылық қоржынды» толтырудың бірнеше нұсқалық ... ... ... және ... деңгейлерін есептеу
қабылданған. Осы күні отандық статистика мекемелері «тұтынушылық қоржын»
құрамы мен оның минималды және рационалды ... ... ... ... ... кездері біздің экономикалық әдебиеттерге «өмір сүру
сапасы» деген ұғым да енгізілді. Осы көрсеткіш тұрмыс ... ... ... ... Бұл ... материалдық игіліктерді тұтынумен бірге
әлеуметтік игіліктерді (денсаулық сақтау, білім алу, ... ... ... ... да есепке алып, қоғамның тұрмыс деңгейін ... ... ... дамуындағы тұтыну факторы
Кез келген елде тұрғындарының табыс деңгейі ... да ... Бұл ... ... айта ... тағы ...... бастапқы
даму кезінде табыс деңгейінің алшақтығы өседі, ал нарық қалыптасып жоғары
деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... кемиді.
Табыстардың дифференциациялану деңгейін өлшерде «Лоренц қисығы» деп
аталатын графикалық көрсеткіш қолданылады (1-суретті қараңыз). Бұл ... ... ... ... (5 тең ... ... және осы
топтар арасында табыс қалай бөлінгенін көрсетеді.
1-сурет. Лоренц қисығы
График қарапайым да көрнекті болуы мақсатында ... ... ... бес топқа бөлінген (20%-тен). Осы әлеуметтік топтардың алатын табыс
шамалары да бес тең ... ... ... Егер ... ... ... ... онда график биссектриса түрінде көрінеді. ... онда ... ... ғана болатын ... ... ... ... ... ... тең ... ешқашан да мүмкін емес.
Ақиқаттық жағдай графикте биссектрисадан төмен орналасқан ... ... ... ... Осы ... ... екі топ (графикте алдымен
табысы басқалардан аз ... ... одан соң ... ... топтары, ең соңында табысы жоғары ... тобы ... ... ... аз ... ... ... яғни табысы төмен
тұрғындардың саны - 40%, ал ... ... ... ... - 20%. Орташа
әлеуметтік топтың тұрғындар санындағы ... - 40%. ... ... түзу ... ... ауытқу шамасы табысты бөлудегі
теңсіздік дәрежесін көрсетеді. Осы ... ... ... ... атайды. Джини коэффициенті «Лоренц қисығымен» шектелген үшбұрыш ... ... ... ... бөлу ... анықталады.
Табысты бөлудегі теңсіздік азайған сайын «Лоренц қисығы» ... ... ... ... ал ... коэффициенті өсіп, 1-ге жақындай береді.
Абсолютті теңдік сызығы ... ... ... мен ... қисығы»
шеңберіндегі ауқым қоғамда қалыптасқан табыс теңсіздігінің абсолютті
көлемін көрсетеді. Халықтың ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті» деп аталатын көрсеткіш
те қолданылады. Дециль ... ... ең ... және табысы ең төмен
әлеуметтік екі топ арасындағы тұрмыс деңгейінің алшақтығын ... ... ... ... ең ... және ... ... тұрғындар санындағы үлесін 10%-ке тең етіп теңестіріп алады.
Енді осы сан жағынан тең екі топтың жалпы ... ... ... ... да, ... ... ... Сөйтіп, дециль
коэффициентін шығарады.
Мемлекеттің әлеуметтік ...... ... ... ... ... бір бағыты. Ол елдегі жалпы экономикалық ... ... және екі ... ... атқарады. Бір жағынан, әлеуметтік
саясатта тікелей және жанама ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет қоғамның барлық топтарына жақсы
жағдай жасау мақсатында ... ... ... ... ... өсудің факторы болып келеді. Егер экономикалық даму ... ... ... онда ... ... ... жұмыс
күшінің сапасы кемиді; қоғамда әлеуметтік тұрақсыздық пен ... ... әр елде әр ... ... ... ... ... әрбір мүшесіне заңды түрде анықталып ... ... ... ... ... ... алу туралы кепілдік береді. Бұл
жерде әлеуметтік әділеттік принципі іске асады.
Нарық жағдайында мемлекет ... ... ... өз ... іске ... ... табуына жағдай жасауға міндетті болады.
Әлеуметтік саясаттың нәтижелік көрсеткіштерін халықтың өмір сүру
деңгейі сипаттайды. Халықаралық ... ... ... ... деңгейін өлшеп-
сипаттайтын көрсеткіштер құрамасы мынандай: жиынтық ұлттық өнімдегі (ЖҰӨ)
тұтыну қорының үлесі; Ұлттық табыстың ... ... және ... ... ... ... азық-түлік пен өндіріс өнімдері бойынша
анықталған нақты тұтыну ... ... ... ... және ... ... ... сақтау және білім беру ... ... ... мен ... ... ... даму
деңгейі; тұрғындардың орташа өмір сүру ұзақтығы; тұрғын ... және ... ... ... коммуникацияның (көлік, жол, байланыс
т. б.) дамуы; экология және адамның өмір сүру ... ... ... ... ... ... ұстанып отырған әлеуметтік саясаттың
негізгі бағыттарын қысқаша қарастырамыз. Қазақстан Республикасы Џкіметінің
2000-2003 жж. арналған орта мерзімдік әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қалған оңды әлеуметтік-экономикалық
жетістіктер мен жағдайларды ... ... ... ... ... ... пен ... жоюға және әлеуметтік дамудың
ұзақ мерзімдік ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қиыншылықтардың салдарын мүмкін болғанша жеңілдетіп, оны
жеңу үшін салық салу әдістерін жетілдіріп, салық ... ... ... ... табыстары төмен және мүмкіншіліктері шектеулі
әлеуметтік топтарға мемлекет ... ... ... ... көмек
көрсету және қаржылай қолдау; тұрғындардың нарық жағдайына икемделіп, ... ... ... жағдай жасау; еңбек нарығында белсенді
де ықпалды саясат жүргізу көзделіп отыр.
Әлеуметтік саясатта келесі принциптер қолданылады: орталық Џкімет ... ... ... ... ... жүргізу міндеттері
мен жауапкершіліктерін нақты ажыратып анықтау; әлеуметтік нормативтерді
есепке алып, әр деңгейлі бюджет ... ... ... ... ... ... беру, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандырулардың
мемлекеттік стандарттары (үлгілері) алынады; әлеуметтік ... ... мен ... ... ... алу немесе жекешелендіру;
әлеуметтік қызмет көрсетуде монополиялық жағдайды жою, арнайы ... ... ... бұл ... жеке меншік сектордан капитал тарту және
оны пайдалану; әлеуметтік іс-шаралардың нақты бағдарламасын ... ... ... ... ... және ... нәтижесін тұрақты
қадағалап, тексеріп отыру.
Әлеуметтік саясатта ... ... ... механизмінің орны
ерекше. Өтпелі кезеңде экономика дағдарысқа ұшырап, қоғамда ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
қамсыздандыру механизмін нарық ... ... және оны ... күн тәртібіне қойылды. Бүгінгі ... ... ... ... мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының Статистика жөніндегі сараптау агенттігі ай ... ... ... ... ... ... ... және зерттеу жұмыстарын жүргізеді. «Қазақстан-2030» ұзақ мерзімдік
даму стратегиясында халықты әлеуметтік қорғау, жұмыссыздық пен кедейшілікті
жою ... ... ... ... ... ... ... атап
көрсетілген. Статистикалық мәліметтер бойынша Қазақстанда 2001 жылы ... ... 34024 ... болған және 2000 жылмен салыстырғанда 1,2 есе
өскен. 2001 ... ... ... айы) ... табыс деңгейі 13195
теңгеге жеткен, бұл 2000 ... ... ... ... 15% ... ж. ... ... орта есеппен 33193 теңге болған екен. Бұл
мәліметтер нені көрсетеді? Орташа табыс (2001 ж.) 34024 ... ... ... ... ... және ... төлемдерге жұмсалған, яғни сақталған
табыс деңгейі 831 теңгені құраған. ... енді ... ... қор ... нормасын анықтауға болады, оның деңгейі 2,4%.
Дамыған елдерде ... қор ... ... 20-25%, ал ... – 30%. Бұл ... ішкі инвестициялық мүмкіншіліктері шектеулі деген сөз. ... ... ... ... ... Тұтынуға жұмсалған 33191 теңге 83-85%
тұтыну тауарлары мен ... ... ... екен. Тұрмыс
қызметтеріне жұмсалған шығынның 55% ... үй ... ... ... ... ... бойынша, егер табыстың 1/3 азық-түлік
тауарларына ... ... онда бүл ... ... ... ... ... АҚШ-та табысы төмен тұрғындардың үлесі - 14% деңгейінде. 1960
ж. бұл көрсеткіш 22% болған. Әрине ... ... деп ... ... ... ... ... көрсеткіш мөлшерімен салыстыруға
болмайды. Бірақ, жұмыссыздық пен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Соңғы жылдары Қазақстанда макроэкономикалық тұрақтылықтың элементтері
қалыптасқан: жалпы ішкі өнім 2001 ж. 13%-ке ... ... ... ... ... ... төмендеген; инвестиция жылына 30%-ке
өскен; ... ... ... 2001 ж. 17600 ... жетті. Еңбек
нарығындағы жағдай жақсара түскен: алдыңғы жылмен салыстырғанда жұмыспен
қамтылғандардың саны 20%-ке ... ... ... ... Қазақстанда
жұмыспен қамтылғандардың саны өндірісте – 20712 мың ... ... – 287 ... ... пен ... саласында – 68 мыңға,
құрылыста – 747 мыңға өскен.
Сонымен, жұмыссыздық, ... ... ... ету ... ... ең өткір проблемаға айналып отыр. Қазақстанның ұзақ мерзімдік
стратегиялық даму бағдарламасында ... пен ... ... ... жою ... 2010 жылға дейін шешілетін мемлекеттік міндет ретінде
анықталғаны ... Осы 2010 ... ... ... ... күрделі
де қарқынды өндіріс аралық құрылымдық өзгерістер жүруі қажет. ... даму ... ... байланысты жалпы ұлттық
экономикалық, әлеуметтік және ... ... мен ... ... ... ... ... (трудоемкость) жоғар
өндіріс салаларын қалыптастыру және дамыту; ауыл ... ... ... өңдеу және түпкі өнім өндіру экономикасын ... ... ... ... ... және міндеті анықталған. Бұл
міндетті ісе асыру біріншіден, көптеген ... ... ... жаңа
мамандықтар дайындауға, жұмыссыздықты жоюға, еңбекақы табысын арттыруға жол
ашады; екіншіден, еңбек пен ... ... ... ... ... және ... ... тиімділігі артады; үшіншіден, жалпы ұлттық
өнімнің құрылымы жақсарып, ұлттық табыс үлесі артады; төртіншіден, салық
төлемдері ... және ... ... мүмкіншіліктері кеңейеді.
Әрине бұл Қазақстанның ұзақ мерзімдік әлеуметтік-экономикалық және
құрылымдық даму ... ... ... Ал ... ... оның ішінде, жұмыссыздық пен табыс табу мәселесі күнделікті ... ... мен ... ... ететіні де белгілі. Сондықтан,
Президенттің Џкімімен ... ... пен ... ... ... ... ретінде жұмыссыздық пен кедейшілікті жоюдың жалпы мемлекеттік
және әрбір жеке аймақтың орта мерзімдік (2001-2003 жж.) және ... ... ... ... ... бағдарламаларын жасау, олардың орындалуын
қамтамасыз ету, Џкімет пен ... ... ... есеп беру ... ... ... ... Қазақстанда халықты әлеуметтік қорғаудың және
халыққа әлеуметтік кепілдік берудің жаңа механизмдері ... және ... ... ... ... мен жеке ... ... қорғау мен әлеуметтік кепілдіктер түрлері ... ... ... ... әдістемелерін жетілдіру, заң
жүзінде бекіту жұмыстары жүргізілуде.
Әлеуметтік нормативтер жалпы мемлекет, өндіріс әртүрлі ... мен ... ... ... анықталып, бекітіледі. Әлеуметтік
нормативтер жүйесін үш салаға бөліп қарастыруға болады: 1) ... ... ... ... мен ... 2) ... ... белсенді мүшелеріне, яғни еңбекпен
қамтылғандар мен уақытша жұмыссыздарға арналған әлеуметтік кепілдіктер мен
қорғау шаралары; 3) ... ... ... ... ... және ... белгілі мөлшерде әлеуметтік кепілдік беретін мемлекет
шаралары.
Нақты алғанда – бұлар: мемлекет тарапынан кепілдік ... ... заң ... ... ... окладтар мен ставкалардың
зейнетақы мен әлеуметтік жәрдем-төлемдердің шекті (ең төменгі) мөлшерлері.
Мысалы, 2002 ... ... ... ... мен ... ... ... бекітілген. Бұл құжатта ресми түрде басқа да
көптеген әлеуметтік кепілдіктер мен ... ... ... нормативтері мен әлеуметтік даму индикаторлары анықталған (осы
Заңның 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 36 ... ... ... ... жылдарға арналған мемлекеттік өндіріс
саясатының негізгі бағыттары» деп ... ... ... ... 2003 жылы 2001 ... салыстырғанда - 124%, өндіріс көлемі - ... - 130%, ... - 128%, ... жұмыс істейтіндер саны -
150% өсетіні белгіленіп ... Әлем ... 1998 ... ... ... мен ... ... бағасы орта ... ... ... ал алдағы кезеңде қара металдар құймасына, түсті металдар
түрлеріне және мұнайға, сарапшылардың айтуынша сұраныс қысқара түседі, баға
деңгейі төмендейді ... Осы ... ... ... мен әлеуметтік
даму ресурстары мен мүмкіншіліктерін ... ... ... өз ... ... ... ... іздестіру қажеттілігі қалыптасып отыр.
Әлеуметтік реформаларды жеделдету үшін нарықтық экономиканың құқықтық Заң
негіздерін одан әрі жетілдіріп, дамыту ... ... ... ... ... ... қалыптасқаны белгілі. Әлеуметтік-экономикалық мақсаттар мен
міндеттерді нақты жүзеге асыру үшін әр ... ... ... мекемелері
мен қоғамдық ұйымдардың күш-жігерін ... ... ... ... ... ету бір ... ... емес, қабылданған
стратегиялық бағыт. Нарықтық шаруашалық субъектілерінің, әр ... ... және ... ... ... ... ... мүдделерін қорғайтын, оларды ... ... ... бюрократиялық кедергілерге тосқауыл ... пен ... жол ... ... ... ... үш жыл ... жж.) толық жасалып, қабылданатын болады. Нақты айтқанда, 2003
жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы реформасының жаңа ... ... ... ... ... көп сатылы жүйесі
қалыптасуда. Ендігі уақытта болашақ зейнетақының қалыптасу жауапершілігі
негізінен ... ... және ... ... ... (жұмыс берушілерге) жүктеледі. Қазақстанда қабылданған
зейнетақы реформасы дамыған ... ... ... әлі ... ... оның қажеттілігі толық мойындалып отырған, өте күрделі де ... ... ... атап айту ... Бұл ... ... нарық принциптеріне негізделгенінде жатыр. Біріншіден, әрбір жеке адам
табысының 10%-ін ай сайын таңдаған ... ... ... ... ... ... ... жұмыскердің жеке өзіне, оның тапқан
табысына тікелей байланысты болмақ. Екіншіден, ... ... ... ... ... ... шығып, иесіне дивиденд түрінде табыс
түсіретін болады. Зейнетақы қорлары және ондағы жиналған қаражат ... ... ... құрамдас бір бөлігін құрайтын болады. Џшіншіден,
зейнетақы қорлары несие ... ... ... қызмет атқаратын болады.
Төртіншіден, зейнетақы қорларында жиналған ... ... ... ... ... ... ішкі ... және даму
мүмкіншіліктерін кеңейтеді. Мысалы, бүгінгі күннің ... бір ғана ... ... ... ... ... ... 16 млрд. теңгеге жуық қаржы
жиналыпты. Қазақстанда осы Мемлекеттік ... ... ... ... ... және жеке меншік зейнетақы қорлары құрылған. Олардың ішінде ең
үлкені Қазақстанның ... ... ... ... ... қоры: салым
салушылардың саны 251 мың адам, тартылған қаржы сомасы 413 млн. ... ... ... «Қазақстан темір жолы», «Қазмұнайгаз»,
«ҚазТрансОйл», «KEGOC», «Қазақстанның Халық Банкі».
1998 жылдың соңында Қазақстанда Еңбек туралы Заң ... Осы ... ... мен ... ... одан әрі ... ... Әлеуметтік
қорғау шараларының жүйелілігі мен кешенділігі ерекше маңызды, сондықтан ... ... ... ... ... қорғау жүйесін түбегейлі
реформалау концепциясы жасалуда. Концепцияда қоғам мен мемлекет тарапынан
ерекше қорғау шараларына мұқтаждарға әлеуметтік ... ... ... ... ... және басқа да жағдайларына
байланысты өздерін жарамды тұрмыс деңгейімен қамтамасыз етуге ... ... ... ... түсу ... ала ... ... әрбір отбасының табыс деңгейін есептеу жүйесін қалыптастыру
көзделген.
Қазақстанда соңғы жылдары БҰҰ-ның арнайы агенттігінің ... ... ... адам ... ... бес рет ... ... өткізілді. БҰҰ-ның жанындағы агенттік
әлемнің 174 елінде тұрғындардың өмір сүру жағдайын ... ... ... ... деп ... ... мәліметтер бойынша қорытынды
баяндамасын жариялап, жыл ... ... ... ... ... Адам
дамуының жалпы индексі негізінен төрт интегралды көрсеткіштердің ... ... ... орташа өмір сүру ұзақтығын ... ... ... ... ... өлшейтін индекс және жиынтық
ұлттық өнім деңгейін ... және ... ... ... индекстер.
Мысалы, Қазақстан тұрғындарының білім деңгейі 97,5% және ... ... ... оқу ... оқушылардың үлесі 67%; бұл көрсеткіштер
Қазақстанда орта есеппен тұрғындардың білім ... 11,7 оқу ... ... ... екен, ал білім алу индексі – 0,873. Бұл көрсеткіштер осы
күнге дейін көп ... жоқ. ... ... ... Қазақстандағы ішкі
экономикалық және экологиялық жағдайлардың қиындай түсуіне байланысты жалпы
өмір сүру индексі ... ... ... күрт ... ... ... ... Қазақстан 63-ші орынға жылжыпты.
Мемлекеттік статистика орталығының мәліметтері бойынша, 1997 жылы ... ... ... ... ... ... ... түрлерін тұтыну деңгейі ғылыми дәлелденген нормадан біршама төмен
қалыптасқан . ... ... ... ... ... жуығын азық-
түлік өнімдеріне жұмсайды . Қазақстанда күнкөріс ... ең ... ... ... ... 4098 ... дейін өтерілген, ал бұл ... ... 4080 ... (2000 ... мамыр айы). Қазақстанның орташа
статистикалық тұрғыны 1990 жылы 73 кг ет, 188 кг сүт, 76 кг ... ... ... 11 литр ... ... 38 кг қант сияқты тағам түрлерін
тұтынған ... 2000 жылы бұл ... ... тұтыну көлемі Қазақстанда
бірталай қысқарған: ет – 50 кг, сүт – 73 кг, ... – 63 ... ... ... кг, ... майы – 7,5 литр, қант – 18 кг ... ... ... ... себебі тұрғындардың реалды табысының ... ... 10 ... ... ... 0,7 ... ... АҚШ-та бұл
тағамның 12 данасы 0,7 доллар тұрады екен, арнайы кесіліп алынған сиыр
етінің 1 ... ... 3 ... ... шамамен 4 доллар), шұжықтың 1
килограмм Алматыда 2,5 доллар тұрады ... 2-3 ... ... 8 ... ... ... ең ... айлық ақысы шамамен 900
доллар құрайды 5.
Жалпы 1991-2001 жылдары әлеуметтік экономикалық ... ... ... ... ... пен ... ... Соңғы жылдары (1991-1996 жж.) адам дамуының индексі 0,774 (1991
ж.) – 0,660 (1996 ж.) дейін ... ... ... ... адам ... 1998 ж. Бүкіләлемдік қорытынды баяндамасы жарияланды. Әлемнің 64
елінде адам дамуының ең жоғарғы деңгейі ... ... ... ішінде
алдыңғы 10 орында Канада, Франция, Норвегия, АҚШ, Исландия, ... ... Жаңа ... және ... орналасыпты. Қазақстан адам
дамуын орташа деңгейде қалыптастырған елдер тобына жатқызылған. Адам ... (АДИ) ... ... ... ... ... саны ... 65
болса, Қазақстан олардың арасында 29-шы орынды иеленіпті. Бұрынғы Совет
елдерінен Белорусь – 4 орында, Ресей – 8, ... – 13, ... – 15, ... ... – 35, ... ... Өзбекстан – 38, 39, 40, ... және ... – 44, 45 және 46, ... – 49, ...... ... бұл ... мынандай да мәліметтер келтірілген:
әлемде 1 млрд ... адам ауыз су ... ... ... отырған , 880
млн. адам қажетті медициналық қызметке зәру, 880 млн. астам ересек адамдар
әріп танымайды , 1 млрд ... адам ... ... ... ... ... . Қазақстанда соңғы бір-екі ... ... ... ... ... ... байланысты және Џкіметтің еңбекақы мен
зейнетақы төлемдерінің төленуін тікелей өз ... ... ... жағдай түзеліп келеді. Осы күндері Қазақстанда ... ... жаңа ... басталды деуге болады. Әрине соңғы 5-6
жылда, жалпы ... ... ... ... ... кеткен әлеуметтік
проблемаларды шешу оңайға ... ... 1997 жылы 1990 ... өнеркәсіп өндірісінде жұмыс істеушілердің жалпы көлемі 50%
қысқарған, оның ішінде ... ... және ... ... өндірісінде - 70%-ке,
ал жеңіл өнеркәсібінде 90%-ке қысқарыпты. Екіншіден, әлеуметтік мәселені
түбегейлі шешудің негізі ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Ресей мен Латын Америкасы елдерін шарпыған
дүниежүзілік қаржы-валюта дағдарысы экономикасы нық Солтүстік Америка ... ... ... өзін ... ... Қазақстанда 2002 ж.
көкек айында өткен Џкімет мәжілісінде ... ... ... ... деп аталатын құжаттың талқыланғаны белгілі. Басқасын
айтпағанда, бұл жерде ... ... ... ... ... ... тек қана ... ресурстарды шетке сату арқылы өмір сүру мүмкін
еместіліг мойындалып, жаңа ... даму ... ... алынатыны
белгілі болды.
Џшіншіден, экономикалық құлдырау мен әлеуметтік дағдарыстың бұрын
айтыла бермейтін ... бірі – ... ... және ... пен ... толық жетіліп, қалыптаспағанында. Бұл жағдай
Елбасының Қазақстан халқына жолдауында («Қазақстан-2030») ... да ... ... ... ... тәртіп пен жауапкершілік қолға алынып,
қоғам мен экономикада жалпы тұрақтылық пен алға ... ... ... ... ... ... міндеті халықты жұмыспен қамтамасыз ету
және тұрғындардың тұрмыстық жағдайын жақсарту ... ... ... және ... ... ... ... жұмыспен қамтамасыз
етудің ұзақ және орта мерзімдік Бағдарламасы жасалып, Џкіметке ұсынылған.
Халықты еңбекпен қамту саясатының негізгі бағыттары ... ... ... және әлеуметтік Заң шығару жүйесін толықтыру және нақтылай түсу
арқылы еңбек қатынастары мен еңбекпен қамтамасыз етудің ... ... ... жұмыстан шығып қалған ... ... ... ... жаңа ... орындарының құрылуын қолдау және жеке ... ... ... ... қорғау.
Нарық жағдайында әлеуметтік қатынастар жүйесін ұйымдастыру және реттеу
– өте маңызды проблема. Әлеуметтік, оның ішінде еңбек ... ... ... мен ... ... құру және олардың
қызметтерін анықтау жоғарыда келтірілген ... ... іске ... өте ... Бұл ... ... ... институты туралы сөз болып
отыр. Соңғы екі-үш жыл ішінде жүргізілген ... ... ... ... ... ... және кәсіпкерлер
арасында әлеуметтік әріптестік институтын құру қадамдары жасалған. ... және ... ... ... жақ ... ... ... саясатты жүргізуге міндеттенді. Алайда, бүгінгі
күнге дейін әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... әлі жасалған жоқ. Өйткені, үйлестіруші және
бақылаушы орган ретінде ... ... ... өкілеттілігі мен
мәртебесі анықталмаған. Батыс елдерінде кәсіподақтар, кәсіпкерлер өкілдері,
үкімет ... және ... ... – экономистер, социологтар,
құқықтанушылар, психологтар, экологтар бірлесе жұмыс істейтін ... емес ... (МЕҰ) ... ... ... мәртебесі,
қызметтері анықталған; сондықтан МЕҰ-ның қоғамдық өмірдегі ықпалы өте
күшті. Мысалы, ... ... және ... ... Ұлттық кеңес
Парламент пен Џкіметтің консультативті органы болып саналады, сонымен бірге
ол заң ... ... ... ие. ... және еңбек кеңесінің
құрамына экономика салалары бойынша ... ... мен ... ... ... Кеңес мүшелерін әр түрлі ұйымдардың ұсынысымен ... ... ... ... ... ... Кеңес мүшесін белгілі
қоғамтанушы ... ... ... ... ... өзі
тағайндайды, ал тәуелсіз төрт сарапшыны үкімет тағайындайды. ... ... ... ... ... пікірінше
бүгінгі күндері Еуропада экономикалық және ... ... ... ... ... қызметтер ауқымы кеңейіп, әртүрлі әлеуметтік
және кәсіптік топтар мен жіктердің мүдделері мен көзқарастарын келістіру,
бәріне бірдей ... ... мен ... ... ... әлеуметтік
әріптестік институтына айналған. Соңғы жылдары Қазақстанда да бірталай
мемлекеттік емес ... ... ... ... тікелей араласуымен
Қазақстанда ұсақ кәсіпкерлікті қолдау және дамыту департаменті құрылғаны
белгілі. Нарықтық экономика ... ұсақ ... ... халықты
жұмыспен қамтудың бірден-бір жолы екені белгілі. Сонымен қатар, бұл мәселе
мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының нақты саласы ретінде ... ... жеке ... Тарау. Тұтыну несиесінің экономикалық
мазмұны, ҚР-ғы тұтынушылық несиелеуді
жетілдіруінің жолдары
2.1. Тұтыну несиесінің ұғымы және ... ... ... ... ... не? Оның мәні – бұл ... ... тауарларын төлеу мерзімін ұзартып сату ... ... ... ... ... банк ссудаларын беру, сонымен қатар әр түрлі сипаттағы
шығындарды төлеуге ... ... ... және т. б.) ... ... қарағанда тұтыну несиесінің объектісі болып тауарлар
да, ақшалар да болады. Несиеге ... ... банк ... есебінен
төленетін тауарлар ұзақ мерзімге қолданатын тұтыну заттары болып табылады.
Несие субъектісі болып бір жақтан несие ... ... ... ... ... ... несиесінің арнайы мекемелері, дүкендер, жинақ
кассалары және басқа да кәсіпорындар, ал екінші жақтан қарыз алушылар, яғни
жеке ... ... ... ... ... ... ¼ ... банктерден
және ¾ бөлігі арнайы несие мекемелерімен беріледі. Бірақ соңғылары ... ... ... ссуда есебіне көл мөлшерде алғандықтан, нақтылай
тұтыну несиесінің барлық суммасының 9/10 банктерден ... ... ... ... есеп ... төлемімен төленеді.
1. Бірден өтеу несиесі. Бұған, сатып алу үшін 1-1,5 ... және ... ... сату ... ... ағымды
есептері жатады: берілген несие шегінде олар тауарлар алады және берілген
мерзімнің ... ... өз ... ... ... ... өтеу ... ұзартылған төлем түріндегі
несиелерде жатады. (коммуналды өнеркәсіп қызметіне, дәрігер мен медициналық
мекемелер)
2. Ұзартылған төлемді несиелер ... ... ... ... ... ... барлық суммасының ¾ ұзартылған төлемді несиелер құрайды).
Тұтыну несиесінің әр түрлері бойынша бөлшек тауар айналымының ... келе ... ... ... ... ... ... дамуын, бірден күшейген өндіріс өсімі мен еңбек
етушілердің төлем қабілеттілігі сұранысының шектеулілігі арасындағы ... ... ... ... ... жағдайында бастады. (2-
ші дуниежүзілік соғыстан кейін 1939-1945).
Ел ... ... ... ... атқарады:
- шаруашылық салалары арасындағы капиталдың қайта бөлінуін көрсетеді,
сонымен бірге орта норма табысының қалыптасуына ... ... ... ... ... ... өту ... кеңейтеді;
- тауар айналым және табыс алу процесін жылдамдатады;
- капиталды орталықтандырудың қуатты қаруы болып ... ... ... және ... ... ... ... шығындарының азаюын қамтамасыз етеді.
* ақша айналымына байланысты
* ... ... ... тауар айналысына және металл ақша айналысына байланысты айналым шы-
ғындарын азайтуды қамтамасыз ... ... орын ... Тұтыну несиесі тауар
өтуін жылдамдатуы себебінен, орау және сақтауға байланысты шығындар ... ақша ... ... ... ... ... жүзіге
асырылады:
• қолма-қолсыз есеп айырысу жүйесінің дамуымен. Несие және банктердің
даму негізінде ... ... ... ... төлем құралдарын
қарызгер есебінен несие беруші есібінен аудару жолымен ... ... ақша ... ... ... Несие көмегімен еркін ақша
капиталдары және ... ... ... ... ал соңғылары ссуда беру жолдарымен оны айналымға
салады. Ақша ... ... ... ... тауар алу ақша
жинақталуын қажет етпейді, ал қарыз табыс келген соң төленетіндіктен
жылдам айналады. Осылайша несие және ... ... ... алу және
төлем құралы ретінде әр жеке және заңды тұлға ақша қорын минимумға
әкеледі;
• металл ақшаларды ...... ... ... ... ... және ... дамуы, капи-
талистер табына ақша айналым шығындарында үлкен экономияны қамтамасыз ете
отырып, күннен-күнге металл ақшаларды несие ... ... ... ... кейін көптеген капиталистік елдерде, ал ... ... ... ... ж.) барлық елдерде металл ақшалар
төлем және айналым құралдарының қызметін атқарудан қалды. Осы ... ... ... ел ... ... ... ... мен несие
операцияларымен алмастырылды.
• несие толық қамды қалма-қол ақша ... ... өте ... ... ... ... еңбек өнімділігін жақсы жігерлендіреді. Еңбек ақы-
сын ала отырып, кей ... алу үшін ... есеп ... ... ... ұзақ мерзімді қолдану заттарын, адамдардың бұл тауарды
несиеге алуға немесе осы тауарларды алу үшін несие алуға ... ... ол ... ... ақша ... ... сондықтан әр несие алушы
өз жұмысында ұзақ мерзімге ... ... Тек ... ғана ол өз несиесін
төлеуге күші жететініне ... ... және ... ... ... ... және ... тұлға ретінде таныта алады.
Бірақ мақалда айтылғандай «қарыз алған, бостандығын ... ... ... ... қарыз шұңқырына айналуы мүмкін. Жұмыссыздық нәтижесінде
және басқа да себептерге байланысты адамдар өз қарызын өтей ... ... ... бір ... жағдай тұтыну несиесі кадр ағымын азайтады,
себебі де адамдардың өз жұмыс ... ... ... Кадр ағымының азаюы ел
экономикағына қолайлы әсер етеді. Қорытындысында тұтыну ... ... ... ... ... фактор дейге болады.
Бірақ айтылғандай, «жаман болмай жақсы жоқ», мұндада ... ... ... ... ... өтті және жоғары конъюнктура көрінісін
қалыптастыра отырып, өндірістің халық төлам ... ... ... ... ... өсуіне және экономикалық кризистердің
жеделдеуіне әкелуі мүмкін.
Пайыз нормасы және оны анықтаушы ... кей ... ... алу – ... шара ... ал фирма және банктер үшін бұндай
несиелерді беру өте тиімді операция, себебі ол ... өту ... ... ... бойынша жоғары пайыз есебінен пайда нормасын жоғарлатады.
Көптеген экономистер мен ... бұл ... ... бойынша жоғары
деңгейді үлкен моральді тәуекел және қарыз алушының төлем ... ... ... ... деп түсіпдіреді. Бұл екі фактор пайыз
деңгейіне шынымен әсер етеді, басты себеп несие беруші ... ... ... ... болып отыр.
Шынында да, жоғары ... ... ... 6-12% ... сатқанда, тұрмыс заттарын 7-10%-ға сатқанда орташа 10-20% болып
шығады. Бұл социализм ... ... ... ... ... ... ... 0,5% жылдық мерзімді және 3% мерзімі ... ... ... Кейде банкпен есептелетін пайыз деңгейі ростовтік
пайыздан айырмашылығы жоқ. Мысалы ... ... жеке ... өз ... 36-42% ... ... әлі ... жоғары пайыз себебінен оған сұраныс
айтарлықтай ... ... ... ... сатып алу (шегеріп алу).
Тұтыну несиесі тауар формасында негізінде ұзақ мерзімге ... ... ... – автомашина, тоңазытқыш, радиоқабылдағыш,
теледидар, жиғаз. Несиенің мұндай түрі ... алу деп ... ... ... алу ... анализ (сараптама) жасағанда
келесідей жағдайлар байқалады:
1. Бұл тәжірбие тауар және қызметке ыңғайлы төлем формасы.
2. ... ... ... ... ... шығындар жасауға мүмкіндік
береді.
3. Бұл ақша түсімі интервалы арасына қарағанда ... ... алу ... ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
4. Бұл адамға өз жинағымен ғана төлей ... ... ... ... активтер алуға мүмкіндік береді.
Бірақта сол себептер тауарды жеке ссуда, банкілік овердрафт немесе
не-
сиелік карточканы ... алу ... ... ... ... мүмкін. Егер ол адам жаңа ыдыс жуғыш алғысы келсе, ол банкке
жеке ссуда үшін немесе ... ... ... ... ... мүмкіндігі
ыдыс жуғыш сататын қаржы үйінің ... ... ... ... ... гөрі ... да ... компанияларының пайдасына келесілер дәйек болады.
A) Қарзыға сатып алу ... ... ... алу кезінде
«сатылады». Клиенттерге қарызға сатып алу мәмілесі ұсынылады, ол «сол
жерде» оңай қабылданады.
B) Қазіргі уақытқа дейін клиенттерде ... ... ... ... өте ... ... Тұтынушылар өздерінің сатып алу әдеттерінде ... ... олар ... құнындағы айырмашылықты білсе, олар атақты
жабдықтаушылармен мәміле жасауды ... көп ... ... ... танысудың бірнеше сәтсіз талпыныстарынан кейін,
жай ғана әртүрлі нысандағы несиенің құны мен ... ... ... ... ... Әлі де ... «банктік емес», банктік ссуда, овердрафт немесе несие
карточкаларын, тауарды ... алу ... ... қолдануды
ойламайтын адамдар көп. Бұндай тұлғаларға қарызға ... ... ... ... ... ... ... нақты
сатып алудың жалғыз альтернативті төлеуі болып табылады.
Қазір қарызға сатып алудың жаңа түрлері пайда болды – олар ... ... ... Ол ... соңғылары тауарды банк клиенттеріне
несиеге сатады және банктер фирмаларға ... ... ... ... ... төлейді, ал сатып алушылар несиені банктерге төлейді.
Несие және жарату карточкалары (шығын).
Несие карточкалары
50-ші жылдары американдық, сосын ағылшын банктері ... ... ... ... ... ... тәжірбиесін кеңінен
қолдана бастады. Мұндай несиелеудің мәні, банкпен берілген несие ... ... ... ... ... шегінде, бірнеше мың крон шегінде, яғни
персоналды ... ... банк ... бар ... ... карточкалары
негізінде тауар несиесін алуға ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Карточка иелері өз кезегінде белгіленген
мерзімде банк ... ... ... яғни олар белгіленген минималды
сумманы төлеуі қажет, бірақ барлық қарызын төлемеуі керек. ... ... ... ... ... қалса, онда оған пайыз қосылады және
несие карточка компаниясы карточкасы иесінің қарызына ... ... ... ... (автоматты түрде толтырмалы)
карточка иесі өз қарызының бір бөлігін ... ... ... ... ... ала ... ... карточка иесінің 800 крон несие лимиті
бар және 500 крон қарыз болып ... ... ол өз ... ... 300 крон бар. Егер ол 150 крон ... ... оның ... шегі
450 кронға дейін көбейеді, яғни ол енді тек 350 крон қарыз болды. ... ... ... ... ... қазіргі уақытта карточка иесі
қандай суммамен қолдана алатынын көрсететін, бір айға есеп келеді.
Visa және Mastercard сияқты несие карточкалары ... ... ... құрылыс ұйымдары мен қаржы үйлері де өз несие ... ... American Express өз Optima ... ... несие карточкалармен клиенттерге тауар және қызметтер ұсынатын
сатушылар, комиссиондық ... ... ... ... ... ... Сондықтан несиені сатушылар емес, банктік үйымдар береді.
Клиенттермен тауар және қызметтері үшін несие карточкалар көмегімен
төленуі, сатушылар үшін ... ... бар? ... өз несие карточкаларын
несие делдалына жібереді, ол бөлшек сатушыдан қызмет төлемге айырбасқа
мәміле жасайды. ... сату ... 1,8% ... ... ... ... ... карточка шығаратын фирмаға сату құнының 1% жуығын
төлеуі ... ... өз ... көптеген себептерге байланысты көтере
алды:
- несие карточкаларымен төлем жүргізу сізді қолма-қол ақшадан тәуелсіз
қылады, себебі сіз ... ... өз ... ... қалтаңызда бір цент болмасада, тауарлар мен қызметтер үшін
төлем ... ... Сіз ... ... ... ... несие карточкасымен есеп
айырысасыз. Сіз ойда ... ... ... ... қаржылық мағына
сақтандырылғансыз.
- Жұмыс сапарлары немесе демалысқа шықсаңыз сіге қалтаңызды қолма-қол
ақшамен толтырудың қажеті жоқ ... Visa және ... ... карточкалары 220-ға жуық мемлекетте және 11 млн. кәсіпорындарда
іске ... ... ... ... ... жоғалту емес, себебі карточканы
жоғалтқанда немесе ұрланса және егер ... ... ... ... ... Карточкамен сатып алуларға қатысты бір айда дәл мәліметтер аласыз.
- Ол сізге пайдалы, себебі карточкамен төлем ... ... ... ... ... 45 ... төлем мерзімі беріледі. Сонымен
сізде өз ақша ағымызыңды жақсырақ басқаруға және олардың ... ... ... ... ... ... қажеттілігіңіз бар ма?
Мұныда шешуге болады. Несие карточкалары ең алдымен төлем карточкалары
болғанмен қаласаңыз қалтаңызды қолма-қол ақшамен толтыра аласыз, ол ... ... ... ... ... соның құрамында демалыс және
мемлекеттік мейрам күндері жұмыс жасайтын ... ... ... ... ... алынады. Сондықтан бұл құрал алудың тиімді жолы
емес.
Несие карточкасымен төлеу – бұл ... ... ... ... алуға
жететін жағдайда, ыңғайлы вариант. ... ... ... ... ... ... және ... толтырудың қажеттілігі жоқ. Бірақ бұл басқа
қызмет болып шығуы мүмкін, сондықтан кез келген ... ... ... ... ... 1990 ... ... өз несие карточкаларымен
ай соңында төлей алатын сумманы жаратуға тырысады.
Өсіп келе ... ... ... банктер көрсететін қызметтер
пайдасын азайтты, ол ірі ... ... ... ... шығарымдар
жасауды келісуімен байланысты. ... ... үшін ... ... ... ... байланысты. Банктер жыл сайын карточка иелеріне
сыйақы белгілейді. Бұл ай ... өз ... ... ... ешқандай пайыз төлемейтін есеп иелерінің санын ... ... Тек ... ... ... ... ... жылдық
шығарымдар кіргізбеуге кепілдік береді.
Шығын карточкалары.
Шығын карточка ... American Express және ... ... ... ... құралы ретінде олар банктерде шығарылатын
несие карточкаларына өте ұқсас. Бірақ олардың арасында айырмашылық бар.
|Сипаттама ... ... ... карточкасы |
|Шығын ... ... ... ... ... төлемін төлеу + жылдық |
| ... ... ... ... |
| |Ай ... ... ... ... ... қалдық бір ай көлемінде|
| ... алты ... ... ... қажет. Төлем |
|Төлем |алады. ... ... ... соң, |
| | ... ... беру ... |
| | ... ... ... ... ... ... ... «автоматты толтырылатын несие» деп аталатын,
ағымды есеппен қарызға ... ... ... ... ... ... Мұның мәні, банк қарыз ... ... ... ... оған бере ... максималды сумманы анықтайды.
Мысалы, егер қарыз алушы өз табысынан ай сайын ... 100 ... ... өтеп тұра ... онда банк ... ... суммасын
1200-2400 доллар шамасында, 12-24 ай ... өтеу ... ... ... сумманы қарыз алушы банкпен берілген ... ... Ай ... төлем жүргізілсе қарыз алушының қарызы ... ... ал ... ... ... қалдығы көбееді және қарыз
алушымен қайта қолданылуы ... ... ... несиелеу лимиті
периодты түрде оның ... ... ... ... ... ... ... есеп кредитке кірмейтін кезде де пайыз алады.
Автоматты толтыру несиесі ... ... ... ... ... ... ... көмегімен төлеуге болады.
Көптеген дүкендер қазір клиенттерге ... ... ... ... ... несиесі бойынша есеп айырысуды
қолдануды ұсынуда.
Персоналды ссудалар.
Банктік персоналды ссуда қаржыландыру ... ... және ... ... ... ... ... болуы
мүмкін.
Банк 5 жыл көлемінде төлеумен, клиенттің ... ... ... ... несие бере алады. (Персоналды ссудаларды алу ... ... ... ... банктер ссуданы жеке сөйлесусіз
және клиент үшін ... ... ... ... персоналды ссуда деген не? Оның мәнін ... ... ... ссуданы беруге жай арыздың спецификалық ерекшеліктерін
қарастырайық:
1. Ссуданы алудың ... Џй ... алу және ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді қолдану тұтыну тауарларын алу үшін (мысалы, жићаз);
- машина алуға (қалданылған машиналар өте ескі ... ... ... ... 5 ... ... ... үйде жөндеу жұмыстарын жүргізуге;
- фургон үйлерді алуға;
- жеке ... алу ... ... ... көлемі (тағыда жылжымайтын мүлік және ... ... ... және ... ... Персоналды ссуданы алу үшін қарыз алушы
бұған байланысты қатып қолғаған ережелер болмаса да, ... ... 1/3-ің ... ... ... көздері және төлемге қабілеттілік. Төлем көзі болып ... ... ... Оған ... ... деген сатып алулар
бойынша ... және ... ... да ... ... ... төлем мөлшерімен ссуда пайызының нақты
төленуінің қанша екенін білсе жеткілікті.
5. Ссуда беру ... ... ... ... ... сай ... төлем
мерзімі негізделген ба? Мысалы:
- Егер клиент өзінің жеке шығындарын ... ... онда ... ... формалары болып қысқа мерзімді овердрафт ... ... ... ... Жаңа ... алу үшін ... 3-5 ... беріледі, үйдегі кейбір
қайта жасауға ссудалар 10 ...... ... алады, бірақ
кәдімгі ссудалар 5 жылға беріледі.
- Машина алу үшін ссуда 2,3 немесе 4 ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік
алу үшін және мұраға қалдарған ссудалардан басқаларына алынбайды,
себебі көптеген персоналды ссудалар ... ... ... ... ... жағдайда банк қамтамасыздандыруды сұрауы мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... беріледі және
егер оның меншігіндегі таза үлесі жеткілікті болса.
Персоналды ссудалар ... ... ... алу үшін ... ... мекемелерінің тұтыну несиесінің негізгі екі формасы бар:
Делдал сауда фирмаларынсыз тікелей ... ... ... ... ...... сауда фирмалары тауарларына төлеу үшін қолданатын
бүтін суммаларға несие чектерін береді. Бұл ... өз ... ... қол ақша ... немесе ағыш есебіне аударымдар алады. Бұл
жағдайда несие беруші болып банк ... ... ... несиені
белгіленген мерзімде өтейді.
Сауда фирмаларының жауапершілігімен тұтынушыларға несиелер беру. Банк
сауда фирмаларымен алардың ... ... ... ... шегінде
несиелеуге міндеттеніп, келісім жасайды. Сауда фирмалары ... ... ... ... ... ... ... және сонымен бірге
өз клиенттерімен несие суммасы ... оның ... және ... ... шарт ... Бұл ... банкке беріледі, ол фирмаға несие
суммасының 80-90% төлейді, ол ... ... ... ... ... Сатып алушы өз несиесін бөлшектеп төлейді, оның несиесі алған
тауарлары төлемнің ... ... ... ... Несиені мерзімінде
өтелмеуі жағдайында соған қатысты сумма бекітілген есептен банкпен алынады.
Овердрафттар.
Овердрафт – дебет сальдосы пайда ... ... ... ... ... ... ... берілетін қысқа мерзім несие ... ... ... сенімді клиенттерге беріледі.
Овердрафт келесдей факторлермен анықталады:
1. Сумма. Банк және қарыз алушымен келісілген ... ... ... ... Лимит белгілі табыссқа қатысты анықталады.
2. Маржа. Негізгі қойлымға ... ... ... ... ... Пайыз овердрафттың күнделікті суммасына есептеледі және
әр кварталдық есепке жазылады. Банк клиентке жеңілдіктер жасауға
келіскен ... егер ол ... ... сый ақы ... мүмкін.
3. Мақсат. Овердрафт қысқа мерзімді келісімдерді жабуды талап етеді –
мысалы, көп адамдар әр ай ... ... ... ақы ... ... ... Овердрафт талап бойынша төленеді және клиентке бұл туралы
жазбаша хабарландыруда хабарлайды.
5. Қамтамасыздандыру. Банк талап ... ... ... ... көлеміне тәуелді.
6. Пайдалар. Адамдарға овердрафт өте ыңғайлы, себебі олардың шығындары
қолда бар ... асып бара ... да, ... өзіне сенімді болады. Банк ... ... ... ұтыс ... бірақ сумма бойынша овердрафттардың өзгеруіне
байланысты зиян шегеді, себебі ол келісілген ... ... ету үшін ... ... ... ұстауы қажет.
«Скоринг» - несиелеу.
Персоналды несиелеудің үлкен көлемінен және ... аз әр ... ... ... әр ... жеке тәртіппен қарастыра отырып ссуда
беруге арыз бағалауын жүргізе алмайды. Сондықтан арыз орнына «скоринг» ... ... ... ... ... ... бойынша арыз беруші
туралы мәліметтерді несиелік ... ... ... оны тек ... ... - несиелеу жекеленбеген, бірақ оңай және жылдам ... ... ... ... жанұялық жағдайы және стажы туралы
мәліметті қамтитын белгіленген форма бойынша толтырады.
Әр сұрақтың ... ... ... балы бар, ол ... сияқты
маңызды сұрақтар үшін жоғары, ал жасы сияқты ... емес ... ... ... немесе компьютер көмегімен банк ұпайларды есептеп болған соң,
клиентке ссуда немесе овердрафт беруін шешеді.
Тұтыну ... ... ... ... ... ... ... несие формасы басқа капиталистік елдерге қарағанда кең ... Мұны ... ... да ... ... себебі ол республикада
адамдардың жағдай деңгейін көтеруге және тұтыну несиесінің ел экономикасына
теріс әсерінен ... және ... ... береді.
Қазіргі кезде тұтыну несиесі барлық Қазақстан банктерінде берілсе де
(мысалы, Казкоммерцбанк, Народный банк, ТуранАлем ... ... ... ... үшін ол ... ... мағлұмат білмейді. Мүмкін бұған
біздің үкімет ... ... ... ол ... ... ... ... несие карточкасы мен сақтандыру карточкасынан айыра алмайды).
Ал бізде көптеген адамдар жалақыдан жалақыға дейін өмір ... ай ... ... көруде, егер олар тұтыну несиесі туралы білсе, бұл
мәселе шешілген болар еді.
Тек қалайтын нәрсе, ол ... ... ... бәріне берілсе және
пайыз қойылымы жоғары деңгейге, босқа, тұтыну несиесі өзінің капиталистік
формасын ерте кезден ... ... ... ... банк ... тұтыну несиесі
Біздің елде тұтыну ссудаларына халыққа ұсынылатын кез келген ссуданың
түрі жатады, соның ... ұзақ ... ... ... алуға
ссуда, ипотекалық ссудалар, бірінші кезектегі қажеттіліктерге ссудалар ... б. ... ... ... ... ... ... анықтамасы өзгеше: тұтыну ссудалары деп, тұтыну тауарларын
алуға және ... ... ... жеке ... ... ... ... тәжірбиеде банктердегі жеке ссудалық шоттардан несие
карточкалары бойынша ссудалар кең тараған; клиенттің ағымдағы шоты бойынша
овердрафт ... ... жеке ... бар ... ... ... ... ссудалар; студенттерге берілетін ссудалар және т. б.
Шетелдік банктік тәжірбиеде тұтыну ссудасы – бұл жеке адамға ... ... ... ... ... ... берілетін және
бөлшектеп қайырылатын ссуда.
АҚШ-та барлық тұтыну ссудалары үш ... ... ... ... револьверді ссуда және ұзартылмаған ссудалар.
Төлемі ұзартылған несиелер ссуданы және пайыздарды ... ... Көп ... ... алушы мұндай несиені тауарларды сатып алу үшін
немесе басқа шығындарды өтеу үшін алады және ... әр ай ... ... ... ... міндеттенеді. Несиелік карточкалар бойынша ұсынылатын
несиелер және ағымдағы шот бойынша ... ... ... ... ... ... олар бойынша да мерзімді төлемдер жүзеге
асырылады. ... ... бір ... ... бар сондықтан олар тұтыну
несиелерінің жеке бір тобын құрайды. АҚШ-та төлемі ... өтеу ... екі ... бес ... дейін.
Ссуда мөлшері әр түрлі диапазондарда ауытқиды. Мұндай несиелер үлкен
емес сомма сирек ұсынылады, бірақ ... ... ... ... ... яхта, самолет және құны 100000$ асатын объектілер болып тобылуы
мүмкін.
АҚШ-та жеке тұлғаларға берілетін ссудалар (тұтыну ... ... ... ссудалардан тұратын) барлық коммерциялық банктер ұсынған
ссуданың 20% не ... ... ... ... ссудаларын жеке тұлғаларға ұзақ мерзімді тұтыну
тауарларын алуға ... ... ... үйлер, теледидарлар.
Негізінде тұтыну несиесі ... ... ... ... ... өтелетін ссудаларда болады, сонымен бірге ашық есеппен несиелер
(мысалы дүкендерде) және ... ... ... үшін есепті төлеуге
берілетін) болады.
1 сурет. ... ... ... ... ссудаларын беретін қаржы
институттары.
1 суретте берімендерден, Коммерциялық банктердің үлесіне ұзартылған
мерзімде төленуге ... ... ... ... көлемінің 43%
автомобиль алуға ұсынылатын ссудаларға тиесілі екендігін көреміз.
2 ... АҚШ ... ... ... ... ұзартылған төлеммен
тұтыну ссудаларының мақсатты пайдалануы (жалпы көмлемге % ... АҚШ ... ... ... қалыптасқа
жағдайдың жинақтарға көрінісі берілген. 1 суреттегі диаграмма ... ... ... ... ... ... ... өздерінде
шоғырландырғанын көрсетеді.
2 суреттегі диаграммада автомобиль ... ... ... ... ... қатысты үлкен роль атқарады.
АҚШ-та жаңа автомобиль алу үшін 7500 доллар көлемінде 3 жыл мерзімге
бекітілген пайыз қайылымымен ссуда алудың ... ... ... ... ... 7500 ... ... ... 1500 ... ... ... ... көлемі 9000 ... 36 ай ... ... ай ... төлем жүргізу 250 доллар
7500 долларлық ... ... алу үшін ... иесі ... ... ... емес бағамен машина таңдап алуы қажет: себебі, ... ... ... ... үлесі ең аз ... ... ... ... ... ... қарыз алушылар бұл үлестің үлкен бөлігін
өздерінің ескі автомобильдерін ... ... ... жағдайы қарыз алушылар
пайыздық ссуданы 36 ай көлемінде әр ай сайын 250 ... ... ... ... 36 ... ... ссуммасында алынған ссуда көлеміне 1500 доллар
суммасындағы пайыздық табыс ... ... ... ... ... ... жылдан ертерек өтей алады. Егер ... ... ... ... ... тұра ... онда банктің автомобильді иелену құқығы болады
және ол автомобильді сатып, ссуданың қайтарылмаған бөлігін ала ... алу үшін ... ... ... ... қарыз алушымен
төленетін пайыздық ссуда қойылымын есептеуді қиындатады. Көрсетілген
мысалда ... ... 121,4% ... ... және ... оныз ... қалдық жатады. Олардан басқа автомобильдік ссудалардың кемшілігі
болып, ай ... ... ... ... ... ... үлкен шығындары табылады. Және бұл ссудалар жиі-жиі
тікелей шығындар әкеледі. Бұл ... ... ... ... және
төлемеген адамның алынған заттары банк меншігіне нашар жағдайда өткенде
немесе қарыз ... ... ... ... ... кетіп, төлемді тоқтатқан
жағдайда болады.
Автомобиль алуға берілетін ссудалар нарығында банктер тек ... ... ... ... ... ... ... және әр қайсысы
өздерінің несиелеу жағдайларын ұсынатын өндірушілермен де бәсекелес ... ... ... ... ол ссуда берушілерде ... ... ... ... жоғары пайыз белгілей
алмайды, оған потенциалды қарыз алушыларды жоғалтпау ... ... ... ... түсіреде алмайды, себебі тұтыну ссудалары пайыздық ссуда
формасында, басқада ссуда және инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... түссе пайда табады,
өйткені бүл процесс оларға көбірек автомобиль ... ... ... ... рыногтағы қойылымдардан төмендетіп, өздерінің ... ... ... ... жиі бәсекелесті.
Автомобиль, үй қажеттіліктерін алуға берілетін мерзімі ... ... кең ... ... ... ... кір ... кір жуатын және
кептіретін машиналарға, автобус және таксимен жүруден өз ... ... ... ... үй ... ыдыс ... мен ... ауыстырды. Көп адамдар қымбат автомобиль және үй
электроприборларын алу үшін ақша жинап, ... ... ... ақша алса ... оны ай ... өтей отырып, адамдар ақшаның ... ... ... ... Одан ... олар ... ... әлі
алу үшін ақша жинап отыратын уақытта автомобиль немесе электроприборларды
қолдану мүмкіндігін алады. ... бұл түрі 20-шы ... ... ... ... дамыды. Автомобиль құрастырудың үлкен
көлемдегі өнімен тек кең ... ... ... ... ғана ... ... ... банктердің тобы бар қаржы үйлерге оларға ең
алдымен тұтыну несиесінің арнайы банктері ... ... ... 70% жуығын мерзімі ұзартылған тұтыну несиелері құрайды, ... ... ... ... ... тиесілі. Соңғы жылдары лизингтік
операциялардың ролі айтарлықтай өсті. Қаржы үйлерінің қаржылан-дыру көздері
болып банк ... ... ... ірі ... және ... ... ... табылады жатады.7
Францияда тұтыну несиесінің мекемері ... ... (90-ға ... ... ... ... - арнайы тұтыну несие банктері және
өндірістік құрылысқа ипотекалық ... және ... ... ... институттары жатады. Германияда тұтыну несиесінің банктері
қызмет етеді. Тартылған құралдардың 45% салымдар мен ... ... ... ... ... жүйесі тек әмбебап қана емес, ... ... ... ... ... ... ... құрылыс
жинақ кассалары, инвестициялық компаниялар жатады.
Германияда ипотекалық несие кең орын ... ... ... ... кепіліне ұзақ мерзімді несиелер береді. Бұл банктер жинақ
кассалары мен сақтандыру қоғамдары сияқты несие институттарына ... ... қор ... ... кассалары құрылысты қаржыландырумен тығыз байланысты.
Аккумулданған қордың ... ... ... мен ... ... береді.
Салым салушылар белгіленген мерзім ішінде бекітілген сумманы ... ... ... ... тек осыдан кейін ғана олар ссуда алуға құқық алады.
Инвестициялық компаниялар – бұл салым салушылар ақшасын мына ... ... ... табысты бөлетін мекемелер.
3 сурет. Германияда жасалатын несие жүйесі нарығындағы операциялар
көлемі.
Германия ... ... ең үлен ... ... және арнай
коммерциялық банктер құрайды - 49% (3 сурет). Жанақ кассалар ... ... яғни 10% кем. Бұл ... ... Германияда маңыздылығын
көрсетеді.
1 сурет. 1999 ж. Германия несие жүйесі рыногында жасалған операциялар
көлемі.
Несие операциялары – бұл ... ... ... ең көп табыс
әкелетін активті операциялар.
Несие беруіне банк ... ... ... ... келесідегідей критерийлерге тәуелді: қорды қаржыландыру
құны, тәуекел дәрежесі, несиенің мірзімі, оны туыралауға ... ... ... ... ... ... іскерлік қатынасының саласы.
Несиені беругенде банк өзіне белгілі-бір тәуекелділікке ... банк әр ... ... алғанда әр түрлі тәсілдермен клиенттің несие
қабілеттілігін тексереді. Банкті жене несие ... ... ... ... қызықтырады. Жеке несие қабілеттілігін
тексергенде (баға бергенде), клиентке сеніп, оның өмір ... ... ... ... ... ... қолданылады. Мүліктік
немесе материалды несие қабілеттілік клиенттің ... ... ... ... Жеке ... ... критериялар бұл жағдайда
табыс, мүлік, міндеттер, қарыздар, фирма клиенттерге қатысты – шығындар мен
табыс, ... ... ... ... ... жағдай, келешекке
бағыттары болып табылады.
Ипотекалық несиелеу.
Тұрғын үй құрылысын несиелеудің ерекшелігін анықтайтын ... ... ... ... ... және ... түрі ... Маңызды жері – берілген несиенің объектіге
байланысы немесе ... ... ... ... пәні ... ... уақытта несиені қамтамасыздандыру болып қолданыла алады. Ипатекалық
несиенің мерзімі 4 жылдан ... ... ал ... 20-25 ... мақсаты болып өндірістік немесе және жылжымайтын мүлікті құру,
кеңейту немесе реконструкциялау және модернизациялау ... ... ... ... арқылы қаржыландырып отырған объектіні
кепілдеу жолымен жүзеге асырылады.
Ипотекалық несиенің көлемі банк ... ... ... құнына тәуелді. Ипотекалық несиенің ұзақ мерзімділігіне
байланысты тәуекел ... Банк ... ... ... ... объект
құны қалай өзгергеніне баға беруі керек.
Германия банктерінің ... ... ... ... кепілді
капиталдандырылған пайда методы, нақты құн методы, салыстырмалы құн методы
және әр түрлі методтар ... ... ... ... ... ... методы туралы сөз ... ... ... таза ... ... Бұл құн ... жуық ... және шаруашылық басқаруға кеткен шығындарды ... ... ... ... жылдық таза пайда, белгіленген 5 тен 8-ге дейінгі
пайыздық қойылым бойынша, тәуекел дәрежесіне тәуелді капиталдандырады.
Капиталдандырылған пайда төмендегі формула бойынша есептеледі
Капиталдандырылған ... таза ... х ... = ... пайыздың
қойылым
Несиеленген объект құнын анықтаудың келесі әдісі – нақты құн әдісі.
Құрылыс жасалған жер бөліктерінің нақты құны жер ... ... ... ... тұрады. Жер құны ол ... ... ... ... және орналасуы бірдей жер бөліктерінің бағасын
салыстыру жолымен іске асады.
Ипотекалық несиені бергенде банк пен ... ... ... ... оның ... несиені өтеу тәртібі, пайыз көлемі және өтеу үлесі,
ипотека көлемі көрсетіледі.
Пайызды анықтауда алтернативалар ... ... ... ... қызмет ету мерзімін бүкіл мерзімге қалыпты пайыз ... ... ... ... және банк ... пайыздың өзгеру процесіне
қатысады.
Ипотекалық мәмледе несие беруші мен ... ... ... ... бұзу ... ... Онда ереже бойынша заң ережелері
қолданылады.
Несиені төлеу және пайызды аудару ... ... ... негізінен
келісімнің мерзімі бойынша тең үлеспен жасалады. Бұл үлестер ... ... ... өтеу үлесінің қосындысынан тұрады. Пайыз үлесі несие суммасының
азаюымен жыл ... ... ... ... өтеу ... өседі. Тең үлестік
салымдар аннуитет деп аталады.
Несиені өтеу және пайызды төлеу ... шарт ... әр ай, ... ... ... жыл сайын төленуі мүмкін. Ипотекалық несие және
бекітілген суммамен мерзімінің бітіуне ... ... ... ... ... ұзақ ... несиенің ерекше түрі және қоғамдық
құқық ... ... ... ... жерлерге, қалаларға, қоғамдарға берілетін неше
туралы. Коммуналдық несие – мемлекеттік маңызы бар инвестициялық жобаларды
қаржыландыратын мақсатты несиелер.
Германияда ... ... ... ... ... сенімді қарыз алушылар болып есептеледі. Осыған ... ... ... ... ... Бұл банктік (қамтамасызданбаған)
несиелер. Қарыз алушының несие ... ... ... ... ... түсімдер көлемін салыстыру жолымен тексеріледі.
Коммуналды несиелер аннуитеттік ссудалар негізінде беріледі. Несиені
өтеу және пайыздық аударымдар азаю үлестерімен жасалуы мүмкін.
Кепілдік ... ... ... ақша ... ... несие қабілеттілігін
бере алады. Бұл жағдайда несие беру банк тарапынан кепіл беру арқылы жүзіге
асырылады.
(1) несиелік ... ... ... (3) (2) ... ... 1. ... несие.
Кепілдік бойынша несие өндірілген қорытынды мен уақытында төлемге сай
келмейтін операцияларда қажетті кепілдік құрал болып ... ... ... ... ... Банк ... кепілдікті ала
отырып үшінші тұлғаға қатысты, қарыз алушының ... ... Егер ... ... шарт ... ... ... ол үшін оны
банк орындайды, себебі төлем міндеті банкте және кепілдік ... ... ... ... ... ... несиенің тағы бір формасы, ол банк төлем ... ... ... ол ... ... ... несиелер банк үшін мүмкін міндеттер болып табылады. Нағыз
міндет тапсырыс беруші әріптесіне қатысты ... ... ... ... Бұл ... ... ... жүктеледі, ал банкте қарыз алушыға
қатысты талаптар пайда болады.
Кепілдік несиелер қысқа мерзімді, орта мерзімді, ұзақ ... ... ... ... ... ... байланысты бекітіледі.
Кепілдік несиелер тек жоғары ... ... ... ... Есер ... ... ... болмаса, онда банк кепіл
бергеніне қатысты ... ... ... ... ... ... қабілетті
клиент кепіл алғанда несие қорларын пайдаланбайды. Банк кепіл ... ... ... ... ... яғни өз ... реттейді.
Кепілдік несиесінің дамуы банктің экономикалық потенциалына
айтарлықтай ... ... ... ... ... ... және ... сене алады. Онда банк іскер әріптестің
төлем қабілеттілігін тексермейді.
Кепілдік ... ... ... үлкен маңызы бар.
Германия банктері әр түрлі мақсаттарға ... ... ... ... ... ... ... кедендік пошлина және фрахттар
бойынша, несие бойынша кепіл, аванс бойынша кепіл, жеткізім және ... ... ... ... мен ... ... ... кепілдер көп кездеседі.
Кепіл бергені үшін банк қарыз алушыға комиссиондықтар аударады, ... ... мен ... ... ... тұлғаларға несие.
Жеке тұлғаларға несиелер әр түрлі мақсаттарға беріледі: ұзақ мерзімді
қолдану тауарлары, жол жүру қаражатына, ... ... ... банкті несие мақсатты емес, қарыз алушының келешектегі несие
қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... пайда
болуымен несие бойынша жеке тұлғалардың қарызы айтарлықтай көбейді.
Жеке тұлғалармен операцияларда төлемеу тәуекелі жоғары ... ... аз ... ... негізінен тұтыну несиесінің екі түрі бар:
Реттеу несиесі – бұл банктің өзінің клиентіне белгілі бір ... ала ... ... ұсынуы. Несиенің лимиті клиенттің табысына
байланысты. Негізінен реттеу несиесі екі-үш ... ... тең ... ... ... ... лимитіне келісуге болады. Жалпы,
несиелеудің лимит; осы ... ... ... ... ... ... ... етусіз беріледі.
Реттеу несиесі – бұл қысқа мерзімді ... Ол ... ... өтеу үшін және қысқа мерзімде қаржыландыру үшін қолданылады.
Ұзақ мерзімге несие – бұл ... ... яғни банк жеке ... ... ... ... алуға немесе қызмет көрсетуді өтеуге
береді. Мерзімі ұзартылған несие бір ... алты ... ... ... банк ... ... 4 ... берілетін несиелер. Мерзімі
ұзартылған несиелер минималды санмен беріліп, бірдей үлесте ... ... ... 30 мың ... маркасы.
Мерзімі ұзартылған несиелермен операцияларда несиенің максималды және
минималды сомасы, ... және ... ... ... өтеу шарты
және қарыз алушының несие өтеуге мүмкіндігіне міндеттер бекітілген.
Несие бергенде маңызды фактор жеке ... ... ... ол ... ... ... ... материалдық несие мүмкіндігі оның
экономикалық жағдайы және табысының негізінде бағаланады.
Мерзімі ұзартынған несие ... ... ... ... ... ету ретінде кепілді болуы мүмкін.
Мерзімі ұзартылған несиелер Германия банктеріне жеке клиенттерге
күресте үлкен маңызды.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ең сенімдісі жер учаскелерін кепілге ... ... ... ... ... оларға кепілдік құқық орта және
ұзақ мерзімді несиелерді қамтамасыз етуге қолданылады.
Кейбір жағдайларда кепілдік ... ... ... ... ... қолданылады.
Жер учаскесіне кепілдік құқық коммерциялық банктер мен ... ... жер ... кепілдікке беру және оны мемлекеттік тіркеуге алу
туралы келісімдері нәтижесінде ... ... жер ... ... ... екі түрі бар: ипотека және
ипотекалық қарыз.
Ипотека – бұл коммерциялық банктен ссуда алғанда жер учаскесін ... Жер ... ... ... ... Несие қайтарылмаған
жағдайда жер учаскесі және одан табысты ... ... ... ... ... өз ... бір бөлігін берген тұлға
мен, ... ... тең ... ... (2 ... ... ... бойынша жеке
байланыс
2 схема. Меншік иесі және қарыз ... екі ... ... болған жағдайдағы жер
учаскесін кепілге беру.
Ипотекалық қарыз – бұл кредитордың пайдасына белгілі бір сомма төленіп
отыратын жер учаскесін кепілге салу.
Џй салуға ... ... ... ... ... ... ... қалайды, өйткені, жоғарыда айтылғандай олардың құны ... ... ... ... өтеу үшін және ... ... өтеу үшін
қолдануға болады.
Германияда кредитті қамтамасыз ету ретінде меншік құқығын беруге
болады. Қарызды ... ... соң, ... бұл ... шешімін құқығын
иесіне қайтаруы тиіс. Кепілдікте банк, ереже бойынша, қолданушысы болады,
ал клиент салынған мүліктің иесі болып қалады.
Банктік ... ... ... ... беру ... қоймадағы тауарларға тараған.
Автомобильге меншік құқығын беру жеке ... ... ... ... қолданылады. Кредиторға меншік құқығы еру туралы келісім
– шартта автомобиль маркасы, астауының идентификацияны ... ... ... ... ... ... ... алушы автомобильді
сақтандырады. Несие оның құнының 50% көлемінде беріледі.
Кредиторға қоймада сақталған тауарларға ... ... ... ... меншік құқығы туралы келісім – шартқа отырады. Келісім – шартта
қоймадағы кепілге берілетін ... ... ... Несие тауар
құнының 20-50% ... ... ... және ... ... 30% ... бағаланады.
Германияда несиені қамтамасыз ету ретінде кепілденуші де ... ... ... ... ... ... міндетінің болуы табылады.
Кепілденуші егерде қарыз алушы несиені қайтара алмаса банкке несиені өзі
өтеуге ... ... ... ... қолданатын несие механизмі
Қазақстандық несие механизміне ... ... Бұл ең ... ... ... даму ... ерекшелігіне байланысты. Германия –
нарықтық экономикасы жоғары ... ... оның ... жеке ... ... ... ... дамытуға алғашқы қадамдар жасауда.
Германияда коммерциялық банктер көп ... бері ... ... олар
халықаралық ақша капиталы нарығында алдыңғы орындарда. Қазақстандық
коммерциялық банктер 10 ... жуық ... ... ... Алайда осы аз уақыт
аралығында олар елдің ішінде көптеген нәтижелерге ... және ... шыға ... ... дамуының тұрақсыздығы, несиеге жоғары пайыз
қойылымдары – мұның барлығы берілген ... ... ... ҚР ұлттық банкі коммерциялық банктердің тауарлар мен жылжымайтын
мүмліктерді кепілге алып ... ... ... ... ... Қазақстанда капиталды несиелік операцияларға салу ... ... ... несиені қайтару мәселесі бар ма? Жоқ деп
айтуға болады. Берілген несиелердің не бары 1-ақ пайызы ...... ... емес ... ...... несиесі кең тараған ел.
Бұған экономиканың тұрақтылығы, ... өтеу ... әсер етіп ... ... ... экономикасындағы тұтыну несиесін беру
мәселелері және тұтынушылық несиелеуді дамытудың болашағы
Төлемді кешіктіріп беретін несиелер тікелей ... ... ... нысанын қабылдауы мүмкін. Тікелей банкілік несие берілгенде банк пен
несие алушы арасында несие келісімі ... ... ... ... ... ... ... несиелік қатынастарда делдал болуын айтады. ... ... ... ... ... ... болады. Осы жағдайда
несиелік келісім дүкен мен клиент арасында жасалып, ары ... ... ... ... алады. Мұның көп таралғандығын, мысал келтірсек,
қазіргі уақытта американдықтарға автомобиль сатып ... ... ... ... ... несие түрінде беріледі.
Біздің еліміде қазіргі уақытта мұндай статистика жоқ, бірақ бәріне
белгілі сауда ұйымдары ... ... ... тұрғынды несиелендіру жолауанып
келеді. Сатып алушылар қымбат тауарларды (автомобильдер, тоңазытқыштар, кір
жуғыш машиналар, компьютерлер және т. б. көп ... ... ... ... ... ... алды.
Тікелей және жанама тұтыну ... ... ... ... ие. ... ол ... ... жанамадан ерекшелейтін –
бұл несиелендіру объектісін дәл бағалауға мүмкіндік беретін несиелендіру
процессін ұйымдастырудың қарапайымдылығы. ... ... ... ... ... ... ... несие қатынастарының ұйымыдастырылуында жақын орын
алады.
Екінші жағынан, келесі банктік несиелендіруге байланысты ... ... ... факторларға жанама банктік ... ... ... ... Бұл ... немен негізделген?
Біріншіден, қазіргі несиелендіру тәжірибесі бірқатар күрделіілікке ие:
а) жеке клиенттердің несие төлей алу мүмкіндігін ... беру ... ... жүргізбеуі; б) несие төлей алу мүмкіндігі анализі әдістемесінің
тәжірибеге сай келе ... в) ... ... қамтамассыздандырудың тек
формалды сипатта болуы.
Екіншіден, елдегі ... ... ... саясат,
әлеуметтік тұрақсыздық, инфляция, төлемеу дағдарысы және т. б.) да банктің
жеке клиенттерінің несиелендіруін ұйымдастырғанда негативті болады.
Біздің елімізде ... ... кең ... негізгі кедергі – бұл,
не кепілдің болмауы, не ... ... ... ... ... өзінің жалақысы есебінен несиені өтей алатынын дәлелдей алмауы. Банк
кепілді алатынын біле тұра несиені бере алмайды.
Несиені алу ... ... ...... ... ... ірі
несиені алуға құжат дайындауда, несие алушы кепіл ... ... ... болып үй, автомобиль, асыл бұйымдар, ... ... ... ... ... ... ... сомаға эквивалентті құндылықта
емес, оның соманың бір бөлігін қайтара алмай қалатын болса, ол ... Егер ол ... ... ... ... ... немесе
пәтерді кепілге қойып), ол жалпы соманың 15-20%-н ... сай ... ... ... ... ... ... етеді.
Сондықтан, банктердің тәуекелі несиені қайтармау, несие көлеміне кепіл
мүлкі құнының сай келмеуі, республика тұрғындарының ... ... ... ... жеке тұлғалармен операция көлемінің
айтарлықтай өскенде несие тарихының, жоқтығы ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәліметтердің бүкіл
дүниежүзіндегі анализі банктердің жеке ... ... ... ... ... бір ... декларацияланбайтын ақша ... ... және ... кейбір компаниялардың қызметкерлеріне «қара
нақты ақшаның» төленуі. Мәселе ... ... беру ... ... үшін банкке
клиенттің табысы туралы ресми құжат керек. Әрине, оның айтуынша ... ... 2 мың ... алам ... банк ... ... ... Сондықтан
декларацияланбайтын жалақы мәселесі болып, ол несие рыногында көрінеді.
Шынында, Қазақстанда декларациянбайтын табыс ... ... ... ... ... ... бар. Бірақ бұл жолдар криминалды жаққа тартып «сұр», схемаларға
негізделген. Бұл не банк пен ... ... ... ... ... ... не банкілік саладан тыс жеке ... ... ... ... несие келісімдеріне бару өте қауіпті,
өйткені олар заңдылықтың арнасынан шығып, ... ... ... ... ... ... Мысалы, халық
тұтыну тауарлары дүкендерімен банкілер келісімі арқылы, олардың клиенттерін
төмендегідей несиелейді. Көлемі – 30 мың ... ... (1000$), ...... ... 20%, сыйақы - 10%, мерзімі – жарты жыл. ... ең ... ...... ... несие алушы үшін тек
анкетаны толтырады. Ешқандай басқа құжаттар (табыс туралы справка немесе
еңбек ... ... ... емес. Ресейде автомобиль ... ... ... – 18-20% ... ... – 1-2 ... ... айырмашылық бар, мысалы мәскеулік, Промбизнесбанкке ақша
қайтару өркениетті елдердегідей ... ... ... оның ... кепілденеді8.
Қазақстанда тұтыну несиесінің қатаң жағдайларының болуы бізде несиені
қайтару мерзімі ... ... ... ... ... қараған-
да пайыздық ставкалардың жоғарылығы, клиент табыстарының жоғары цензі –
мұның бәрінде ... өз ... ... ... Өз кезегінде бұл клиенттер үшін заң қақпандарымен
айналады. Сондықтан жағдайды ... ... ... ... ... ... ... банкке тәуекелді
қысқартуға мүмкіндік береді (несиелік, пайыздық, валюталық, рыноктық және
басқалар), өйткені ... ... ... ... ссудалар (сауда
ұйымдарына, кәсіпорындарға, фирмаларға т. б.) несие алушының несие төлеу
мүмкіндігін жоғары ... ... ... ... және ... және ... қайтарып алуға бақылау орната алады.
Клиент тұрғысынан маңыздысы, ол ссуданы керек еткен ... ... ұзақ ... ... ... сатып алғанда, несие карточкасы
бойынша) ала алады. Клиент үшін банкке ссуданы беру және т. б. ... ... ... ... ... ... емес ... банкке оны жою қажеттігі туады.
Бұл мақсаттар үшін банкке арнайы несие тәуекелдерін ... ... құру ... ... ... ... ... сапасын бағалау, ссуда
қамсыздандырылуын қоса, және уақыты өткен қарыз ұзақтығы. Нәтижесінде несие
портфелін несие ... ... ... ... ... ... ... олар несие тәуекелі деңгейіне байланысты сапамен
саралайды. ... банк ... ... ... ... саясатын
жүргізген сайын, ол пайдадан қаржыларды пайдаланып ... ... ... ... банкілері қазір, мысалы несие бойынша шығындарды
жабу үшін ... ... ... бұл ... ... экономикалық тұрақсыздығына
байланысты көп болып құрылуы керек.
Бұлардың барлығын бәріне ортақ сипат біріктіреді – ... ... ... сатып төлеу.
Тұтыну несиесі көптеген елдердің экономикасында үлкен рөль атқарады,
сондықтан ол ... ... ... ... ... ... ... ол Ұлттық Банктің жұмысы. Шетелдің мемлекеттік реттеуін
2 түрге бөліп қарауға ... беру және ... ... ... ... не ... несиелеуді қолдайды, не тежейді.
Банктердің және қаржы компанияларының бұл жұмысына несиелік ... ... ... кешіктіріп төлеуге болатын несиелер кең қолданылуда ... ... ... ... мысалы сатып алуға несиелер, ұсақ
несиелер, жеке, өзіндік және баяу емес несиелер. Тұтыну ... ...... ... бойынша несие және өңдеу үшін алынатын алым,
әдетте 2% ... ... ... банк ай ... бірдей өтеу сомасын
алады. Осылайша Германияда несие көлемі 50 мың DM, ... – 6-дан ... ... ... жеке ... үшін ... жаңа нысаны банктермен
ұсынылады – алдын-ала қарастырылған комбинацияларда үлестермен жабу ... ... ұзақ ... ... – бұл ... ... және оны жабу
объектіге байланысты несиелер. Германияда, мысалы, шамамен ... ... 70% ... және жеке ... ... ұзақ мерзімді,
нысандары мынандай ... ... ... ... ... ... ... өндіріс ғимараттары және ауыл шаруашылық
обьектілері, сонымен қатар құқықтық ... ... ... ... ... объектілері және соттар. Несиелердің пайыздық ставкалары
капитал рыногында және оның ... ... ... деңгейіне
байланысты және қатаң пайыз ставкасы қойылған периодқа байланысты. ... ... ... ... ... ... үй ... несие – тұрғын үй салу мақсатында жеке ... ... үшін ұзақ ... ... ... ... несиені беру үшін шешім
шығарғанда тек кепіл ғана қарастырылмайды, сонымен қатар жеке несиелендіру,
өйткені несие ... ... ... құнынан 80%) және ... ... ... шегінен асып түседі. (50-60%)
Екінші деңгейлі Қазақстан банктері тұрғындарды бөлшек несиелеуге
түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... алуға тұтыну несиелері кең қолданылуда. Дегенмен, ҚР-ң статистика
жөніндегі Агенттігінің мәлімдеуінше тұрғындардың көп ... ... ... ... ... ең керектісі болып отыр.
Тұрмыстық несиенің дамуы ипотекалық несиемен байланыстырылады. Тиімді
жоба болып акционерлері «Schwabisch bank» және ... bank» ... ... үй ... ... банкін құру болып табылады. Бірінші
банк – ... ...... ... ... ... ... тұрғын үй банкісінің бақылау
пакетімен иемденеді деп жоспарлануда.
Атап кететін жайт – бұл ... ... ... ... тәуекелді азайту болып табылады. Халықаралық тәжірибеде бас
банктер өздерінің еншілес құрылымдары бойынша ... ... ... және ... банкрот болса, оның міндеттемелерінің бәрін жауып барып қана жоя ... ... ...... ... ... салымдарына кепіл болуға
қатысуын атап өтуге болады.
Несиелендіру кезінде барлық ... ... сот ... шешіледі,
оған несие алушы да, несиелендіруші де жүгіне алады. Соңғылардың санатына
банк үшін ... ... ... ... жабу үшін ссуда бойынша
кепілді өткізуінің мүмкін еместігі. (Бағалы қағаздардың тез ... ... ... белгісіз жаққа жоғалып кетуі, қарыз алушының өлімі
және марқұмның туысқандарына өткізу т. б.)
Сондықтан, қазіргі Қазақстандық банкілермен несиелендіру ... ... ... ... ... беру ... сонымен қатар осының барлығын іс жүзіне асыру ... ... ... ... ... инфляцияның алдын
алу тұрғындарға банк ссудаларын кең қолдануға мүмкіндік береді.
Зерттеу көрсеткендей, барлық әлем елдерінде ... ...... ... ... ... тұрғындарға берілетін және коммерциялық несие
формасында ... ... ... ... ... ... тауарларды
кешіктіріп төлеуге сату) және ... ... ... ... ... ... мақсаты – тұрғындарға тауар сатуды қолдау. ... ... ... ... ... бір ... тауар айналымы өскен
сайын несие көлемі ... ... ... ... ... ... ... жағынан – тұрғындарды ... өсуі ... ... Бұл тәуелділік, әсіресе қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... ... елдерде салыстыру оның даму ... ... ... және ... ... жалпы
қарыздарының сомасы осы елдердегі жалпы ішкі ... ... ... ФРГ және Францияда - 30%, ал Ұлыбритания мен АҚШ-та - 60% ... ... ... ең ... ... ... ... алғанда
пайдаланылады: автомобильдер, электотұрмыстық тауарлар, жићаз т. б. Тауар
қымбат болған сайын, несие жиі қолданылады ... ... ... астам көлемі автомобиль сату үлесіне тиеді. Қалған тауарлар көбіне
нақты ақшаға сатылады.
Дамыған елдердің бір ... жеке ... ... ... ... ... белең алды. Олар республика банктерінде тұтыну несиесін бергенде
қолданылуы мүмкін.
Сөз үлкен магазиндерде каталогтар ... ... ... ... ... ... болып отыр. Тұтыну несиесінің бұл түрінің ... ... және ... ... ... ... ... ұйымдары тұтыну несиесі жүйесіне белсенді кірісті. АҚШ және
Ұлыбритания банктері жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... Бұл ... тауар сатуды қаржыландырудан
бірқатар ерекшеліктерін тұтыну несиесінің түрі ... ... ... ... ... - бұл жеке ... ... формада
берілетін банкілік ссуда; екіншіден, бұл несиелер нақты коммерциялық
мәмілеге байланысты, ... олар ... ... алынған тауарға
кешіктіру, икемді жүйесін қалыптастыру үшіншіден, делдалдардың жоқтығы
мұндай несие жүйесі ... және ... ... ... онда тек банк ... ... ғана болады.
Персоналды несие тұтыну тауарын сатып алу үшін ... ... жиі жас ... ... ... 5 жыл ... өтеуге алынады.
Бұл сома әдетте 3-айлық несие алымының ... ... өтеу ... ... ай.
Қазіргі уақытта персоналды несиені пайдалану ережелері біртекті болды.
Бұған кредиттік карточкларды жаппай пайдалану септігін ... ... ... көп түрі бар.
Мұндай сызбаның ерекшелігі болып, қатардағы азаматтың 3 және одан да
көп жылда үйді ... ... ... ... жаңартатын сомманың жарғысын
жинай алуын атап өтейік. Егер ол өз міндеттемелерінің бәрін ... ... ... ... ... ол ... бөлігін банк займы ретінде
ала алады. Міндетті шарт болып есеп айырысу тек теңгемен ... ... ... – займ ... ... ... ... сыйақыдан 3%
айырмашылықтан көп болмау керек. Айталық, егер ... ... ЖАҚ 10% ... онда ... займды 13% табыстылықпен беру
қажет.
Мұнда Қазақстандағы макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... 2005 жылға қарай 4,6%-ға дейін азаяды
(Министрлер Кабинетінің орта мерзімді индикативті жоспары). Кері ... ... ... ... ... ... тұр. ... девальвациясы нәтижесінде 1994-95 жылдарда несие
бойынша берілген ... егер ақша ... 1$-ға Т 71.4 ... ... айтарлықтай өскен. 2000 жылдың 1 наурызына жалпы қарыз
2 есе өсіп, Т 1496 млн., ... ... ... ... сомасы Т
729 млн.-ға дейін өсті.
Парламент депутаттары мен азаматтардың үндеуін ескере отырып, ... ... ... онда ... ... ... несие принципі бойынша келісімдерді қайта ... ... 1 ... және ... 1$-ға 88,3 тг. ... ... ... осы қаулысында, ол ... ... ... ... ... қаржылануыруын міндеттеу. Жыл сайын,
несие келісімінің бүкіл мерзіміне бюджетте жинақталатын сома, Т 60 ... Жыл ... ... ... бағамдық айырма деңгейі Ұлттық
Банктің жыл соңына бағамы мен Т 88.3 арасындағы ... ... ... осы ... алғы ... кері жақтары байқала
бастады.
Ұлттық Банктің бағалауынша, бүгінгі күні 1,3 млн. адам тұрғын үйге
қажеттілік білдіруде, ал ... ... ... тұрғындық жинақтау
жүйесіне қатысып, мұндағы 69% сенімді салымшылар болып саналады. ... ... жыл ... ... бойынша Т 4,9 млрд. премия бөледі деп
болжануда. Ұлттық Банктің мәліметтері бойынша қазынаға ... Т 7,8 ... ... түсімдері, басқа да бюджетке міндетті төлемдер
қайтады. Яғни мемлекеттің таза табысы Т 2,9 ... ... ... Ұлттық Банк
болжауынша, келешектегі 10 жылда, жаңа жинақтау ... ... ... ... метр ... үй ... тұрғындардың уақытша бос қаржыларынан
қаржы пирамидасына Т 26,6 ... ... ... ... ... Т 32,6 ... ЖІӨ ... 1,7% құрайды. Ұлттық Банк ... ... ... ... ... 25-ші ... ... одан тиімділікті қорықпай екі еселеуге болады9.
Бірақ, ипотекалық несиелеудің өткен негативті тәжербиесіне ... ... ... ... қайталауға бел буды.
Осылайша Центр Коммерческой Недвижимости (ЦКН) және «Казкоммерцбанк» ААҚ
заңды ... ... ... ... ... ЦКН ... бұл ұсынысы
коммерциялық құрылымдары ипотекалық ... ... ... орай
олар кепіл мәселесіне берілмей жылжымайтын мүлікті сатып ала ... ... ... ... ... ... өзі болып табылады, ал несие
беру шарты ретінде сатып алушымен мүлік бағасының ... ... ... ... Банк ... ... ол жалпы құнның 30%-50%
аралығында ... ... ... 3 жыл ... берілетін несие
ставкалары да 17-20% ... ... ... ... жылжымайтын
мүлікті сатып алу, оның арендаға алып, онымен параллель мүлік алу үшін қор
жинаудан гөрі, ... ... жол ... ... ... ... жобаның алғышарттары жалпы оң бағаланады. ... ... ... ... ... қарқынмен өсуде және ерекше сұранысқа
өндірістік мақсатқа қолданылатын жайлар ие. Ипотеканы іске қосу ... ... ал ... зерттеулер коммерциялық жылжымайтын мүлік
пен пәтер арасында үлкен аиырым жоқ екенін көрсетеді.
Жалпы атап өту ... ... ААҚ ЕБРР ... ... ... ... ... ААҚ осы несиеден 40% беріп жалпы
сомасы 20 млн. доллар болды.
Ұзақ мерзімді ипотекалық ... ... ... мен ... ... ... басқа несие түрлерінен келесі стандарттар мен
сипаттарымен ... ... ұзақ ... 5 жыл және одан да көп ... беріледі.
Несиенің ұзақ мерзімі оны уақытында ... ... және ... ... ... қайтаруға нақты жағдайлар жасап, оның ай
сайынғы төлемдерін азайтады;
- несие ... ... ... ... ... 60-70% ... көп ... займ алушы «алдыңғы төлем» төлеуге, әдетте оның құнынан 30-40%
мөлшерінде өз қаржысынан ... ... ол ... несиелер ануитеттік төлемдер формуласымен есептелген
ай сайынғы төлем формасында төленеді; мұнда ай ... ... ... ... ... ... бойынша толық
төлемді қосады. Бұлар барлық ай сайынғы төлемдер бекітілген
пайыздың ... ... ... ... ... болу ... Бұл займ ... да ыңғайлы, өйткені ол, өз жанұя
бюджетін ... ... ... ... ... да ... ;
- несие бойынша ай сайынғы төлем мөлшері займ ... мен ... ... ... 30-35% ... тиіс (егер
олар бар болса). Ипотекалық ... ... займ ... ... ... табыстары туралы құжаттарының
барлығын тексереді. Оны ... ... ... ... пайдаланады;
- несиеге алынған тұрғын үйлер несиені қамтамассыздандыру ретінде
жүреді, яғни егер займ ... өз ... ... тіркелесе, онда оның қарызын жабу үшін кредитор оның
мүлкін сата алады. Одан қалған сома (шығындар, ... ... ... қайтарылып беріледі;
- займ алушы және оның жанұясының барлық кәмелет ... ... займ ... өз ... ... ... несие
қаражаттарына сатып алынған пәтерді босатып беруге қол ... ... ... ... ... шектеулерден бос болып
нақтыдан басқа ипотека болмауы шарт. Мұндай тексерісті ипотекалық
компания, оның мамандары ... ... ... үй займ алушымен сонда тұру үшін пай-
даланылады. Алынған үйді жалға беру несие келісімінде ... ... ... ... ғана жүзеге асырылады.
Ипотекалық несиені алудың стандартты шарттары төмендегідей:
- Займ алушыны алдын-ала классификациялау, онда займ ... ... ... ... ... ... ... несие беру
шарттары, өз міндеттерімен және құқықтарымен танысады. ... ... ... алушының мүмкіндіктерін сұрамайды.
- Кредитормен ипотекалық несие бойынша тексеру және займ алушының
табысын ... ... ... ... максималды мүмкін
сомасын анықтайды. Кредитор ақпаратты тексеріп, оның төлем
мүмкіндігін анықтап оған ... беру ... ... ... ... кері шешім шығарады. Егер оң ... ... ... ... ... ... ... да
шарттарды көрсетеді (мерзім, пайыз ставкасы, жабу тәртібі).
- займ алушының қаржы жағдайына және ... ... ... ... Займ ... ... кредиторға барғанға дейін және одан
кейінде пәтер таңдап қоюға құқылы. Пәтерді риэлтор компаниясы
жасауы мүмкін. ... ... ... ... және ... ... тұрғын үйді сатып алу туралы келісім-шарт жасасады.
Бұл жағдайда кредитор ... ... ... ... ... сонымен қатар займ алушының табысына,
мүлік құнына ... ... ... ... ... жағдайда
потенциалды займ алушы өзіне берілетін несие сомасын біле тұра,
өзіне лайықты пәтер іздейді, егер ол ... ... ... кепіл болып табылса, оның сатушысымен келісім жасай
беруіне болады.
- Џйді ... – оның ... ... анықтау. Пәтерді несиеге
алуды сатып алу үшін бағалаушы займ алушымен таңдалған үйге
тәуелсіз ... ... оның ... құны ... ... ... ал кредитор берілетін несие бөлімімен
салыстырады.
- Займ алушы мен сатушы арасында пәтерді сату келісімін ... ... алу және ... ... бойынша немесе заң бойынша
кредитордың кепілі ретінде өтуі.
Егер ... оң ... ... займ ... ... ... ... кепілі былай ресімделуі керек:
- сатып алынатын үй ипотекасы туралы келісім ... ... ... ... және ... мемлекеттік тіркеу;
- сатып алу келісімінің «аралас» үш жақты келісімін жасау, ... үш жақ ... ... ... ... кредитор) бір уақытта
сатушыдан сатып алушыға құқықтарының ауысуын нотариалды тіркейді;
- «заң ... ... ... ... ... ... үйді ... алу келісімі жасалғанда автоматты түрде
пайда болады және ипотека туралы келісім жасауды керек етпейді
және ... ... де ... етпейді.
Ипотекалық несиені беру механизмі күрделі емес. Ипотека ... ... үйді ... ... ... ... жұмыс орындары және бюджетке
түсімдер өседі. ... ... ... ... ... ... тәуекелді сақтандыру жүйесі, мемлекеттік кепілдік, салық
жеңілдіктері және адрестік ... ... ... ... ... ... рыногы бүкіл ұлттық экономиканы дағдарыстан
шығарардай қауқары бар. Ипотека тұрғын үй салуды ғана ... ... ... ... құжаттарымен сенімді басқарудағы табыстарын
құру.
ҚОРЫТЫНДЫ
Біздің елімізде тұтыну ссудалары деп халыққа берілетін ... Ол ... ... сипаты ссудалардың берілу мақсатымен
анықталады (несиелеу объекті).
Шетелде тұтыну несиесі қаржы ... ... ... ... ... ... ссудаларының негізгі түрлері ұзақ мерзімді
және қысқа ... ... ... ... Џзақ ... ... ... сипатта болады және халықтың тұрғын құрылысы және
шаруашылық жүргізу қажеттіліктерін қанағаттандырумен байланысты.
Түгелдей индивидуалды клиенттерді несиелеу шартының ... ... ... ... факторлар қатарына макроэкономикалық факторларды (жалпы
экономикалық және ... ... ... ... қайта қаржыландыру
қойылымының ресми деңгейі, халықтың инфляциялық күтімі, ақша бірлігі –
теңгенің ... ... және ... ... даму деңгейі,
ссудалық капитал рыногының конъюнктурасы және т. б.) және банк пен ... ... ... ... микроэкономика-лық факторларды жатқызуға
болады (банктің бәсеке қабілеттілігі, оның және ... ... ... ... ... және ... ... тұрақты клиенті ма, тұрақты табыс көзі бар ма және т. ... және ... да ... ... ... несиелеу мерзімін және
алынатын пайыздың қойылым деңгейін анықтағанда назарға алынады.
Тұтыну несиелеу рыногында жеткілікті ... және ең ... және ... ... басқа. Қазақстанда мыналарға қарызға
алуға болады:
- білім алуға
- ТҒӨ ... ... ... ... пештер, ұялы телефондар)
- жеке қажеттіліктерге ақша (медициналық операцияға, үйлену жол
сапарына және т. ... жеке іс ... ... ... ... ... несиелер ұлттық валютада, 3-тен 12 ай-
ға ... ... ... ... ... 18-24% ... және міндетті
кепіл қажет, майда несиелерге кепіл ... ... онда ... өзі кепіл
болады.
Индивидуалды клиенттерді несиелеудің қазіргі тәжірбиесінің анализі,
несие қабілеттілікті бағалаудың ең жақсы әдісі әр ... ... ... екенін көрсетті. Қазақстанда бұл ерекше ... ... ... ... ... ... өзіндік
ерешеліктері және несие тарихының болмауы ... ... ... анықтау бойынша әмбебап әдістер жасауды тәжірбиеде мүмкін
болмай отыр.
Дәл осы рынок ... ... ... ... банк үшін
жоғары. Сондықтан, тұтыну несиесі рыногының, бақылауы көрсететін, ... ... ... ... қойылым орнатады. Ресми бекітілген жалақы
деңгейін көрсете алмағандықтан «орта статистикалық» ... ... ... ... ... ... бар, ... жоғары
салықтардан, фирмалар жұмысшыларына ресми жалақыдан бөлеп төлейді. Бұл
жағдай салық заңдарына байланысты – ... ... ... жоғары
салық.
Ипотекалық несиелеу жүйесі жіберу ... ақша ... ... және ұзақ мерзімді тұрғын ипотекалық несиелеуді дамыту
үшін жағдай жасау есебінен нарықтағы ... ... ... ... ... кеңейуіне көмектеседі.
Ипотекалық несиелеу жүйесі толық қызмет етуін тез ... үшін ... ... үйді ... алуды несиелеген артық деп тануға болады. Бұл
бірінші және ... ... баға ... ... Одан ... баға дифференцияциясы бір шама төмендеуі керек.
Құрылыс саласында инвестициялық төмен жағдайларында құрылыс секторына
бюджеттін емес қаражаттарды тарту механизмі өседі, ... ... ... ... де, ... бұл құрылыс саласын дамытуға, жұмыс бастылық
көрсеткіштерін ... ... ... бір ... мәселелерді
шешуге көмектеседі.
Ұзақ мерзімді ипотекалық несиелеу мәселелерін шешудің негізгі жолдары
болып нарықтық механизмді дамытуға шарттарды жасау, қоғамның ... ... ... және ... ... ... саласына аудару
табылады.
Ипотекалық несиелеу нарығын құруды қаржыландырудың көзі болып ... мен ... ... ... ... көрсетіп отырғандай жеке тұлғаларды несиелеу және несиелеудің
тенденциялары жақын уақытта қарыз алушылардың потенциалдық көлемі жылына
екі-үш мың ... ... ... ... қаражаттары, жинақтаушы зейнет
ақы қорлары тартылады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қабдиев Д.Қ.,Оралтаев Т.Қ.,Ескендіров Ә.Е.,ж.б. ... ... А-2002. ... ... Ф. ... ... Тұрғынбаев Ә.Х.,Социология./Білім/А-2001 /3/ 13 бет/
4. Мақыш.С.Б.,/Ақша айналымы және ... А-2000 /4/ ... ... система за 10 лет независимости Казахстана/ НБ РК А-
2001
6. ... Г.С. Жеке ... ... ... ... ... Мадирова Д.М., Марчевский В.С. /Основы современного банковского
дела/.- Алматы.:Экономика, 1997 , 12 б./7/48 ... ... ... в ... Континент .№4.От 28.03.2001./8/59 б./
9. Марченко Г.А., /Развития ... ... РК/ ... ... ... ... А-2002
11. Колесников /Банковское дело/ М-98
12. Сейтқасымов.Ғ.С./Банковское дело/ ... Д., Форд Ф. ... ... ... М: ... – М, 1996
– 624
13. И.Лаврушин /Деньги, кредит, банки/ - Москва – 1999./9/ 66 б./
14. Е.Ф.Жуков /Общая теория денег и кредита/ ... – М.: ... ... ... ... ... ... - М.: Банки и
биржа, ЮНИТИ, 1999.
16. Ғ.С.Сейтқасымов /Деньги, кредит, банки/ - 1996.
17. М.С.Саниев /Деньги, кредит, банки/ Алматы ... ... ... дело/ Москва – Финансы и статистика 1998
г.
19. /Деньги, кредит, банки в РФ/ ... – М., ... ... ... дело/ В.И.Колесников, Л.П.Проливецкая, Москва «Финансы
и статистика», 1996 г.
21. Журналы «Банки Казахстана» №№ 2, 6, 7 - А.: 2001.
22. Журналы« ... ... № № 8, 9, 10, 12 – А.: ... ... банковские системы/ Л.П.Кураков, В.Г.Тамирясов,
Учебное пособие, М. 2000 г.
24. «Казахстан 1991-2002 г.г.» Агенство Республики Казахстан ... ... 2001 г. ... /Статистикалық бюллетень/ Казақстан Ұлттық Банкі №2. (99).
-----------------------
Қарыз алушы
жер учаскесінің иесі
Несиелік ұйым
Өнім өндіруші ... ... ... алушы)
Банк

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұтыну несиесi туралы мәлімет67 бет
Тұтыну несиесі27 бет
Тұтыну несиесі жайлы36 бет
Тұтыну несиесі жайлы мәлімет79 бет
Тұтыну несиесі және оның дамуы69 бет
Тұтыну несиесі және оның Қазақстанда дамуы36 бет
Тұтыну несиесі және қасиеті32 бет
Тұтыну несиесі туралы ақпарат21 бет
Тұтыну несиесі, оны ұйымдастыру және даму перспективалары93 бет
Тұтыну несиесінің түрлерімен мазмұны15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь