Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1. КӘСІПОРЫННЫҢ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ СИПАТЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Қаржылық жағдай түсінігі, мазмұны және оны талдаудың мақсаттары...5
1.2 Кәсіпорынның төлем қабілеттілік түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.3 Төлем қабілеттілік кәсіпорын тұрақтылығының белгісі ретінде ... ... ... .26

2. «ҚМГ.АСТАНА» ЖАУАПКЕРШІЛІГІ ШЕКТЕУЛІ СЕРІКТЕСТІГІНІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫНЫҢ СИПАТЫ, ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІНІҢ 2003.2006 ЖЫЛДАР АРАЛЫҒЫНА ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
2.1 «ҚМГ.Астана» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қалыптасуы мен қаржылық сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.2 «ҚМГ.Астана» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің
2003.2006 жылдардағы қаржылық тұрақтылығын талдау ... ... ... ... ... ..39
2.3 «ҚМГ.Астана» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің төлем қабілеттілігінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47

3. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ МЕН ҚАРЖЫЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІН ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ...51
3.1 Кәсіпорынның қаржылық жағдайын баланс активтерін талдау арқылы жақсарту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
3.2 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын жақсарту ... ... ... ... ... ... ... ..52

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
Қазақстан Республикасы Президентінің өз еліне «Қазақстан-2030» Жолдауында біздің мемлекетіміздің дамуының соңғы мақсаты – бұл экономикалық өрлеу, ал экономикалық өрлеудің басымдығы бүгін, ертең және келесі отыз жылдың ішінде ең маңыздылардың бірі болатыны нақты айтылған. Бұл мақсатқа жетудегі елеулі рольді «тек экономикалық өрлеуге ғана емес, сонымен бірге Қазақстанның халықаралық қоғамдастыққа кіруіне әсер ететін ақпарат атқарады» (1).
Нарықтық жағдайға көшу кәсіпорындардын өндіріс тиімділігін, өнімдер мен қызметтердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Еліміз нарықтық қатынастарға өткеннен кейін кәсіпорындардың дербестігі мен олардың экономикалық жене құқықтық жауапкершілігі жоғарылауда. Шаруашылық субъектілердің қаржылық тұрақтылығының маңызы артуда. Мұның бәрі кәсіпорынның қаржылық жағдайын, яғни ақша құралдарының басқарылуы, бөлінуін жене қолданылуының талдау рөлін жоғарылатады.
Кәсіпорындар қаржылары жалпы қаржылық қатынастардың бөлігі бола отырып, халық шаруашылығының әртүрлі салада жұмыс істейтін кәсіпорындарда табыстың пайда болуы, пайдалануы және бөлінуі процесін бейнелейді және кәсіпкерлікпен тығыз байланыста болады, өйткені кәсіпорын кәсіпкерлік қызметтің нысаны болып табылады.
Отандық талдау әдебиеттерінде қаржылық талдау мәселесі аз зерттелген, сондықтан оның прогрессивті әдістері әзірше бізде ойдағыдай қолданыс таба алмай отыр. Ал бұл кәсіпорын қызметінің қаржылық нәтижесі мен экономикалық дамуына, ең ақырында еліміздің экономикалық өсуіне кері әсерін тигізеді.
Қазіргі кезде Қазақстанда қолданылатын кәсіпорынның қаржылық-экономикалық жағдайын болжау мен талдау әдістері нарықтық экономикасы дамуынан артта қалып отыр. Бухгалтерлік жыне статистикалық есеп берулерге кейбір өзгерістер кіргізілуіне қарамастан ол жалпы түрде нарықтық жағдайларда кәсіпорынды басқару қажеттіліктеріне сай келмейді, өйткені бізге мәлім кәсіпорынның есеп беруі кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын бағалауға арналған бөлек нысан немесе арнайы бөлімді кіріктірмейді. Кәсіпорынның қаржылық талдауы факультативті жүргізіліп және қажетті болып табылмайды.
Сондықтан менің жұмысымның мақсаты - қаржылық-экономикалық тұрақтылықтың негізгі элементтері ретінде нарықтық жағдайындағы қаржылық-экономикалық қызметтің жалпы талдауының құрамдық бөлігі болып табылатын ликвидтілік пен төлемқабілеттілікті талдау.
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы.
2. Әйімбетов С., Тоқсанбаев С. Орысша-қазақша экономикалық атаулар сөздігі. Алматы: «Алатау», 1996.
3. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: Экономика және қаржы/жалпы редакциясын басқарған п.ғ.д., профессор А.Қ. Құсайынов – Алматы: Республикалық мемлекеттік «Рауан» баспасы, 2000-344 бет.
4. В.И. Стражев, Анализ хозяйственной деятельности в промышленности. Минск: «Вышэйшая школа», 2005-480 бет.
5. Дюсембаев К.Ш., Егембердиева С.К., Дюсембаева З.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы «Қаржы-қаражат» 1998.
6. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятия. М., 1998.
7. Абрамова М.С., Грачев А.В. Анализ финансово-экономической деятельности предприятия; Оқу-әдістемелік құрал; М.: «Дело и Сервис», 2000.
8. Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия – 3-басылым. – М.: Центр экономики и маркетинга, 2004.
9. Финансы. Под ред. Проф. В.М.Родионова. М.: Финансы и статистика, 1996.
10. Финансовый анализ деятельности фирмы. М.: Ист-Сервис, 1997.
11. Савицкая Г.В. Анализ производственно-финансовой деятельности сельско-хозяйственных предприятий. Учебник. М.: ИНФА-М, 2003.
12. Ефимова О.В. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын қалай талдау (практикалық әдістеме). – «Бизнес-школа», Интел-Синтез, 1994.
13. Крейнина М.Н. Анализ финансового состояния и инвестиционной привлекательности предприятий. – М.: «ДИС», «МВ-Центр», 1994.
14. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов хозяйствующего субъекта: Учебн. Пособие. – М.: Финансы и статистика, 1994.
15. Палий В.Ф. Новая бухгалтерская отчетность. М.: Журнал «Контроллинг», 1991.
16. Анализ платежеспособности предприятий и организаций. Практическое руководство для государственных, совместных и малых предприятий. – М.: 1991.
17. Голубович А.Д., Ситнин А.Р., Хенкин Б.Л. Финансы и бизнес: Анализ финансовых отчетов зарубежных компаний. – М., 1991.
18. Родионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции. – М.: Изд-во «Перспектива», 1995.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
1. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және қаржылық тұрақтылығы сипатының
экономикалық мәні ... ... ... ... ... және оны ... ... Кәсіпорынның төлем қабілеттілік
түсінігі.................................................15
1.3 Төлем қабілеттілік кәсіпорын тұрақтылығының белгісі
ретінде.............26
2. «ҚМГ-Астана» жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... және төлем қабілеттілігінің 2003-2006 жылдар
аралығына
талдау......................................................................
...........................................36
2.1 «ҚМГ-Астана» жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... ... ... ... жылдардағы қаржылық тұрақтылығын
талдау......................39
2.3 «ҚМГ-Астана» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің төлем
қабілеттілігінің
ерекшеліктері..........................................................
.........47
3. Қазақстандағы кәсіпорындардың ... ... мен ... ... ... ... ... жағдайын баланс активтерін талдау арқылы
жақсарту...............................................................
........................................51
3.2 Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
жақсарту..............................52
Қорытынды...................................................................
....................................56
Қолданылған ... ... ... өз ... ... біздің мемлекетіміздің дамуының соңғы мақсаты – бұл экономикалық
өрлеу, ал экономикалық өрлеудің басымдығы ... ... және ... отыз
жылдың ішінде ең маңыздылардың бірі болатыны нақты айтылған. Бұл ... ... ... «тек ... ... ғана ... ... бірге
Қазақстанның халықаралық қоғамдастыққа кіруіне әсер ... ... ... ... көшу ... ... тиімділігін, өнімдер
мен қызметтердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды ... ... ... қатынастарға өткеннен кейін кәсіпорындардың дербестігі мен олардың
экономикалық жене ... ... ... ... ... ... маңызы артуда. Мұның бәрі
кәсіпорынның қаржылық жағдайын, яғни ақша ... ... ... қолданылуының талдау рөлін жоғарылатады.
Кәсіпорындар қаржылары жалпы ... ... ... ... ... шаруашылығының әртүрлі салада жұмыс істейтін кәсіпорындарда
табыстың пайда болуы, пайдалануы және бөлінуі процесін ... ... ... ... ... ... кәсіпорын кәсіпкерлік
қызметтің нысаны болып табылады.
Отандық талдау ... ... ... ... аз ... оның ... әдістері әзірше бізде ойдағыдай қолданыс таба
алмай отыр. Ал бұл кәсіпорын ... ... ... мен экономикалық
дамуына, ең ақырында еліміздің экономикалық өсуіне кері ... ... ... ... қолданылатын кәсіпорынның қаржылық-
экономикалық жағдайын болжау мен ... ... ... ... артта қалып отыр. Бухгалтерлік жыне статистикалық есеп берулерге
кейбір өзгерістер кіргізілуіне ... ол ... ... ... ... басқару қажеттіліктеріне сай келмейді, өйткені
бізге ... ... есеп ... ... ... ... ... бөлек нысан немесе арнайы бөлімді кіріктірмейді.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... және ... ... менің жұмысымның мақсаты - ... ... ... ... ... ... қаржылық-
экономикалық қызметтің жалпы талдауының құрамдық бөлігі болып табылатын
ликвидтілік пен төлемқабілеттілікті ... ... ... ... болып табылады. Талдаудың заты
кәсіпорынның қаржылық жағдайы, төлем қабілеттілігі мен оның ... ... ... ... жағдай кәсіпорынның өз қызметін қаржыландыру қабілетімен
түсіндіріледі. Ол кәсіпорынның тұрақты қызмет ... ... ... ... ... олардың тиімді қолданылуымен, басқа
заңды және жеке тұлғалармен қаржылық ... ... ... ... сипатталады.
Жұмыстың мақсатына жету үшін келесі міндеттер алға қойылады:
... ... ... ... ... мен ... талдау;
• баланс өтімділігін талдау;
• серіктестіктің төлем қабілеттілігі мен несиеге қабілеттілігін талдау.
Жоғарыда ... ... ... шешу үшін ... ... «ҚМГ-Астана» ЖШС-ң Жарғысы;
• «ҚМГ-Астана» ЖШС-нің 2003 жылдан 2005 жылға дейінгі бухгалтерлік
есебі;
Бұл ... ... үш ... ... ... ... ... жағдайы теориялық негіздері қарастырылған. Қаржылық жағдайдың мәні
мен оны ... ... оны ... ... ... ... несие қабілеттілігі, қаржылық тұрақтылық сияқты
түсініктер жайында жазылған.
Жұмыстың екінші бөлімінде ... ... ... қызмет барысы
сипатталған. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ішінде кәсіпорынның жылдық балансы, пайдасы
мен шығындары, ... ... ... ... ... көрсеткіштері қарастырылған. ... ... ... ... қандай себептерге байланысты екендігі
қарастырылған.
Соңғы бөлімде екінші ... ... ... ... ... ... ұсынылған. Сонымен қатар бұл бөлімде ұйымның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... да ұсынылған.
1. Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі және қаржылық ... ... мәні мен ... ... ... қаржылық жағдайы мен төлем
қабілеттілігінің ... мен ... мәні мен ... ... ... қарастырылған. Сонымен қатар осы ... пен ... ... ... ... және ... көрсетілген.
1.1 Қаржылық жағдай түсінігі, мазмұны және оны талдаудың мақсаттары
Кәсіпорын қаржысы – бұл қаржылық ресурстарды қалыптастыру, ... ... ... ... ... ақшалай қатынастар жүйесі.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы қаржылық ... ... ... ... мен қызметтер) бойынша түсетін ақшалай құралдарды, банк
несиелері мен қарыздарды, ... ... ... ... бос ... орналастыру мен пайдаланумен бейнеленеді. Нарықтық жағдайға
көшумен бірге кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен оны ... ... ... ... пайда болды. Бұл сұрақтардың ... ... және ... өндірістің жұмысына жақсы жағдайлар жасау
қажеттілігімен анықталады.
«Қаржылық талдау» мен ... ... ... ... ... Қаржылық талдау - әлдеқайда кең түсінік, өйткені ... ... ... ... табысты, өнімнің өзіндік құнын, өткізуді
қалыптастыру мен бөлуді талдауды және басқа да сұрақтарды ... ... ... – бұл ... ... бір бөлігі. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы кәсіпорынның коммерциялық, өндірістік және басқа ... ... ... ... қамтамасыз етілуімен, оларды
орналастыру мен пайдаланудың мақсатты бағытталуы мен ... ... ... ... ... ... пен қаржылық тұрақтылықпен сипатталады. ... ... ... жүргізуі оның жағымды қаржылық жағдайы туралы
айтады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы оның ... ... ... ... ... ... ... Жоғары сапалы өнімді
тоқтамай шығару мен өткізу кәсіпорыннның ... ... оң әсер ... ... тоқтаулар, өнім сапасының төмендеуі, оны өткізудегі
қиындықтар кәсіпорын ... ... ... ... ... ... оның ... төмендейді. Кері байланысты да байқауға
болады, өйткені ақшалай құралдардың жоқ ... ... ... тежеуі мүмкін, сондай-ақ өндірістік процесте де.
Кәсіпорындар қызметінің практикасында жақсы жұмыс ... ... ... ... ... орналастыру мен пайдалануға байланысты
қаржылық қиындықтарға кезігетін жағдайлар көп. ... ... ... ... жүйелі түрде түсуі мен тиімді пайдалануын қамтамасыз
етілуіне, есеп және ... ... ... ... және қарыз
құралдары арасында рациональды қатынасқа қол ... ... ... ету ... ... тұрақтылыққа бағытталуы тиіс. Яғни,
кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... ғана ... ... ... ... да ... әсерінің
нәтижесі болып табылады.
Қаржылық жағдай ағымдық және ... ... ... және қарыз құралдарының болуы, оларды пайдаланудағы
тиімділік сияқты көрсеткіштермен сипатталады. ... ... ... елеулі рольді талдау атқарады. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының
ішкі және сыртқы талдау түрлерін бөлуге болады.
Ішкі талдау кәсіпорынды ... ... үшін ... ... ... ... ... бақылау және болжау үшін де
қолданылады. Сыртқы талдау ... ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл талдаудың мазмұны қаржылық ресурстардың
иелері мен ... ... ... анықталады.
Ішкі және сыртқы талдаудың негізгі міндеттемелері:
1. қаржылық жағдайды және оның өзгеруін жалпы бағалау;
2. қаржылар мен олардың көздері, оларды орналастыру ... ... ... ... ... ... ... есеп және несиелік тәртіпті сақтау;
4. кәсіпорынның ликвидтілігі мен ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді болжау.
Бұл міндеттерді шешу үшін зерттеледі:
1. кәсіпорын құралдарының бар болуы, ... мен ... ... себептері мен салдары; кәсіпорын құралдарының көздерінің бар
болуы; құрамы мен құрылымы; олардың өзгеру ... мен ... ұзақ ... ... жағдайы, құрылымы мен өзгеруі;
3. өндіріс пен айналым сферасындағы ағымдық активтердің бар болуы мен
құрылымы, оалрдың өзгеру себептері мен салдары;
4. ... пен ... ... ... ... ... бар болуы, құрамы мен құрылымы; олардың өзгеру
себептері мен салдары;
6. төлемқабілеттілік пен ... ... ... пайдалану тиімділігі және ... ... ... басқа да міндеттер шешіледі. Мысалы, ішкі талдаудың
маңызды міндеті болып сыртқы қаржыландыру ... ... ... ... Ол үшін кәсіпорынның қаржылық ресурстарға, соның ішінде
қарыз ресурстарына ... ... ... іскерлік тәуекелдің дәрежесі,
капитал иелері арасындағы келісімдердің нәтижелері зерттеледі.
Сыртқы талдау кезінде кәсіпорын ... ... құны ... қаржылық түсімдердің, капитал құрылымының, дивидендтер өзгерісінің
дәрежесі мен ... ... ... шегінде талдаудың әдістемесін талдамалы ақпараттың барлық
тұтынушылары ... ... ... оңай ... ... ... талдаудың сыртқы және ішкі талдау субъектілерімен зерттелетін ең
негізгі сұрақтары баяндалған.
Нарықтық қатынастары жағдайында ... ... ... ... өте зор. Бұл ... ... ие ... олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестер және
де басқа контрагенттер ... ... ... ... үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды қарастырмас
бұрын, «қаржылық жағдай» ... ... ... ... дегеніміз не,
соны анықтап алған жөн. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... Профессор А.Д. Шеремет ... ... ... ... ... ... және оны ... (меншікті капитал және ... яғни ... деп ... Н.А. ... бұл ... ... анықтайды: «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы қаржы ресурстарын жасау, тарату және ... ... ... ... ... қалыпты өндірістік,
коммерциялық және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы ресурстармен
қамтамасыз етілуімен және ... ... сай, ... ... ... ... ... шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым-
қатынаста болу, төлеу ... және ... ... ... ... төлеу мүмкіндігі оның қаржылық
жағдайының жақсылығын көрсетеді.
В.М. Родионова мен М.А. Федотова кәсіпорынның ... ... ... қалыптасуымен, таратылуы және пайдалануымен көрсетіледі» деп
жазады.
М.Н. Крейнина, А.И. Ковалев және В.П. Привалов қаржылық жағдай ұғымын
былайша түсіндіреді: ... ... – бұл ... ресурстарының қолда
барын, үлестіріліп таратылуы және ... ... ... И.Т. ... «Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы –
бұл оның қаржы ... ... ... (яғни төлем
қабілеттілігі, несие қабілеттілігі) ... ... мен ... ... ... және ... да ... субъектілерінің
алдында өз міндеттемелерін орындау. Шаруашылық субъектісінің қаржылық
жағдайын ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылық; несие қабілеттілігі; ... ... ... ... - деп ... Стуков осы ұғым бойынша ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы – бұл бірқатар көрсеткіштермен
сипатталатын оның саулығы мен өмір сүру ... ... ... ... анықтамалар қарастырылып отырған ұғым ... ... ... ... ... әрқайсысында бұл ұғымды дәлірек
анықтауға мүмкіндік беретін ұтымды ... бар. ... ... ... біріңғай көрсеткіштерге қарағанда (мысалы, еңбек
өнімділігі, қор қайтарымдылығы, өзіндік құн, ... ... ... жағдай түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және олардың жалпы
бағалауға тигізетін әсерін зерттеу ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру ... ... ... ... бәсекелі нарықтық экономика жағдайындағы
кәсіпорынның сенімді болуын, тұрақтылығын және ... ... ... ... ... ... ... жұмысының
үздіксіздігін және оның төлеу қабілеттілігін ... ... ... ... ... бұл ... былай анықтауға
болады:
Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір ... ... және оның өз ... ... үздіксіз жүргізуі
мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақытылы өтеуі үшін ... ... ... ... ... ... тұрақтылығы нені білдіреді? Бұл сұрақ та
арнайы оқулықтарды түрліше ... Бір ... ... өз ... ... пайдалану қабілеттілігі, жұмыс
процессінде үздіксіздігін қамтамасыз ететін қаржының жеткілікті болуы» деп
түсіндіреді. ... ...... және ... ... деп жазады.
Енді біреулер «өз қаражаттары есебінен активтерге (негізгі қорлар,
материалдық емес активтер, ... ... ... қаражаттарды
жабатын, сондай-ақ өтелмеген дебиторлық және кредиторлық қарыздарға жол
бермейтін және де өз ... ... ... ... ... тұрақты болып табылады» деп жазады.
Бұл ұғымды А.Д. Шеремет пен Р.С. Сайфуллин өте ықшам ... ... ... ... ... – бұл әрдайым төлемқабілеттілігін
кепілдендіретін кәсіпорынның белгілі бір шоттар жағдайы».
В.М. Родионова мен М.А. ... бұл ... ... ... ... қалыптасқан табыстың шығыннан артуыының өзіне тән
айнасы – қаржылық тұрақтылық болып ... Ол ақша ... ... оларды тиімді қолдану арқылы өндіру мен өнімді ... ... ... ... ... кәсіпорынды кеңейтуге
және жаңартуға қажетті шығындарын қаржыландыратын ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жалпы
тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады». Осы ... бұл ... әрі мына ... ... ... тұрақтылығы – бұл тәуекелділіктің мүмкін болатын
деңгейінде төлем ... мен ... ... ... ... ... ... қаржыны тарату мен пайдалану арқылы ... ... ... ... жағдайы».
В.Г. Артеменко мен М.В. Беллендир бұл ұғымды былай түсіндіреді:
«Қаржылық тұрақтылық – бұл ... ... ... дәрежеде артуы. Ол
ақша қаражаттарын еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және оларды тиімді
пайдалану арқылы ... және ... сату ... үздіксіз болуына жағдай
жасайды. Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық өндіріс-шаруашылық қызметі
процесінде ... және ... ... ... ... болып табылады». Ал кәсіпорынның жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін ақша ағымының
қозғалысын ... ... ... ол ең бірінші өнімді (жұмыс, қызмет)
өткізуден түсетін табыстың ... ... ... және оның ... ... несие берушілермен, жұмысшылармен және тағы
басқалармен есеп айырысу үшін ... ... ... ... ... қатар
кәсіпорынның одан әрі дамуы үшін барлық есеп ... мен ... ... ... осы ... өндірісті дамытуға,
оның материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де әлеуметтік ... және ... ... ... ... табыс қалуы қажет.
Қаржылық тұрақтылық ұғымын қарастырғанда соңғы айтылған авторлардың
көзқарастарын бөлек қарастырдық, әйткенмен біз ... ... ... «Қаржылық тұрақтылықтың мәні – қаржы ... ... ... және ... ... - деп жазады В.Т.
Артеменко мен М.В. Беллендир.
Біздің ... бұл ... А.Д. ... пен В.С. ... ... және
анығырақ түсіндіреді. Олар қаржылық тұрақтылықтың ... бұл ... ... ... ... ... ... – деп түсіндіреді.
Э.А. Маркарьян мен Г.П. ... да дәл ... ... өз ... ... есептесу мүмкіндігі» немесе «Сауда,
несие және басқа да төлем сипатындағы операциялардың нәтижесінде ... ... ... ... ... және толық орындау
мүмкіндігін көрсететін төлем ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның жұмысы нарық жағдайына өтумен бірге
оның қаржылық жағдайы және оны сауықтыру жолдарын іздеу жөніндегі ... ... ... ... ... жағдайына көптеген факторлар әсір
етеді, оларды В.М. ... және М.А. ... ... ... ... болу орнына байланысты – ішкі және сыртқы;
2) нәтижесінің маңыздылығына байланысты – негізгі және ... ... ... ...... және күрделі;
4) әрекет ету уақыты бойынша – тұрақты және уақытша.
Ішкі факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты
болады, ал ... ... ... ... ... ... ішкі факторларды қарастырайық. Кәсіпорынның тұрақтылығы ең
бірінші өндіріс шығындарымен ... ... ... өнім ... қызметтің құрамы мен құрылымына тәуелді. Сондай-ақ, тұрақты
және айнымалы шығындар арасындағы қатынас маңызды ... ... ... өнім және ... ... ... қаржылық тұрақтылығының маңызды факторларының бірі ... ... ... мен ... ... кәсіпорынның басқару
стратегиясын дұрыс таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы ... ...... ... оның ... ... ... үшін қажет болатын
қаржының ең ... ... ... тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі – бұл қаржы
ресурстарының құрамы мен құрылымы, ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, ... ол өзін ... ... бірге тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар оны
тарату құрылымы, әсіресе өндірісті ... ... ... де өте
маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қарыздық ... ... ... ... ... үлкен әсерін тигізеді.
Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп ... ... оның ... де ... жоғары болады, алайда, сонымен бірге қаржылық
тәуекелділік те өседі – яғни ... өз ... ... ала ма, жоқ па? – ... ... ... бұл ... кәсіпорынның төлеу қабілеттілігінің қаржылық кепілінің
бір түрі ретінде резервтерге үлкен роль берілген.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, кәсіпорынның ... ... ... ... ішкі ... атап ... ... кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
2) шығарылатын өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның жалпы ... бар ... ... төленген жарғылық капиталдың мөлшері;
4) шығындардың көлемі, ... ... ... ... ... мен резервтерді, олардың құрамы мен құрылымын қоса алғандағы
мүлік пен ... ... ... ... ... тиімділігі.
Сыртқы факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының әсері,
қоғамда үстемдік етуші техника мен технология, төлеу ... бар ... ... табысының деңгейі, ҚР үкіметінің салық және несие ... ... ... ... заң ... ... экономикалық
байланыс және тағы басқалар жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық жағдайын қалыптастыруда оның ... ... ... банктер, жабдықтаушылар, атып алушылар,
акционерлер және тағы басқалар) ... ... ... әсер ... да ... ... ... қатынаста болу – жақсы
қаржылық жағдайдың бірден-бір шарты болып табылады. Әрине, акционерлер ... ... ... ... ие және дивидендтерді ұқыпты төлейтін
қаржылық тұрақты кәсіпорындарға салады. Инвестициялық тартымдылығы болуы
үшін, тек ... күні ғана ... ... да кәсіпорынның қаржылық
жағдайы көршісіне қарағанда жақсы болуы тиіс.
Сондай-ақ, бұл жыл сайын өз облигациясы ... ... бір ... келетін, ал заем мерзімі біткен уақытта – ... ... ... ... ететін облигация иелеріне де қатысты. Кез келген коммерциялық
кәсіпорын ... ... де өз ... ... ете отырып несие
алушының өз қарызын уақытында толық ... ... ... оны ... ... қабылдай отырып, кез келген банк өз клиентінің ... және бұл ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы банктер осы кәсіпорынға несие беру орынды ... па, ал бұл ... ... ... ...... пайызбен және қанша
мерзімге деген сұрақтарды ... ... ... болып табылады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және төлем ... ... ... үлкен ықыласпен отырады. Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы ... ... ... тек осындай кәсіпорын ғана салықтар мен басқа ды ... ... және ... ... алады.
Осылайша, қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және оның
іскерлік қарым-қатынастағы потенциалын анықтайды, кәсіпорынның өзінің және
оның ... ... және ... ... тұрғысындағы
экономикалық қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде кепілдендірілгенін
бағалайды. ... ... ... ... ... бағасын алудың
ең жақсы тәсілі, бұл – талдау, ол кәсіпорынның даму бағытын бақылауға, оның
шаруашылық қызметіне кешенді ... баға ... ... ... және
осындай жолмен басқарушылық шешімдерді өңдеумен кәсіпорынның өзінің
өндірістік кәсіпкерлік ... ... ... ... ... осы мерзімге дейінгі уақытта қаржы ресурстарын қаншалықты
дұрыс ... ... ... ... ... ... осы мерзімге дейінгі
уақытта қаржы ... ... ... ... Қаржы ресурстары
жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де ... ... ... ... бере алуы өте ... болып табылады,
себебі қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі кәсіпорынның ... ... және оның ... ... ... болмауына , ал көп болуы ... ... ... басы ... қорлармен және резервтермен кәсіпорын
шығындарын көбейтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін.
Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуші ... ... ... ... ... ... ... болып табылады:
1) қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... мен ... ... көздері арасындағы сәйкестікті,
оларды таратудағы ... және ... ... ... ... ... көлемін, оның өсуін (кемуін) және ағымдағы
міндеттемелермен арақатынасын анықтау;
4) ... және ... ... ... ... ... және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;
6) ағымдағы активтердің айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық
борыш және ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығының және
төлеу қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін
анықтау;
8) кәсіпорын табыстылығын бағалау;
9) кәсіпорын табысының салыстырмалы көрсеткіштерін, ... ... ... әсер ... ... ... шығару;
10) кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
11) кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және ... ... яғни оның ... стратегиясын анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық қызметін талдаудың
қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 ... ... ... және ... ... жиынтығы коммерциялық, өндірістік және
қаржылық қызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі – бұл оның ... ... ... және ... капиталдың көлемі мен құрамына
өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол ... ... ... түсуі мен тиімді пайдаланылуына, есеп және несие тәртібін сақтауға,
меншікті және ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі мақсатында
қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізуге бағытталуы ... ... ... ... және ... ... ... тығыз байланыс пен
тәуелділік бар. Осылайша ... ... ... ... ... көрсеткіштерімен анықталады. Кәсіпорынның өзі алатын
төлемдерді және ақша ... алуы оның ... ... ... ала
қарастырылған сұрыпталымды ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті деңгейге
сәйкестігіне және оны бір қалыпты өндіруге және төлеуге ... ... ... ... ... өндіру және өткізу кәсіпорынның
қаржылық ... ... оң ... ... ... ... сапасының төмендеуі және оны сатудың қиындықтары кәсіпорын шотына ақша
қаражаттарының келіп түсуіне кедергі ... ... ... ... ... Кері ... та бар, ол ақша ... ... ... ... ... ... демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс процесінің тиімділік ... ... ... ... көп ... ... өнімді өткізу көлемін
сақтай отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ... ... ... Және ... ... пен ... шығындарының нормасының
өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің төмендеуі, ... да ... тыс ... және ... емес ... қосымша қаржы
қаражаттарының қажеттілігіне себерші болады. ... және ... ... ең ... ... ... құнында, содан соң табыста
талдап қорытылады. Соңғы ... ... ... ... ... ... өзгере отырып, оның жалпы қаржылық жағдайында елеулі
көрініс табады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің ... ... ... өз ... ... қол ... үшін ... жағдайларды туғызады, оның
төлеу қабілеттілігінің кепілі ... ... өнім ... ... ... қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Қаржылық жағдайды талдауды қаржылық тұрақтылықтан бастаған жөн және
оған мыналар жатады:
1) кәсіпорын активтерінің ... және ... ... ... ... ... ... көздерінің құрамдық және құрылымдық
динамикасын талдау;
3) кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының абсолюттік және салыстырмалы
көрсеткіштерін талдау;
4) баланс өтімділігін талдау;
5) ... ... ... және ... ... ... ... жағдайын талдаудың ақпараттық негізі қаржылық
есеп беру болып табылады.
ҚР Президентінің 1995 жылғы 26 ... №2732 ... ... заң күші бар ... сәйкес, 1998 жылдан бастап қаржылық есеп
беруге ... ... ... ... ... ... нәтижесі туралы есеп;
3) ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп.
Онда сонымен қатар түсіндірме хат болады, ... ... ... ... ... қаржылық есептеп алынған материалдармен
толықтырылуы мүмкін және бұл ... ... ... ... ... берілген субъектінің есеп және есеп берудің қандай саясатын ұстап
отырғандығы және қаржылық есепті пайдаланушылардың ... сай ... ... ... ... Мысалы, оған субъектіге әсер етуші тәуекел мен
белгісіздік туралы, қаржылық ... ... ... ... жазуға болады. Нарықтағы географиялық сегменттер, сомалық
ерекшеліктер, қызмет ... ... ... баға ... әсері
туралы мәлімдемелер және басқалары қосымша ақпарат ретінде қарастырылады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдауда негізгі ақпарат көзі қызметін
бухгалтерлік баланс ...... ... басындағы және соңындағы кәсіпорынның қаржылық
жағдайын сипаттайды және маңызды ... ... ... ... ... ... субъектісінің мүліктік жағдайымен таныстырады.
Осы арқылы олар бұл ... нені ... ... ... ... ... ... қандай, кәсіпорын жақын арада үшінші жақ алдындағы өз
міндеттемелерін ақтай ала ма, соны ... ... ... ... ... ... ... өз орны, таңдап алынған
стратегиялық бағытының ... ... ... ... ... ... және кәсіпорындарды басқару бойынша әр
түрлі сұрақтарға шешімдер қабылдау туралы ... ... ... мазмұны, оны ішкі қолданушылары сияқты сыртқы қолданушыларға да
пайдалануға мүмкіндік береді. Мысалы, аудиторлар жұмыс ... ... ... үшін өз тексеріс жұмысын жоспарлауда, сондай-ақ клиенттің
сыртқы есеп берудегі есеп жүйесінде мүмкін болатын, ... ... ... ... ... ... ... жақтарын шығару үшін көмек
алады, ал талдаушылар қаржылық талдаудың бағытын анықтайды.
Баланс ақпараттары негізінде сыртқы қолданушылар берілген ... ... ... ... жүргізудің мақсатқа сәйкестігі және оның
шарттары туралы шешімдер қабылдай алады; өз салымдарының ... ... және ... ... ... ... және ... шешімдерді бағалайды. Кәсіпорынның төлем
қабілеттілігін талдауда баланстың маңыздылығы ... көп ... ... талдауды баланстық талдау деп атайды. Бухгалтерлік баланс
– қаржылық есептің негізгі түрі бола отырып, ол есепті ... ... ... мен құрылымын, ағымдағы активтердің ... ... ... ... мен ... ... ... дебиторлық
және кредиторлық борыштың динамикасы мен жағдайын және ... ... мен ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Баланс
көрсеткіштері кәсіпорынның капиталын орналастыру ... оның ... ... ... ... қызметке жетуі, қарыз көздерінің ... ... ... оларды ынталандыру тиімділігін бағалауға мүмкіндік
береді. Осылайша, бухгалтерлік балансты талдау үшін және ... ... ... ... ең ... түрі ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайына талдау ... ... ... ... есеп ... ... да нысандарының
көрсеткіштерін қолдану ... ... ... жыл ... баолық табыс
сомасын осы кәсіпорынның өзінің қызметін ... үшін ... ... ... салыстырудан тұратын қаржы-шаруашылық қызметінің
нәтижесі туралы есепті ... ... оның ... ... ... ... суреті және қатып қалған қаржылық жағдайы емес, ... ... ... ... субъектінің қаржылық нәтижесі болып
табылады. Сондықтан кәсіпорынның балансына қарағанда, бұл құжат ... үшін ... ... және ... ... ... Ол бұл
кәсіпорын табыс немесе шығын әкелетіндігін анықтау үшін ... ... ... ... мөлшерде бөлініп алынған анық көрсеткіштердің
көмегімен белгілі бір кезеңдегі кәсіпорынның қызмет нәтижесіне баға береді.
Батыс тәжірибесінде, ... есеп ... ... ... ретінде бөліп
қарастыратын біздің елге қарағанда, табыс және ... ... ... ... ... ... ... Атап айтқанда, дәл осы үлгі американдық,
ұлыбритандық және жаңазеландиялық фирмалардың жылдық есебіне ... ... ... түп ... психологиялық тұрғысынан іздеген жөн, табыс
батыс фирмалары қызметіндегі маңызды көрсеткіш болып ... ... да оны ең ... ... ... ... көрсетуге
тырысады.
1.2 Кәсіпорынның төлем қабілеттілік түсінігі
Кәсіпорынның ... ... оның ... тұрақтылығының маңызды
белгілерінің бірі және сондықтан онымен тығыз байланысты ... ... ... ... ... оған көп көңіл бөлінеді.
Арнайы есептік-талдау әдебиеттерінде төлем ... ... әр ... көзқарастар кездеседі. Қаржылық талдау бойынша кейбір
авторлар төлем қабілеттілігі ретінде кәсіпорынның өзінің ұзақ ... ... ... алу ... ... Мысалы, О.С.
Ефимова (12) төлем қабілеттілігі: ... ... ұзақ ... ... ... алу ... ... қабылданған», -
деп жазады. «Фирманың қызметін қаржылық талдау» (10) кітабының ... ... ... ... - деп ... ... - компанияның ұзақ мерзімді
қарыздарын уақыты келген кезде өтеу ... ... үшін ... ... төлем қабілеттілігі деп кәсіпорынның тек қысқа ... ... ... түсінеді. Осылай, «Шаруашылық қызметті
талдау» оқулығының авторлары «Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп ... ... ... ... өзі ... ... ... түсіндіріледі» деп есептейді. Бұл түсінікті М.Н. Крейнина
толығырақ баяндайды. ... ... - деп ... ол, - ... ... ... ... туралы қойылған талаптары
қарыздарын өтеуге дайындығы». Сөз, тек қысқа мерзімді ... ... ... Ұзақ ... ... ... мерзімі алдын ала белгілі
болады. Төлем ... – бұл ... ... ... ... ... өтеу және өнім ... процесін үзіліссіз іске асыру үшін
жеткілікті қаржының болуы (13).
Профессор В.В. Ковалев төлем қабілеттілігі деп оның ... ... ... есеп ... ... және ... ... түсінеді (8). «Төлем қабілеттілігі, - деп ... ол, ... ... ... ... ететін кредиторлық қарыздар бойынша есеп
айырысуға жеткілікті ақша қаражаттарының және олардың ... (8). ... ... ... ... И.Т. Балабановтың
анықтамасы. «Төлем қабілеттілігі – бар ақша сомасының ... бір ... ... ... ... көрсететін төлем ... ... ... Егер ... ... ... бірден үлкен немесе тең болса, онда бұл шаруашылық жүргізуші субъект
төлем қабілетті екенін білдіреді. Егер төлем ... ... аз ... онда ... ... ... қаражаттарының жетіспеуі
себептерін анықтау керек» (14).
Қысқа мерзімді міндеттемелер жайлы болса да, бұл ... ... ... (6) ... ашып ... Ол ... төлем
қабілеттілігі деп өз уақытында техника және ... ... ... ... ... ... еңбегінің төлемін жүргізу, бюджетке төлемдер енгізу
қабілеттілігі түсіндіріледі» деп ... ... ... өте ... ... анықтамасын профессор В.П. Кондраков береді. Оның ... ... – бұл ... өз ... ... ... алу ... Бұл жағдайда міндеттеме – бұл кәсіпорынның банкке
немесе басқа ... ... ақша ... және ... өз ... (қысқа
мерзімді, ұзақ мерзімді) өтеу міндеті. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ұзақ ... ... және қарыздың мерзімінің
өтуіне байланысты, қысқа мерзімді қарыздармен сәйкес келуі мүмкін. Және
есепті жылы ... ... ұзақ ... қарыздардың бір бөлігін қысқа
мерзімді қарыздарына жатқызу ... ... ... ойымызша дұрыз,
себебі ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелер шоьының Бас ... 60 ... 601-603 ... ... әр ... ... ... айтылғандарды қорытындылай ... ... ... ... дер ... ... ... бойынша төлемдер жүргізуге дайындығын түсіну керек ... ... бұл үшін ... есеп ... валюта және басқа да
шоттарында ақшалары болуы керек.
Қарыздарды өтеу үшін құралдардың ... ... ақша ... ... ... потенциалды құрал болып табылады.
Қарыздарды өтеу үшін құралдар сонымен бірге кәсіпорында бар тауарлы-
материалдық ... қоры бола ... Оны ... ... ақша
қаражатын алады.
Басқаша айтқанда, теориялық түрде қарыздарды өтеу кәсіпорынның барлық
ағымдағы активтерімен қамтамасыз етіледі. Нақ осылай ... ... ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерінің сомасынан
артса, онда ол қарыздарды өтеуге дайын деп есептеуге болады. ... ... ... ... ... ... өтеуге бағыттаса, онда дәл
сол кезінде оның өндірісітік ... ... ... онда өндіріс
құралдарын тек негізгі құралдары құрайды, ал материалды айналым құралдарын
алуға ақша жоқ, олар толығымен қарыздарды өтеуге ... ... ... бар деп, ... ... ... ... көп жоғары кәсіпорынды есептеуге болады.
Кәсіпорынның тек қарызды ... ғана ... ... ... ... ... қаржылары болуы керек.
Ағымдағы төлем қабілеттіліг баланс жасау мерзімімен анықталады.
Кәсіпорын жабдықтаушыларына, ... ... және ... да есеп ... қарыздары жоқ болса төлем қабілетті деп саналады.
Келешекке арналған төлем қабілеттілігі нақты бір мерзімдегі оның төлем
құралдарының ... осы ... ... ... ... ... жолымен анықталады.
Төлем қабілеттілігі белгілі бір мерзімде қолдағы ақша сомасының жедел
төлемдер ... ... ... ... ... ... көрінеді. Егер төлем қабілеттілігі коэффициенті 1-ге тең ... ... онда бұл ол ... ... ... ... ... коэффициент 1-ден аз болса, онда талдау процесінде төлеу құралдарының
жетіспеуі себептерін анықтау керек.
Төлем қаражатының сомасын анықтау мәселесі бойынша әр ... ... ... ... ... ақша қаржыларын, қысқа мерзімді ... ... ... тез ... ... ... ... яғни, өтелуге жатқызылған міндеттемелер мен қарыздар:
банктің қысқа мерзімді несиелері, қысқа ... ... ... және ... ... ... ... құралдарының ағымдағы
міндеттемелерден асуы ... ... ... екенін білдіреді.
Банкте есептің және басқа шоттарда ақшаның болмауы, банкке ... ... өтіп ... ... органдарына қарыз болу, еңбекке
төленетін ... ... ... ... ... ... ... оны қысқа мерзім ішінде (апта, жарты ай) талдау
кезінде ... ... ... ... ағымдағы төлем қабілеттілігі төлемдік күнтізбе
көмегімен есептелуі мүмкін, оның ... ... ... ... коэффициенті анықталады, кредиторлармен, банкпен, қаржылық
және басқа органдармен өз уақытында есеп айырысуды ... ... ... ... ... ... есептің мәліметтері, банк
көшірмесі, төлемнің мерзімдік ... ... ... ... ... ... 3-5 күнде бір рет және басқа уақыт аралықтарында
жүзеге ... ... ... ... ... ... байланысты. Егер тұрақты болса, есептесу ... ал ... ... жиі жүргізуге болады. Ағымдағы жедел төлемқабілеттілікті
анықтау үшін «ҚМГ-Астана» ЖШС-ң төлеу мерзімі келген ... ... ... жөнінде келесі бастапқы ақпаратты мысал ... (2005 ... ... Төлеуге ... ... ... ... ... ... Есеп ... ... ... ... қойылған қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... Төлеуге көрсетілген мердігерлік ... ... ... ... ... ... ... шоттары
4643
8. ... ... ... вексельдер
0
9. Өткізілген ... ... үшін ... қаржылар
0
10. ... ақша ... ... ... ... және ... төлемдер бойынша берешек
1314
12. Еңбекке ақы ... ... ... төлеу мерзімі келді
0
13. Еңбекке ақы төлеу бойынша салықтар мен ... ... ... ... ... ... үшін қаражат
0
15. Еңбекке ақы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сатып ... ... ... ... ... 2005 ... ... көрсеткіштері.
Осы ақпарат негізінде төлем құралдары мен мерзімді міндеттемелерді
анықтайық (1-кесте).
Берілген ... ... ... ... ... өз
берешектерінің 100%-н (390390:387341) төлей ... ... ... ... өз ... мерзімі өткендердің қатарын
туғызбайды, бұл айыппұл санкцияларын төлеуге және кәсіпорынның шығындалуына
әкелуден сақтайды.
Ағымдағы ... ... ... ... сандық көрсеткіштерден
басқа, сапалық сипаттамаларын білу керек.
Қаржылық икемділік ... ... ала ... ... ақша ... ... кезінде кездейсоқ үзілістерге қарсы тұру
қабілеттілігімен сипатталады. Бұл ... ... ... беру үшін ... ... ... алу, акционерлік капиталды көбейту, активтерді сату,
қайта орналастыру, кәсіпорын қызметінің деңгейі мен ... ... ... Кәсіпорынның төлем құралдары мен мерзімді міндеттемелері
|Төлем құралдары ... ... ... ... |
| |мың тг. | |мың тг. ... ... ... |58318 |1. Мүлікті сақтандыру |0 ... | ... ... | ... Бағалы қағаздар |0 |2. ... |4643 |
| | ... ... | ... ... ... |0 |3. ... ұзақ мерзімді |47142 |
|төлеуге жататын шоттары | ... ... | ... ... ... |0 |4. ... ... |0 ... үшін ... ... | ... шоттарының | |
| | ... | ... ... ақшалай |1960 |5. ... ... ... |266029 ... ... | ... | ... ... ... |0 |6. ... ... |1314 ... қаржылардың түсуі | |төленуі | ... ... ... ... |1850 |7. ... мен |1958 ... | ... ақы ... | ... Дебиторлық берешектің |328265 |8. Ұзақ мерзімді қаржылық|62857 ... | ... | ... ... ... |0 |9. ... ... және |3398 ... ... | ... емес ... | |
|түсуі | ... ... | ... |390390 ... |387341 ... ... | | |3049 ... ... | | | ... кетуі | | | ... |390390 | |390390 ... ... ... ... 2005 жылғы баланс көрсеткіштері.
Ақша қаражатын қарызға алу қабілеттілігі әр түрлі себептерге байланысты
тез өзгеруге бейім. Ол ... ... ... өлшемімен, салалардағы жағдаймен, капиталдың құрамы және
құрылымымен анықталады.
Көбіне ол ... ... ... ... мен ... сияқты сыртқы
факторларға тәуелді. Несие алу қабілеттілігі ақша қаражаты керек жағдайда
және кәсіпорынға қысқа мерзімді ... ... үшін ... ... маңызды.
Алдын ала келісіммен қаржыландыру немесе ашық несие желілері (кәсіпорын
белгілі бір ... ... және ... бір ... ала ... несие) –
потенциалды қаржыландыруға қарағанда, керек езде алудың сенімді ... ... ... бағалау кезінде оның ... және ... ... ... ... сатудың
шектілігі, шығынның кездейсоқтық дәрежесі, ереуіл, сұраныстың төмендеуі
және жабдықтау көздерінің ... ... ... ... тез
бейімдеушілік қабілеттілігі есепке алынады.
Ағымдағы (қысқа мерзімді) төлем қабілеті өте тар түсінік, себебі оны
болашақта қолдану ... ... ... ... мерзімді – бір жылдан аса) төлем
қабілетін ... үшін ... ... ... ... ... ... бірі өнімді
(жұмыс, қызмет) өткізуден түскен табыстың орташа ағымдағы міндеттемелерге
қатынасы болып ... ... үшін ... ... кезеңдегі есеп шоты
бойынша дебет айналымын, ал ... – осы ... ... ... ... алуға болады. Бұл есепте алымы баланс
жасау мерзіміндегі емес белгілі бір кезең үшін ақша ... ... ... ... мен ... ... ... талдауды нақтыландыру және тереңдету үшін қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... пен табыс табу
қабілеттілігі, себебі осы ... ... ... саулығы үшін
анықтаушылар болып табылады. Табыс табу ... деп ... ... ... табыс алу қабілеттілігі
түсіндіріледі. Осы ... ... үшін ақша ... мен оның ... айналдыру коэффициенттері талданады. Ақша
қаражатының жеткіліктілік коэффициенті (Каж) ... ... ... ... өсуі ... ... төлеуді жабу үшін
табыс табу қабілеттілігін көрсетеді.
Циклділіктің және басқа ... ... жою ... бөлшектің алымы
мен бөлімінде бес жыл ішіндегі мәліметтер алынады.
Есептеу келесі формула бойынша жүргізіледі:
Каж = Өнім ... ... ... шығындар+Дивиденд
төлеу+Айналым қаражатының өсуі)
1-ге тең ақша қаражатының жеткіліктілік коэффициенті кәсіпорынның
сыртқы ... ... ... ... алатынын көрсетеді. Егер бұл
коэффициент 1-ден төмен ... онда ... өз ... нәтижесі
есебінен дивиденд төлеуге және өндірістің қазіргі деңгейін ... ... ... ... қажеттілігіне инфляцияның әсерін, сонымен
қатар талдауды тереңдету бағыттарын көрсететінін ескеру керек.
Ақша ... ... ... ... (Ккс) кәсіпорын
активіндегі инвестиция деңгейін анықтауда қолданылады және келесі формула
бойынша есептеледі:
Ккс = (Өткізуден түскен табыс-төленген ... ... ... ... ... ... қаражатын капиталға айналдыру деңгейі 8-10% шегінде жеткілікті
болып саналады.
Кәсіпорынның перспективті төлем қабілеттілігін анықтау үшін ... ақша ... ... ... ... және ... өтімділіктің статистикалық көрсеткіштері кеңінен пайдаланылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
1) абсолютті өтімділік коэффициенті;
2) аралық өтеу (жабу) ... ... өтеу ... ... ... ... ... коэффициенті) ақша
қаражаттары мен тез өткізілетін бағалы қағаздардың мерзімді және ... ... ... ... ... ... жасалған мерзімінде немесе жақын мезгілде ағымдағы
қарыздардың қандай ... ... ... ... ... шектелуі келесі түрде болады:
К а.ө.≥ 0,2÷0,5
Бұл – ағымдағы ... ... ... ... өтелуі керек
екендігін көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң белгісі. В.П. ... ... мәні ... ... болуы керек деп санайды (15).
Аралық өтеу коэффициентін есептеу үшін ... оның ... ... өтім ... ... дәл коэффициенті) ақша қаражатының
құрамына алдыңғы көрсеткіштің алымына дебиторлық борыш және ... ... ... Ол ... ... өз уақытында есеп жүргізу
жағдайында болжамданған ... ... ... яғни ... қандай бөлігі тек ақша қаражаты есебінен емес, сонымен
қатар өткізілген өнімдер, орындалған ... ... ... ... ... ... ... сипаттайды.
Айналым қаражатының өтімді юөлігінің (яғни тауарлы-материалдық қорларды
есептемегенде) ... ... ... ашып ... ... ... айналым құралдарының жеке категорияларының өтімділігі
бірдей еместігінен шығып отыр.
Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты ... ... ... ... ... ... «бұл ... теориялық ақталған бағалауы 0,7-0,8
аралығында жатыр» деп ... ... ... коэффициенті кәсіпорынның күтілетін төлем
қабілеттілігін дебиторлық борыштың бір айналымының ... ... ... сипаттайды.
Басқа да көзқарас бар. Шамамен бұл коэффициент ... кем ... ... ... және ... ... ... әр теңгесіне ақша
қаражатының және дебиторлық борыштың 50 тиыннан кем келмеуі тиіс (16).
Ағымдағы өтімділік коэффициенті ... өтеу ... ... активтердің жедел және қысқа мерзімді міндеттемелердің ... ... Ол ... ... мен міндеттемелердің қандай
есесін өтейтінін белгілеуге мүмкіндік береді және ... ... есеп ... және ... өнімді тиімді өткізу жағдайларында ғана
емес, сонымен бірге материалды айналым құралдарының басқа элементтері қажет
болған ... сату ... ... ... ... ... өтеу коэффициенті өтімді құралдар жедел және қысқа мерзімді
міндеттемелердің сомасын өтейтінін ... ... ... және ... құрылымының тұрақтылық дәрежесін ғана емес, кәсіпорынның ... ... ... ... тез ... алу ... ... дамыған елдерде бұл көрсеткішке кәсіпорынның
ағымдағы өтімділігін бағалау кезінде ерекше мәе ... Оның ... ... ... ... ағымдағы активтер мен ағымдағы пассивтердің өтелу
дәрежесін ... Бұл ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді төлеу сенімділіг жоғары болады;
2) екіншіден, ағымдағы ... ... ... асып кетуі
ағымдағы активтерді (ақша қаражаттарынан басқасы! Сату немесе жою
(тарату) кезінде ... ... ... бөгет болады.Бұл қарсы
әрекеттің қаншалықты ... ... ... үшін ... ... ... шетел компанияларында жұмыс істеуші капитал (17) ... ... деп ... ... өтеу ... ... сипатына байланысты күрт ауытқуы
мүмкін. Оның деңгейіне тиелген ... мен ... ... ... ... ... ... ұзақтығы, тауарлы-материалдық
құндылықтар қорларының құрылымы және ... әсер ... ... үшін мына ... ... мән ... табылады:
К ағ.ө. ≥ 2.
Берілген шектеу кәсіпорынның өтімді ... ... ... ... деңгейі ағымдағы міндеттемелерден 2 есе асуы ... ... ... ... ... ... айналым
қаражаттарының бір айналымының орташа ұзақтығына тең кезеңдегі кәсіпорынның
күтілетін ... ... ... ... ... ... байланысты басқа пікірлер де
кездеседі (8). Ол 1 мен 3 арасындағы шектерде болуы тиіс (18). Төменгі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын
төлеуге қабілетсіз болуы мүмкін.
Ағымдағы активтердің ағымдағы ... екі есе ... ... ... ... ... бұл ... өз қаражаттарын рацтоналды
салмауы мен ... ... ... ... өтімділік коэффициентінің 2-ге тең нормативтік мәні ... есеп беру ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдау үшін қажет ... бірі ... ... ... ... ... мәні барлық
кәсіпорындар үшін бірдей, яғни шаруашылық субъектісінің өндіріс түрі мен
салалық ... ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Яғни, бұндай белгілермен анықтау дұрыс емес, себебі көп кәсіпорындар ішінен
нақты банкроттық шаралар қаупі ... ... ... ... ... мән ... ... талдау тәжірибесінде салалар және
салааралық бойынша бөлшектеліп қолданылады. Осылайша, АҚШ-тың ... ... ... ... мен кәсіпорындар тобы бойынша
жалпы өтеу коэффициенті 1990 жылы ... ... ие ... ... ... – 1,47, тамақ өнімдерінің өндірісі – 1,25, ... ... 1,67, ... ... – 1,30, мұнай және көмір өндіру өнеркәсібі – 1,0,
машина жасау – 1,85, ... ... және ... ... ...
1,47, бөлшек сауда – 1,50 (8). Біздің елде де статистикалық материалдарды
жинақтау мөлшеріне қарай бұл ... ... ... мен ... бөлшектеп және активтің өтімділігін талдауда қолдану керек.
Кәсіпорын өтімді қаржының болуын оларға ... ... ... ... Ол - ... ... ... үшін келесі факторларға
байланысты:
• кәсіпорын және оның қызметінің көлемі, мөлшері (өндіру және ... ... ... ... ... ... қоры мол ... өнеркәсіп және өндіріс салалары (өнімге деген сұраныс және оларды
өткізуден түсімнің түсу ... ... цикл ... ... ... көлемі);
• материал қорын қалпына келтіруге қажет уақыт (олардың ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы активтер мен қысқа мерзімді міндеттемелердің ара қатынасы
1:1 – төмен болса, онда кәсіпорын өз шоттарын ... ... ... ... ... ағымдағы активтер мен қысқа мерзімді міндеттемелердің
теңдігін білдіреді. Активтер өтімділігінің әр ... ... ... активтердің барлығы тез арада ... ... ... яғни бұл
жағдайда да кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына қауіп ... Егер де ... мәні 1:1 ... көп ... онда ... ... ... құралатын бос ресурстарының едәуір көлемі бер екені ... ... ... ... тұрғысынан, айналым құралдарын құрудың осы
варианты аса ... ... ... ... ... ... ... қорлардың өте көп жиналуы, ... ... ... ... активтерін шебер пайдалануымен байланысты.
Өтімділікиің әр түрлі ... ... ... ... ... сипаттап қана қоймай, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... Мысалы, шикізат пен материал жеткізушілері үшін абсолютті өтімділік
коэффициенті (К а.ө.) қажет. Осы ... ... банк ... ...... көп ... бөледі. Кәсіпорынның сатып
алушылары ... ... ... ... ... (К ағ.ө.) бойынша бағалайды.
Көптеген кәсіпорындар үшін аралық ... ... ... ... жоғары коэффициенттеріне сай келуі тән екенін атап ... Бұл ... ... ... ... ... дайын өнімнің
шектен тыс ... ... ... ... Бұл ... ақырында ақша қаражатының жетіспеуіне әкеледі. Осыдан, ... ... ... ... ... оны ... ... үшінші тобына кіретін баптары бойынша, жағдайын және динамикасын
айқындау керек.
Осы мақсатта өндірістік ... ... ... ... ... есептеу керек.
Төлем қабілеттілік кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... бірі ... ... ... деп оның ... ... ... мен техника жабдықтаушыларының төлемталаптарын уақытында ... ... ... қайтару, персоналдың еңбекақысын
төлеу, бюджетке төлемдерді аудару қабілетін айтады. Қарыз ... және ... жабу ... ... ... бар ... бұл кәсіпорын алдында серіктестердіңөз міндеттемелерін қандай
дәреежеде жүзеге асыратынына тәуелді болады. ... ... ... қаржы көздерінің болуына байланысты ақша құралдарының мөлшері
неғұрдым көп ... ... ... ... соғұрлым аз болады.
Құралдардың айналымы процесінде ақша кейде босатып алынады, кейде ... ... тыс ... ... шығындар ретінде қайтадан
бағытталады.
Төлем қабілеттілікті талдау қаржылық ... ... мен ... тек ... үшін ғана ... сонымен бірге сыртқы инвесторлар
(банктер) үшін де ... ... беру ... банк ... ... ... ... білуі тиіс. Бұны ... ... ... ... де ... ... Әсіресе коммерциялық
несие немесе төлемді ... ... ... туғанда серіктестің қаржылық
мүмкіндіктері туралы білу өте маңызды /8: 82 б./.
Төлем қабілеттілік өндірістік ... ... мен ... ... ... етуде жағымды әсер ... ... ... ... ... ... мен шығуын қамтамасыз
етуге, есептесу тәртібін жүзеге асыруға, меншікті және қарыз капиталдарының
тиімді үйлесімділігіне және оның ... ... қол ... ... ... ... мен банкроттықа жол бермеу
үшін қаржыларды қалай басқару, ... мен ... болу ... ... ... қандай болу керек, меншікті және қарыз құралдары қандай
үлесте болу керектігін мұқият білу ... ... ... басты мақсат – қаржылық іс-әрекеттің
кемшіліктерін уақытында табу мен жою және ... ... ... ... ... үшін ... міндеттерді орындау керек:
1. Өндірістік, ... және ... ... ... арасында себеп-салдық байланысты зерттеу негізінде төлем
қабілеттілікті жақсарту позициясынан қаржылық ресурстардың түсуі мен
оларды қолдану ... ... ... баға беру.
2. Шаруашылық іс-әрекеттің нақты шарттарын және меншікті және ... бар ... ... ... ... ... ... және экономикалық рентабельділікті болжау.
3. Қаржылық ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін талдаумен тек оның ... ... ... қана ... ... ... оның құрылтайшылары мен инвесторлары
айналысады. Мысалы, ресурстардың тиімді ... ... ... ... шарттарын бағалау және тәуекел дәрежесін анықтау үшін,
жабдықтаушылар төлемдерді уақытында лау ... ... ... ... түсу ... ... ... үшін керек. Осыған байланысты ... және ... ... бөлінеді /9: 116 б./.
Фирма ішілік талдауды кәсіпорын қызметі жүргізеді және оның нәтижелері
жоспарлау, болжау мен бақылау үшін ... Оның ...... ... ... белгілеу мен меншікті және қарыз құралдарын
орналастыру жолымен ... ... ... ... ... ету ... ... мөлшерін алу және банкроттыққа жол бермеу.
Талдаудың сыртқы түрі жариялық есеп ... ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады. Оның мақсаты – максималды пайданы қамтамасыз
ету мен шығынға ұшырау ... ... үшін ... тиімді салу
мүмкіндігін белгілеу.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін және несиені өтеу қабілеттілігін
талдаудағы негізгі ... ... ... ... ... (№1 нысан),
табыс пен шығыс туралы есеп (№2 нысан), капиталдық қозғалысы ... ... ... және ... бөлек баптарын егжей-тегжейлендіретін бірінші
ретті және ... ... есеп ... ... ... ... да
нысандары табылады /10: 285 б./.
Кәсіпорынның төлемқабілеттілігін талдау қаржының түсуі мен бар ... ... ... ... ... өлшеу жолымен жүзеге асырады.
Төлем қабілеттіліктің ағымдық және күтілетін (перспективті) ... ... ... құру күніне анықталады. Кәсіпорынның
жабдықтаушылар алдында мерзімі өткен берешегі, банк несиесі және басқа
есептесу бойынша қарыздары ... ол ... ... ... ... ... ... күнге кәсіпорынның
төлем құралдары сомасын мерзімді ... ... ... жолымен анықталады.
1.3 Төлем қабілеттілік кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының белгісі
ретінде
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы әртүрлі факторларға ... ... ... және ... ... ... ... тұрақты қызмет етуіне ... ... ... ... капитал айналымының жылдамдығымен, кәсіпорынның өз
міндеттемелерін уақытында және толығымен өтеу қабілетімен (басқа заңды және
жеке ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Яғни қаржылық жағдай кәсіпорынның өз қызметін ... ... Бұл – оның ... және ... ... ... тұрақты, тұрақсыз және ... ... ... ... ... ... ... өз қызметін кеңейтілген
негізде қаржыландыру ... оның ... ... ... ... Яғни ... жағдайдың негізі мен кәсіпорынның өмір сүру кепілі
болып оның тұрақтылығы табылады. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... бұл – ... ... нәтижелерін
анықтайтын өндірістік және шаруашылық факторлардың жиынтығын дұрыс
басқарудың нәтижесі. ... ... ішкі және ... факторлар сияқты
түрлі себептер әсер ететінін айтуға болады:
1. сұранысы жоғары, бағасы төмен өнім шығару;
2. ... ... ... ... жағдайы;
3. алдыңғы қатарлы технологияларды ... мен ... ... ... серіктестермен экономикалық қатынастардың тұрақтылығы
5. шаруашылық және қаржылық операциялардың тиімділігі мен құралдар
айналымының ырғақтылығы;
6. ... және ... ... ... асыру процесінде тәуекелдің
төмен деңгейі.
Себептердің ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылық жалпы, қаржылық және
бағалық болуы ... Ал оған әсер ... ... ... ол ... ішкі ... бөлінуі мүмкін.
Кәсіпорынның ішкі тұрақтылығы – бұл кәсіпорынның оның ... ... ... ... ... динамикасы. Ішкі тұрақтылыққа
қол жеткізу негізінде сыртқы және ішкі ... ... ... принципі жатыр.
Сонымен қатар мұрагерлік деп аталатын ... да ... ... ... ... сақтайтын белгілі беріктік запасының
болуымен анықталады.
Нарықтық жағдайда ... ... ... ең ... ... ... берушілермен, қызметкерлермен есеп
айырысу үшін, өз мөлшері бойынша жеткілікті ... ... ... ... Сонымен қатар әр есеп айырысуды және барлық міндеттемелерді ... ... ... ... оның ... ... ... ахуалын жақсартуға мүмкіндік беретін пайданың ... ... ... үшін өте ... ... сөзбен айтқанда,
кәсіпорынның жалпы тұрақтылығы түскен құралдардың (табыстың) шығыстардан
артуын қамтамасыз ... ақша ... ... ... ... ... ... шығыстан артуының өзіндік
әйнегі болып табылады. Ол ақшалай құралдарды ... ... ... ... ... және өнімнің өткізілуін қамтамасыз ете
алатын қаржылық ресурстардың жағдайын бейнелейді. Сондықтан ... ... ... ... ... анықтау ең ... ... бірі ... ... ... ... тұрақтылық
кәсіпорын дамуының қажеттіліктеріне ... бере ... және ... ... болатын қаржылық ресурстардың жағдайымен сипатталуы
керек. Бұдан қаржылық тұрақтылық кәсіпорынның жалпы ... ... деп ... ... /5: 83 ... қаржылық тұрақтылығын бағалау үшін қаржылық ресурстардың
пайда болуымен, бөлінуімен және ... ... ... ... ... ... жағдайын бағалау үшін ең ... ... ... ... шарттарды бағалу керек: ақшалай
құралдардың кәсіпорында бар ... ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз етілуі, кәсіпорында
бар резервтер, ... ... ... ... ... ... төлемқабілетті, ал
жағымсыз қаржылық жағдайда периодты немесе ... ... ... ... ... тек ... ... кәсіпорынның
міндеттемелерін жабуға қажетті бос ақша құралдарының бар ... ... ... ... міндеттемелерімен есептесу
үшін қажетті бос ақша құралдарының жеткіліксіздігі кезінде кәсіпорындар өз
меншігінің белгілі бір бөлігін тез сату ... ... ... ... ... ... бар ... олар өз төлемқабілеттілігін сақтап
қала алады. ... ... ... ... тез ... алатын
активтердің жоқтығынан сондай мүмкіндік болмайды. Кәсіпорын активтерінің
кейбір түрлері ақшаға тез, ал ... баяу ... ... ... ... ... керек, яғни ақшалай құралдарға айналу
қабілетіне байланысты.
Төлем қабілеттілікті анықтау үшін кәсіпорындар көбінесе оның ... ... ... ... ... ... ... актив бойынша құралдар мөлшерін өтеу мерзімі бойынша топталған
пассив бойынша міндеттемелер сомасымен салыстыру арқылы жүзеге ... ... ... оның ... ... мен ... жұмыстың қосымшасында бейнеленген (ҚОСЫМША А).
Баланс активтері мен пассивтерін жіктеу және ... ... ... баға ... ... береді. Мұндағы ликвидтілік
өзімен міндеттемелерді жабу мерзімі құралдардың ақшаға айналу мерзіміне
сәйкес ... ... ... ... ... ... тұрақтылығының жоғарғы нысаны болып өзгермелі сыртқы және
ішкі ортада одан әрі даму қабілеті ... Ол үшін ... ... ... ... және қажетті жағдайда қарыз құралдарын тарту
мүмкіндігіне, яғни ... ... ... ие болу ... Кәсіпорын
өзінің пайдасы және басқа қаржылық ресурстары ... ... ... және несие бойынша сыйақыны төлеу мүмкіндігіне ие болғанда ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлемқабілеттілігімен тығыз
байланысты. Ол кәсіпорынның алдағы кезде алынған несиені ... ... ... көздерден ақшалай құралдарды ала алатынына қаншалықты
қабілетті болғандығымен сипатталады. Бірақ несие ... ... ... ... – бұл ... ағымдық қаржылық жағдайы мен оның мүмкін
болатын перспективті ... ... ... ... оның ... ... қабілеті де төмендейді. Рентабельділіктің
төмендеуіне байланысты кәсіпорынның қаржылық ... ... ... жетіспеушілігі салдарынан ... ... ... ... ... нәтижелерге әкелуі мүмкін.
Ақшалай құралдар дағдарысының ... ... ... ... жағдайына апарады. Бұл банкроттықа әкелетін бірінші қадам
ретінде қарастырылып, несие берушілер үшін ... ... ... ... себепші болады.
Жоғарыда келтірілгендердің барлығы қаржылық тұрақтылықты ... ... ... талап етеді. Бұл түсінік тәуекелдің ұйғарымды
деңгейі жағдайында несие ... ... мен ... ... ... пен ... өсуі негізінде кәсіпорынның дамуын
қамтамасыз етеді.
Бұдан шығатыны – төлемқабілеттілік өндірістік-шаруашылық, коммерциялық
және ... ... ... яғни ... шаруашылық активтілігіне
тәуелді болады:
1. өндірістік жоспарларды жүзеге асыруға;
2. табыстың артуына және өнімнің өзіндік құнының ... ... ... ... және ... болу көздеріне;
4. өндіріс тиімділігің өсіміне;
5. жабдықтаушылармен, сатып алушылармен қатынастардың жақсаруына, есеп-
айырысу және өткізу процесстерінің оңтайлануына.
Егер өндірістік және ... ... ... ... жатса, бұл
кәсіпорынның қаржалық жағдайына жағымды әсер етеді. Ал өндірістік жоспардың
және өткізудің орындалмауы нәтижесінде ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайының және төлемқабілеттілігінің
бәсеңдеуі байқалады.
Тұрақты қаржылық жағдай өз алдына өндірістік жоспарларды орындау мен
өндірісті қажетті ... ... ... ... әсер етеді.
Сондықтан қаржылық ... ... ... ... ... мен ... етуге, есептесу тәртібін орындауға, меншікті және қарыз капилаты
арасындағы ... ... және оның ... ... ... қол
жеткізуге бағытталады. Қаржылық іс-әрекеттің басты мақсаты – максималды
табыс алу мен өндірістінң тиімді ... үшін ... ... қайда,
қашан және қалай қолдануды шешу.
Сондықтан, фирманы басқару тұрғысынан төлемқабілетсіздіктің екі негізгі
себебі бар: нарық ... ... ... ... ... ... бағасы бойынша) және кәсіпорын тәуекелді бұрыс ... ... ... көп ... ... алуы нәтижесінде
кәсіпорынның қанағатсыз басқарылуы.
Қанағатсыз қаржылық жағдай қаржыларды тиімсіз орныластырумен, жағымсыз
төлем дайындығымен, бюджет пен ... ... ... ... ... жағымсыз тенденциялармен шарттастырылған нақты және
әлуетті қаржылық базаның тұрақсыздығымен сипатталады. Фирманың қаржылық
жағдайы қаржылардың қанағаттанарлық ... ... ... ... ... жағымсыз әсер ететін белгілері орын алғанда қауыртты
болады.
Кәсіпорынның ... ... оның ... ... тығыз
байланысты болады.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін сипаттайтын маңызды көрсеткіштердің
бірі – несиеге қабілеттілігі. ... ... ... ... ... кеңірек ұғым. Төлем қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... алған банк несиесін
қайтаруға мүмкіндік беретін қаржылық жағдайын сипаттайды.
Талдаудың келесі ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі кезде нарықтық қатынастарды реттейтін заңдар әсерінен
кәсіпорынға олардың ... ... ... ... және кассалық қызмет көрсететін мемлекеттік, коммерциялық
банктердің тармақталған желісі қалыптасуда.
Банктер несиелеу ... ... ... қалыптасуына,
қоғамдық өндірісітің тиімділігін көтеруге, Қазақстан Республикасы ... ... мен ... нығайтуға, айналымда ақша массасының
негізсіз өсуін шектеуге, инфляция процестерін болдырмауға және ұлттық
валютаның (теңге) ... ... ... ... ... ... тиімділігін, оның ғылыми-техникалық
деңгейін ... ... жаңа ... ... түрлерін шығаруға
ынталандыруға, тұрғындарға әртүрлі қызмет көрсетуге, тауарларды халық үшін
және экспортқа өндіруге байланысты мақсаттар мен ... үшін ... ... қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң
сақтау, ... ... ... мен ... ... және ... келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді.
Несиені беру және өтеумен байланысты мәселелер келісім түрінде несиелік
шарт ... ... банк ... және ... ... ... мен банк
арасындағы несиелік келісім-шарттарымен реттеледі.
Несиелік шартта мыналар міндетті түрде қарастырыларды:
- ... ... ... ... ... оның мақсаты;
- қарызды беру шарттары және өтеу мерзімдері, ... ... ... ... ... қарыз бойынша пайыз мөлшерлемелері, олардың төмендеуі ... ... ... қарыз алушының міндеттемелерін ... ету ... ... ... беру және ... ... қорлар мен өндірістік шығындарды өтеудегі меншікті
айналым қаражаттарының нормативі;
- ... беру және өтеу ... екі ... міндеттемелері, құқықтары
және жауапкершілігі;
- құжаттардың тізімі және оларды ... ... ... ... жағдайлар.
Несиелер берілетін мерзіміне қарай қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді
болып бөлінеді. Несиенің жеделдігі оны ... өтеу ... ... ... мерзімді несиелер бір жылдан аспайтын ... ұзақ ... – бір ... ... мерзімге беріледі.
Қысқа мерзімді несие кәсіпорынның айналым қаражаттарының қалыптасу
көздерінің бірі болып табылады. Ол кәсіпорынның ағымдағы қызметі ... ақша ... ... ... мүмкіндік береді. Бір
жылдан астам ... ... ... ... ... ала ... Бұл
жағдайда несие оның дамуына, өндірісіті кеңейтуге, оны ... ... ... ... ... ... ... және басқа мақсатты
бағдарламаларға бағытталған кәсіпорынның қарыз қаражаттары ресурстарының
көздері ретінде ... ... ... ... ... жылғы 7 қаңтардағы кәсіпорынға және ұйымдарға ... ... ... ... ... беру жөніндегі жұмыстарды
ұйымдастыру туралы №19 қаулысына сәйкес, ұзақ ... ... ... ... сатып алуға бағыттау қарастырылған.
Қысқа мерзімді несиелер қарыз ... ... ... Банк ... 1994 жылы 11 ... ... №1 ... экономикасының қысқа мерзімді несиелеу ережелерін сақтау
негізінде несиелеудің іріленген объектілері бойынша ... ... ... ... ... ... және ... жеткізушілер және сыртқы
экономикалық қызметтер бойынша шығындар;
• жеке еңбек қызметімен айналысатын азаматтар сатып алған шикізат,
материалдар, ... және ... да ... ... ... ... ... парктердің, атракциондардың табыстары мен шығындары
арасындағы мерзімдік алшақтанушылық және т.б.
Банк ... ... ... ... ... ... ... шаруашылыққа тәуелді емес себептерге байланысты кешіктірілген
дайын өнімдер бола алады:
• өнім тұтынушының сұранысына ие ... ... ... шығару көлемінің
жасалған шарттарға қарсы өсуі;
• оны өткізуге шарттар жасалған өнімдерді тиеп ... үшін ... өз ... ... ... ... ұқыпсыз төлеушілерге тиеуді тоқтату.
Тауарлы-материалдық құндалақтар мен шығындар ... ... ... ... ... емес құнымен қабылданады.
Жоспардан артық шығыныдар мөлшері жыл басынан бергі өткен уақыт ішінде
тауар өнімінің өндірісітік өзіндік ... ... ... ... ... ... беру алдыңғы берілген несиелер бойынша мерзімі
өткен қарыздар ... ... ... және банк ... ... ... несиенің қажеттілігін зерттеу негізінде анықталатын
белгіленген өлшемі көлемінде жүзеге ... ... ... ... ... ... IV тоқсанында бенкке келесі жылдағы несиенің
қажеттілігінің тоқсан бойынша берілетін ... ... ... ... ... Ә, ... ... өндірісітің, өткізудің көлемі бойынша алдыңғы
жылдың жоспарланған есептік көрсеткіштері соңғы бірқатар ... ... ... ... ... ... ... қарыздар мен
кредиторлық борыштар алынуы тиіс.
Жыл бойы бұл есептер банк пен қарыз алушының екі жақты ... ... ... ... ... ... ... алушының жеке көздерінің
өсімінің қарқынын ... ... ... ... ... өнімнің нормадан тыс қалдықтары, көліктік қиындықтарға,
ұқыпсыз төлеушілерге тиеуді тоқтатуға ... ... ... ... ... пайда болған мерзімдік қалдықтарынан
басқалары;
• өтімі шектеулі немесе өтпейтін даяр өнімнің қалдықтары;
• мерзімдік қалдықтарынан ... ... ... ... ... ... бірге, жабдықтарды жөндеу кезіндегі өндірістің
жоспарлы ... ... ... да ... ... ... өндірістің жылдық қажеттілігінен артық әкелінген, өндірілген, бір
жылдан аса қозғалыссыз ... ... ... ... ... ... қиын өткізілетін және пайдаланылмайтын тауарлы
материалдық құндалақтар;
... ... ... ... ... сақтау
жағдайлары сақталуын қамтамасыз етпейтін тауарлы-материалдық
құндалақтар;
• шығындар сметасынан асатын және ... ... ... ... ... ... және басқа көздер есебінен өтелмеген
шығындар;
• кәсіпорын пайдалануға берілгеннен кейін жүргізілген іске ... ... ... ... ... ... ... жылдардың өнімінің ауыл
шаруашылық шикізатының және аяқталмаған өндірістің қалдықтары;
• дайындаудың жаңа ... ... ... ... оны өңдеу
жөніндегі өндірістік қуатынан асатын ... ауыл ... ... айяқталмаған өндіріске, дайын өнімге және тиелген өнімдерге жататын
өнімнің өзіндік құнының қымбаттауы.
Несие алу үшін ... ... ... ... ... ... ... мерзімі, өтеудің нақты мерзімі, сонымен қатар несиеленетін
шаралардың қысқаша ... және оны ... ... ... ... ... жазбаша арызбен (3 дана ... Сол ... ол ... ... шоттарын ашу үшін қажет арыз-міндеттеме
береді. Несие ... ... есеп ... ... ашу ... ... алу үшін ... алушы, оны пайдалану мерзіміне тәуелсіз, банкке
келесі құжаттарды өткізеді:
• несиеленетін шаралардың жоспарланған шығындары, несие өтелетін айналым
активтерінің және ... ... ... ... бар техникалық-
экономикалық негіздемелері;
• қарыз алушының қаржылық жағдайын және несиеге ... ... ... ... есеп берулер, табымтар мен шығындар
туралы есеп берулер және басқа да мәліметтер;
• банк тәжірибесінде қабылданған нысандар бойынша несиені өз ... ... ету ... ... ... кепіл міндеттемелері, кепілдемелер, кепілдікке алу,
сақтандыру куәлігі және ... ... ... банк сол ... ... ала ... ... және
қарыз алушының қаржы-шаруашылық қызметі туралы ... ... ... етуі ... келісім-шарт жасауға дейін, қарыз алушыдан арыз және қажет
құжаттарды алған ... банк ... ... қарыз міндеттемелері
бойынша толық және бекітілген уақытта есептесе алады және жаңа ... ... алғы ... ... ... қабілеттілігін білдіретін, қарыз
алушының несиеге қабілеттігін талдауы қажет. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның
несиеге қабілеттігі несие алуға құқы және ... ... Ол ... ... ... ... ұқыптылығы,
ағымдағы қаржы жағдайы және қажет болған кезде ақша ... ... ... алу мүмкіндігімен сипатталады.
Несиеге қабілеттілігін талдаудың мақсаты – банкпен несиелеу мүмкіндігі
және шарттары туралы ... шешу ... ... ... алушыға
сапалық баға беру, клиенттің қарызға алған ... ... ... ... ... қабілеттіліг мен несиелік салымдарының мақсатқа сайлығын
және бан пен қарыз ... ... ... ... әрі ... ... және дұрыстығын бағалау (несиелеуді жалғастыру,
тоқтату, ... ... ... ... қолдану).
Кәсіпорын қызметіне талдау жүргізбестен бұрын төмендегідей жұмыстарды
жүргізу керек:
1. Нақты бір ... ... ... ... ... ... алу және жүйелеу; ... ... ... және ... салыстырмалылығын бағалау. Жеке
алғанда инфляциялық факторлардың әсерін жою ... ол үшін ... ... ... ... ... ... есеп беру көрсеткіштері қайта саналады.
1. Жұмыстың екінші кезеңіндегі сыртқы талдау өткізу кезінде әр ... ... ... ... ... ... ... базалық көрсеткіштерінен абсолютті және салыстырмалы
ауытқуының есебі; қорытынды көрсеткіштеріндегі жеке ... ... ... ... ... табыстылықтың және т.б.
салыстырмалы көрсеткіштерінің есептері жатады.
2. Үшінші кезеңде нағыз талдау жүргізіледі. Сандық өлшемдерді ... ... ... бір дәрежеде шеберлікті қажет етеді, өйткені
көптеген, жиі ... ... мен ... ... ... беру ... мәселені шешу үшін кәсіпорынның төлем
қабілеттігі жағдайын дұрыс бағалау үшін оның даму ... ... ... ... ... ... ... міндеттері:
• кәсіпорынның қаржалақ жағдайын анықтау;
• қарыз алушының шаруашылық қызметінің тиімсіздігі салдарынан несие
ресурстарын жоғалтудан ... ... ... ... ... оның тиімділігін көтеру бағытында қызметін
ынталандыру;
• несиелердің ... ... ... ... ... ... қажет етеді:
1) бұрын болған несиелерін өз уақытында өтеу, берілген есептердің
сапалылығы, ... ... ... міндеттемелерге
қатынасын құрайтын қарыз алушының атағы ... ... ... – жеке ... ... адалдық, әділдік,
тәртіптілік және т.б. сияқты қасиеттері;
2) қарыз ... ... ... - ... ... және табыс алу,
сонымен бірге несиені өтеуге қажетті ... табу ... ... ... нақты шығындарын несиелеу кезіндегі табысын
банктің орташа ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі тәуекел дәрежесімен үйлестірілуі
тиіс. Банк қарыз алушыдан ... ... ... ... ... жүзеге асыру кезіндегі банкке пайыз төлеу мүмкіндігі
көзқарасынан бағалайды;
3) ірі ресурстарды пайдалану ... ... ... ... өтеуді. Бұл зерттеу материалды, құндылықтарды өткізу, берілген
кепілдемелер және кепіл беру ... ... ... ... зерттеу жолымен жүргізіледі;
6) несиенің қамтамасыз етілуін, яғни банктің ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды қоса алуға құқығын анықтау
көзқарасынан жарғы мен ережені зерттеу;
7) активтерді иеленуін (егер кәсіпорынның ... ... үшін ... ... онда ... сай оған несие берілмейді);
8) экономикалық коньюнктура жағдайлары мен даму перспективалары (ссуда
беру барысында банк саласындағы ... ... ... ... ... ... аударуы керек. Несиелеу мерзімі қаншалықты ұзақ
болса, экономикалық болжау соншалықты маңызды болады) және ... ... ... ... және ... ... ... негізінде, қосымша хабарламалар, ... жиі ... ... ... оның ... қатысты
жауапсыздығы, бәсеке күресіндегі арамзалық, жиіркенішті әдістерін
пайдалануы, ... ... ... ... ... ... ... және
т.б. туралы құпия көздерден алынған мәліметтер негізінде жүргізілуі тиіс.
Кейбір ... ... ... әсіресе банктермен арнайы
іс жүргізіледі. Бұл тек өзіне қандай да бір ұйымның қызметін ... ... ... ғана емес, сонымен бірге бұл ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... басты әдісі – оның ресми
бухгалтерлік есеп берулерін талдау. Осыған сүйене отырып, банк ... ... ... ... ... және ... ... қаражаттарын және алған несиені пайдаланудың тиімділігін;
3) барлық қарыз міндеттемелерді, несиенің сұралған сомасын ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарының болуын;
5) кәсіпорынның табыстылығын (рентабельділігін) бағалау.
Кәсіпорынның несиеге қабілеттігін бағалау белгілі бір уеқытта және
динамикада ... ... банк ... ... ... беру ... туралы
қорытынды жасайды.
Несиеге қабілеттілігін талдау негізінде бірқатар көрсеткіштер
қолданылады. Ең ... ... ... әртүрлі коэффициенттері, сонымен
қатар таза табыстың авансталған капиталдың жалпы сомасына ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының қызметінің табыстылығын сипаттайды.
Банк мекемелері табыстылығы төмен, ... ... ... қарыз
алушылармен несиелік қатынас орнату ... ... ... ... ... кәсіпорынға несие беру банк үшін жоғары тәуекелмен
байланысты және ... ... ... ... тұрған буындардың
негіздеоген өтініштері (ходотайство) ... ... жеке ... ... осы ... ... ... алғаннан соң шешілуі мүмкін.
Несиеге қабілеттігін бағалау кезінде банктер, ... ... ... ... ... коэффициентін кең қолданады.
Егер бұл коэффициент 1-ден ... ... онда банк ... ... ... ... ... деп саналады және несие тек ... ... ... Осы коэффициенттің 1-1,5 шегіндегі деңгейі қарызды уақытылы
өндіріп алуда белгілі бір тәуекелге ұрындыруы ... ... ... ... деңгейінде қарыздың қамтамасыз етілуі және оның қайтарылу
кепілдігі жеткілікті болады.
Несиеге қабілеттілікті талдау кезінде ... ... ... ретіндегі
тәуекелділік дәрежесін зерттеуге көп көңіл бөлінеді. Тәуекелділіктің ... ... ... ... ... Тәуекелділік дәрежесі
сараптамалық әдіспен анықталады.
Нарықтық қатынастарға өту несиеге сұранысты көбейтті, бұдан оны беру
жағдайының қатаюы туындайды.
Сонымен ... ... ... ... тек өтімділік көрсеткіштері
мен табыстылық деңгейі емес, сонымен бірге ... ... ... бар ... айналым қаражаттары, өткізудің өсу
қарқынының қатынасы, несиелер бойынша уақыты ... ... ... ... операциялар санымен анықталатын есептік шотты жүргізудің
оперативтілігі сияқты экономикалық көрсеткіштері зерттеледі.
Банк ... ... беру ... ... шеше отырып, қарыз
алушыларды үш ... ... ... ... қабілетті), тұрақсыз
(несие қабілеттіліг шектеулі), сенімсіз (несиеге қабілетсіз), ... ... ... ... ... ... алушы жалпы жағдайларда
несиеленеді, бұл жағдайда несиелеудің жеңілдікті тәртібі қолданылуы мүмкін.
Егер қарыз алушы ... ... ... онда ... ... жасау кезінде
қарыз алушының қызметін және несиенің ... ... ... ... ... ... ... ай сайын тексеру,
кепіл құқығының шарттары, мөлшерлеме пайызын көтеру т.б.). Егер қарыз ... ... ... онда оны ... жүзеге асыру орынды болмайды.
Банк тек ... ... ... себептері анықталмаған дебиторлық
борыштардың болуы, клиенттер алдында міндеттемелерді ... ... және ... ... ... ... ... төмен
дәрежедегі тиімділігі, айналым қаражаттарының ... ... ... біз осы бөлімде қаржылық жағдайды талдаудың және төлем
қабілеттілік ... ... ... ... кәсіпорынның
қаржылық көрсеткіштерінің есептелуін көрсеттік.
2. «ҚМГ-Астана» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің қаржылық жағдайының
сипаты, қаржылық тұрақтылығы және ... ... ... ... ... жұмыстың екінші тарауы бірінші тарауда қарастырылған теориялық
негіздемелерге сүйене ... ... ... ... талдау
жүргізілген. Тараудың басында «ҚМГ-Астана» ЖШС-нің қызметіне қысқаша
сипаттама беріліп, содан соң оның қаржылық көрсеткіштеріне есептеу мен
талдау жүргізілген.
2.1 «ҚМГ-Астана» ЖШС-ң қалыптасуы мен ... ... ... 10 ... 2003 ... қор: ... тг.
Қызметкерлер саны: 598 адам.
Құрылтайшылыр: «ҚазМұнайГаз» Сауда Үйі» АҚ.
Заңды мекені: Астана қаласы, Жеңіс даңғылы 61А.
Нақты мекені: Астана қаласы, ... ... ... ... ... ЖШС, бұрын «Алматы-Астана-Бурабай» ЖШС «ҚазМұнайГаз»СҮ» ЖАҚ
жалғыз қатысушының филиалдық желісін қайта құру ... ... ... ... 11.08.2003 ж. бастап атын өзгертті.
«ҚМГ-Астана» ЖШС Астана қаласының Заң Басқармасында мемлекеттік тіркеуден
өтіп 10.09.2003 ж. бастап №10107-1901-ЖШС куәлігін ... ЖШС ... ... ... Мұнай өнімдерінің көтерме және бөлшек саудасы;
• Өзіне ... ... жуу және ... ... жанармай құю
кешендері мен мұнай базаларын қолданысқа енгізу бойынша құрылыс-
монтажды ... ... және ... ... ... ... мен жөндеу;
• Мұнай өнімдерін экспортқа өткізу.
Мақсаттары
• «ҚазМұнайГаз»СҮ» АҚ құрылымы шегінде тиімді сауда ... ... ... ... ... табысты қайта бөлу және өнімді жылжыту
кезеңдерінен делдалдарды шығару жолымен соңғы тұтынушыларды ... ... ... ... ... ... табысты алу және серіктестіктің
өзін-өзі өтеушілікке шығуы.
• Қызметкерлердің білім ... мен ... ... әдісімен жоғары
білікті өндірістік және басқару персоналын қалыптастыру.
• Тұтынушыларды ... ... ... ... ... аудандарда «бірінші қадам» артықшылығын пайдалану.
Даму бағыттары
• ЖҚС сатып алу және салу ... ... ... өткізудің бөлшек сауда
желісін кеңейту.
• Автоматтандырылған ақпараттық жүйені құру және оны ... ... ... ... ... ... бағдарламасы
• Жұмыс істеп тұрған ЖҚС-рын сатып алу мен жаңаларын салу жолымен ... ... ... ... ... ... ... Өзінің сапалы мұнай өнімдерімен және ... ... ... ... ... ... ... мен клиенттердің
алдында танылуына қол жеткізу.
Кәсіпорынның құрамына келетін болсақ, серіктестік бас ... оның ... екі ... ... тоғыз бөлімнен және ... ... ... Б).
2-кесте «ҚМГ-Астана» ЖШС-ң несиелері
Мың тг.
|Қазақстан Халық ... ... ... ... ... ... ... қарыз |Сыйақы қалдығы|
| |қарыздың ... ... | |
| ... | | | ... ... |26 400,0 ... ... ... Банк ... ... ... ... ... ... қарыз |Сыйақы қалдығы|
| |қарыздың ... ... | |
| ... | | | ... |0 ... |500 000,0 |33 166,7 |
*Ақпарат көзі: ... ... 2006 ... ... ... ... ж. ... Қазақстан Халық Банкімен кредиттік
келісім және оған №1 қосымша ... ... 1 ... ... тг
сомасына кредиттік желісі ашылды.
Берілген кредиттік желісі шегінде 2006 жылдың ... ... ... ... ... ... ... айналым құралдарын арттыруға
жалпы сомасы 440 000 000 тг алынды. 90 000 000 тг мерзімінен бұрын өтелді.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... 68 тиын құрайды.
Негізгі қарыз сомасы 350 000 000 тг құрайды.
№К026-2006 13.01.2006 ж. Бастап банктік қарыздың келісімі бойынша «АТФ
Банк» ... ... ... ... ... кредиттік желісі шегінде 2006 жылдың қаңтарынан маусымына
дейін мұнай өнімдерін сатып алуға ... ... ... ... ... ... тг алынды,
Банктік сыйақы 60 166 666,68 тг құрайды, оның ішінде 27 000 000 тг
өтелді.
2006 ж. ... ... АҚ ... ... тг 1 ... ... қаржылық көрсетілді.
Кәсіпорынның таза табысы 2003 жылы 73 650 мың теңгені, 2004 жылы 96 381
мың теңгені құраған, яғни 2004 жылы 2003 ... ... ол 22 731 ... ... Ал 2005 жылы 2004 ... салыстырғанда ол 975 826 мың
теңгеге өсіп, 1 072 207 мың тіңгені құрап отыр.
2.2 «ҚМГ-Астана» ЖШС-ң баланс активтерінің құрамы мен құрылымын ... ... ... мен құрылымының динамикасын талдау –
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекелеген ... ... ... арту немесе кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің маңызды элементі болып саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің ... ... ... ... ... және оларда
болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы құрылымын және оның ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі (артуы) кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін
болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін ... ... ... ... өсу ... ... жоғары
деңгейі баланстық есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты көрсеткіштерден
айтарлықтай ауытқуына ... ... ... ... ... қажет.
Отандық тәжірибеде инфляцияны есепке алу тек негізгі құралдардың баланстық
құнын құру ... ... ... ... ... ... дайын өнім
және тауарларды қайта бағалау жүргізілмейді. ... да ... ... ... ... ... болатыны күмәнсіз.
Баланс мәліметтері бойынша активтердің құрамы мен ... ... ... үшін ... ... ... ... мәліметтерінен активтердің нақты ... ... ... есепті жылы 686 161 мың теңгеге немесе 234,1 %-ке артқандығын
көруге болады. Бұл кәсіпорынның әрі ... ... ... ... оң ... ... ... активтерді талдай отырып, олардың
қалай таратылғанын және есепті жылы неге көбірек көңіл бөлінгенін, ... ... ... және ... ... ... ... деңгейін) анықтау қажет. Ол ... ең ... ... ... көлемін анықтау қажет, ол ... ... ... ... ... ... әдістеме бойынша оның
құнына негізгі құралдардың, өндірісітік қорлардың, ... ... ... ... кәсіпорынның өндірісітк потенциалын анықтайтын активтер
құрамына жоғарыда көрсетілгендерге ... ... ... қаржылар
және жабдықтар құны қосылады. Бұл әдістеме кәсіпорындарда болып ... ... ... дәл сипаттайды. «Шаруашылық тәжірибесінің мәліметтері
негізінде, өндірістік мақсаттағы мүлік коэффициентінің келесі ... ... ... ... ... ... жазады А.Д. Шеремет пен Р.С. Сайфулин. Көрсеткіштердің мәні ең төменгі
(қатерлі) мәннен аз болған жағдайда, ... ... ... қаржылық нәтижелері активтерді меншікті қаражат есебінен
толықтыруға мүмкіндік бермейтін болса, ... ... ... үшін ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарын тартқан жөн.
3-кесте 2003 жылдың басы мен соңындағы «ҚМГ-Астана» ... ... ... мен ... ... |Жыл ... |Жыл ... |Жыл бойындағы |Құрылымының |
| | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | ... мың ... ... ... ... | |тг |% |мың тг. |% |
| | ... мың ... салмағы, %|сомасы, |үлес |
| | | | |мың тг. ... | | | | |ы, % |
| | ... мың тг ... ... % ... |
| | | | |мың тг. |
| | ... ... |Сомасы, ... | |
| | |Мың тг. ... %|Мың тг. ... %| |
| ... |70929 |100 |579663 |100 |+717,24 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | |
| |ық ... |205 |0,29 |248338 |+42,84 ... ... | | | | | |
| ... |70113 |98,85 |244716 |+42,22 |+249,03 |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | | |
| | | | | | | |
| | |611 |0,86 |86609 |+14,94 ... |
*Ақпарат көзі: «ҚМГ-Астана» ЖШС-нің 2003 жылғы баланс көрсеткіштері.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары ... жылы ... және ол жыл ... 248338 мың ... ... ... ... 42,55
(42,84-0,29) пунктке артып, 42,84%-ды құрап отыр.
«ҚМГ-Астана» ЖШС-де материалдық ағымдағы активтер негізінен
серіктестіктің 2003 жылы пайда болуынан бастап ... ... ... мен ... ... есебінен көбейген.
Есепті жылы дебиторлық борыш та әжептеуір өскен. Егер оның ... ... 70113 мың ... ... жыл ... ол 244716 мың ... құраған
немесе 249,03%-ға өскен, алайда ағымдағы активтер құрамындағы оның үлесі
56,63 пунктке азайды (42,22-98,85).
Тура осылай кәсіпорынның 2004 және 2005 жылдардағы ағымдағы
активтерінің ... ... ... ... зерттеу келесідей қорытындыларды жасауға мүмкіндік
береді (7-кесте).
7-кесте ... ... ... ... құрамы мен құрылымы
(2004 ж.)
| | |Жыл ... |Жыл ... ... ... |Көрсеткіштер | | ... |
| | | | |(-), % |
| | ... ... ... ... | |
| | |Мың тг. ... %|Мың тг. ... %| |
| |Ағымдағы |579663 |100 |737804 |100 |+27,28 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | |
| |ық ... |248338 |42,84 |247109 |+33,49 |-0,49 |
| ... | | | | | |
| ... |244716 |42,22 |428567 |+58,08 |+75,13 |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | | |
| | | | | | | |
| | |86609 |14,94 |62128 |+8,42 |-28,27 ... ... ... ЖШС-нің 2004 жылғы баланс активінің деректері.
Ең мобильді активтер бір жылда 24481 мың теңгеге (62128-86609) немесе
28,27%-ға кеміген. ... ... ең ... ... олардың
құнына қатынасы арқылы анықталатын айналым қаражаттарының мобильдік
коэффициенті (ағымдағы активтердің) 1,77 ... ... ... ... және ... ... ... айналым қаражаттары есепті жылы 0,49%-ға
төмендедеі және ол жыл аяғында 247109 мың теңгені құрады. Олардың үлесі
9,35 пунктке кеміп (33,49-42,84), 33,49%-ды ... ... ... жыл ... 244716 мың ... ... жыл аяғында ол
428567 мың теңгені құрайды немесе 75,13%-ға өседі, ал ағымдағы активтер
құрамындағы оның үлесі 15,86 пунктке артты (58,08-42,22).
2005 жылы (8-кесте) ең ... ... бір ... 19504 мың ... немесе 31,39%-ға кеміген. Айналым қаражаттарының мобильдік
коэффициенті 5,44 есеге кеміген (2753712:42624=64,6; 737804:62128=11,84;
64,6:11,87=5,44) және 1,55%-ды құрайды.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары есепті жылы ... және ол жыл ... 1899757 мың ... ... ... үлесі 35,5
пунктке (68,99-33,49) артып, 68,99%-ды құрады.
Дебиторлық борыштың жыл басындағы көлемі 428567 мың ... ... ... ол 811311 мың ... ... яғни 382744 мың ... немесе 89,31%-
ға өскен, алайда ағымдағы активтер құрамындағы оның үлесі 28,62 пунктке
азайды (29,46-58,08).
8-кесте ... ... ... активтерінің құрамы мен
құрылымы (2005 ж.)
| | | | ... (+), ... ... |Жыл ... |Жыл ... |кемуі (-),|
| | ... ... ... ... | |
| | |Мың тг. ... %|Мың тг. ... %| |
| ... |737804 |100 |2753712 |100 |+273,23 |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | |
| |ық ... |247109 |33,49 |1899757 |+68,99 |+668,79 |
| ... | | | | | |
| ... |428567 |58,08 |811311 |+29,46 |+89,31 |
| ... қаражаттары | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | | |
| | | | | | | |
| | |62128 |8,42 |42624 |+1,55 |-31,39 ... көзі: «ҚМГ-Астана» ЖШС-нің 2005 жылғы баланс активінің деректері.
2.3 «ҚМГ-Астана» ЖШС-ң төлем қабілеттілігін талдау
Кәсіпорында аралық өтімділік коэффициентінің ... және ... ... ... болуы кезінде, ... ... ... осы ... ... ... нашарлағанын
дәлелдейді. Өтімді қаржылардың айналым ... ... ... ... ... ... объективті бағалау үшін ... ... ... ... ... ... ... мен қызмет көрсетулер үшін ... ... ... ... ... материалдардың және
тағы басқа ... тыс ... ... жеке ... ... Бұл
себептер сыртқы және ішкі себептерден болуы мүмкін. ... ... ... ... коэффициенттерін есептеп, олардың
деңгейлеріндегі ауытқуларды және ... ... ... әсір ... ... керек.
Біз кәсіпорынның 2003-2005 жылдар арлығындағы көрсеткіштеріне
есептеулер келтіреміз.
9-кестенің (ҚОСЫМША В) ... 2003 жыл ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Тек абсолютті өтімділік
коэффициенті 0,038 пунктке артып, ал ... ... ... ... ... ... өтімділік коэффициенті 5,818-ге төмендеді.
Бірінші көрсеткіш жыл басында да, жыл аяғында да ... ... ... аз ... ... бірақ жыл соңына қарай 0,038 пунктке артты. Ал
қалған екі көрсеткіш жыл басында талап етілген ... ... ... да, жыл ... қарай айтарлықтай төмендеді.
2004 жылдың соңындағы ... жыл ... ... біршама
жоғарылаған. Тек абсолютті өтімділік коэффициенті 0,017 пунктке кеміп, ал
арлық ... ... 0,245 ... және ... ... 0,283-ке артты. Бірінші көрсеткіш жыл басында да, жыл
аяғында да талап етілген шектеуден аз болып ... ... екі ... ... ... ... қарамастан, жыл аяғына қарай өсіп отыр.
2005 жылдың аяғындағы өтімділіктің көрсеткіштері айтарлықтай ... ... ... ... ал ... ... ... төмендеді. Коэффициенттердің барлығы жыл басында да, жыл аяғында
да талап етілген шектеуден аз ... ... ... ... ... 0,563 ... ... өзгерістерге көлемін тізбектеп ... ... ... оның ... факторлары әсер етті. «Жалпы өтімділіктің (ағымдағы)
коэффициенті деңгейінің өзгеруіне қорытылған факторлардың әсерінің есебі»
10-кестесін ... Г) ... ... ... есептеу әдістемесін
көрсетейік.
Кесте мәліметтері 2003 жылғы өтімділіктің жалпы коэффициентінің ... ... ... ... оң әсер ... ... ... өтімділік коэффициенті 0,544 пунктке өсті (0,620-0,076). Осы
көрсеткіштің өзгеруіне ағымдағы ... өсуі ... әсер ... ... ... ... ... (0,076-6,438).
2004 жылы өтімділіктің жалпы коэффициентінің өсуіне ... ... ... әсер ... ... ... ... есебінен
өтімділік коэффициенті 0,193-ке өсті (0,903-0,710). Осы ... ... ... ... де оң әсер ... ол 0,09 пунктке
өскеніне әкелді (0,710-0,620).
2005 жылы ... ... ... ... ... ... өсімі оң әсер еткенін көрсетеді, соның ... ... 1,071 ... өсті ... Осы көрсеткіштің
өзгеруіне ағымдағы міндеттемелердің ... кері әсер ... ол ... әкелді.
Ағымдағы активтер баптары үшін үлестік қатысу коэффициенті 2003 жылы
0,000 001, (0,544:507870), 2004 жылы 0,000 001 2, ... 2005 ... 000 5, ... ... ... ... баптары үшін үлестік қатысу коэффициенті
2003 жылы -0,000 007, (-6,362:923447), 2004 жылы -0,000 000 7, ... және 2005 жылы -0,000 000 4 ... ... ... жан-жақты бағалау үшін, оларды ... ... ... білу маңызды. Мысал ретінде өтімділіктің
жалпы коэффициентінің ... ... ... әсерлерінің есебі 11-кестеде келтірілген.
Келтірілген есептеулерден жалпы өтеу ... ... ... ... ... ... әсер еткенін көруге болады.
Осылайша, біз кәсіпорынның ... ... ... бірі – ... ... толық қарастырдық. Ол
баланстың өтімділігіне ... ... ... бірге кәсіпорынның төлем
қабілеттілігіне басқа да факторлар – елдегі саяси және экономикалық ... ... ... кепілдік және банктік заңдардың жетілуі, меншіктің
капиталмен ... ... ... ... ... ... жағдайы
және басқалары әсер етеді.
Төлем қабілеттілігін талдау кезінде осы факторларды кешенді ... ... бұл ... ... ... ... объективті
бағалауға мүмкіндік береді.
Осылайша, біз «ҚМГ –Астана» ЖШС-нің жұмысымен, құрамымен, дамуымен
танысып, төлем қабілеттілігін ... ... ... ... талдау жасадық. Талдау барысында ақпарат көзі ретінде
кәсіпорынның 2003-2005 жылдарағы бухгалтерлік ... ... пен ... есебі және ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ... ... ... ... ... ... ... құрамы және дебиторлық
борыштың өзгерісі қалай әсер еткенін қарастырдық.
11-кесте ... ... ... ... ... ... әсерінің есебі
|№ |Факторлар |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл |
| | | ... ... ... | ... |ардың |Есептеу |ардың |Есептеу ... | | ... | ... | |әсер |
| | | |ету | |ету | |ету |
| | | ... ... ... | | | | | | |і |
|1 ... |0,620- |+0,544 |0,903- |+0,193 |1,466- ... ... |-0,076 | |-0,710 | |-0,395 | |
| ... | | | | | | ... |85998х ... |-0,029 |-19504х |+0,009|
| |қаражаттары ... | ... | ... | |
| |мен ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... ... |+0,218 |365963х |+0,183|
| |борыштың және|х0,000001 | ... | ... | |
| ... да | | | | | | |
| ... | | | | | | ... |+0,2472|-365х |-0,0004|1652648х |+0,826|
| ... ... | ... | ... | |
| ... | | | | | | |
|2 ... |0,076- |-6,362 |0,710- |+0,09 |0,395- ... ... |-6,438 | |-0,620 | |-0,901 | |
| ... | | | | | |
| |дің ... | | | | | | ... ... |-2,556 |-318020х |+0,222 |392858х |-0,157|
| |мерзімді ... ... ... |
| ... мен |) | |) | |) | |
| ... | | | | | | ... ... |-3,911 ... |-0,134 |-641909х ... ... ... ... ... |
| | |) | |) | |) | ... да |-547х ... |-0,004 |15410х ... ... ... ... ... |
| |міндеттемелер|) | |) | |) | |
| |дің | | | | | | ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік балансы
мен кіріс және шығыс туралы есебі.
3. Қазақстандағы кәсіпорындардың ... ... мен ... ... ... ... жұмысымыздың талдамалы бөлімінде ... ... ... ... ... ... жақсарту жайында жазылған.
1. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... ... өтімділігі төмен тауарлы-материалдық
құндылықтардың бар болуы, ... ... ... оның күмәнді
бөлігінің үлкен мөлшерде болуы айналым қаражаттарының ... ... ... және ... ... ... ... тигізеді.
Осылайша, мүліктің және ағымдағы активтердің мобильділігінің өскеніне
қарамастан, кәсіпорын басшылығы оның құрамындағы өзгерістердің ... оның ... ... қажет, сондай-ақ кәсіпорынның ағымдағы
активтерінің жалпы сомасында маңызды көрсеткіштердің бірі болып ... оның ... ... ... ... ... талдауға
басты назар аударуы қажет.
Айта кеткен жөн, кәсіпорынның қаржылық жағдайына ... ... бар ... емес, оның көлемі, қозғалысы және түрі, яғни бұл борыштың
пайда болу себебі әсер ... ... ... пайда болуы кредиторлық
борыш сияқты ақшаны аудару арқылы есеп ... ... ... ... ... ... болып табылады. Дебиторлық борыш
барлық уақытта есептеулер тәртібінің бұзылуы нәтижесінде туындап, барлық
уақытта да ... ... ... ... ... ... да, ... қаражатты толығымен айналымнан шығару деп есептеуге болмайды,
өйткені оның бір ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігіне ешбір ықпал етпейді.
Кәсіпорынның дебиторлық борышы қалыпты және ... ... ... ... ... ... төлеу мерзімі өтіп кеткен есеп
айырысу ... ... ... ... тауарлар үшін қарыздар жатады.
Өтелмеген дебиторлық борыш айналым қаражаттарының заңсыз ... ... ... ... ... ... байланысты талдаушы оның
құрылымын зерттеу ... ... ... ... ... ... борыштың құрамы және құрылымымен толық ... ... оны ... құны ... ... ... ... дебиторлық борыштың
барлығы бірден өндіріліп алмауы мүмкін. Оның ... ... ... ағымдағы жағдайлардың негізінде ... ... ... сол өткен кезең тәжірибесі болашақтағы зиянға
сай келмеуі мүмкін немесе ... ... ... ... ... ... зияндар елеулі дәрежеде болады. Талдаушы дебиторлық
борыштың қайтарылу ... ... және оны ... ... ... білуі керек.
Қарыздардың қайтарылмау пайызы бірнеше жылдардың орташа мәліметтері
бойынша есептеледі. ... ... үшін 3 ... ... ... 1,9%, 3,3% және 6,8%-ды құрайды. Үш жыл үшін ... ... ... ... ... тең. ... оны ... отырған
кезеңдерге ұғынбай таратуға болмайды. Нақты жағдайларды ескеру қажет,
мысалы, ... ... ... өсу ... Сондықтан,
келесілерді зерттеу қажет:
• бір немесе бірнеше негізгі қарыз тұлғалардың үлесіне қайтарылмайтын
дебиторлық борыштың ... ... ... (бұл ... қайтарылмайтын
қарыздың шоғырлануын сипаттайды);
• негізгі қарыз тұлғалардың ішінде біреуінің ... ... ... ... әсер ете ... қалыптасу мерзімі бойынша дебиторлық борышты қалай бөледі;
• ескі вексельдерді ... ... ... ... ... ... тұтынушының пайдасына жеңілдіктер (бағасын кеміту) мен ... ... ... алынған ба; мысалы, оның өнімді қайтару құқы.
Дебиторлық борыштың өтімділік және ... ... ... ... ... ... – бұл осы ... толығымен қайтарып алу ықтималдығы, ол
қарыздың қалыптасу мерзіміне байланысты болады. Тәжірибе ... ... ... қаншалықты ұзақ болса оны ... ... ... ... ... ... ... мезгілін сипаттау үшін, оларды пайда болу
мерзімі бойынша топтастыру керек.
3.2 Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... бұл ... төлем қабілеттілігінін тұрақты
тенденциясы сақталатын қаржылық-экономикалық жағдайы, яғни ол уақыт бойынша
тұрақты , ал жеке және ... ... ... сол ... қамтамасыз ету керек.
Төлем қабілеттілікті уақыт бойынша қамтамасыз ету – бұл кәсіпорынның
қаржылық жағдайын нығайтумен ... ... ... Осының нәтижесінде
төлем қабілеттілік жене кәсіпорынның тұтас қаржылық жағдайы қаржылық
ресурстар ... тек қана ... ... ол ... қоса ... болып табылады. Өйткені қаржылық ресурстар алғашында табыс
ретінде көрінеді, ал ... өз ... ... боліну және төлеу
этаптарынан өтеді, сонымен қоса оның соңғы ... ... ... Яғни ... нәтиже ретіндегі соңғы қаржылық жағдай сол этаптардың
қаржылық жағдайынан туындайтын көлемі болып табылады.
Уақыт бойынша үздіксіз және ... ... ... ... ... ету үшін, оның облысын сипаттайтын шарттарды
қарастыру қажет. Бұл шарттар келесілерге нақты ... ... ... ... ... табысты қолдану;
2. Қарыздық құралдарды тарту;
3. Есептелген сомманың қалыптасуы және оны төлеу;
4. Мүліктің көбеюі;
5. Кәсіпорынның иелігінде қалатын жеке ... ... ... ... ... және ақшасыз формасы, оның жеке
және қарыздық құрамасымен бірге үйлестіріледі, ал кәсіпорын қызметінің
өндірістік, ... және ... ... ... толықтырулар алады.
Сонымен қатар қаржылық тепе-теңдік облысында берілген кәсіпрынның ... ... ... ... ... ақшасыз формадағы
кредиторлық ... ... ... ақша ... ... өсімінің шекті мөлшері анықталып бөлінеді. Нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ал жеке қарыздық ресурстардың ... ... ... және ... реттеледі.
Айтылып өткен шарттар бір-біріне ... ... ... ... ал ... ... ... табыс қалдығы табыстың өзінен аспауы
қажет. Сондықтан осы ... ... ... тек жеке құралдар
жеткілікті болған кезде мүмкін. Ал егер бұл құралдар жеткіліксіз ... ... ... ... ... ... белгіленеді.
Сәйкесінше табыс бөлінетін элементтер жағымсыз бола алмайды. Ал олай
болмаған жағдайда тепе-теңдік бұзылады. ... да ... ... ... ... бойынша және капиталдың басымдығының төлем
қабілеттілігін қамтамасыз ететін шарттарын анықтап, шектеулерін ... ... ... және ... ... ... шектеулер;
Бұл шарт ең жалпы ... ... ... ... ... ... ... көлемін анықтайды және де ол
қалыптасқан қарыз көлемінің жеке ақша құралдар ... ... ... ... қатар осы қарызды есептік кезең аралығында өтеудің
негізі салынады. ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді жүктеуді тек өзінің мүмкіндіктеріне қарай алуы
керек. Бірақ бұл мүмкіндіктер ... ... ... ал жеке ... ... ... ... бұзыылуы тікелей жеке ақша құралдарының шығындалуына, ал ол
өз кезегінде қаржылық жағдайдың нашарлауына алып келеді.
Бір жағынан қалыптасқан ... ... ... ... яғни ... көлемі осы кезеңде болмаса да келесі есептік кезеңде
өтелуі керек, бірақ оны өтеу көздері ... ... ... ... ... ... құралдары ретінде қарыздыр мен міндеттемелерді ... ... бір ... ... несие алынса, онда ақшалай формадағы
жеке капиталдың өсімі басқада тен жағдайларда сол ... ... ... өсім ... емес ... қалуын бақылау керек.
2-шарт. Кредиторлық қарызды өтеуге жене ақшалай формадағы есептеулерді
төлеуге үстінен шектеу.
Ақшалай формадағы жеке ... ... ... емес ... болып
берілуі мүмкін болғандықтан, жеке құралдардың бастапқы көзі кемиді, яғни
кредиторлық ... ... ... ... да ... жағдайларда кемиді.
Қалыптасқан қарыз бен кредиторлық қарыздың нақты өтелген соммасы ... ... ... ... ... мерзімі әлі келмеген
немесе ауыстырылған қарыздың өсуін көрсететінін есепке алатын ... ... шарт ... ... ... ... ... шарттың орындалуы есептік кезең аралығында төлем қабілеттіліктің
сақталуын қамтамасыз етеді, бірақ қолда бар жеке ақша құралдар ... ... ... қоса ... ... бен ... әлі
өтелмеген ауыспалы қалдығы есепке алынады, ал есептік кезең ... жеке өтеу ... ... ... ... өтеуге жене ақшалай формадағы есептеулерді
төлеуге төменнен шектеулер.
Бұл шарт ... бен ... ... ... ауыспалы
опирациялар негізінде ақшалай формадағы жеке мүліктің қалыптасуын есепке
алады. Егер ... бен ... ... емес ... ... ... өтеу ... формада жүргізілсе, онда ауыспалы опирациялар қосылады.
Нетижесінде жеке ... ... ... бөлігі жағымсыз көлем
түрінде қалып кемиді, ал ақшалай емес құрамдас ... ... ... ... ... өсуі ақшалай емес формадағы табыстың жағымсыз
нетижесінің орнын толтыру керек, сол кезде
Құрылған ... бен ... емес ... ... ... ... ... өткен шарттар, сонымен қатар олардың ақшалай
формадағы өтелу соммасын есептеулер ... ... ... жене ... ... (2-ескертуді қараңыз) бөлек алып ... ... екі ... ... ... есептеулердің кредиторлық
қарыздан жене керісінше тәуелділігін белгілейді.Ол ақшалай жене ақшалай
емес формада алынған табыс ... ... ... жол ... ... мен ... қарыз арасындағы пропорция
кәсіпорынмен анықталады, бірақ қарыздар және міндеттемелер бойынша нақты
шектеулерді ... ... ... ... ... бекітілген тепе-
тендікті бұзбайды.
Ақшалай жене ақшалай емес формадағы ... ... ... қосылуы (3-ескертуді қараңыз) ақшалай формадағы жеке көздердің
бар екендігін ... ... ... ... кепілдік
береді. Олардың өтелуі келесі кезеңде де жүзеге асырылуы мүмкін, бірақ оның
көзі ағымдағы кезеңде болуы ... ... ... ... ... ... ... формадағы кредиторлық қарыз көлеміне шектеу.
3-ескерту. Ақшалай және ақшалай емес формадағы қарыздық капитал
көлеміне шектеу.
Осылайша келтірілген ... ... ... ... ... шарттар «ҚМГ-Астана» ЖШС-нің ағымдық есптік кезеңдегі қаржылық тепе-
теңдіктің облысын сандық ... ... ... ... ... ... Қарыздық ресурстар қатаң реттеуге алынады, ал жеке құралдар
оларды өтеу үшін жене ... әрі ... ... үшін ... ... кәсіпорынның ағымдық, инвестициялық және қаржылық қызметі
нақты шектеулермен шектеледі. Ол осы ... ... көз ... ... ... Ал кәсіпорынның есептік кезең аяғындағы қаржылық жағдайы
елеулі түрде өзгереді. Бұл өзгерістер есептік кезең басындағы қаржылық
жағдайды өзгертуге немесе оны белгіленген шектеулер ... ... жене ... ... есебінен жақсартуға мүмкіндік береді.
Қорытынды
«ҚМГ-Астана» ЖШС-нің қаржылық қызметін зерттеу нәтижесінде келесідей
қорытындыларға келдік.
Кәсіпорынның ... ... ... 2003 ... соңына қарай
0,038 пунктке артты, ал 2004 жылы 2003 ... ... 0,017 ... 2005 жылы 0,053 ... ... және 0,023 ... ... коэффициенті 2003 жылы 6,065-ке кеміп, 2004 жылы 2003
жылмен салыстырғанда 0,245-ке артты. Ал 2005 жылы ол ... ... ... ... ... коэффициенті 2003 жылы 5,818-ге төмендеп,
2004 жылы 2003 жылмен салыстырғанда 0,283-ке, ал 2005 жылы 2004 ... ... ... және ... жетті.
Жалпы «ҚМГ-Астана» ЖШС-нің төлем қабілеттілігі туралы қорытындыны
өтімділіктің жалпы көрсетікіші арқылы ... ... ... жалпы
көрсеткіші кәсіпорындағы қаржылық ситуацияның өзгеруін бағалауды жүргізеді.
2003 ... ... ... ... ... ... ... өсімі оң әсер еткен, соның есебінен өтімділік
коэффициенті 0,544 ... ... Осы ... ... ... өсуі ... әсер ... ол 6,362 пунктке төмендеуіне әкелді.
2004 жылы өтімділіктің жалпы коэффициентінің өсуіне ағымдағы
активтердің абсолютті өсімі әсер ... ... ... өтімділік
коэффициенті 0,193-ке өсті. Осы көрсеткіштің өзгеруіне ағымдағы
міндеттемелердің кемуі де оң әсер етті, ол 0,09 ... ... ... жылы өтімділіктің жалпы коэффициентінің өсуіне ағымдағы
активтердің абсолютті өсімі оң әсер ... ... ... ... 1,071 пунктке өсті. Бұл көрсеткіштің өзгеруіне ағымдағы
міндеттемелердің артуы кері әсер етті, ол 0,506-ға төмендегеніне әкелді.
Кәсіпорынның таза ... 2003 жылы 73 650 мың ... 2004 жылы 96 ... ... ... яғни 2004 жылы 2003 жылмен салыстырғанда ол 22 731 мың
теңгеге өскен. Ал 2005 жылы 2004 ... ... ол 975 826 ... ... 1 072 207 мың ... ... ... Бұл оның тұрақты жағдайын
көрсетеді.
Нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің
орнықтылығының негізі оның ... ... ... ... Ол ... ... орын ... отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен
өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің
қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... басқару, өндірістік, әсіресе қаржылық шешімдер
қабылдау үшін оның қаржылық жағдайын талдау қажет. Тек терең және ұқыпты
талдау негізінде ғана оның ... ... ... ... ... ... ... жақсарту және оның іскерлік
белсенділігін арттыруға бағытталған басқару шешімдерін қабылдау ... ... ... беруге болады.
Қазіргі таңда экономиканы дамытудың басты міндеттері болып өндіріс
тиімділігін арттыру және кәсіпорынның ішкі және ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін кез келген кәсіпорын өз жұмысының
кемшіліктерін анықтау және ... жою ... ... ... ... ... ... жылдар динамикасында талдауы керек. Төлем
қабілеттілік пен ... ... ... ... ... қаржылық-экономикалық қызметінің аса маңызды сипаттамалары
болып табылады. Егер де ... ... ... және ... ... ол ... ... жұмыс істеген кәсіпорындарға ... ... ... ... ... таңдауда
білікті мамандарды сұрыптауда артықшылықтар ие болады. Сонымен қатар ол
мемлекет және қоғаммен жанжалға ... ... ол ... ... ... қорларға салымдарды, қызметкерлер мен жұмысшыларға
жалақыны, акционерлерге дивидендтерді уақытында төлеп, банктерге несиені
қайтаруға және ол ... ... ... кепілдік береді.
Кәсіпорынның тұрақтылығы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым ол ... ... ... тәуелсіз болады, яғни банкроттықтың
шегіне жетудің тәуекелі соғұрлым аз болады.
Осыған байланысты Қазақстанның қазіргі жағдайында ... ... ... ... мен ... ... ... қызмет елеулі
маңыздылыққа ие бола ... ... ... ... ... және ... ... және жою оны мүмкін болатын
банкроттықтан ... ... ... мүмкіндік береді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан -2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы. Ел Президентінің
Қазақстан халқына Жолдауы.
2. Әйімбетов С., ... С. ... ... атаулар
сөздігі. Алматы: «Алатау», 1996.
3. Қазақша-орысша, орысша-қазақша терминологиялық сөздік: Экономика
және қаржы/жалпы ... ... ... ... ...... ... мемлекеттік «Рауан» баспасы, 2000-
344 бет.
4. В.И. Стражев, Анализ хозяйственной деятельности в промышленности.
Минск: «Вышэйшая школа», 2005-480 бет.
5. Дюсембаев К.Ш., ... С.К., ... З.К. ... и ... ... ... ... 1998.
6. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Финансы предприятия. М., 1998.
7. Абрамова М.С., Грачев А.В. Анализ финансово-экономической
деятельности предприятия; Оқу-әдістемелік құрал; М.: ... ... ... Ковалев А.И., Привалов В.П. Анализ финансового состояния предприятия
– 3-басылым. – М.: Центр экономики и маркетинга, 2004.
9. ... Под ред. ... ... М.: ... и статистика,
1996.
10. Финансовый анализ деятельности фирмы. М.: Ист-Сервис, 1997.
11. Савицкая Г.В. Анализ производственно-финансовой деятельности сельско-
хозяйственных предприятий. Учебник. М.: ИНФА-М, ... ... О.В. ... ... ... қалай талдау
(практикалық әдістеме). – «Бизнес-школа», Интел-Синтез, 1994.
13. ... М.Н. ... ... ... и ... ... – М.: «ДИС», «МВ-Центр», 1994.
14. Балабанов И.Т. Анализ и планирование финансов ... ... ... – М.: ... и ... ... Палий В.Ф. Новая бухгалтерская ... М.: ... ... ... платежеспособности предприятий и организаций. Практическое
руководство для государственных, совместных и ... ... ... ... ... А.Д., ... А.Р., Хенкин Б.Л. Финансы и бизнес: Анализ
финансовых отчетов зарубежных компаний. – М., 1991.
18. Родионова В.М., Федотова М.А. ... ... ... ... ... – М.: ... «Перспектива», 1995.
«ҚМГ-Астана» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің
құрамы
| ... ... ... ... 1-ші ... Заңдық қамтамасыз ету және сатып алуды ұйымдастыру бөлімі:
1) бас заң кеңесшісі
2) жетекші заң ... аға заң ... бас ... ... ... ... және іс қағаздарды жүргізу бөлімі:
1) бас менеджер
2) ... ... ... ... менеджер
3) бас маман
4) аудармашы
5) маман
3. Әкімшілік-шаруашылық бөлімі:
1) комендант
2) менеджер
3) инженер-бағдарламашы
4) бас маман
5) маман
4. Маркетинг бөлімі:
1) бас ... ... бас ... ... |Өндіріс бойынша бас директордың орынбасары:
1. Өндіріс бөлімі:
1) бас менеджер
2) ... ... ... ... ... ... бөлімі және төтенше жағдайлар бойынша
инженер
2. Құрылыс бөлімі:
1) бас менеджер
2) құрылыс боыйнша маман
3. Өндірістік ... бас ... ... ... ... ... ... маман
5) аймақтық менеджер. | |Атқарушы директор:
1. Бухгалтерия:
1) бас бухгалтер
2) ... ... ... ... ... ... ... бас менеджер
2) менеджер
3) маман | |Атқарушы
директор:
1. Бақылау-талдау бөлімі:
1) бас менеджер
2) аудитор
3) маман
4) лаборант
5) аймақтық менеджерлер | |

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Халлибуртон Интернэшнл Инк.» компаниясының қаржылық жағдайын талдау97 бет
Кәсіпорынның қаржылық болжау әдістері42 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы туралы41 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау туралы68 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жетілдірудің негізгі бағыттары86 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау және оның активтерінің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін арттырудағы негізгі бағыттары32 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың теориялық негізі24 бет
Кәсіпорынның қаржылық-шаруашылық жағдайын талдау60 бет
Банк клиенттерінің несие төлеу қабілеттілігі78 бет
Екінші деңгейлі банктердің өтімділік және төлем қабілеттілігінің экономикалық мазмұны85 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь