«мұнай және газ саласындағы азаматтық-құқықтық шарттар»

Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... . 3

1 Тарау. Мұнай мен газды игеру процесіндегі құқықтық реттеудің жалпы сипаттамасы.
1.1. Жер қойнауын пайдалану аясындағы нормативтік актілердің тарихы мен жүйесі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Жер қойнауын пайдалану құқығының түсінігі және
мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 11
1.3. Жер қойнауын пайдалану құқығының объектілері және субъектілері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... 20

2 Тарау. Мұнай және газ саласындағы контрактілер.
2.1. Мұнай және газ саласындағы контрактілердің жалпы сипаттамасы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... 29
2.2. Концессия туралы контракт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... 34
2.3. Өнімді бөлу туралы контракт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... 39
2.4. Сервистік қызмет көрсету туралы контракт . . . . . . . . . ... 44

3 Тарау. Мұнай және газ секторын құқықтық реттеуде шет елдердің тәжірибесі.
3.1. ТМД елдерінің мұнай және газ секторын құқықтық реттеудегі тәжірибесі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... 47
Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... 57
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60
1995 жылы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы елімізді демократиялы, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде жариялады. Мұндай саяси және экономикалық бетбұрыстардың нәтижесі жаңа нарықтық қатынастардың пайда болуына, әлемдік шаруашылық байланыстарға кіруге және халықаралық экономикалық ынтымақтастықтың дамуына мүмкіндік туғызды. Ашық типті экономика құруының құқықтық негізі жеке меншікті мойындау мен қорғауды, кәсіпкерлік қызметтің еркіндігін бекітетін Қазақстан Республикасы Конституциялық ережелері болып табылады.
Әлемдік шаруашылықтың қазіргі жағдайы соңғы онжылдықтарда әртүрлі мемлекет экономикаларының ғаламдастыру үрдістің кеңеюімен және тереңдеуімен айқындалып отыр. Шаруашылық өмірді ғаламдастыру бағыттарының бірі болып капитал экспорты табылады, атап айтқанда шетелдік инвестициялар. Тікелей шетел инвестициялардың ең көп бөлігі экономикамыздың мұнай және газ секторларына құйылып жатыр.
Қазақстанда мұнай өндірісінің бастамасы 1898 жылға жатады. Ембі ауданында жоғары сапалық мұнайдың 2 кен орны: Доссор (1898ж.) және Манат (1915 ж.) ашылып, өңделе бастаған болатын. 1914 жылы Ембіде мұнайдың максималды өндіруі 272 мың тоннаға дейін жетті. Ал, 1899 жылы қарашаның 13 жұлдызында бірінші мұнай фонтанын Гурьев (қазіргі Атырау) облысы Жылыой ауданының Қарашоңғыл жеріндегі №7 скважина берді және ол 10 метр тереңдіктегі фонтанның 1 күндік дебиті 22-25 тоннаға жеткен.
Нормативтік-құқықтық актілер:

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.
2. ҚР Азаматтық Кодексі (жалпы және ерекше бөлім) .
3. 1992 жылы 20 мамырда қабылданған «Жер қойнауы және минералдық шикізатты қайта өңдеу туралы» Кодекс (күшін жойған).
4. 1996 жылы 27 қаңтарда ҚР Президентінің «Жер қойнауы және жер қойнауын пайдалану туралы» Заң күші бар Жарлығы.
5. 1995 жылдың 18 сәуірінде ҚР Президентінің «Мұнай операциялары туралы» Жарлығы (күшін жойған).
6. 1995 жылдың 28 маусымында ҚР Президентінің «Мұнай туралы» Заң күші бар Жарлығы.
7. 2001 жылдың 31 шілдесінде қабылданған ҚР Үкіметінің «Қазақстан Республикасында жер қойнауын пайдалану операцияларын жүргізу жөнінде Модельдік контрактіні бекіту туралы» № 1015 Қаулысы.
8. 2002 жылдың 29 маусымында қабылданған ҚР Үкіметінің «Мұнай операцияларын жүзеге асырушы мердігерлермен келісім-шарттарда Ұлттық компанияның міндетті үлестік қатысуы арқылы мемлекеттік мүдделерді білдіру ережелері туралы» № 708 Қаулысы.
9. 2002 жылдың 20 ақпанында қабылданған ҚР Президентінің №811 «Ел экономикасының мұнай және газ секторларында мемлекеттің мүдделерін әрі қарай қамтамасыз ету шаралары туралы» Жарлығы 10. 1995 жылдың 6 желтоқсанында Ресей Федерациясының Мемлекеттік Думасымен қабылданған «Өнімді бөлу туралы келісім туралы» Федералдық Заңы

Әдебиеттер:

11. Жүсіпов Е.Б. з.ғ.к. дисс. «Правовое регулирование недропользования в Республике Казахстан». Алматы, 2001 жыл
12. «Гражданский Кодекс Республики Казахстан» (Общая часть. Комментарий. В двух книгах. Кн. 1). Жауапты редакторлар: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. – Алматы: Жеті Жарғы, 1998жыл.
13. Назарбаев Н.Ә. «Сындарлы он жыл». Алматы: Атамұра, 2003 жыл, 158 бет
14. Маттей У., Суханов Е.А. Основные положения права собственности. – М.: Юрист, 1999жыл.
15. «Право и иностранные инвестиций в РК» под ред. проф. Сулейменова М.К., Алматы: Жеті Жарғы, 1997ж.
16. Мауленов К.С. «Государственное управление и правовое регулирование в сфере иностранных инвестиций в РК» Алматы, 2000 ж.
17. Мауленов К.С. «Правовое регулирование нефтебизнеса в государствах СНГ» // Известия МОН РК, НАН РК. Серия общественных наук. 2002 ж. №3
18. Конопляник А.А. «Основные виды и условия соглашений, действующих в нефтяной промышленности капиталистических государств, между ТНК и принимающими странами». М., 1991жыл.
19. Ландау Б.А. «Концессионное право Союза ССР» М.: 1925ж. 5 бет.
20. Мухитдинов Н.Б., Тукев А.Ж., Мороз С.П. «Горное право РК», учебное пособие, Алматы, 1992ж.
21. Ларрасабль Р., Перес Л. «Нефть и будущее Венесуэлы». М.: Мысль, 1980ж.
22. «International Petroleum Transactions», Den ver, Colorado, 1993жыл
23. В.В. Гаврилов «Международное частное право». – М.: Издат. Норма. 2000ж.
24. М.М. Богуславский «Международное частное право». М.: Международные отношения, 1994ж.
25. Боганчиков С.М., Перчик А.И. «Соглашение о разделе продукции. Теория, практика, перспективы». Право и экономика. М.: Нефть и газ, 1999ж.
26. Надиров Н.К. «Нефтегазовый комплекс Казахстана»// Нефть и Газ, №3, 2000 жыл
27. Алимов С.Т. «Соглашение о разделе продукций в Казахстане»// Нефть и Газ, №2, 2001 жыл
28. Елюбаев Ж.С. «Особенности правового регулровния недропользования» (критический анализ законодательства о нефти, о недрах и недропользовании, иных нормативно-правовых актов РК). По материалам конференции для юристов нефтегазавой отрасли, Алматы, 2002 жылдың 27-28 қыркүйегі.
29. Василевская Д. «Концессионное законодательство и его место в в российской системе недропользования»// Нефть, Газ и Право №3 (39), 2001ж.
30. Теплов О.М. «Вопросы недропользования при формировании законодательства о концессиях в Российской Федерации »// Государство и право. 1994ж. №11
31. В. Лисица «Концессия как форма взаимоотношения государства с инвестором» // Нефть, Газ и Право №3(396) 2001ж.
32. Кирин А. «Инвестиционная политика и право» // Экономика и жизнь. 1995, №34.
33. Конопляник А.А., Субботин М.А. «Концессионное законодательство и инвестиционный климат в России» // Инвестиции в России. М.: 1995 №5 (12)
34. 32. Сосна С.А. «Комментарий к Федеральному Закону «О соглашениях о разделе продукции» М.: Юрист, 1997ж.
35. «Возможно будет создан Миннефтегаз»//Панорама №33, 30 августа 2002ж
36. «Казахстан страхует себя от напастей» //Нефтегазовая вертикаль, №07.02ж.
37. Нефтегазовый сектор Туркменистана //Нефть, Газ и Право, 1/2001 35 бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТЛІГІ
ҚАЗАҚ ГУМАНИТАЛЫҚ ЗАҢ УНИВЕРСИТЕТІ
АЛМАТЫ ЗАҢ ... ... ... ... ... және газ ... азаматтық-құқықтық шарттар»
Орындаған: Халықаралық құқық факультетінің
4 – курс студенті Ерназаров И.Б.
Ғылыми жетекші: з.ғ.к., профессор Базарбаев Б.Б.
Келісемін: «Азаматтық құқық» кафедрасының
Меңгерушісі з.ғ.д., ... ... ...... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . ... 3
1. ... ... мен газды игеру процесіндегі құқықтық реттеудің жалпы
сипаттамасы.
1. Жер қойнауын пайдалану аясындағы нормативтік актілердің тарихы ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... Жер ... ... ... ... және
мазмұны ………………………………………………………………. 11
3. Жер қойнауын пайдалану құқығының ... және ... . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... және газ ... контрактілер.
1. Мұнай және газ саласындағы контрактілердің жалпы сипаттамасы . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... бөлу туралы контракт . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... ... ... контракт . . . . . . . . . ... ... ... және газ секторын құқықтық реттеуде шет елдердің
тәжірибесі.
1. ТМД елдерінің мұнай және газ ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . ... ... әдебиеттер ……………………………………………. ... і р і с п ... жылы 30 ... ... референдумда қабылданған Қазақстан
Республикасының Конституциясы елімізді демократиялы, зайырлы, құқықтық ... ... ... ... Мұндай саяси және экономикалық
бетбұрыстардың нәтижесі жаңа нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... және ... ... дамуына мүмкіндік туғызды. Ашық типті экономика құруының
құқықтық негізі жеке меншікті ... мен ... ... ... бекітетін Қазақстан Республикасы Конституциялық ережелері ... ... ... ... ... ... әртүрлі
мемлекет экономикаларының ғаламдастыру үрдістің кеңеюімен және тереңдеуімен
айқындалып отыр. Шаруашылық өмірді ғаламдастыру бағыттарының бірі ... ... ... атап айтқанда шетелдік инвестициялар. Тікелей
шетел инвестициялардың ең көп бөлігі экономикамыздың ... және ... ... ... ... ... бастамасы 1898 жылға жатады. Ембі
ауданында жоғары сапалық мұнайдың 2 кен орны: ... ... және ... ж.) ... өңделе бастаған болатын. 1914 жылы Ембіде мұнайдың
максималды өндіруі 272 мың ... ... ... Ал, 1899 жылы қарашаның 13
жұлдызында бірінші мұнай фонтанын Гурьев (қазіргі ... ... ... ... ... №7 скважина берді және ол 10 ... ... 1 ... ... 22-25 ... жеткен.
Бүгін Қазақстан Республикасы әлемдегі ең ірі, мұнайға бай елдердің
қатарына жатады. Мемлекетіміздің мұнай және газ ... ... 1 млн 700 мың ... тең, яғни ... жеріміздің 62% құрайды. Қазіргі
кезде 200-ден астам мұнай мен газ кен ... ... ел ... ... ... қордың көлемі жағынан мұнай бойынша
12-ші (Каспий ... ... ... газ және ... ... 13-ші,
ал өндіру деңгейі бойынша 23-ші орында. Қазақстан мұнайдың 2,2 млрд тонна,
конденсаттың 690 млн ... және ... ... 2 трлн м3 ... қоры 208
мұнай және газ кен ... ... және оның ... ... әлемдік мұнай қорының 1,5% (шельфті есепке алмағанда) ... ... ... ... 13 млрд ... ... жж. мемлекетімізге құйылған 6,7 млрд АҚШ ... ... ... 43,9% ... және газ ... ... ашылып жатқан мұнай және газ кен орындарының көбеюі,
осы салаға шетел инвестицияларының келуіне әсер ... 1999 жылы ... 1,8 млрд АҚШ ... ... ... ... 84,7% осы
мұнай және газ кешеніне келіп түсіпті.
Мемлекеттік бюджеттің кіріс бөлігі шамамен 35-40% ... ... газ ... ... ... ... бұл көрсеткіш Каспий шельфінде
өндіру көлемінің ұлғаюына байланысты ... ... ... ... 2010 ... ... ... өндірісті әлуеті 150-200 миллион тонна
болады деп бағалануда.[3]
Осы мағынада бұл жұмыс тақырыбының өзектілігі, айтарлықтай ... ... ... ... ... алып тұрған мұнай және газ
секторының маңыздылығымен айқындалады. Осыған орай, ... және ... ... реттелуін ғылыми тұрғыдан зерттеу аса маңызды
болып табылады және теоретиялық та, практикалық та ... өте ... ... ... пәні ... мұнай және газ секторының жер қойнауының бір
түрі ретіндегі азаматтық-құқықтық реттелуі табылады.
Жұмыстың мақсаты мұнай және газ ... ... ... табу, оларды жою жолдарын іздестіру, азаматтық-құқықтық
шарттардың мәнін ашу, басқа ... ... және бұл ... еңбектерімен танысу болып табылады.
Осы саланың және жалпы ... жас ... ... келе, бұл тақырып
жақыннан бастап зерттеле бастады. Осы саладағы ... ... ... Е.Б.Жүсіпов (з.ғ.к. ... ... ... ... ... О.И. ... ғалымдарды
атауға болады.
1 Тарау. Мұнай мен газды игеру процесіндегі құқықтық реттеудің жалпы
сипаттамасы
1.1. Жер ... ... ... ... ... және даму ... ... Қазақстанда жер қойнауын пайдалануға байланысты белгілі
бір заңнама жүйесі қалыптасып үлгерді. Бұл жүйе Қазақстан Республикасының
1991 жылы ... ... ... ... ... ... азаматтық заңнаманың қалыптасуымен қатар, белсенді түрде жер қойнауын
пайдалану туралы заңнама жетіле ... ... ... мұнайға қатысты
арнайы заңнама.
Жер қойнауына қатысты ереже Қазақстан Республикасы Конституциясының 6
бабының 3 ... ... Онда жер ... мемлекеттің меншігі
екені туралы айтылып, жер қойнауын пайдалану кезінде негізгі қағидаға
айналды.[4]
Жер ... ... ... ... ... ішінде
алғашқылардың бірі болып 1992 жылы 20 мамырда ... «Жер ... ... ... ... ... туралы» Кодекс[5] (әрі қарай – «Жер
қойнауы туралы» ... еді. «Жер ... ... ... ... осы
экономика саласында өте үлкен роль ойнап, ... жер ... ... ... ... болатын.
1996 жылы 27 қаңтарда Қазақстан Республикасы Президентінің «Жер
қойнауы және жер ... ... ... Заң күші бар ... ... – «Жер қойнауы туралы» Жарлық) қабылданған еді. Осы ... ... «Жер ... туралы» Кодекс күшін жойды.
Жер қойнауы туралы жаңа ... ... бұл аяға ... ... ... ... болатын. Шетелдік инвесторлар
өздеріне қатысты қазақстандық заңнаманы бағалай ... 1992 жылы ... ... ... ... ... көптеген кемшіліктер мен қарама-
қайшылықтар бар екенін айқындады. Ең бастысы, жаңа жағдайларға «Жер ... ... ... ... қалды. Осы Кодекс әкімшілік
қатынастарға негізделіп, басқару органдарының қатал тәуелділігінде ... ... ... ... реттеуге арналған
болатын. Бұл әрине, совет өкіметінің заманындағы қолданылған идеологияның
сол жылдардағы әлсіреп келе жатқан соңғы әсерлері еді. ... ... және газ ... ... ... ... ... мерзімде
олармен қарым-қатынастарды заңи түрде реттеу туралы ... ... ... ... ... ... ... болуына дейін, мұнай туралы
арнайы заңнама өңделіп, жарияланған болатын.
1995 жылдың 18 сәуірінде ... ... ... ... ... ... ал 1995 жылдың 28 маусымында Қазақстан
Республикасы Президентінің «Мұнай туралы» Заң күші бар ... ...... ... Жарлық) қабылданып, сол жылдың 1 шілдесінде күшіне
енді. «Мұнай ... ... «Жер ... туралы» Жарлықтың концепциясы мен
мазмұнына ең ... ... ... ... ... «Мұнай туралы»
Жарлықтың концепциясына ... ... ... жер қойнауының
барлық пайдалы қазбаларына қатысты операцияларға ... ... ... жер ... ... жүргізуіне байланысты
ерекшеліктер пайдалы қазбалар мен техногенді минералды түзілімдердің жеке
түрлеріне қатысты осы пайдалы қазбалар мен ... ... ... жеке заң ... айқындалады («Жер қойнауы ... 4 ... 1 ... ... Жарлық теңіз бен ішкі суларды қосып алғанда, Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... кезінде пайда болған қарым-қатынастарға қолданылады.
Егер, «Мұнай ... ... ... ... ... реттеуге
байланысты басқа Қазақстан Республикасының заң ... ... ... туралы» Жарлықтың арнайы заң актісі ретінде ... ... ... туралы» Жарлықтың күші «Жер қойнауы туралы» Жарлықтан басым
болады. Ал егер, мұнай операцияларына ... ... ... ... Жарлықпен реттелмей қалса, онда осы қатынастарға ортақ негізде «Жер
қойнауы туралы» Жарлықтың ережелері қолданылады.
Ж.С.Елюбаевтың айтуы бойынша бұрынғы кездегі сияқты «Жер ... ... ... ... туралы» Кодекс жасап шығару керек. «Бұл Кодекс мұнай
және газ ... ... ... ... осы ... ... акт ретінде болуы тиіс» - дейді.[9]       
Мен келесі себептермен айтылған оймен ... ... ... және газ ... ... әлі ... ... үлгерген жоқ, яғни
мұндай қадамға дайын емес.
Екіншіден. Кодексті жай заңмен салыстырғанда ... ... ... ... ал бұл ... ... күш-жігер.
Қазақстан Республикасының құқықтық базасы бүгінгі күнге осы аса
маңызды Жарлықтармен қоса, мұнай операцияларына немесе жалпы жер қойнауына
қатысты сұрақтарға арналған ... да заң ... ... ... ... 31 шілдесінде шыққан Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Қазақстан
Республикасында жер ... ... ... ... ... ... ... туралы» № 1015 ... 2002 ... ... шыққан Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Мұнай операцияларын
жүзеге асырушы мердігерлермен келісім-шарттарда Ұлттық компанияның міндетті
үлестік қатысуы арқылы мемлекеттік мүдделерді білдіру ережелері туралы» №
708 ... және ... Жер ... ... ... ... және ... қойнауын пайдалану құқығы - заттық құқықтың бір түрі болып
табылады. Ол параллельді түрде басқа да ... ... ... ... жерді пайдалану және т.б. құқықтар сияқты өмір сүреді.
Осы сипатта жер қойнауын пайдалану құқығы ең алғаш рет «Жер қойнауы
туралы) Жарлықта ... еді. Бұл ... ... ... айтылып
кеткендей жер қойнауын пайдалану құқығына байланысты қатынастар әкімшілік
құқық шеңберінде жүзеге асырылатын.
Жер қойнауын пайдалану құқығын азаматтық құқық институты ... ... ... трансформациялау идеясының авторы М.К.Сулейменов
танылады. М.К.Сулейменов « Жер қойнауы туралы» Жарлықтың жобасын жасау
жөнінде жұмыс тобының меңгерушісі бола тұрып, бұл ... ... ... оның ... ... ... ... пайдалану құқығының заттық құқықтың бір институты
ретінде және бөтеннің мүлкіне ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес тек мемлекет
меншігінде болатыны туралы ережені атауға болады.[10]
Кейбір дүние жүзі мемлекеттерінде жер қойнауы жеке меншікте ... орын алып ... Бұл ... жер ... ... жер ... жеке меншік құқығы негізінде жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде әртүрлі мемлекет ... ... ... діни және ... да салт-дәстүрлеріне сәйкес жер қойнауына деген
меншік құқығына қатысты ... ... ... ... ең
консервативті болып, жердің меншік иесі оның қойнауына да ... ... бұл ... осы ... меншік құқығы бар болғанша және ол басқаға
ауыспағанша сақталады деген ереже саналады. Мұндай ... ... ... ... ... де ... тұр. Осыған орай, жер қойнауына
қатысты мемлекеттің функциялары тек қана қоршаған ортаны сақтаумен
шектеледі. Айтып кететін тағы бір мәселе, осы мемлекетте жер ... ... ... ... қазбаларды жеткізу және қайта өңдеу
кезінде қоршаған ортаны қорғауға байланысты дамыған әрі өте қатал заңнама
қалыптасқан. Сонымен қатар, бұл ... ... ... ... ... мұнай өндіруді ұйымдастыру
кезіндегі скважиналар арасындағы ара-қашықтықты реттейтін арнайы ережелер
бар.
Бұл жағдай Батыс Европаның бірқатар елдерінде кішкене өзгеше
шешілген. Француз ... ... 552 ... ... ... 940 және 945 ... Алмания Азаматтық Кодексінің 905
параграфы жердің меншік иесі оның қойнауының да меншік иесі ... ... ... ... ... ... жер учаскесінің иесіне жермен
байланысты жұмыс жүргізуге, кез-келген жер асты ... ... және ... табылу мүмкін кез-келген материалдарды өндіруге құқық береді.
Сонымен қатар, 1956 жылы ... ... ... ... ... ... ... тарапынан берілетін концессия негізінде жүзеге асыруға
рұқсат, яғни, ол жер ... ... жер ... ... ... меншік құқығынан ерекшеленетін, жаңа, жер қойнауына меншік құқығын
бекітіп отыр. Аталған норма ... ... сол кен ... ... ... ... берілсе де бірдей таралады. Жер учаскесінің
қойнауында пайдалы қазбаларды іздестіруге байланысты жұмыстарды жүргізу
үшін осы жер ... ... ... ... ... оның бұл ... учаске
қойнауында орналасқан пайдалы қазбалардың құнын бірен-саран бөлігін
құрайтын компенсация беру туралы, ... ... ... ... ... бұл жайт ... да реттелген. Жер қойнауы туралы
Федералдық Заңға сәйкес пайдалы қазбаларға меншік құқығы, осы пайдалы
қазбаларды ... ... ... бар ... ... ... ... өтініш жасаған тұлға осы жер учаскесінің меншік иесі болу керек
немесе меншік иесімен жер ... ... ... беру ... ... ... занамасы жердің меншік иесі құқықтарына одан да қатал түрде
қарайды. Уго Маттей жазғандай «Жер учаскесі иесіне оның пайдалы қазбалары
тиесілі ... аз ... ... ... ... жүргізу үшін жер
учаскесіне қатысты мемлекет тарапынан рұқсаттың керегі де жоқ». Жер
қойнауын пайдалану құқығынан мәжбүрлеп айырғаны үшін төленетін компенсация
сомасына ... ... ... құны қосылмайды.[12]
Осылайша, Батыс Европа мемлекеттерінің заңнамаларына келесі белгілер
тән. Біріншіден, жерге және жер ... ... ... бөлінуі және
олардың жеке меншікте болу мүмкіндігі. Екіншіден, жер қойнауынынауын
пайдалануды ... ... «жер ... ... иесі ... да» тек қана
өкілетті мемлекеттік органымен берілетін арнайы рұқсаты арқылы жүргізу
мүмкіндігі.
КСРО кезінде идеологиялық және ... ... ... жер ... тек қана ... ... ... көруге
болады.
Жер қойнауына қатысты меншік құқығы ерекше түрде қоғамдық ... ... ... ... түсіндіріледі. Мемлекет бұл жерде
қоғамдық игіліктің қорғаушысы ... ... ... мүддесі үшін жер
қойнауын пайдалану құқығын белгілі бір ... және ... бір ... ... ... ... Таяу және Орта Шығыстың ең ірі
мұнай өндіруші мемлекеттерінің жер ... ... ... ... ... ... заңи ... бір нысанын тауып,
заңнамалы түрде жер ... және оның ... ... ... ... ... Осыған орай, бірқатар жағдайларда пайдалы
қазбаларды барлау және ... үшін ... ... жер ... иесі осы ... ... барлау және өндіру құқығын бергені
әдетте ... ... ... бір төлемдер нысанында болатын компенсация
алу ... ... ... ... ... ал кейбір жағдайларда бұл төлемдер
толық немесе жекелеген түрде ... ... ... ... ... ... мен ... өз елінің табиғи байлықтарымен,
соның ішінде жер қойнауы және оның ... ... ... ... ету ... ... мемлекет егемендігінің ажырамас элементі ретінде
қарастырылады. Бұл ереже тіпті жалпы танылған ... ... ... те ... жер қойнауы жеке меншікте де (әдетте жер ... ... ... бар ... ... ... де болу ... Осыған орай, Қазақстанда орын алып ... жер ... ... ... осы ... ... құқығы пайда болуының тек
қана табиғи сипатымен ... ... және ең ... ... ... тәртіп сияқты көптеген басқа да себептер кешенімен
түсіндіріледі.
Жер ... - бұл ... ... ... мұрасы. Пайдалы қазбалар
өндірістің көптеген салаларының шикізаты және тек қана ... ... ... ... ... ... үшін энергоресурстарының қайнар көзі
болып табылады, яғни ... ... ... және қоғамның қалыпты өмір
сүруін қамтамасыз етудің негізі екенін көруімізге болады. Сондықтан, жер
қойнауының жеке ... ... ... ... қарама-қайшылыққа түсу
мүмкін.
Мемлекет - жер қойнауының меншік иесі бола тұрып, жер қойнауын
пайдалануға ... ... ... жүзеге асыруға қабілеті
жоқ, оны ... бір ... ... жүзеге асыра алады. Әрине, ондай
шаруашылық субъект ретінде өзінің қызметін ... ... ... ... ... ... асыратын мемлекеттік кәсіпорын қазыналық кәсіпорын
бола алады.
Әртүрлі елдерде жер қойнауының мемлекеттің ... ... жер ... ... ... ... әрқалай шешіледі.
Кейбір жағдайларда, жер қойнауын пайдалану құқығын беру ... ... ... ... билік негізінде жүзеге асатын кезде,
әкімшілік-құқықтық құралдар ... ... Ал ... ... ... құқықтық элементтер қосылады. Бұл жағдайларда әдетте,
шарттық қатынастар қолданылады да, ... ... жер ... міндеттемелік құқыққа негізделеді. Бұл саладағы зерттеуші Жүсіпов
мырза осы мәселеге қатысты былай дейді:
« Экономикалық ... жер ... ... ... ... институтының болуы тиімсіз. Жер қойнауын ... ... иесі ... ... оның ... тез арада пайда
өндіру сияқты мүдделері ... ... жер ... ... ... қалыптасады. Сонымен қатар, осы экономикалық қатынастарға оларға
қажетті ... және ... ... ... ... ... ... осы экономикалық қатынастарға оларға қажетті
тұрақтылық және уақыт ұзақтылығы ... ... ... ... ... оған ... ... органмен құзыреттелген мемлекет
болып табылатын жер ... ... иесі және жер ... ... Мемлекет субъект болып табылатын міндеттемелік қарым-қатынастың осы
қатынас субъектілерінің тең ... ... ету ... ... ... болып келеді. Басқаша айтқанда, міндеттемелік
құқыққа негізделген жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... ... бойынша операцияларды жүргізуге қажетті сияқты сенімді
әрі кепілді емес».[14]
Заттық құқық институты ретінде құрастырылған жер ... ... бір ... жер ... ... ... ... кездегі жағдаймен салыстырғанда жер қойнауын пайдаланушылық құқықтық
мәртебесін тұрақтандыруға, ал екінші жағынан ... өз ... ... ... ... сақтап қалуға мүмкіндік береді.
Мұндай объект ретінде бұл жерде жер қойнауы және оның ... ... ... ... ... нәтижесінде жер қойнауы жеке меншікте
болған жағдайда пайда ... ... ... ... болуға
көмектеседі.
Осыған орай, бөтеннің мүлкіне заттық құқық ... ... жер ... ... ... осы ... кездегі меншік
қатынастары жағдайында, менің ойымша қарастырып жатқан өндіріс саласының
экономикалық ... сай ... Бұл, ... ... ... ... мен ... енгізу жолымен осы институтты ... ... және ... ... ... ... ... қойнауы туралы» Жарлық жер қойнауын ... ... ... ... жер ... ... және ... құқықтарын
жер қойнауын пайдаланушыға беру ретінде қарастырады. Сонымен қатар, осы
Жарлық жер қойнауын ... жер ... ... ... ... құқығы бар тұлға ретінде ... ... ... «Жер ... ... ... жер қойнауына
мемлекеттік геологиялық зерттеу, барлау және ... ... ... ... ... тағы да басқа жұмыстарды көрсетеді.
Осылайша, «Жер қойнауы ... ... бір ... жер ... құқығы мазмұнын ашудың 2 тәсілін қолданады:
1) Жер ... ... ... ... ... ... арқылы (бұл тәсіл заттық құқық түрлерінің мазмұнын ашып ... ... ... ... табылады);
2) Жер қойнауын пайдаланудың мазмұнын белгілі бір өндірістік қызметтің
түрі ретінде, сол қызметтің «Жер қойнауын пайдалану бойынша ... атап ... ... Мұндай келіс табиғи ресурстарға байланысты
қатынастарды реттеуде әкімшілік-құқықтық ... ... ... ... ... жер ... пайдалану құқығының жалпы құқық
институтынан жеке құқық институтына ақырындап трансформацияланудың және
құқықтық реттеу әдістемелігінің ауысуының нәтижесі болып табылады.
1.3. Жер ... ... ... ... және субъектілері
Жер қойнауын пайдалану құқығының мәнін түсіну үшін бізге жер
қойнауының заттық құқық объектісі ретінде нені ... ... ... ... ... ... және табиғи ерекшеліктеріне байланысты жер
қойнауы заттық құқықтың ... бола ... ... ... режимге
бағынады.
Жер қойнауы табиғи реусрстардың бір бөлігі болып табылады. 1997 жылы
15 шілдеде қабылданған Қазақстан Республикасының «Қоршаған ... ... ... ... ... ресурстар - бұл қоғамның материалдық, мәдени
және басқа да қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін шаруашылық және басқада
қызмет түрінде қолданылатын қоршаған ортаның құрамдас ... ... ... құқығының объектісі ретінде жер қойнауы мүлік,
ал жер қойнауын пайдалану құқығының өзі - ... ... ... ... ... жер ... Қазақстан Республикасының
Конституциясына сәйкес тек қана мемлекеттің меншігі болып табылады. «Жер
қойнауы ... ... ... мәселесін шеше отырып мүліктің бірнеше түрін
атайды: жер қойнауы, минералды ... ... ... және ... түзілімдер. Енді оларды қысқаша жеке-жеке қарастырайық.
Сонымен, бірінші түрі жер қойнау болып табылады. «Жер қойнауы туралы»
Жарлықтың 5 ... 1 ... ... жер қойнауы мемлекеттік меншікте
екендігі туралы айтылған және бұл ... ... ... 6 ... 3 ... және ... нормаға ұқсас
Азаматтық Кодекстің 193 бабына сәйкес келіп тұр.
Жер қойнауы мүліктің бір түрі ... ... ... ... ... 117 бабы ... ... тізімін көрсете отырып,
жер қойнауын атамайды. Бірақ, жермен ... ... ... ... ... ... ... жер қойнауы жылжымайтын мүлікке жатады.
Егер, біз Ресей Федерациясы Азаматтық Кодексінің 130 бабына қарайтын
болсақ, жылжымайтын мүлік қатарына жер ... ... ... ... ... ... түрі болып минералдық шикізат табылады. Минералдық
шикізат - бұл пайдалы қазбалары бар жер үстіне көтерілген жер қойнауының
бір бөлігі. Жер ... ... оған ... меншік құқығы
мемлекеттік де, жеке меншікте де болуы мүмкін. Ол контрактіге байланысты
болады.
Мүліктің үшінші түрі ретінде «Жер қойнауы туралы» Жарлық ... ... ... ... - бұл ... өндірісте пайдалануға
жарамды қатты, сұйық немесе газ түріндегі жер қойнауында болатын табиғи
минералдық зат. Оған ... ... ... ... түрде минералдық
шикізат сияқты шешіледі.
Е.Б.Жүсіпов осы сұрақты қарастыра келе мынандай кемшілікті атап
көрсетеді: «Жер қойнауы туралы» Жарлықтың 5 бабының 1 ... ... ... жер ... ... ішінде пайдалы қазбалар
мемлекеттің меншігінде екендігін айтады. Ол қате. Пайдалы қазбалар бұл жер
қойнауы ... ол тек қана жер ... ... ... ... бұл
норманы мынандай редакцияда берген дұрыс:
  «Жер ... және оның ... ... ... - деп ... ... ... төртінші түрі - техногендік минералдық түзілімдер болып табылады.
Оған да қатысты меншік құқығы контрактімен айқындалады.
Заттық құқық объектілеріне қатысты айтылғандарды ... ... ... ... ... болады.
Біріншіден, жер қойнауы, минералдық шикізат, пайдалы қазбалар және
техногендік минералдық түзілімдер заңи мағынада әртүрлі мүліктің түрлері
болып табылады. Осыған ... жер ... ... ... ... объектісі ретінде болады.
Екіншіден, минералдық шикізат, жер үстінде көтерілген пайдалы
қазбалар және техногендік минералдық түзілімдер мемлекеттік те, жеке де
меншік ... бола ... ... ... ... ... ... жер үстіне шығарылған пайдалы қазбалар - жер қойнауын пайдалану
құқығының объектісі бола ... ... жер ... ... ... құқық түріне жатады, ал онда объект болып бөтеннің мүлкі саналады
(яғни, бөтеннің меншігіндегі мүлік). Сондықтан, «Жер қойнауы туралы» ... ... ... ... өңдеуді жер қойнауын пайдалану
операцияларына жатқызбайды («Жер қойнауы туралы» Жарлықтың 20 бабы).
Жер қойнауының мүлікке ... ... ... ... ... кейін,
оның мүліктің қай түріне жатады? - деген сұрақ пайда болады. Қазақстан
Республикасы Азаматтық Кодексінің 115 бабының, 2 тармағына сәйкес мүліктің
құндылықтар мен ... ... ... ... ... ... ... валютасы, бағалы қағаздар, жұмыстар, қызметтер, шығармашылық
интеллектуалдық қызметтің объектіге айналған нәтижесі, тауарлық белгілер
және бұйымдарды дараландырудың ... да ... ... ... ... да мүлік. Осы аталған тізімнің ішінен жер қойнауы «зат» немесе «басқа
да мүлік» түсінігіне кіруі мүмкін.
Осыған байланысты Б.В.Покровский ... деп ... «зат ... сөздің
түсінігіне азаматтық заңнама материалдық құндылықтардың әлеуметтік қасиеті
бар, ... ... ... ... онымен қоса энергияның әртүрлі
түрлерін, сұйық және газ тәрізді заттар, жануарлар және өсімдік әлемін,
тіпті табиғи ортадан ерекшеленген бактерия мен вирустарды да
жатқызады».[15]
Осы ... ... ... ... жер ... « зат»
ұғымына кіретінін көруімізге болады.
Жер қойнауының заттық құқық объектісі ретінде айтылған ой-пікірлерді қорыта
келе, олардың мынандай ортақ қасиеттерін ... ... Жер ... зат ... мүлік (мүліктік құндылық) болып табылады;
1. Жер қойнауы тек мемлекет меншігінде ... ... ... ... ретінде жер қойнауын пайдалану құқығы түрінде басқа тұлғаға
беріле алады;
2. Мүліктің бір түрі ... ... ... ... ... жер ... пайдалану құқығының субъектілерін қарастырайық.
Жер қойнауын пайдалану құқығының субъектілері болып, ... ... те, жеке және ... ... ... ... («Жер қойнауы туралы»
Жарлықтың 11 бабы). Сонымен қатар, «Жер қойнауы туралы» Жарлық жер қойнауын
пайдаланушыны жер ... ... ... ... ... ... жеке немесе заңды тұлға ретінде айқындайды. «Жер қойнауы туралы» ... ... ... жер ... пайдалану құқығының субъектілері
ретінде шетел мемлекеттері мен халықаралық ұйымдарды атаған ... ... бұл ... ... ... ... және ... ойымша бұл дұрыс.
Мұндай әрекет қана саяси тұрғыдан емес, заңи нақтылықты сақтау тұрғысынан
да ... ... ... ... ... және ... ... құрылған зады тұлғалар (соның
ішінде шетелдік қатысуы бар ... ... ... ... ... ... Республикасынан тыс жерде
және шетел мемлекетінің заңнамасына сәйкес құрылған заңды ... ... ... ... ... және ... жер ... пайдаланушыларды жер қойнауын пайдалану
құқығы субъектілері арасынан бөліп көрсетудің үлкен тәжірибелік маңызы бар.
Себебі, оларға қатысты ... ... жер ... пайдаланудың
жалпы режимінен ауытқулар болу мүмкін. Мысалы, Қазақстан Республикасы ... ... ... арасындағы жасалған және Вашингтонда 1992 жылы қол
қойылған (ҚР Жоғарғы Кеңесі 1992 жылы 18 ... ... ... ... және ... ... ... шартында былай
деп айтылған: «Қазақстан Республикасы төменде келтірілген салалар мен
сұрақтарда өзінде ең қолайлы ... ... ... ... ... ... қалу ... қалдырады: жермен, оның қойнауымен, - басқа да
табиғи ресурстарымен иелену» (Қазақстан Республикасы және ... ... ... ... ... Қосымша, 3 тармақ).
Жер қойнауын пайдалану құқығына қатысты ұлттық заңнамамыз шетел
инвесторлары үшін қандай да бір ... ... ... ... осы ... ... жер ... және жер қойнауын пайдалану туралы
заңнаманың бір қағидасы ретінде жер ... ... ... үшін ... ... ... жағдайлар жасау туралы норма
көзделген («Жер қойнауы туралы» Жарлықтың 3 бабының 7 тармағы).
Бірақ, шетелдік ... үшін ... ... ... ... ... 24 қаңтар 2001 жылы қабылданған Қазақстан
Республикасының «Жер туралы» заңына сәйкес ... жер ... жер ... ... ... ... Олар ... тек қана 49 жылға
дейін жалға немесе құрылыс орналасқан жер учаскесіне ... ... ... бар. Бұл норманың шетел инвесторы үшін жер қойнауын пайдалану
құқығын тұрақты түрде алуға шектеу ретінде қарастыруға ... жер ... ... ... ... жер қойнауын
пайдалану бойынша операцияларды жүргізу нәтижесінде ... ... ... орналасқан минералдық шикізатты, пайдалы қазбаларды ... ... ... ... Қазақстан республикасы
территориясында жер қойнауын пайдалануды жүзеге асыру нәтижесінде ... өз ... ... ... тіпті шетел валютасына аударып, сыртқа
шығаруға құқығы бар.
Жер қойнауын пайдаланушылар екі түрге ... ... ... Тұрақты жер қойнауын пайдаланушылар - бұл жер қойнауын пайдалану
құқығының мерзімі ... ... ... Ал ... жер қойнауын
пайдаланушылар - бұл жер қойнауын пайдалану құқығы ... бір ... ... ... ... - кәсіпкерлік қызметтің бір түрі ... ... ... ... көп ... пайдалы қазбаларды жеке
мұқтаждығы үшін өндіруді айтуға болады. Ал ... ... ... қоағы заңды тұлға бола алады.
Жер қойнауын пайдаланушы жеке ... ... ... ... азамат болуы қажет. Бұл жеке тұлға Қазақстан Республикасының
азаматы, шетел ... ... ... азаматтығы жоқ тұлға болуы
мүмкін.
2.Тарау. Мұнай және газ саласындағы ... және газ ... ... ... – жер ... пайдалануда ең маңызды роль атқарады десек те
болады. Біріншіден, контракт жер қойнауын пайдалану ... ... ... ... заңи ... болып табылады. Екіншіден, контракт
тараптардың құқықтары мен міндеттерін айқындай отырып, жоғары ... ... ... ... ... ... тәжірибеде халықаралық мұнай компаниялары ... ... ... ... ... ... ... асырады. Дүние жүзінің мұнай өндіру өнеркәсібінде 3 негізгі контракт
түрі ... ... 1. ... ... ... 2. ... бөлу туралы
контракт; 3. Сервистік қызмет көрсету туралы контракт. Олардың ... №1 ... ... ... ... жүзінің мұнай өндіру өнеркәсібіндегі контракт түрлерін
қолдану географиясы[16]
|КОНЦЕССИЯ ... ... ... ... ... ... |ТУРАЛЫ ... ... ... АҚШ, ... ... Гватемала, |Эквадор, Мексика, Куба, |
|Заир, Колумбия, Алжир, |Суринам, Боливия, Кот |Аргентина, Бразилия, ... және ... ... ... ... ... Бенин, Сауд |
|Конго, Ангола, Камерун, |Тринидад және Тобаго, |Арабиясы, Ирак, Иран, ... ... ... ... ... ... ... Тунис және т.б. |
|Кения, Дубай, Въетнам, |Габон, Кувейт, Бахрейн, | ... Жаңа ... ... ... ... | ... ... |Индия, Индонезия, | ... ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... және т.б. | ... Республикасында 1999 жылы 11 тамызда енгізілген өзгерістерге
сәйкес құзыретті органмен контракт ... ... жер ... ... алуы тиіс ... норма алынып тасталды.
Осы уақытқа дейін Қазақстанда лицензиялық-контрактілік жүйе өмір
сүрген еді, яғни жер қойнауын пайдаланушы екі ... ... ... тиіс еді. ... лицензия алу және келісім-шарт (контракт) жасау.
Мұндай жүйе жер ... ... ... ... ... ... негативті жақтарымен көзге түсті. Енгізілген өзгерістерге сәйкес жер
қойнауын пайдалану құқығын алғысы келген тұлғалар қос ... ... ... жасасуы жеткілікті болып табылады.
«Мұнай туралы» Жарлықтың 1 бабына сәйкес, контракт – бұл ... ... ... ... операцияларын жүргізу үшін жасасқан
келісім-шарт, - деп анықтама берілген.
1999 жылғы өзгерістерге дейін «Мұнай ... ... 25 ... ... ... операцияларын жүргізу үшін келесі контракт түрлері ... ... бөлу ... ... Сервистік қызмет көрсету туралы контракт;
3. Бірлескен қызмет (заңды тұлға құру және құрмау ... ... жылы 11 ... ... ... ... ... туралы»
Жарлықтың 25 бабының 1 тармағы контрактілердің келесі түрлерін атайды:
1. Барлау жөніндегі жұмыстарды жүргізуге арналған Контракт;
2. ... және ... ... ... ... ... Өнімді бөлу туралы Контракт;
4. Өндіру жөніндегі жұмыстарды жүргізу туралы Контракт;
5. ... ... және ... ... ... ... ... Контракт.
Осы Жарлықтың 27 бабының 4 тармағына сәйкес контрактілерді жасасу
тәртібі ҚР ... ... ... жер қойнауын пайдалану жөніндегі
операцияларды жүргізуге арналған модельдік келісім-шартты бекіту» туралы ҚР
Үкіметінің 2001 жылы 31 ... № 1015 ... 2 ... сәйкес ҚР
Үкіметінің жер қойнауын пайдаланумен келісім-шарттар жасасу және ... ... ... ... шарттарды дайындау және жасасу кезінде
Модельдік келісім-шарттыі ережелерін басшылыққа алуы тиіс. Бұл Модельдік
контракт ... жер ... ... бойынша операцияларға арналған.
Сондықтан, бұл жекелеген жер қойнауы операцияларының ... ... ... мен ... қатысты операциялардың ерекшеліктерін қамти алмайды.
Аталған Модельдік келісім-шарттың мазмұны келесі бөлімдерден тұрады:
Кіріспе; 1. Анықтамалар; 2. ... ... ... 3. ... ... ... 4. Келісім шарттық аумақ; 5. Мүлік пен ақпаратқа ... ... ... 6. ... ... ... сатып алу және
иеліктен шығару; 7. Тараптардың жалпы құқықтары мен міндеттері; 8. ... 9. ... ... 10. ... ... 11. Өндіру кезеңі;
12. Есепке алу және есеп беру; 13. ... 14. ... ... орындау; 15. Қаржыландыру; 16. Салық салу; 17. Бухгалтерлік
есеп; 18. Сақтандыру; 19. ... және ... ... 20. Жер ... ... қоршаған ортаны қорғау; 21. Тұрғындар мен ... 22. ... ... ... ... ... 23. ... оқиға; 24.Құпиялылық; 25. Құқықтар мен
міндеттерді тапсыру; 26. Қолданылатын ... 27. ... шешу ... ... тұрақтылығының кепілдіктері; 29. Келісім шарттың қолданылуын
тоқтату; 30. Келісім-шарт тілі; 31. Қосымша ережелер.
Бұл ... заңи ... ... болсақ, міндеттілік жүктеген
дұрыс болмайды. Е.Б.Жүсіповтың айтуынша, мұндай құжатқа міндетті ... ... оның ... ... қайшы келеді.[17] Модельдік
контрактінің нұсқаулық сипаты жайлы К.С.Мауленов те айтып кетеді.[18]
Бұл ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа жататындығын ұмытпағанымыз
жөн. Ал, азаматтық-құқықтық қатынастарда теңдік принципі қолданылады.
Бірақ, менің ойымша Модельдік ... 20 ... (Жер ... ... ... ... қорғау) талқылануға және өзгерістерге ұшыратуға
жатпауы тиіс. Бұл бөлім Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау
туралы» Заңына сәйкес ... ... ... ... ... ... А.А. ... мұнай өндіру өндірісіндегі шетелдік мұнай
компаниялары мен ... ... ... ... ... санатқа бөледі: концессиялар және ... ... ... ... ең ... ... бұл ... кезінде
қабылдайтын мемлекеттің жер қойнауына меншік құқығын концессонерге ... ... ... ... бұл құқықты өзінде қалдырады.[19]
Осыған байланысты Д. Василевская ... ... ... ... айырмашылығы минералдық ресурстарға қатысты меншік құқығына ... ... ... бір ... ... және ... ... мемлекеттерде жер қойнауына және ... ... ... ... ... ... ... шешілген. Осыған байланысты,
әлемдік шарттық қатынастар шеңберінде екі жүйе ... ... ... ... ... ... бөлу ... контракт пен сервистік
қызмет көрсету туралы контракт кіреді, ал концессиялық ...... ... ... ... ... ... меншігіне не жер учаскесін, не жер қойнауы учаскесін алмайды».[20]
Концессиялық жүйенің өмірге ... ... ... ... байланысты болса, контрактілік жүйе романо-германдық құқықтық
отбасынан бастау алады. Қазіргі Қазақстан мен ... осы ... ... ... жатқызуға болады.
Сонымен, әлемде қалыптасқан контрактілердің кейбір түрлеріне қысқаша
тоқталайық.
2.2. Концессия туралы ... ... ... ... ... ең алғаш рет 1991 жылы
23 желтоқсанда ҚР-ның ... ... ... ... туралы»Заңымен айқындалған болатын. Бірақ, 8
сәуір 1993 жылы бұл заң ... ... ... ... ... ... концессияның құқықтық табиғатына қатысты екі келіс
қалыптасқан. Осыларға сәйкес концессия - ... ... ... ... тек қана ... меншігінде
болатын жер қойнаулары мен өзге де ... ... ... ... құқықты қолдану актісі (әкімшілік немесе өзге ... ... ... ... Республикасының ... ... және ... ... ... ... 1 ... сәйкес, концессия – бұл ҚР Үкіметінің мүлікті,
жерді және оның қойнауын жалға буры ... ... бір ... ... ... үшін ... инвесторына берілетін рұқсаты.[21]
1993 жылы қабылданған № 103 ... ... ... ... ... ... ... терминалдар мен флоттарда
пайдалану және ұтымды қолдану, сонымен қатар порттарды салу мен онда қызмет
көрсету үшін ... ... ... қарастырады. Мұндай көзқарасты совет
өкіметі кезіндегі заңгерлер де ұстанған болатын, ... ... ... ... ... ... ... жеке қолданудан алынып тасталған
затқа байланысты жалпы билік органының шығарған актісі.[22]
Ал ... ... ... ... ең ... рет
Н.Б. Мухитдинов анықтама берген болатын. Осы анықтамаға сәйкес, бұл белгілі
бір шаруашылық қызмет ... ... ... үшін шетелдік заңды немесе жеке
тұлғаға берілетін рұқсат.[23]
Осыған орай мұндай келіске сүйенетін болсақ, ... ... бір ... ... ... қызметті (белгілі бір
объектілерді ... ... және ... жолы ... ... үшін
концессионерге беретін рұқсаты.
О.М. Тепловтың айтуы бойынша, концессия Ресей Федерациясы мемлекеттік
билігінің федералдық органымен шетел заңды ... ... бір ... Федерациясы территориясында орналасқан аумақты, соның ішінде шарт
негізінде Ресей Федерациясы заңнамасынан алыну ... ... ... пайдалану мақсатында беру туралы шығарылған нормативтік сипаттағы
акт.[24]
В. Лисица О.М. Тепловтың айтқанына келіспей, концессияның ... ... заңи ... ... жеке акт ... айтады. Концессия өздігінен
құқық нормасын туғызбайды, тек қана ... ... ... ... ... ... Мемлекет пен концессионер арасында ... шарт ... – бұл ... яғни «концессия» және «концессиялық шарт» сөздері
синоним болып табылады.
А. Кирин концессиялық шарт ... ... ... ... ... пен жеке инвестор арасындағы шарттық қарым-қатынас.
Бұл шарттың пәні ... ... ... оның ... мен ... ... сонымен қатар мемлекеттік монополия
болып табылатын қызметті жүзеге асыру үшін ... ... ... ... және ... ... ... кең түрлерін жүзеге асыру
болып табылады.[26]
В. Лисицаның пікірі ... ... ... ... ... акт ... рұқсат) пен шарттың элементтерін біріктіреді. Осы
мағынада концессияның қос табиғаты бар, яғни концессия - әкімшілік-құқықтық
шарт.[27]
Мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... концессиядан басқа лицензия, арнайы рұқсат
нысанында берілетін жағдайлар кездеседі. Осыған орай ... ... ... табиғаты әртүрлі деген ой-пікірлер бар.[28]
Негізінен, концессиялық шарттардың лицензиялық және тағы да ... ... ... ... әдістері және реттеу қайнар-
көздерімен айқындалады. Лицензиялық жүйеде ... ... ... шарт ... ... ... ... актісі нысанындағы
лицензия табылады. Лицезиялық жүйе концессионерді тең емес ... ... ... ... құралдар кеңірек қолданылады.
Сонымен қатар, оның мүддесіне қайшы мемлекеттік ... ... ... ... алмайды.
Мемлекет пен жеке тұлға арасындағы ... ... ... заңи ... ... ... да, ... арасындағы қарым-
қатынастар азаматтық құқық нормаларымен ... ... ... ... тарапынан инвесторға лицензия берудің негіздемесі болады. Берілген
лицензия дәлелдемелік сипатқа ие.
Концессиялық шарттардың тарихына көз ... ... ... ... ... ... өндіруге венесуэльдық мемлекеипен 24 тамыз 1856
жылы берілген болатын. Соңырақ, 1901 жылы ... ... ... 99 жыл
мерзімге концессия берілген болатын.
Венесуэлада мұнай кен орындарына қатысты концессиялық ... ... ... болды. Концессиялық режим бұл елде 1975 ... ... ... де, ... ... ... мемлекетке кері әсерін
тигізді. 24 қазан 1829 жылы Симон Боливардың декретімен табиғи ... ... ... ... Бірақ, мұнай кен ... ... ... мемлекет табиғи ресурстарға деген меншік
құқығын жоғалта бастады. Мұндай ... ... ... ... ұлттандыратын Конституциялық заң қабылдайды.[29]
Концессия туралы ойды қорыта келе, бұл контракт түрі ... ... және газ ... қолдану тиімсіз деген ой-пікірде тоқталғым келеді.
2.3. ... бөлу ... ... ... ... деп ... шыққан немесе өнімді бөлу туралы
контракт ең ... рет 1966 жылы ... ... «Продакшн шеринг»
қабылдайтын мемлекеттер мен халықаралық мұнай ... ... ... ... жаңа ... еді. Жылдар өте, бұл контрактіні
дүниежүзі мемлекеттері мойындап Египет, ... ... ... ... тағы да ... көптеген елдерде атақты ... ... бөлу ... мәні ... компаниясының мұнай операцияларын өз есебінен ... ... ... ... ... ... жағдайда өнімнің бір
бөлігі халықаралық мұнай компаниясының шығындарын өтеуге жұмсалады да (кост
ойл), ал ... ... ... ... белгілі бір пропорцияда
бөлінеді (профит ойл). Мысалы, 1977 ... ... ... ... ... компаниясы мен басқа да жеке ... ... бөлу ... ... ... 6 ... 3 тармағына сәйкес,
кост ойл бойынша есептелінген шығындарды алып ... ... ... ... ... ал ... 34,0909% пропорциясында бөлу
қарастырылған.[30] 
«Продакшн шеринг» контрактісі әлемде кеңінен таралған және ... ... ең ... ... ... табылады. Әдебиеттер мен
мерзімді басылымдарда, нормативтік ... бұл ... түрі тағы ... бөлу ... келісім» деген атаумен кездеседі.
Бірақ, әдетте, әлемдік іскерлік тәжірибеде шарттық ... ... және тағы да ... ... ... мүмкін.
Ғалымдардың айтуы бойынша бұл терминдердің барлығы «шарт» ... ... ... ... практикаға көз салып қарайтын болсақ, бұл ... ... ... ... заң қабылданған (Мысалы: Ресейде), ал Түркменистан
мемлекетінде арнайы ... ... ... ... ... 29 ... 2002 жылы қабылданған №
708 «Мұнай операцияларын жүзеге асырушы мердігерлермен келісім-шарттарда
Ұлттық компанияны ... ... ... ... ... ... ... туралы» (әрі қарай – ... ... ... ... ... Қаулысында өнімді бөлу туралы келісімге мынандай
түсінік берілген:
- Өнімді бөлу ... ... оған ... ... ... ... субъектісіне (мердігерлерге) мұнай операциялары
саласында өтемдік негізде және білгілі бір мерзімге ... ... ... ... ... ... іздестіруге, барлауға,
өндіруге және осыған байланысты жүмыстарды өз есебінен және өз тәуекелімен
жүргізуге міндеттенетін ... Осы шарт ... ... мен ... ... ... ... міндетті шарты мен тәртібінен, сондай-
ақ өтемдік өнімнің орнын ... ... ... ... ... кейін осы контракт негізінде бірнеше
маңызды ... ... ... Бұл Ақтөбе облысындағы кен орындарды
өндіруге «Эльф-Акитен» француз компаниясымен 30 жыл ... ... ... ірі газ бен ... ... кен ... өндіруге «Бритиш Газ»
бен «Аджип» компанияларымен 40 ... ... ... ... ... ... құзіретті органы мұнай мен газды өндіру саласында ... ... шарт ... ... осы контракт түріне басымдылық
береді.
Американдық ғалымдардың айтуы бойынша өнімді бөлу ... ... ... ... ... ... ... қарсы алатын мемлекетте
сол корпорацияның технологиялық білімін пайдалану және елге капиталды құю
арқылы тәуекелге ... ... ... ... ... ... Сондықтан, өнімді бөлу туралы контракт ... ... ... ... ... мұнай компаниясы болды, яғни, халықаралық
корпорация сол ... ... ... ... мемлекеттің ұлттық
мұнай компаниясы осы қызметті әрі қарай ... ... ... модель Қазақстан үшін өте тиімді. Сондықтан, келіп жатқан
инвесторларға олар ... ... ... әрі ... сол ... ... ... жағдайдағы объектіні қалдыру туралы келіссөз
болғаны ... ... ... ... Г.Т.Өтегенованың «Продакшн шеринг» контрактісі
мердігерлік шарт ... бірі деп ... ... ... ... ... 616 бабының 1 тармағына сәйкес мердігерлік
шарт бойынша бір тарап (бұл ... ... ... ... ... ... орган) тапсырмасы бойынша өз тәуекелімен белгілі бір жұмысты
атқаруға және белгіленген мерзімде оның ... ... ... ... жұмыс нәтижесін қабылдап алуға және оған ақы ... ... ... А.А. ... ... ... шетелдік мұнай компаниялары мен қабылдайтын ... ... екі ... ... ... концессиялар және
контрактілер (мердігерлік шарттар). ... бөлу ... ... ... ... ... ... Зерттеуші ойымен толығымен келісе
отырып, өнімді бөлу туралы контрактіні ... шарт ... заңи ... ... деп ойлаймын.[34]
Қазіргі кезеде өнімді бөлу туралы контрактінің концессиялық
контрактілірді ... ... ... жатқан тенденцияны
байқауымызға болады. Оның бірден-бір себебі ... бөлу ... ... ... тарапынан бақылау мен жұмыс істеу процесінің тұнықтығы
жоғарырақ болады және кен ... ... ... ... өзгерістерге
бейімделу қабілеті олып табылады.[35]
2.3. Сервистік қызмет көрсету туралы контракт
Мұнай және газ ... ... ... бір түрі – ... көрсету туралы контракт болып табылады. Бұл контракт түрі 1999 ... ... мен ... ... ... туралы» Жарлықтан
алынып тасталған болатын.
Әлемдік тәжірибеде – сервистік қызмет көрсету ... ... ... рет 60-шы жылдардың аяғында әсіресе мұнай өндіруші мемлекеттер мен
шикі мұнайдың сенімді жеткізуіне мүмкіндік алғысы келген мұнай ... ... ... ... ... ... 1966 жылы ... жылы Иракта және 1971 жылы Венесуэлада жасалған болатын. Соңырақ,
шетел ... ... ... ... ... ... елдердің
мемлекеттік мұнай компанияларымен осындай контракт түрі негізінде ... ... ... ... ... немесе оны өте жиі «сервистік»
деп аталатын контракт, ... ... бір түрі ... ... ... ... өз есебінен және тәуекелімен мұнай кен орындарын барлау
және ... ... ... ... ал ... ... Үкіметі) осы атқарылған жұмыстарды қабылдап алуға және ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарды
толығымен немесе бір бөлігін өзіне алуы ... ... ... ... ... туралы контрактілер тәуекелдік («риск сесвис») және
тәуекелсіз ... ... ... ... ... бөлінеді.
Сервистік қызмет көрсету туралы контрактіде негзінен ... ... ... ... қайталанады. М.К. Сулейменовтың ойы бойынша
олардың ең негізгі айырмашылығы ... ... ... ... контрактіде
сыйақы мұнаймен емес, ақшалай түрде беріледі. Мердігер сыйақы ... ... ... ... ... бір ... (20-дан 50-ге дейінгі пайыз
мөлшерінде) ... ... ... 3-тен 100% ... сатып алуға құқығы бар. Мұндай құқық болу үшін контрактіге
«сату кепілдемесі» (guaranteed sales) ... ... ... ... ... ... мердігер өз тарапынан өз тәуекелі
есебінен барлау бойынша жұмыстарды жүргізу үшін ... ... Жоба ... ... ... ... кеткен шығындарды толығымен өтеп,
ақшалай түрде немесе өнім түрінде есептесуі мүмкін.
«Риск ... ... ... ... ... ... ... Соның ішінде Бразилия, Аргентина, Перу ... ... ... және газ саласы жақсы дамыған немесе қаржылық ... ... ... ... осы ... қызмет көрсету ... ... ... ... айтқанда мұнай компаниясын
техникалық және консультациялық функцияларын атқару үшін жалдайды. Контракт
тағы да скважиналардың ... ... ... мұнай өндіру көсреткіштерін
ұлғайту үшін барланған және өндіріліп жатқан ... кен ... және ... ... ... ... үшін ... түрінің болашағы өте зор. Мысалға Қазақстан 2010 жылға мұнай
өндіруді 100 ... ... ... ... ... Тұтастай алғанда,
2010 жылға қарай Каспийдің ... ... 150-200 ... ... ... ... немесе бұл сол кездегі Таяу Шығыс елдерінің өндірістік
қуатының 12 пайызына ... ... ... және газ секторын құқықтық реттеуде шет елдердің тәжірибесі.
3.1. ТМД елдерінің мұнай және газ секторын құқықтық реттеудегі
тәжірибесі
Кейбір ТМД ... ... ... және ... ... рөл ... Сол себептен Қазақстан үшін мұнай өндіретін
мемлекеттердің жер ... ... ... және ... операцияларын
жүргізу бойынша тәжірибелерін білген өте маңызды. Ресейде ... ... ... ... 1995 ... 6 ... ... қабылданған «Өнімді бөлу туралы ... ... ... ... ... бұл заңға 1999 жылы 7 қаңтарда «Өнімді бөлу
туралы ... ... ... ... ... мен толықтыруларды
енгізу туралы» Заңымен және 1999 жылы 10 ... ... бөлу ... ... Федералдық Заңынан шығатын РФ заңдарына толықтырулар ... ... ... Заңымен өзгерістер енгізілген.
Ең алдымен, «Өнімді бөлу туралы келісім туралы» ... ... ... ... Осы заңда жер қойнауын пайдалану және
инвестициялық қызмет аясында РФ заңдарын дамыту үшін ... ... РФ ... ... РФ ... шельфте және РФ ерекше
экономикалық зона ... ... бөлу ... ... ... ... шикізатты іздеу, барлау және өндіруге ресей және шетел
инвестицияларын тартуды жүзеге асыру процесінде ... ... ... бекітеді. Осы заңның 2-бабында өнімді бөлу туралы
келісімге анықтама берілген. Яғни, ... бөлу ... ... бойынша, бір
тарап РФ кәсіпкерлік қызметінің субъектісіне (одан әрі инвестор) ақылы
негізінде және белгілі бір ... ... ... ... шикізатты
өндіруге айырықша құқықты беруге , ал екінші тарап инвестор көрсетілген
жұмысты өзінің ... және ... ... ... ... ... Осы ... заңының негізінде келісімде тараптардың
арасында жер қойнауын пайдаланумен байланысты, соның ... ... бөлу ... қажетті жағдайларды анықтайды. Өнімді бөлу туралы
келісімнің негізінде, белгіленген және барланған ... ... ... қорынан 30 пайыздан артық емес мөлшерінде ғана беруге
рұқсат етілген.
Сөйтіп, нақты осы ... ... ... ... Осы ... 6 ... осы келісім мемлекет пен конкурстың немесе
аукцион жүлдегерлерінің арасында, тараптардың келісілген мерзімінде, бірақ
конкурстың немесе аукционның нәтижесін жарияланған ... ... бір ... ... ... Ал жер қойнауы дәстүрлі аумағында тұратын аз
санды халықтың шаруашылық қызметіне кедергі ... ... ... онда ... ... ... ... немесе ұсынуынсыз
дәстүрлі табиғи пайдалану режимнің бұзылғаны үшін компенсацияны ... ... ... біз ... ... мен газдың құқықтық
реттелуін қарастырайық. Жер қойнауын пайдалану аясындағы қатынастарды
реттейтін Әзірбайжандағы ... ... ... акт 1998 жылы ... ... «Жер қойнауы туралы» Заң болып табылады. Бұл Заң 7
тарауды ... 48 ... ... Осы заңның 8 бабына сәйкес жер
қойнауын ... ... ... және шетел
мемлекетінің жеке және заңды тұлғалары ... ... Жер ... ... мен ... белгіленген тәртіппен атқарушы
органдардың арнайы рұқсатын алған сәттен бастап туындайды. Ал заңның 12
бапқа сәйкес жер ... ... ... ... ... ... зерттеу үшін – 5 жылға дейінгі мерзімге;
2. пайдалы қазбаларды өндіру үшін – 25 жылға дейінгі мерзімге;
3. ... ... ... ... – 30 ... дейін.
Жер қойнауын пайдалану мерзімі осы құқықты ұсынған кезден бастап
саналады. Егер де жер ... ... ... ... ... ... ... тараптардың келісімі бойынша жер қойнауын
пайдалану мерзімі ұзартылуы мүмкін.
Сөйтіп, әзірбайжандық мұнай мен ... ... ... және тәжірибесін қарастырайық. О.Р. ... ... ... келісімнің ерекшелігі мен қосымша белгілері мынадай:
1. Әзірбайжан мемлекеті Әзірбайжан мемлекеттік мұнай компаниясы ... ... ... және әр түрлі жағдайда қатыса отырып (Мысалы,
бірінші консорциумда Әзірбайжан Республикасы үшін 10 ... ... ... ... ... ... табылады.
2. Заңдық реттеудің жоқтығы (өнімді бөлу туралы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің заң
тәжірибесі бойынша концессиялық төлемдердің және олардың ... ... ... ... ... ішінде роялтиді атауға
болады. Роялти – жер ... ... ... үшін жалдау және
ресурстарды пайдалану құқығы үшін төлемақы болып табылады. Осы төлемдер
жылдық ... ... ... ... ... алып ... жердің
көлемін біртіндеп минимумға түсіру үшін жалдау төлемақысын және роялти
ставкаларын жүйелі түрде ... ... ... қатар, концессионер
біржолғы қаржылық жарнаны (бонусты) ... Оның ... ... ... Өкінішке орай, бонустан басқа жоғарыда аталған ... ... қол ... контрактілерде өз көрінісін таппаған.[38]
К.С. Мәуленовтың пікірі бойынша тағы бір ... ... ... осы ... Әзірбайжан Республикасының
Парламентінің ратификациясынан өтуі болып табылады.[39]
Түркменистан Республикасының мұнай кәсіпкерлік құқықтық режимінің өз
ерекшеліктері бар. Мұнай кәсіпкерлігінің ... ... ... ... - ... ... ... 1992 жылы 14 желтоқсанда
қабылданған «Жер ... ... Заң, 1996 жылы 30 ... ... ... туралы» Заң, «Көмірсутектік ресурстар туралы заңды
жүзеге асыру бойынша шаралар ... ... ... ... және тағы ... ... ... органмен берілген лицензия
негізгі құжат болып табылады, сондықтан контракт ... ... ... ... ... Қазақстанда мұндай жүйе 1999 жылы ... ... ... сәйкес алынып тасталды.
Одан әрі, жер қойнауын пайдалану қатынастарды реттеу «Жер ... ... 4-5 ... ... ... туралы» Заңның 4-6
баптарына сәйкес, табиғи ... және жер ... ... ... аспектіде жүктелген: 1) Президентке; 2) Министрлер Кабинетіне; 3)
Президентпен тағайындалған табиғи ... ... ... мемлекеттік орган (Құзыретті орган); 4) Арнайы сұрақтарды
реттейтін басқа да ... ... ... ең көп ... ... ... мұнай операцияларын жүргізу үшін лицензияның беру тәртібін
қарастырып өтейік. ... ... ... ... 14 ... жер ... үстінде табылған табиғи ресурстар лицензияның
негізінде өндірілуі мүмкін және лицензиат тек ... ... ... асыра алады.
Лицензиат болып негізінде: 1) түркмендік заңды және жеке тұлғалар; 2)
«Көмірсутектік ресурстар ... ... 14 ... ... ... ... немесе өзінің филиалын тіркеген шетел заңды ... бола ... 1998 жылы 18 ... ... ... ... ... жүргізу үшін лицензияларды беру ... ... ... шетел лицензиаттарға өте қатал талаптар қойылған.
Бірақ, осы талаптар «Көмірсутектік ресурстар туралы» Заңға қайшы келеді.
«Көмірсутектік ... ... ... 7, 18 ... ... ... мен ... төмендегідей болып табылады:
1) Барлауға арналған лицензия – екі жылға ... ... 6 ... ... ... ... ... – біржолғы негізде бес жылға ұзарту құқығымен
20 жылға дейін;
3) Барлауға және өндіруге арналған ... – жеті ... ... 26 ... ... ... Заңның 12 бабына сәйкес, Барлауға лицензиясы бар лицензиат
егер де коммерциялық ашуды жасайтын болса, онда оның Өндіруге ... ... ... ... ... ... ... Заңның 23 бабында мұнай
операцияларын ... үшін ... ... ... Олар ... өнімді бөлу туралы келісім;
2) біріккен қызмет туралы келісім;
3) жоғарыда ... ... ... және осы ... ... ... да келісімдер.
1997 жылы 6 маусымда «Құзыретті орган және модельдік контрактілер
туралы» ... ... ... Осы Жарлыққа сәйкес, өнімді бөлу
туралы және біріккен қызмет туралы контрактілердің моделі ... ... ... ... ... ... ... сияқты ұсыныстық сипатқа ие.
Сөйтіп, көмірсутектерді өндіруге арналған түркмендік режимге анализ
жасай отырып, лицензияның контракттіге қарағанда күші басым екендігі ... ... ... ... ... бөлу туралы келісімдердің және
біріккен қызмет ету туралы келісімдердің ... ... ... ... ... ... онда ... келісімдер жарамсыз болып қалады.
Ал Өзбекістандық жер қойнауын ... ... ... келетін болсақ, онда мұнай кәсіпкерлігінің
аясында қатынастарды реттейтін негізгі құқықтық актілер мыналар: 1994 жылғы
«Жер қойнауы ... Заң, 1995 ... ... ... Заң, 1999 ... ... ... 2000 жылғы «Мұнай мен газды барлау, өндіру үшін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Өзбекстан Республикасының «Жер қойнауы туралы» ... ... және 51 ... тұрады. Пайдалы қазбаларды өндіру арнайы рұқсаттың
негізінде ғана жүзеге асады. Лицензияның беру тәртібін Министрлер Кабинеті
анықтайды. Заңды және жеке ... бір ... ... жер ... ... ... беруі көзделген. Президенттің 2000 жылғы
Жарлығында Үстірт аумағында қарқынды ... ... ... ... ... ... ... Осы Жарлықтың 2 бабында кен орындарында
шарт негізінде геологиялық барлау жұмыстарының ... жаңа ... ... кен ... ашылған болса, онда концессиялық шарттың негізінде шетел
инвесторларға ... ... ... ... 25 жылға дейін өндіру
құқығы беріледі деп көрсетілген. Бұл норманың маңыздылығы, ... ... ... 15 ... тең ... табылатындығы (Концессия туралы Заңның
17 бабына сәйкес). Сонымен ... бұл ... ... инвесторларын
ынталандыру үшін салықтан босату жүйесі көзделген. Мысалы, шетелдік мұнай
компаниялар мұнай мен газды ... және ... ... ... ... ететін мердігерлер мен субмердігерлерді осы жұмысқа
тартатын болса, барлық салықтардан, төлемдерден, кеден төлемдерінен (тек
қана кедендік ... ... және ... да ... босатылады.
Шартпен көзделген аумақта шетел компанияларының эксклюзивтік негізде іздеу
және барлау жүргізу жұмыстарының ... 5 ... ... ... Егер ... осы ... ... барлау жұмыстарды одан әрі жүргізуге
қызығушылық білдіртетін болса, тағы 3 жыл мерзімге ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беріледі. Сонымен
қатар біріккен кәсіпорындарға елеулі жеңілдіктер беру ... ... мен газ кен ... ... мен ... ... ... асыру
барысында мұнай мен газды өндіру күнінен бастап, табысқа салынатын салықтан
7 жылға ... ... ... мерзім өткеннен кейін, жоғарыда
көрсетілген біріккен кәсіпорындар ... ... ... ... 50
пайызын ғана төлейді. Сонымен бірге Министрлер Кабинеті кейбір жағдайларда,
Өзбекстан Республикасында іздеу, барлау және ... ... ... ... ... ... мен ... өкілетті орган мен стратегиялық инвесторларлар арасында ешбір конкурс
немесе аукцион өткізбей-ақ, тікелей келіссөз негізінде ... ... ... мұнай туралы заңнамасына тоқталайық. «Мұнай
және газ туралы» Қырғыз Республикасының Заңы 1998 жылы 18 ... ... ... 1998 жылы 8 ... ... қол ... Осы ... ерекшелігі - ТМД елдерінің Мұнай туралы заңнамалары сияқты
тарауларға бөлінбеген, тек 40 ... ... ... мен газ ... ... ... ... және газ меншігіне қатысты негізгі механизмдер көзделген.
Негізінен Қырғыстан Республикасының Конституциясына, «Жер ... ... және ... да ... ... ... ... Қырғызстан
Республикасының жер қойнауында жатқан мұнай мен табиғи газдың барлық
геологиялық ресурстары ... ... ғана ... Осы мұнай туралы
заңнаманың ерекшелігі мұнай мен газды өндіру барысында концессиялық шарттың
қолданылу мүмкіндігі болып ... ... және газ ... ... ... сәйкес, мұнай-газ саласында қызмет ету туралы концессия «Қырғызстан
Республикасындағы концессиялар және шетел концессиялық кәсіпорындар ... және ... ... және ... мемлекеттік сатып алу
туралы» Заңына сәйкес ... ... ... ... ... кен орындардың табиғи құндылығының негізінде анықталады. «Мұнай
және газ туралы» Заңның 10 ... ... ... ... ... ... белгіленген. Мұнай жән газ саласындағы жобаларда қызмет ету
үшін ... ... ... ... Үкіметінің
Қаулысымен бекітілген тендерлік комиссия өткізеді. «Тауарларды, жұмыстарды
және қызметті мемлекеттік сатып алу туралы» ... ... ... ... тендердің (конкурстың) тәртібі мен мерзімі хабарланады.
Ал осы ... 21, «Жер ... ... ... 21 бабына сәйкес мұнай
мен газды және олардан өңдеген өнімді сатып алуға басым құқығы Қырғызстан
Республикасына тиесілі. Егер де ... ... мен ... ... одан
өңделген өнімді сатса немесе экспортқа шығарса, онда ол осы операциялар
туралы бір ай ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарға хабарлауға міндетті. Осы заңның 22 ... егер де ... ... ... болса, онда Қырғызстан
Республикасының ... ... ... және олардан өңдеген өнімнің толық
көлемін немесе жартысын реквизициялуға құқылы деп айтылған. ... ... ... ... ... 6 ай ... натуралды
немесе ақшалай түрде компенсацияны төлеуге міндетті.
Мәуленовтың ... ... , ... ... ... айқын
көрсетілмеген. Осы түсінікке кіретін жағдайлар мен оқиғаларды нақты тізімге
енгізбеген. Осыған байланысты мемлекет өз мүддесін қорғау үшін кез-келген
өзіне ... ... ... ... ... салуға ықтимал.
Екінші маңызды жағдай болып, осы бабта реквизицияға ұшыраған ... ... және ... өңдірген өнімнің өтемақылары нарықтық бағаға сәйкес
жүзеге асыратындығы туралы ештеңе айтылмаған.[40]
Ресей Федерациясында 1995 ... 6 ... ... бөлу ... ... ... Заңы қабылданған. Ресей Заңының ерекшелігі
ретінде шарттың бір тарабы ретінде Ресей ... ... РФ-ң ... РФ ... ... ... ... түседі.
Қазақстан Республикасына келетін болсақ мемлекеттің атқарушы билік
органы - ... өз ... ... ... ... ... береді.
Құзыретті орган шарт жасасқаннан кейін оның ... ... ... ... ... Жабық Акционерлік Қоғамы (2002 жылдың 20
ақпанында қабылданған ҚР Президентінің №811 «Ел ... ... ... ... ... ... әрі қарай қамтамасыз ету шаралары
туралы» Жарлығына сәйкес құрылған болатын) жүзеге асырады. Менің ... ... ... ... бұл ... тиімсіз. Мұндай органдардың
неғұрлым көп болуы, ... ... мен ... ... ... жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, мұнай және газ саласында
контрактілерді ... ... ... бақылау жасау сияқты
өкілеттіктерді жүзеге ... ... бір ... ... жөн. Ондай орган
ретінде республикаға мұнай және газдың ... ... келе ... ... ... құрылғаны дұрыс болар еді. Мұндай министрліктің құрылуы
туралы ақпараттар мерзімді басылымдарда да шығып ... мен ... ... ... «Локомотиві» деп атасақ
қателеспейміз. Біздің еліміз үшін мұнай және газ ... ... және ... да ... ... жағынан дамыту
шараларын ұйымдастыру өте маңызды мәселе ... ... ... мен газ
секторының еліміздің болашағына елеулі түрле әсер ету ... ... өзін ... ... ... ... Ұлттық Мұнай
Қорын құрып отыр.[42] Бұл Қор әсіресе мұнай мен газды сатудан түсетін пайда
есебінен құрылып, ... ... ... 2010 ... ... ... 100
млн. тоннаға дейін жеткізуді көздеп отыр. Ал оның дұрыс құқықтық реттелуі
мұнайдың халық игілігіне ... ... ... ... ... ... және газ саласындағы контрактілердің болашағы мұнай және ... даму ... ... ... зерттеу нәтижесінде мынандай қорытындыға келдім:
1. Қазіргі жағдайда Қазақстан үшін өнімді бөлу туралы және сервистік
қызмет ... ... ... қолдану экономикалық та, саяси
тұрғыдан да тиімдірек.
2. Жоғарыда айтылғандай еліміздегі ... ... ... ... ... ... операцияларға арналған. Сондықтан, бұл жекелеген
жер қойнауы операцияларының ерекшеліктерін, соның ... ... мен ... операциялардың ерекшеліктерін қамти алмайды.
Мысалы, осы мәселе көрші Түркменистан мемлекетінде аталып ... бөлу ... ... ... жеке ... ... ... арқылы
реттеліп отыр.[43] Мұны мен дұрыс деп ойлаймын. ... бұл ... ... бөлу ... ... ... ... мен қасиеттерін
көрсетуге мүмкіндік береді. Бірақ, бұл ... ... ... ... ... ... ... айтылғандарды ескере отырып, өнімді бөлу туралы контрактіге
қатысты мемлекет арнайы Ресейдегі сияқты заң қабылдауы немесе Түркменистан
мемлекетіндегі сияқты ... ... ... бекітуі тиіс.
3. Қазақстан Республикасы жоғарғы оқу орындарының заң факультеттерінде
«Энергетикалық құқық» деп ... ... оқу ... ... ... Бұл ... ... құқық салаларынан құралып, кешенді түрде ... ... ... ... ... ... ішінде контрактілерге
қатысты қатынастар азаматтық құқық пен халықаралық жеке ... ... ... ... оқу ... ... ... атындағы Мәскеу мемлекеттік
университетінің заң факультетінде және Мәскеу мемлекеттік заң академиясында
дәріс беріліп жүр.[44]
Қолданылған қайнар қөздер
Нормативтік-құқықтық актілер:
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... бөлім) .
1992 жылы 20 мамырда қабылданған «Жер ... және ... ... ... ... Кодекс (күшін жойған).
1996 жылы 27 қаңтарда ҚР Президентінің «Жер қойнауы және жер ... ... Заң күші бар ... ... 18 сәуірінде ҚР Президентінің «Мұнай операциялары туралы»
Жарлығы (күшін ... ... 28 ... ҚР ... ... ... Заң күші ... жылдың 31 ... ... ҚР ... ... жер ... ... операцияларын жүргізу жөнінде
Модельдік контрактіні бекіту ... № 1015 ... ... 29 ... қабылданған ҚР Үкіметінің «Мұнай ... ... ... ... ... ... ... қатысуы арқылы мемлекеттік мүдделерді білдіру ережелері туралы» №
708 Қаулысы.
2002 ... 20 ... ... ҚР ... №811 ... мұнай және газ секторларында мемлекеттің мүдделерін әрі
қарай қамтамасыз ету шаралары туралы» Жарлығы
10. 1995 ... 6 ... ... Федерациясының Мемлекеттік Думасымен
қабылданған «Өнімді бөлу туралы келісім туралы» Федералдық Заңы
Әдебиеттер:
11. ... Е.Б. ... ... ... ... ... ... Казахстан». Алматы, 2001 жыл
12. «Гражданский Кодекс Республики Казахстан» (Общая часть. Комментарий. ... ... Кн. 1). ... редакторлар: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. –
Алматы: Жеті Жарғы, 1998жыл.
13. ... Н.Ә. ... он ... ... ... 2003 жыл, 158 бет
14. Маттей У., Суханов Е.А. Основные положения права собственности. – ... ... ... и ... ... в РК» под ред. проф. Сулейменова
М.К., Алматы: Жеті Жарғы, 1997ж.
16. Мауленов К.С. «Государственное ... и ... ... в
сфере иностранных инвестиций в РК» Алматы, 2000 ж.
17. Мауленов К.С. «Правовое регулирование нефтебизнеса в государствах СНГ»
// ... МОН РК, НАН РК. ... ... наук. 2002 ж. №3
18. Конопляник А.А. «Основные виды и ... ... ... в
нефтяной промышленности капиталистических государств, ... ТНК ... ... М., ... ... Б.А. «Концессионное право Союза ССР» М.: 1925ж. 5 бет.
20. Мухитдинов Н.Б., ... А.Ж., ... С.П. ... ... РК», ... ... 1992ж.
21. Ларрасабль Р., Перес Л. «Нефть и будущее Венесуэлы». М.: Мысль, 1980ж.
22. «International ... ... Den ver, ... ... В.В. ... ... ... право». – М.: Издат. Норма.
2000ж.
24. М.М. ... ... ... ... М.: Международные
отношения, 1994ж.
25. Боганчиков С.М., Перчик А.И. «Соглашение о разделе ... ... ... ... и ... М.: Нефть и газ, 1999ж.
26. Надиров Н.К. «Нефтегазовый комплекс Казахстана»// ... и Газ, ... ... ... С.Т. ... о разделе продукций в Казахстане»// Нефть и
Газ, №2, 2001 ... ... Ж.С. ... ... ... ... ... законодательства о нефти, о недрах ... иных ... ... РК). По ... для ... нефтегазавой отрасли, Алматы, 2002 жылдың 27-28
қыркүйегі.
29. Василевская Д. «Концессионное законодательство и его ... в ... ... ... Нефть, Газ и Право №3 (39), 2001ж.
30. Теплов О.М. ... ... при ... о ... в ... Федерации »// Государство и
право. 1994ж. №11
31. В. Лисица «Концессия как ... ... ... ... // ... Газ и ... ... 2001ж.
32. Кирин А. «Инвестиционная политика и право» // Экономика и ... ... ... А.А., ... М.А. ... ... ... климат в России» // Инвестиции в России. М.: 1995 №5 (12)
34. 32. ... С.А. ... к ... ... «О ... ... ... М.: Юрист, 1997ж.
35. «Возможно будет создан Миннефтегаз»//Панорама №33, 30 августа 2002ж
36. ... ... себя от ... ... ... ... сектор Туркменистана //Нефть, Газ и Право, 1/2001 35 бет.
-----------------------
[1] ... Н.К. ... ... ... ... и Газ, №3, ... 9 бет
[2] Алимов С.Т. «Соглашение о разделе продукций в Казахстане»// Нефть и
Газ, №2, 2001 жыл, 114 бет
[3] ... Н.Ә. ... он ... ... ... 2003 жыл, 158 бет
[4] Қазақстан Республикасының Конституциясы // «Юрист» анықтама-құқықтық
жүйесі
[5] 1992 жылы 20 мамырда қабылданған «Жер ... және ... ... ... ... ... ... жойған)// «Юрист» анықтама-құқықтық
жүйесі
[6] 1996 жылы 27 қаңтарда ҚР Президентінің «Жер қойнауы және жер ... ... Заң күші бар ... // ... анықтама-құқықтық жүйесі
[7] 1995 жылдың 18 сәуірінде ҚР Президентінің «Мұнай операциялары туралы»
Жарлығы (күшін ... // ... ... ... 1995 ... 28 маусымында Қазақстан Республикасы Президентінің «Мұнай
туралы» Заң күші бар ... // ... ... ... ... Ж.С. «Особенности правового регулровния недропользования»
(критический анализ законодательства о нефти, о недрах и недропользовании,
иных нормативно-правовых актов РК). По материалам ... для ... ... ... 2002 ... 27-28 ... Қазақстан Республикасы Конституциясының 6 бабының 3 тармағы // «Юрист»
анықтама-құқықтық жүйесі
[11] Маттей У., Суханов Е.А. Основные ... ... ...... ... 184 бет
[12] Маттей У., Суханов Е.А. Аталған еңбекте. 154-185 бб.
[13] Жүсіпов Е.Б. з.ғ.к. дисс. «Правовое регулирование недропользования в
Республике ... ... 2001 жыл, 13 ... ... Е.Б. з.ғ.к. дисс. «Правовое регулирование недропользования в
Республике Казахстан». Алматы, 2001 жыл, 14 –15 бб.
[15] «Гражданский Кодекс Республики Казахстан» ... ... ... ... ... Кн. 1). ... ... М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. –
Алматы: Жеті Жарғы, 1998жыл, 287-288 бб.
[16] «Право и иностранные инвестиций в РК» под ред. ... ... ... Жеті Жарғы, 1997, 162 бет
[17] Жүсіпов Е.Б. з.ғ.к., дисс. «Правовое регулирование недропользования в
РК» ... 2001 ж. 109 ... ... К.С. ... ... и правовое регулирование в
сфере иностранных инвестиций в РК» Алматы, 2000 ж, 218 бет.
[19] Конопляник А.А. ... виды и ... ... действующих в
нефтяной промышленности капиталистических государств, между ТНК и
принимающими ... М., ... ... Д. ... законодательство и его место в в
российской системе недропользования»// Нефть, Газ и Право №3 (39), 2001ж.
26 бет.
[21] Ведомости Верховного ... ... ... 1992ж. №3, 128 бет.
[22] Ландау Б.А. «Концессионное право ... ССР» М.: 1925ж. 5 ... ... Н.Б., Тукев А.Ж., Мороз С.П. «Горное право РК», учебное
пособие, Алматы, 1992ж. 48 ... ... О.М. ... недропользования при формировании
законодательства о концессиях в Российской Федерации »// Государство и
право. 1994ж. №11, 144 бет
[25] В. Лисица ... как ... ... ... ... // ... Газ и ... №3(396) 2001ж., 23 бет.
[26] Кирин А. «Инвестиционная политика и право» // Экономика и жизнь. 1995,
№34, 8 ... В. ... ... как ... ... ... с
инвестором» // Нефть, Газ и Право №3(396) 2001ж., 24 бет.
[28] Мұндай пікірді концессиялық шарттардың жеке ... ... ... ... (М: Конопляник А.А., Субботин М.А.
«Концессионное законодательство и инвестиционный климат в ... ... в ... М.: 1995 №5 (12) 17-18 бб.; ... С.А. ... к
Федеральному Закону «О соглашениях о разделе продукции» М.: Юрист, 1997ж.
8,15,17бб. ... ... Р., ... Л. ... и ... ... М.: ... 1980ж.
13 бет.
[30] «International Petroleum Transactions», Den ver, ... ... ... В.В. ... ... ... право». – М.: Издат. Норма.
2000ж., 203 бет. М.М. ... ... ... ... М.:
Международные отношения, 1994ж. 200-201 бб.
[32] «International Petroleum Transactions», Den ver, Colorado, 1993жыл,
335 бет.
[33] ... и ... ... в РК» под ред. проф. Сулейменова
М.К., Алматы: Жеті Жарғы, 1997, 172 бет.
[34] Конопляник А.А. ... виды и ... ... действующих в
нефтяной промышленности капиталистических государств, между ТНК и
принимающими странами». М., 1991жыл.
[35] Боганчиков С.М., ... А.И. ... о ... ... ... ... ... и экономика. М.: Нефть и газ, 1999ж.
478482бб.
[36] Назарбаев Н.Ә. «Сындарлы он жыл». – Алматы: Атамұра, 2003 жыл, 158 бет
[37] Собрание ... РФ, 1996ж., №1, 18 ... ... К.С. ... ... ... в государствах СНГ»
// Известия МОН РК, НАН РК. Серия ... ... 2002 ж. №3, 22 ... Мауленов К.С. Аталған еңбекте. 22 бет
[40] Мауленов К.С. «Правовое регулирование нефтебизнеса в государствах ... ... МОН РК, НАН РК. ... ... ... 2002 ж. №3, 31 бет
[41] «Возможно будет создан Миннефтегаз» //Панорама № 33, 30 августа 2002
г.
[42] «Казахстан ... себя от ... ... ... 72 ... ... ... Туркменистана //Нефть, Газ и Право, 1/2001 35 бет.
[44] ... Газ и ... № 1(37) 2001 ж. 49 бет.

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Интергаз Орталық Азия» ақ компаниясы қызметіне талдау14 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Мұнай- газ өндіру кәсіпорындарының инвестициялық қызметі53 бет
Мұнай-газ саласындағы инвестициялық-инновациялық даму проблемалары110 бет
Экономикалық тәуекелділікті басқарудың теориялық негіздері87 бет
Қазақстан мұнай-газ ресурстарының тиімділігін арттыруды көтерудің негізгі жолдары88 бет
Қазақстан Республикасының мұнай-газ бизнесіндегі мұнай нарығының жағдайын талдау62 бет
Құқықтық негіз10 бет
Қазақстан Республикасында мұнай газ кешенін мемлекеттік реттеу81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь