Дебиторлық борыштардың есебiн ұйымдастыру

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


ІІ тарау. Дебиторлық борыштардың есебiн ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы бойынша есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Күмәнді қарыздар бойынша резервтер есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.3. Берілген аванстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қоғамымыздың даму кезеңдерiнiң қай сатысында болмасын дамудың объективтi экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол заңдарды пайдалану шараларын дұрыс белгiлеу үшiн есеп жұмыстарын, әсiресе бухгалтерлiк есеп жұмыстарын дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор.
Қоғамдық даму нәтижесiнде бухгалтерлiк есептiң ұйымдастырылуына қойылатын талаптардың өсiп, мiндеттерiнiң даму үстiнде болғаны, оған сәйкес бухгалтерлiк есептiң вормаларының үнемi жетiлдiрiлiп отырғаны бухгалтерлiк есептiң даму тарихынан белгiлi.
Қазiргi нарықтық экономикаға түбегейлi көшу кезеңiнде бухгалтерлiк есепке жуктелетiн мiндеттер қай кездегiден болмасын күрделiрек болып отыр.
Қазiргi кәсiпорындар, мекемелер мен ұйымдар жөнiндегi заңға сәйкес, халық шаруашылығының қайсы саласындағы кәсiпорындар болмасын, олардың өндiрiстiк және финанстық iс-әрекеттерi өз шығындарын өзi қайтару және өзiн-өзi қаржыландыру принциптерiне негiзделуi тиiс.
Ауылшаруашылық мекемелерi мен басқа мекемелердiң, ұйымдардың және жеке адамдардың арасында алды-ала жоспарлауға келмейтiн көптеген есеп айырысу операциялары кездеседi. Ондай есеп айырысу операцияларының есебiн жүргiзу үшiн шоттардың жоспарында «Дебиторлар мен және кредиторлармен есеп айырысу» қаралған. Құрылымы жағынан активтi және пассивтi, ал қызметi жағынан есеп айырысу шоты.
Кәсiпорындармен, кәсiпкерлермен және жекеленген адамдармен алыс-берiс операцияларының нәтижесiнде белгiленген мерзiмдерiнде өндiрiлмеген және олардың келешекте өндiрiлуiнiң кепiлдiгi. Жоқ дебиторлық қарыздар пайда болуы мүмкiн.
Нарықтық экономика жағдайында дебиторлық қарыздардың көлемi, оларды өтеу жағдайы кәсiпорынның табысты қызмет атқаруына тiкелей әсер етедi.
1. «Бухгалтерлiк есеп туралы» заң.
2. Бухгалтерлiк есеп стандарттары.
3. Әбдiқалықов Т.Ә. шағын кәсiпорында бухгалтерлiк есептi ұйымдастыру.
Алматы, 1998 ж.
4. Ержанов М. «Учётная политика» Алматы 2000 ж.
5. Тасмағамбетов Т. басқалары. кәсiпорындағы бухгалтерлiк есеп. Алматы 2003 ж.
6. Радостовец В.К. «Финансовый и управленческий учёт на предприятии», Алматы 2002 ж.
7. Баканов М.И. Шеремет А.Д. «Теория экономического анализа»
Москва – 1986
8. Дюсембаев К.Ш. « Аудит ианализ финансовой отчетности»
Алматы-1998
9. Родостовец В.К. « Кәсіпорындағы бкхгалтерлік есеп» Алматы – 2003
10. Кондраков Н.И. « Бухгалтерский учет и аудит» Москва – 1994г.
11. Козлова Е.П. Парашутин И.В «Бухгалтерский учет» Москва – 1994г.
12. Шеремет А.Д. « Комплексный экономический анализ деятельности предприятия» Москва: Экономика 1974г.
13. Тасмағанбетова Т. « Қаржылық есеп» Алматы- 2001ж.
14. Баргольц С.Б. Тация Т.Н. « Экономический анализ хозяйственной деятельности предприятия» Москва: Экономика 1986г.
15. Друри «Введения в управленческий и бухгалтерский учет» Москва: Юнити 2001г.
16. Ковалева О.В. « Бухгалтерский учет и аудит» Феникс 2000г.
        
        Мазмұны.
Кiрiспе....................................................................
....................................................
ІІ тарау. Дебиторлық борыштардың есебiн
ұйымдастыру....................................
2.1. Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы ... ... ... ... ... ... Берілген
аванстар..................................................................
....................
Қорытынды...................................................................
..............................................
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
.........................
Кiрiспе.
Қоғамымыздың даму кезеңдерiнiң қай сатысында болмасын дамудың
объективтi экономикалық заңдылықтарын анықтау және ол заңдарды пайдалану
шараларын дұрыс белгiлеу үшiн есеп ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Қоғамдық даму нәтижесiнде бухгалтерлiк есептiң ұйымдастырылуына
қойылатын талаптардың өсiп, мiндеттерiнiң даму үстiнде болғаны, оған сәйкес
бухгалтерлiк есептiң вормаларының үнемi ... ... ... даму ... белгiлi.
Қазiргi нарықтық экономикаға түбегейлi көшу кезеңiнде бухгалтерлiк
есепке жуктелетiн мiндеттер қай кездегiден болмасын ... ... ... ... ... мен ... жөнiндегi заңға сәйкес,
халық шаруашылығының қайсы саласындағы кәсiпорындар болмасын, ... және ... ... өз ... өзi қайтару және өзiн-
өзi қаржыландыру принциптерiне негiзделуi тиiс.
Ауылшаруашылық мекемелерi мен басқа мекемелердiң, ұйымдардың
және жеке ... ... ... ... ... ... ... операциялары кездеседi. Ондай есеп айырысу операцияларының есебiн
жүргiзу үшiн шоттардың жоспарында ... мен және ... ... ... ... ... активтi және пассивтi, ал қызметi
жағынан есеп айырысу шоты.
Кәсiпорындармен, кәсiпкерлермен және ... ... ... ... нәтижесiнде белгiленген мерзiмдерiнде өндiрiлмеген
және олардың келешекте өндiрiлуiнiң кепiлдiгi. Жоқ дебиторлық ... ... ... ... жағдайында дебиторлық қарыздардың көлемi,
оларды өтеу жағдайы ... ... ... атқаруына тiкелей әсер
етедi.
Дебиторлық қарыздар шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң ... ... ... үлесiн құрағандықтан, оларды дұрыс есепке
алудың маңызы күннен күнге артып ... ... ... ... ... ... ... оларды дұрыс жiктеп, талап етуге мүмкiндiк туады.
Дипломдық жұмыста дебиторлық қарыздарды есепке алу мәселелерi
жан-жанқты қарастырылған: ... ... мен ... ... ... ... алу, ... iшiнде алынуға тиiстi қарыздардың,
алынған векселдердiң есебi; басқа да дебиторлық қарыздарды есепке алу,соның
iшiнде ... ... ... ... зиян ... алу.
Сонымен қатар факторингалық және ... ... ... қарыздардың жаңа түрлерi ретiнде жазылған.
Дебиторлық қарыздардың ... ... ... ... ... мысалдар қарастырылып, шоттардың
корреспонденциясы құрастырылған.
ІІ тарау. Дебиторлық борыштардың ... ... ... – деп ... бiр ... ... заңды
және жеке тұлғалардың шаруашылық субъектiнiң оларға көрсеткен ... ... ... мен қвзметкерлердiңсубъектiден аванс ретiнде
алған ... ... ... ... тауарлары мен материалдары үшiн
қайтаруға тиiстi борыштарын айтады. Осы ... ... ... ... мен ... сондай-ақ жеке тұлғалар дебиторлар болып
табылады.
Есеп беретiн уақыттан кейiнгi бiр жыл iшiнде ... ... ... ... ... есептелiнедi. Олардың қатарына
жататындар:
- ағымдағы активтердi ... ... ... ... (алдын-ала
төленген) төлем;
- тапсырылған (берiлген) шоттар бойынша ... ... ... вексельдер бойынша алынуға тиiстi борыштар;
- негiзгi шаруашылық серiктестiгi мен оның еншiлес серiктестiгi
арасындағы түрлi операциялар ... ... ... ... акционерлiк қоғамның лауазымды адамдардың (тұлғаларының) дебиторлық
борышы;
- басқадай дебиторлық борыштар;
Қазақстан Республикасы Бухгалтерлiк есеп және ... ... ... 1996 жылғы №2 «Қаржылық есептi дайындау мен ұсынуға
арналған тұжырымдамалық негiздер туралы»-деп аталатын қаулысына сәйкес
«Дебиторлық ... ... ету ... ... ... ... болып саналады». Яғни «дебиторлық борыш»-дегенiмiз, бұл-
иелiк етухұқын ... ... ... ... ... ... ... тиiмдiлiк болып табылады.
Мысалы: американдық FASB-пен (қаржылық есептiң стандарттарын
жасау бойынша құрылған ... ... ... ... ... үш ... ... ол, ақша қаражаттарының тiкелей немесе жанама өсуiне ... ... ... ... активтермен бiрге) болашақтағы
тиiмдiлiктi қамтиды;
- активтер дегенiмiз-шаруашылық субъектiсi ... ... ... ... ... ... ... потенциалдық қызметтерге
деген хұқтар, заңды болуы немесе оларды алудың заңды дәлелдемелерi
болуы қажет.
Бiр ... ... ... бойы ... ... ... ... активтердегi «µзақ мерзiмдi дебиторлық борыштар» енгiзiлуi мүмкiн.
Дебиторлық борыштар есебiне мына төмендегi ... ... ... ... ... ... ... «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың борышы»-
деп аталатын шоттың кредитi бойынша;
№8 Журнал-ордер-331 «Алынуға тиiстi ... құн ... ... ... проценттер»-деп аталатын шоттың, 334-
«Басқалары»-деп аталатын бөлiмше шотының және
35-«Берiлген аванстар» бас ... ... ... кредитi бойынша;
№8 Журнал-ордерге қосымша ведомость-35-«Берiлген аванстар» бас
шотындағы бөлiмше шоттарының дебетi бойынша;
№10 ... ... ... ... бас ... ... және 34-«Алдағы кезең шығындары» бас ... ... ... ... Журнал-ордер-30-«Сатып алушылар және тапсырыс берушiлердiң
борышы» бас ... ... ... және ... ... дебиторлық борышы» бас шотындағы бөлiмше шоттарының ... ... ... мен ... ... және ... ... айырысудың есебi бойынша жоғарыда аталып өткен регистрлерден
(тiркемелерден) басқа ... ... ... ... ... ажырату парақшаларын ... ... тағы да ... ... қолданған дұрыс болып табылады.
Жалпы есеп регистрлерiн толтыру шаруашылық ... ... ... жазулардың жиынтығын анықтай үщiн ... деп ... бұл ... ... құруды бiлдiредi
және де бұл дұрыс көрсетiлiп, бөлiмдерi бойынша топтастырылуы тиiс. ... ... ... көрсетудiң жеңiл нысаны ретiнде
компьютерлiк өңдеулермен белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ағылшын тiлдес мемлекеттерде, мысалы: АҚШ-та
(Америка Құрама ... ... ... ... жоқ. Әрбiр
корпорацияның мамандары өздерiне ыңғайлы, тиiмдi деп санайтын жоспарды
өздерi құрайды. Бiр ... ... ... ... мамандарының әдiстемелiк
шешiмдер таңдауына бiршама тәуелсiздiгiн көрсетсе, ... ... ... ... ... бiр ... ... кезiнде қиындық туғызады. Алайда кәсiпорындардағы құрылатыншоттар
жоспарына халықаралық ... мен ... ... ... ... бiр ... ... ықпалын тигiзедi.
Мысалы: Америка Құрама Штаттарында барлық бланкiлер үшiн
мiндеттi ортақ есеп беру ... жоқ. Есеп беру ... ... ... мен ... ... есеп ... бiршама жинақтылығымен, мәлiметтердiң
iрiлiгiмен айрықша көзге түседi, сондықтан да ... ... ... ... Есеп формасын таңдау хұқығы толығымен бас
бухгалтердiң құзырында, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... кореспонденциясын жүргiзуге мiндеттi.
Шоттарға келетiн ... олар ... есеп ... үнемi қатысатын,
эпизодтық болып бөлiнедi және олар басқадай операцияларда ... ... ... ... ... ... кең етек алып ... Олардың
мақсаты-бiзде қолданылатын терминология бойынша нәтижелiк пен ... ... ... жабылуы. Мұндай ведомостар бiздiң
теориямызда да, практикамызда да ... ... ... ... жағдайда
қаржылық нәтижелердi есептеу барысында барлық жазулар айқын түрде көрiнiс
табуы мүмкiн, керiсiнше трансформациялық ведомость ... ... ... ... ... мүмкiндiктерден айырады немесе бухгалтер бұл
жағдайда, егер алынған пайда (зиян) оны ... онда ... ... ... басқа реттеу жұмыстарын жүргiзiп, өзгеше нәтижелер
алуы мүмкiн. Дебиторлық борыштардың ... ... ... мен олардың толықтығын бақылау үшiн түгендеу жүргiзiлуi қажет, ол
құжаттар бойынша шоттарды корреспонденциялатын шоттармен салыстыру арқылы
жүргiзiледi. ... ... ... бiр ... ... ... мен
дұрыстығын, толықтығын анықтау болып табылады. ... ... ... ... барлық тьехникалық-экономикалық параметрлерiнiң
жақсарғандығы байқалып отыр. Болып отырған ақша «дематерилизациясы», ... ... ... ... ... есеп ... ... iшiнде дебиторлық борыш бойынша есеп айырысу) бухгалтерлiк есептi
енгiзудiң тәртiптерiн түбегейлi қайта түсiнуге мәжбүр етiп ... ... ... ... ... ... жақсы тәжiрибе
жиналғандығы жайлы ұмытпаған дұрыс.
Шетелдiк сатушылар, сатып-алушылардың ... ... ... ... ... бiр ... тұлғаға несиелiк карточкалардың көмегiмен
аударып, есеп айырысуға мүмкiндiк бередi. Бұл жағдайда ... ... ... ... ... тұрып, несиелiк карточка алады және оны
сатып алу кезiнде қолданады. Егер сатушы ақша орнына карточка алса, онда ... ... шот ... бередi, ол шотта сатып алу барысындағы несиелiк
карточканың штампы мен сатып ... қолы ... ... ... ... ... ... жiберiп, одан тиесiлi ақшаны ... ... ... ... ... ұстайтын фирмалар) қатысуы сатушы
үшiн экономикалық жағынан тиiмдi, ... оған ... ... үшiн ... ... жоқ. ... карточкалар бойынша сату есебiн жүргiзудiң ... ... жолы – ... ... ... компанияның төлемiн күтуi керек.
Екiншi жолы – сатушы сату барысында бiрден ... ... ... тәсiл банк жүйесiмен байланысты несиелiк карточкамен
жүргiзiлетiн сатуға тән, ... ... ... ... ... нәрсе-сату
уақытысын анықтау болып табылады, яғни ... ... ... ... ... (жұмыстар, қызметтер) қашан сатылды деп танылуында.
Бухгалтерлiк есептiң көзқарасынан қарағанда, тауарлардың тиелуi мен ... ... және есеп ... ... ұсынылуы сатылған тауарлар
деп танылады. Ондай сатылған тауарлар үшiн әзiрге ақша ... ... ... ... ... сәйкесiнше салық төлеу қажет. Бұл
жағдайда сатып алушы төлемдi кешiктiруi мүмкiн немесе тiптi төлемеуi ... ... бұл ... төлегенде байқалады. Осымен қатар бухгалтерлiк
есептi халықаралық стандартқа сәйкес жүргiзу ... ... ... келiсiм-шарттың орындалуына жауапты түрде қатысушының араласуын
талап ... ... ... ... орай компьютерлiк технология
берiлген әдiстiң барлық iс-әрекеттерiн автоматты түрде есептеуге мүмкiндiк
бередi.
Дебиторлық борыштар ... ... ... ... бас шоттар жоспарындағы 3-«Дебиторлық борыштар»
бөлiмiнiң келесiдей бас ... ... ... мен ... ... ... ... қарыздар бойынша резервтер»;
32-«Еншiлес (тәуелдi) серiктестiктердiң дебиторлық борышы»;
33-«Басқадай дебиторлық борыш»;
34-«Алдағы кезең шығындары»;
35-«Берiлген аванстар».
Кесте 1
| | ... ... ... |Операциялар мазмұны | |
| | ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы |
|1 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... тапсырыс берушiлердiң борышы | | |
| | |301 |701-727 |
|2 ... ... ... ... | | |
| ... ... есептелiнген | | |
| ... құн ... ... |301 |633 |
|3 ... ... ретiнде сома кiрiске алынды | | |
| | |661-662 |301 |
|4 ... ... мен ... ... | | |
| ... ... ... келiп түскен сома | | |
| | |441 |301 |
|5 ... ... мен ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... арқылы жабылғанда | | |
| | ... 687 |301 |
|6 ... ... ... ... өнiм, | | |
| ... қызмет үшiн алынған вексель | | |
| | |302 |301, 321-323 |
|7 ... ... және ... ... | | |
| ... ... төлем төлегенде | | |
| | |441 |302 |
|8 ... ... ... ... | | |
| ... | | |
| ... олар үшiн ... сома әзiрге | | |
| ... ... ... | ... |
| ... олар үшiн ... сома бұл |711 |321-323 |
| ... ... төленген жағдайда | | |
| | | ... |
| | |711 |687 |
|9 ... ... ... өнiм, ... | |
| ... ... үшiн есептелiнген |321-323 |633 |
| ... құн ... ... ... ... ... ... |қызыл сиямен |
|31 бөлiмше: Күдiктi қарыздар резервтерi |
|1 ... ... ... ... |821 |311 |
|2 ... ... жасалған резерв | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... |311 |333, 334 |
|3 |Жыл ... ... жасалынған күдiктi |821 |311 |
| ... өтеу ... ... |қызыл ... ... |
| ... ... ... | |
|4 ... ... тауарлы-материалдық | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... есептелiнген | | |
| ... құн ... ... ... | ... |
| | |331 |671,687 ... ... ... серiктестiктердiң дебиторлық борышы |
|1 ... ... және ... | | |
| ... ... тұлғаларға тиеп | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... емес активтер, материалдар, | | |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
| | |321-323 |701-727 |
| |- ... ... ... | ... |
| ... ... | ... |
| | |321-323 |633 |
|2 ... ... және ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... есеп ... шотына келiп | | |
| ... |441 |321-323 |
|3 |Ай ... ... еншiлес, тәуелдi | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... сомасы олардың | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| | |641-643 |321-323 |
|4 ... ... ... ... негiзгi | | |
| ... үшiн ... ... ... | | |
| ... |321-323 |722 |
|5 ... ... ... ... негiзгi | | |
| ... үшiн ... ... | | |
| ... сомасы |332 |724 |
|6 ... ... ... ... | | |
| ... ... сомасы | | |
| | |332 |724 |
|7 ... ... ... ... | | |
| ... ... |332 |724 |
|8 ... ... және ... | | |
| ... ... ... ... есеп | | |
| ... ... ... ... |441 |332 ... ... ... дебиторлық борыш |
|1 ... ... ... | | |
| ... және банк ... ... несиелерi| | |
| | |333 |451, 601 |
|2 ... ... ... | | |
| ... ... ... ... есептелiнген | | |
| ... ақы ... ... ... | | |
| | |681, 687 |333 ... ... ... кезең шығындары |
|1 ... ... алу үшiн есеп ... | |
| ... төленген сома |341 |441 |
|2 ... ... алу ... ... | | |
| ... ... есеп ... уақытта | | |
| ... ... ... |811, 821, | |
| | |938, 948 |341 |
|3 ... ... жал төлемi есеп айырысу | | |
| ... ... ... алдын-ала | | |
| ... |342 |441 |
|4 ... ... уақытта тиiстi жал төлемi |811, 821, | |
| ... ... |937, 947 |342 ... ... Берiлген аванстар |
|1 ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... үшiн ... ... сомасы| |423, 431, |
| | |351 |441 |
|2 ... ... ... ... | | |
| ... ... мен көрсететiн | | |
| ... үшiн ... ... ... | |423, 431, |
| | |352 |441 |
|3 ... төленген аванс сомасы есебiнен | | |
| ... ... ... сома өтелiндi | | |
| | |671 |351, 352 |
|4 ... ... ... ... | | |
| ... аударылған сомалардың | | |
| ... ... ... | | |
| | |423, 431, | |
| | |441 |351, 352 ... ... ... мен ... ... борышы бойынша есеп айырысу.
30-«Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы»-деп ... ... ... ... ... алушылармен тапсырыс берушiлердiң
субъектiге ... ... ... жайлы ақпараттарды қорытындылау үшiн
арналған. Аталған бөлiм ... ... ... ... ашып ... ... шоттар»;
302-«Алынған вексельдер»;
303-«Басқалары».
Бұлар активтi шот болып табылады. Сондықтан да бұл ... ... ... ... ал ... борыштың азайуы
көрсетiледi. 301-«Алынуға тиiстi шоттар»-деп ... ... ... ... ... ... жұмыстары мен көрсетiлген
қызметтерi үшiнсатып алушылар мен ... ... банк ... есеп ... құжаттары бойынша төлеуге тиiстi ... ... ... тиiстi борыштар» шотын сипаттай келе, олардың
қысқа мерзiмдiактивтер ретiнде сату ... ... ... ... ... ... ... уақыттарда «саудалық мiндеттемелер»-деп те
атайды. Олар тауарларды несиеге сату кезiнде де ... ... ... көздерiне басқадай нұсқаулар болмаған жағдайда,
оларды сатудан алынды деп санайды. Шет елдерде кез келген адамға ... сату кең ... етек ... ... ... сатып алушылар үшiн
сатып алған тауарларының төлемiн бiр ... ... ... ... ... хұқығы да берiлген. Мұндай несиенi коммерциялық несие деп те ... ... ... ... ... алушының шотты тиiстi уақытында
төлеу қабiлеттiлiгi бар болатындығына бақылау шараларын жүргiзулерi ... үшiн әр бiр ... ... ... ... ... Бұл ... жеке және заңды тұлғалардың ... ... ... ... сатып алушыға несиеге тауарды беру немесе бермеу жайлы
мәселенi шешуге керектi ақпараттды бiлуге ... ... ... ... арнаулы ақпараттың несиелiк бюролар арқылы да клиент ... ... ... ... бар. ... несиелiк ақпарат
бөлiмдерiнiң мәлiметтерi бойынша да несиеге тауарларды сату, сатпау жайлы
шешiмдер қабылданады. Несиелiк бөлiм ... ... ... ... ... және ... ... мен тапсырыс берушiлерден несиенi уақытылы
өтеудi қамтамасыз ететiн ... бiр ... ... етуi ... ... ... субъектiсiнiң таңдап алынған ережелерi мен ... есеп ... атап ... қажет. Бұл шотта сатылған
материалдық емес ... ... ... ... ... және тағы ... ... дебиторлық борыштар есептелiнуi мүмкiн.
30-«Сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борышы»-деп
аталатын бас шотының бөлiмше шоттарына қатысты бухгалтерлiк есепте ... ... ... алушылар мен тапсырыс берушiлерге, тиелiп жiберiлген тауарлар,
атқарылған жұмыстар мен көрсетiлген қызметтер үшiн есеп ... ... ... ... ... ... ... жiберiлген тауарлар, атқарылған жұмыстар мен көрсетiлген
қызметтерге байланысты қосылған құн ... ... ... ... ... Сатылған материалдық емес активтер, негiзгi құралдар, бағалы қағаздар
бойынша дебиторлық борыштардың пайда болуына 301, 302 және ... ... ... оған сәйкес 721, 722 және 723-
шоттардың тиiстiлерi кредиттелiнедi.
- Сатылған материалдық емес ... ... ... бағалы қағаздар
бойынша қосылған құн салығы есептелгенде 301, 302 және ... ... ... ... Шетелдiк валютада сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң тиiмдi
баға айырмашылықтарының пайда болуына 301, 302 және ... ... ... ... ... ... ... 301, 302 және 303-шоттардың
тиiстiлерi дебеттелiнiп, 727-шот кредиттелiнедi.
- Сатып алушылардан ... ... өнiм, ... жұмыстар мен
көрсетiлген қызметтер үшiн төлемдер келiп түскенде 431, 432, 441, 451
және 452-шоттардың тиiстiлерi дебеттелiнiп, 301-шот ... ... ... мен ... өнiмдер әртүрлi себептермен кейiн
қайтарылған жағдайда 711-шот дебеттелiнiп, 301, 302 және ... ... ... ... ... ... ... сату және баға
шегерiмдерiнiң сомасына 712, 713-шоттардың тиiстiлерi дебеттелiнiп,
301, 302 және ... ... ... ... ... мен ... (жұмыстар мен қызметтерге)
есептелiнген қосылған құн салығы сомасы 301, 302, 303, 321, 322 және
323-шоттардың тиiстiлерiнiң ... ... ... ... жазылады.
- Шетелдiк валютада сатып алушылар мен тапсырыс берушiлердiң борыштары
бойынша пайда ... ... ... ... (курстық)
айырмашылық сомасына 844-шот дебеттелiнiп , 301, 302 және 303-
шоттардың ... ... ... мен тапсырыс берушiлер мен есеп айырысу операциялары
арнаулы ведомостарда есептелiнiп, онда ... ... тыс ... инвестициялар, тауарлы материалдық қорлар бойынша факиура-шоттары
немесе ... есеп ... ... ... топтастырылып
көрсетiледi. Ведомостардағы жазулар, шоттар, фактуралар немесе ... ... ... ... ... активтердiң топтары бойынша
жазылады. Ведомостың бiрiншi ... ... ... ... берушiлер) бойынша ай басындағы қалдықтар көшiрiледi. ... ... ... ... (графаларда) бұйымдардың аттары немесе
топтары бойынша сатылған активтердiң ... ... ... ... ... ... бойынша сомалар» бағанында (графасында) ... ... ... шоттары бойынша мәлiметтер енгiзiледi. үсынылған
фактура-шоттарды төлеуге ... ... 113 және ... ... ... ... банктер жiберген шоттардың үзiндi
көшiрмесi, кассалық ордерлер мен басқадай ақша ... ... ... ... мен ... ... бас шотының бөлiмше
шоттарының кредитi бойынша операциялардың есебi үшiн №11 ... сату мен ... алу ... ... ... келiсiмдерi, консигнация жайлы келiсiмдер мен сату және сатып алу
келiсiмдерi, сондай-ақ келiсiм-шарттарымен және тағы да ... ... ... қажет. Келiсiмнiң және оған ... ... ... – «тауар» болып табылады. Сондықтан келiсiм-шартта тауарлардың
сипаттамасы толығымен көрсетiлiп, оның бағасы мен келiсiлген ... ... өтуi ... Келiсiм бағалары тұрақты, тұрақсыз және кезектi
тұрақтылық (фиксация) болып көрсетiлуi мүмкiн.
Тұрақты баға ... ... ... ... қадағаланады және өзгерiстерге ұшырамайды. Инфляция ... қол қою мен ... ... ... ... ... ... теңгенi арадағы есеп ... ... ... ... ... өзгеруiне байланысты тиiмсiз (қиын)
жағдайға тап болуы мүмкiн. Сондықтан келiсушi жақтар бағаны ... ... ... ... Бұл ... тауардың жалпы валюталық сомасы
анықталады және теңгедегi валюталық эквиваленттi қайта санау ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан,
бағам тауардың жеткiзiлген күнiне, болмаса белгiлi бiр банктегi оның төлемi
жүргiзiлген күнiне таңдап ... ... ... кезде сатушы үшiн тауардың
белгiлi бiр сомасының немесе 100% (пайызы) сомасының төленгендiгi тиiмдi
болады.
Тұрақты баға ... ... ... ... ... қиын ... жағдайда белгiленедi.
Мысалы: бағаға әсер ететiн факторлар жиi өзгерген уақытта
(кезде). Бұл жағдайда ... ... ... ... оны ... мен ... ... Келiсiм-шартта қосылған құн салығы
көрсетiлмейдi, алайда ... ... бұл ... ... ... басты элементi ретiнде қаржылық жағдай саналады. Қаржылық
жағдай ... ... ... мен ... анықтайды. Жоғарыда
көрсетiлген корреспонденциялар қолма-қол және қолма-қолсыз есеп ... ... яғни ... ... мен ... ... мен, ... чектермен және тағы да басқалар
түрiнде жүзеге асады. ғолма-қолсыз есеп ... ... ... ... шотынан сатушының шотына қаражаттар аударылғанда, банк мекемесi
көрсеткен қызметi үшiн белгiлi бiр пайызды (процент) алып отырады.
Кейбiр ... ... ... ... ... жiберiлген
тауарлары үшiн вексель алуы мүмкiн.
Вексель-белгiленген қатал ... ... ... мiндеттеме болып саналады. Вексель өзiнiң иесiне мiндеттеменiң
мерзiмi өткеннен кейiн немесе ... ... ... ... ... талап етуге даусыз құқық бередi.
Вексельдер эмитенттер бойынша:
- қазынашылық және жекеше;
- төлем түрi бойынша: жай және аудармалы;
- ... ... ... ... қамтамасыз етiлген және
қамтамасыз етiлмеген;
- төлеу тәртiбi бойынша: мерзiмдiлiк вексель және ұсынушылық болып
бөлiнедi.
Жай вексель-борышкердiң (қарызкердiң) жазбаша өкiмi ... ... ... ... оның ... ... , ... сомасы, төленетiн мерзiмi мен жерi, төлем төлеуге тиiстi
кредитордың аты ... ... ... ... қолы қойылуы керек.
Аударылмалы вексель-(тратта) ... ... ... белгiлi бiр соманы үшiншi заңды тұлғаға немесе жеке
тұлғаға ... ... ... ... өкiмi болып саналады.
Вексельдердi толтыру мен рәсiмдеу белгiленген ереженi сақтауды
керек етедi. Құжатта мiндеттi түрде вексельдiк ... яғни ... ... жазылып, оның ұсынылған күнi мен орны ... ... ... ... мерзiмi көрсетiлуi қажет). Аударылмалы вексельдi трассат
(борышкер) ... ... ... ... ... ... ... ешқандай мiндеттемесi болмайды. Вексель берiлген уақытынан бастап
төлеу мерзiмiне дейiн жабдықтаушының иелiгiнде болуы, тауарға ... ... ... заңды тұлғаға берiлуi немесе банк мекемесiнен несие алу үшiн
пайдалануы мүмкiн. Вексельдiң ... ... ... ... ... ... Шаруашылық субъектiсiнiң бухгалтерия қызметкерлерi
вексель бойынша төлем мерзiмдерiнiң сақталуын қадағалап, оны ... ... ... есеп ... ... ... 302-«Алынған вексельдер»
шотында жүргiзiледi. Бұл шотта сатушылардың сатып алушылар және ... ... ... алынған вексельдер бойынша есеп айырысу
операциялары жайлы ақпараттар ... ... ... ... ... үшiн ... алынғанда 302-шот
дебеттелiнiп, 301, 321, 322 және ... ... ... ... сатып алушылардың борыштарының жабылуына 431, 441
және 451-шоттардың тиiстiлерi дебеттелiнiп, ... ... ... мен ... берушiлермен есеп айырысу ... ... ... ... жазылады:
- сатылған (жөнелтiлген) өнiмiнiң, тауарлардың, iстелiнген жұмыстардың
және ... ... ... ... ... ... мына
төмендегiдей шоттардың корреспонденциясы жасалады: 801 «Сатылған
дайын өнiмнiң (жұмыстардың, ... ... ... 802 ... алынып, сатылған тауарлардың өзiндiк құны» шоттары дебеттелiнедi
де, 221 ... ... 222 ... ... 900 «Негiзгi
өндiрiс», 910 «Өз өндiрiсiнiң шала өнiмдерi», 920 «Қосалқы өндiрiс»
және ... ... ... ... ... емес ... ... құралдарды сатқан кезде тиесiлi
шығыстар шоттары дебеттелiнiп, актив шоттары кредиттелiнедi (121-125,
101-103, 106, 141-144, 401-403).
- Сатылған ... ... ... ... ... қызметтердiң сату құнына 301-шоты дебеттеледi де, 701
«сатылған дайын өнiмнен ... ... ... ... ... ... ... түскен табыс» және басқа шоттары
кредиттеледi.
- Осыған ұқсас шоттардың корреспонденциясы негiзгi құралды (722 шоттың
кредитi), ... емес ... (721 ... ... ... (723 ... кредитi) сатқан кезде жасалады. Осы жасалған
корреспонденциямен бiрге қосымша құн ... (ҚҚС) 301 ... 633 шоты ... ... алушыларға және тапсырыс берушiлерге төлеу үшiн берiлген есеп
айырысу-төлем құжаттарын төлегенiне қарай 431 «Валюталық шотындағы
нақты ... 441 ... ... ... ... ... 451 «кассадағы
нақты ақша» шоттары дебеттеледi де, 301 «Алынуға ... ... ... Егер сатып алушылар мен тапсырыс берушiлер шартқа ... ... ... (431, 441, 451 ... ... ... ... мен жабдықтау үшiн алынған аванстар»
немес 622 «жұмыстарды орындау және ... ... үшiн ... ... ... онда ... ... мен тапсырыс
берушiлер төлеген аванс сомасын шегерiп барып төлем жасайды.
- ... ... ... ... ... ... ... да, ол: 661 және 662 шоттардың дебетi және 301 шоттың
кредитi бойынша көрiнiс табады.
- Егер де ... тиiс ... ... ... ... ... көрсетлсе, онда олардың есептiк кезеңнiң соңына пайда болған
оң ... 301 ... ... және 725 кредитiнде көрсетiледi, ал
терiс айырмасы 844 дебетiнде және 301 ... ... ... ... ... ... байланысты түсетiнтабысты салыстырғанның
нәтижесiнде ғана танылады, бiрақ табыстан баға бойынша да, сату
бойынша да ... ... ... қоса, сатудан қайтарылған
тауарлардың құны шегерiледi.
- Баға мен ... ... ... 712 ... ... 713 «Бағадан жасалған жеңiлдiктер» ... ... 301 шоты ... ал ... тауарға 711
«сатудан қайтарылған тауарлары» шоты дебеттелiп, 301 ... ... ... , ... ... қосымша құн салығы
да түзетiлiп жазылады.
- Айдың аяғындағы 301 шоты бойынша сатып ... мен ... ... ... ... ... және орындалып, қабылданған жұмыстар мен қызметтер үшiн
өтелмеген борыштың ... ... ... ... айналыстан қаражатты айыратындығын көрсететiн
болғандықтан, ... ... ... бiрiншi кезекте
олардың ... ... ... ... ... 30-дан 90 күнге дейiн тең болады, егер де осы мерзiмнен
асып кетсе, онда оны ... өтiп ... деп ... ... ... кездерi дебиторлық қарызды талап ету құқын
факторингалықкомпанияларға жүктейдi.
Факторингалық операциялардың есебi.
Факторинг – басқаша айтқанда қаржылық агент болып ... ... ... ... ... қарызды өндiрiп беру үшiн қызмет етедi.
Ондай қаржылық агент болып банктерде басқа да ... ... бола ... ... олар ... қызметтi жүзеге асыру
үшiн лицензиясы болу керек. Бiрақ кез ... ... ... ... қызметiмен шұғылданбас бұрын екi жақтың да несие ... және ... ... үшiн, өз ... ... ... автоматты
түрде төлеуге тиiс. Бұл арады өзiнiң дебиторлық қарызды талап ету құқығын
берген кәсiпорын мен факторинг компаниясы ... ... ... ... шарт ... ... (конфеденциялды) болуы мүмкiн.
Осы келiсiм шартта, клиентке құқығын өзiне қайтарып ... де ... яғни ... ... да ... Факторингалық
қызметтiң құнын көрсететiн қызметтiң түрiне, қаржылық жағдайына және ... ... ... ... ... ... ЖШС ... ААҚ – на 326250 теңге тауарды
беретiндiгi жөнiнде келiсiм шарттқа ... Ендi осы ... ... ... төлемiн алу үшiн ... ЖШС ... яғни ... ... ... ... отырады.
Келiсiм шарртың жағдайы бойынша факторингалық компания «Жуан-
төбе» ААҚ (қаржылық агент) «Жол-Өткен» ЖШС ... ААҚ – на ... үш ... ... ... ЖШС – тiң есеп ... шотына
ақшаны аударуы тиiс. Шын мәнiнде, «Тасты» ААҚ ... ... ... ... ... ал ... контрактының құнын (20%) мараппатау сомасы
ұсталып, содан қалған сомасы аударылған. Келiсiм шарттқа сәйкес марапаттау
сомасы, несие мөлшерлемесi ... 38% ... ... ... ... айналымдық мерзiмi 18 күндi құраған.
Факторинг келiсiм шарты бойынша ... ... ... ... және сол ... ... ... 2
|қ/с |Шаруашылық операциялардың мазмұны |Сомасы, |Шоттар кореспонденциясы|
| | ... | |
| | | ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |
| ... кәсiпорында («Жол-Өткен» ЖШС) |
| ... ... ... | | | |
| ... ЖШС, | | | |
| ... ... ... жөнелттi: | | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... | | | |
| ... шарттың құнына |196875 |802 |222 |
| |ҚҚС (15%) | | | |
| | |281250 |301 |702 |
| | |42187 |301 |633 |
|2 ... ... ... | | | |
| |ААҚ) ... ... 80% | | | |
| ... |261000 |441 |687 |
|3 ... ... ... | | | |
| ... үшiн, ... ... | | | |
| ... ... |5199 |831 |687 |
|4 ... 20% қаржылық агенттен | | | |
| ... ... осы ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| |59051 ... (326250 х ... | | | |
| | |59051 |441 |687 |
|5 ... ... ... |326250 |687 |301 |
| ... кәсiпорында («Тасты» ААҚ) |
|1 ... ... ... | | | |
| ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... |281250 |222 |671 |
| |ҚҚС (15%) |42187 |331 |671 |
|2 ... ... ... ... | | | |
| ... ... тауар үшiн төлендi|326250 |334 |441 |
|3 ... ... ... |326250 |671 |334 |
| ... ... ... ААҚ) |
|1 ... ... шарты бойынша | | | |
| ... ЖШС ... ... 80 %|261000 |334 |441 |
| ... | | | |
|2 ... ... марапаттау | | | |
| ... ... 6199 ... |6199 |332 |724 |
| |(326250 х 1,9%) | | | |
|3 ... ... ... ... |326250 |441 |687 |
| ... ... алынды | | | |
|4 ... ... ... | | | |
| ... ... «Жуан-Төбе» ЖШС-ке| | | |
| |20% ... ... ... ... | | |
| |бұл ... ... ... | | | |
| ... | | | |
| | |59051 |334 |441 |
|5 ... ... ... |326250 |687 |332, 334 ... талапқа жеңiлдiк берудiң келiсiм шарты бойынша
жасалатын операциялардың есебi. Бiр ... ... ... келiсiм шарт
бойынша екiншi бiр заңды тұлғаның (цессионарға) қандай да бiр мiндеттемесiн
(тауарлы-материалдық құндылықтарды жеткiзiп ... ... ... ... үшiн ... орындаған кезде өзiнiң заңды құқықтық
талабын (цессия) толық ... ... ... ... немесе төмендетiп
бередi.
Мiндеттеменiң негiзiнде кредиторға ... ... ... ... ... басқа тұлғаларға өтуi мүмкiн. Бұл ... ... ... ... өтуi ... ... болып
табылмайды. Бұл кезде кредитор бiрiншi заңды тұлғаның келiсiмiн талап
етпейдi, егер олар заң ... мен ... ... ... келмесе. Құқық
талабын азайту мiндетттемелерiне жауап беретiн кредиторларды ауыстыру болып
табылады.
Кей ... ... ... ... ... ... өйткенi жаңадан пайда болған кредитор бiрiншi кредиторға
келеңсiз жағдай ... ... ... ... ол ... бәсекелес болып табылуы мүмкiн;
- кредитор мен қарыз ... ... ... ... ... ... арасында шаруашылық даудың болмауы мүмкiн;
- кредитор мен қарыз берушi бiр-бiрiмен байланысты тараптар немесе бiр-
бiрiнен бөлетiн тұлғалары ... ... ... ... ... шығындары» - деп, есеп беретiн кезеңде шығарылған, бiрақ
келесi есеп беретiн кезеңнiң шығындарды айтады.
Олардың ... ... ... ... ... ... ... полисiнiң сомасы;
- келесi кезеңдерге жазылған газет, журнал және басқа да ақпарат
құралдарының ... ... ... iстейтiн өндiрiстердiң маусымдық шығындары және тағы
да басқалар.
Алдағы кезең шығындарына жаңа өндiрiстi дайындау және ... ... кен ... ... ... ... ... жаңа кәсiпорындарды iске қосу шығындары жатады.
341-шот «Сақтандыру полисi» - шотында төленген сақтандыру полисiнiң
сомасы есептелiнедi.
- Сақтандыру полисiн алу үшiн есеп ... ... ... ... 341-
шот дебеттелiнiп, 441-шот кредиттелiнедi.
- Сақтандыру полисiн алу барысында болған шығындар сомасы есеп беретiн
уақытта 811, 821, 938 және 948 ... ... ... 341-
шоттың кредитiне жазылады.
342-шот «Жал төлемi» - шоты ... ... үшiн ... жал
төлемдерiнiң сомасын көрсетедi. Аталмыш шотқа байланысты ... ... ... ... кезеңдер үшiн төленген жал төлемiне: 342-шот дебеттелiнiп,
431, 441 және 451 шоттарының тиiстiлерi ... ... ... жатқызылатын жал төлемiнiңесептен шығарылуына: 811,
821, 937 және ... ... ... ... «Басқалары» - шоты, 342-шотында аталмай кеткен басқадай
алдағы кезең шығындары ... ... үшiн ... ... - ... ... ... тұрады:
- 351 «Тауарлы материалдық қорларды жеткiзiп беру үшiн берiлегн
аванстар» шоты;
- 352 «Орындалатын ... мен ... ... үшiн ... ... ... аталған шоттарға байланысты бухгалтерлiк ... ... ... Тауарлы-материалдық қорларды жеткiзiп беру үшiн, орындалатын жұмыстар
мен көрестiлген қызметтер үшiн берiлген ... 351 және ... ... дебеттелiнiп, 423, 431, 441 және 451-шоттарының
тиiстiлерi кредиттелiнедi;
- Несие есебiнен берiлген аванс ... 351 және ... ... 601, 602 және ... тиiстiлерi
кредиттелiнедi;
- Шетелдiк ақша бiрлiгi яғни валюта түрiнде берiлген ... ... ... айырмашылықтың пайда болуына: 351 және 352-шоттарының
тиiстiлерi дебеттелiнiп, 725-шот кредиттелiнедi;
- Бұрынырақта аванс ретiнде берiлген соманың пайдаланылғаннан қалғаны
қайтарылғанда: 423, 431, 441 және ... ... 351 және ... тиiстiлерi кредиттелiнедi;
- Бұрынырақта берiлген аванс есебiнен жабдықтаушыларға тиiстi қарыз
сомаларды жапқанда: 671-шот ... 351 және ... ... ... бөлiмшенiң шоттарды тауарлы-материалдық қорларды
жеткiзгенi үшiн алдын-ала берiлген аванстар сомасын сиппатайды. ... ... ... олардың сиппатамасы, дебиторлық борыштар мен үшiншi
бөлiмдегi басқадай активтер жайлы түсiнiктеме алуға мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... күмәнді талаптар мен міндетемелер туындауы мүмкін
дебиторлық берешектерді салыстыру қаржылық жылдық қорытындыларын шығарған
кезде маңызды сәттердің бірі болып табылады. Бұл ... ... ... ... қолданылған салық заңдарының барлық талаптарын сақтай
отырып, оларды ... және ... ... ... көрсеткен жөн.
Қазіргі таңда сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтер ... есеп ... ... ... ... ... сомалардың бір бөлігі
ғана өтеліп, қалған бөлігінің алымбай қалуы ... жиі ... ... ... белгіленген мерзім аралығында төлем жасай
алмау фактісі осы берешек ... ... ... білдіреді.
Мұндай жағдайлардың алғашқы нысандары болып борышкер ... ... ... ... ол субъектінің таратылуы, сондай-ақ борышты талап ету
мерзімінің өтіп ... ... ... ... ... ... ... төлемеген
шоттары “күдікті қарыздар” деп аталады. 31- “күдікті (күмәнді) ... ... деп ... бас ... ... ... ... жасалынған резервтер сомасы есептелінеді. Күдікті қарыздарға –
уақытында төленбеген, жабылмаған және де ... ... ... дебиторлық борыштар жатқызылады.
ҚР заңына сәйкес 1 ... ету ... өтіп ... ... ... ... ... саналады. Өтелу - өтелмеуі белгісіз, күмән ... ... ... 2 ... ... ... есептен шығару әдісі, мұнда шығындар заңда қаралған төлемді
талап ету мерзімі өткеннен кейін есептен шығарылады.
2) Резервтік әдіс, бұл ... ... ... үшін ... қор ... ... ... әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы
болып ... ... , ол ... мен шығындары сәйкестілікке
келтіре алмайды, яғни күдікті борыштарды тауарлар жеткізіліп берілген
және ... ... ... ... оның ... деп ... ... ғана шығындарға
1. Кеулімжаев “Қаржылық есеп”
жатқызады. Субъектілер күдікті қарыздарға шығындардың ... ... ... ... ... бойынша резервтердің есебі 311- ... ... ... бойынша есеп беретін жылдың соңында
жабдықтаушылар мен ... ... ... дебиторлық борышқа түгендеу
жүргізу нәтижесіне сүйене жасалынады.
Азаматтық кодекстің 1- бөліміндегі 178- ... ... ... ... ... ... 3 жыл ... белгіленді. 3 жыл ішінде
өтелінбеген борыш күдікті қарыздарға жасалынған резерв сомасының есебінен
есептен шығарылғанда ҚР ... ... ... ету мерзімі өтіп кеткен
дебиторлық борыштар “үмітсіз қарыз” деп танылады. Ал үмітсіз қарыздар
сомалары күдікті қарыздарға жасалған резерв есебінен есептен шығарылады.
Егер ... ... ... ... резерв жасамаса, онда бұл сома кезең
шығындарына жатқызылып, есептен шығарылады.
Егер сатып алушының ... ... ... ... ретінде есептен
шығарылып, белгілі бір уақыт өткеннен кейін бұл қарыз сомасы өтелінсе,
бухгалтерлік есепте келесідей жазу ... 311 К-т ... ... ... ... қарыз сомасы есеп берудің келесі
кезеңінде өтелсе, онда ол сома ... емес ... ... ... ... Бұл ... бухгалтерлік еспте мына жазу жазылады:
Д-т 431, 432, 441, 451, 452 К-т 727
311- ... ... ... ... ... резервтер” есебі №
10 журнал- ордерде жүргізіледі. 311- шот ... ... ... мынадай корреспонденциялар жазылады:
- күдікті қарыздар бойынша резерв құрылғанда:
Д-т 821 К-т ... ... ... ... ... ... ... борыштың
есептен шығарылуына:
Д-т 311 К-т ... ... ... ... ... сомалары 821- шотының
дебеті, 311- шоттың кредиті бойынша сторно етіледі. (қызыл сиямен жазу
арқылы алынып тасталады).
Бухгалтерлік ... ... ... күдікті қарыз бойынша резерв
сомасы алынып тасталып көрсетіледі. Мысалы: Шаруашылық субъектінің
дебиторлық ... 200 мың ... ал ... ... бойынша резерв
сомасы 50 мың теңгені құрайды деп есептейік. Сонда қаржылық есеп беру
кезеңінде ... ... 50 мың ... ... ... ретінде танылады да
бухгалтерлік бойынша дебиторлық қарыз сомасы 50 мың теңгеге азайтылып,
150 мың теңге (200-500 = 150) ... ... ... ... ... ... ... былайша көрсетілетін болады:
- күмәнді қарыздар бойынша резерв жасалды:
Д-т 821 К-т 311 ... 100000 ... ... ... ... ... ... жасалған резерв есебінен
есептен шығарылады: (ҚҚС-сыз)
Д-т 311 К-т 301-303, 321-323 ... 50000 ... ... шығарылған қарыздар бойынша ҚҚС сомасына:
Д-т 633 К-т 301-303, 321-323 ... 8000 ... ... күмәнді қарыздар бойнша резерв жасалмаса және үмітсіз
қарыздар анықталатын жағдайлар туындаса, онда берешектің сомасы бірден
кезең шығыстарына ... ... және ...... ... ... ... қосылуы мүмкін. Түгендеудің нәтижелері,
негіздеме жазылған бухгалтерлік ... және ... ... үмітсіз бухгалтерлік берешекті есептен шығаруға негіз болды.
Мысал1: Фирма 1999 жылы 2 мамырда тауар өткізді, 120000 теңге ... ... ққс –24000 ... 1999 жылы 30 ... ... ... ... орындалды, актіге қол қойылып, 155 000 теңге
сомаға табыс, 31000 ... ... ҚҚС ... 2001 жылы ... ... ... ... жасалған жоқ. Фирма дебиторларына
бірнеше рет ... да ... ... ... дебитормен 144000 теңге сомаға
жасалған салыстыру актісі ғана бар. Екінші ... ... ... Фирма
2001 жылы 120000 теңге мөлшеріндегі соманы ғана шегерімге жатқызуға
құқылы. ... ... ... төлеуші 2001 жылы мамырда бюджетке енгізілуге
тиіс 24000 теңге ҚҚС сомасын кемітуге құқылы.
2.3. Берілген аванстар.
35- “Берілген аванстар” бөлімшесінің шоттары тауарлық- материалдық
қорларды, ... ... ... үшін ... берілген аванстар
сомасын сипаттайды. Осылайша, төменде аталатын шоттар мен олардың
сипаттамасы, дебиторлық борыштар мен үшінші бөлімдегі басқадай активтер
жайлы ... ... ... ... ... 35- ... ... бөлімшеесі келесі шоттардан
тұрады:
351- “Тауарлық ... ... ... беру үшін ... ... ... мен көрсетілген қызметтер үшін берілген
аванстар”
Бұл жоғарыда аталған шоттардағы байланысты бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... беру үшін, орындалатын
жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер үшін берілген аванстарға
Д-т 351, 352 К-т 423, 431, 441, ... ... ... ... ... ... 351, 352 К-т 601, 602, ... ... ақша ... яғни валюта түрінде берілген аванстар бойынша
тиімді бағамдық айырмашылықтың пайда болуына
Д-т 351, 352 К-т ... ... ... ретінде берілген соманың пайдаланылғаннан қалғаны
қайтарылғанда
Д-т 423, 431, 441, 451 К-т 351, ... ... ... ... ... ... тиісті қарыз
сомаларды жапқанда
Д-т 671 К-т 351, ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей шоттарда есептелінеді:
331- “Алынуға тиісті қосылған құн ... ... ... ... ... тұлғалардың берешегі”
334- “Басқалары”
Бұл шоттарда 30- “Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер” бөлімшесінің
шоттарында ... ... ... ... ... орындалған жұмыстарға жатпайтын) есеп айырысу операцияларын
есептелінеді.
331- “Алынуға тиісті ... құн ... шоты ... сатып
алынған негізгі құралдарды, материалдарды, т.б. бойынша жабдықтаушыларға
төленген, қосылған құн салығы сомасы жайлы ... ... ... бұл түрі ... тауарлар мен қызметтерге жанама салық
болып табылады. Осыған орай, ол тауардың ... ... оның ... ... бұл ... ... ... төлейді. Бюджетке
төленетін қосылған құн ... ... ... үшін ... ... ... пен материалдық ресурстар үшін жабдықтаушыларға ... ... ... ... ... ... ... тауарлар мен материалдық құндылықтар және орындалған
жұмыстар мен қызметтер бойынша есептелінген қосылған құн ... 331 К-т 671, ... ... ... ... субъектінің шартта қаралған жалға
берген негізгі құралдары, берген несиелері мен ... ... үшін ... ... ... сомасы, сондай-ақ салынған
инвестициядан алатын ... ... ... ... 332- ... проценттер” шотына сәйкес ... ... мына ... жазылады:
- жолдағы негізгі құралдар, алынған вексельдер, берілген ... ... ... 332 К-т ... ... ... ... ... ... 421, 422, 431, 441, 451 К-т ... ... мен ... ... берешегі” шотында жұмысшылар
мен басқа есеп беретін тұлғалардың ... ... ... ... Бұл ... есеп ... тұлғаларға қарызға қызметтегі іс-
сапарлары және т.б. ... үшін ... ... ... ... мен қызметкерлерден олардың кәсіпорынға тигізген зияндары үшін
ұсталынатын сомалар есептелінді:
- Жалпы ... ... ... және ... іс- ... есеп ... тиісті тұлғаларға берілген сомаларға
Д-т 333 К-т 431, 441, ... ... ... ... бүлінген немесе іздеуге салынған
жетіспеушіліктерге кінәлі тұлға табылып және оның ... ... ... 333 К-т ... Есеп беруге тиісті тұлғалар өздерінің борыштарын өтеген уақытта
Д-т 101-106, 121-126, 141-144, 201-206, 208, 222 К-т ... Есеп ... ... ... аванс ретінде алған сомаларының
пайдаланғаннан ... ... ... ... ... ... сомалары, жұмысшылардың алған қарыз сомаларының қайтарылуы ақша
қаражаттары шоттарына келіп түскенде
Д-т 431, 441, 451, 681 К-т ... Есеп ... ... ... субъектінің есебінен шығарған
шығындарының сомасына
Д-т 811, 821, 935 К-т ... ... ... ... ... есепке алуда төмендегі
корреспонденциялар жасалынады:
- Жабдықтаушыларға ... ... ақау ... ... ... ... пайда болуына
Д-т 334 К-т 202-206, ... ... ... ... ... шығарылған сомаға
Д-т 334 К-т 431, 432, ... ... жал ... ... ... жал ... мен ... 334 К-т ... ... ... ... ... ... толтыру бойынша
дебиторлық борыштың пайда болуына
Д-т 334 К-т ... ... 334- ... шотында төленуге тиісті жал төлемдері,
бюджетке және бюджеттен тыс ... ... ... ... ұйымдарына деген шағым талап сомалары, тауарлы-
материалдық қорлардың жетіспеушілігі, өсімақылар т.б. есептелінеді.
Қорытынды.
Қарыздар әр ... ... ... және ... ... арқылы белгiленiп отырады.
Өндiрiлуi күмәндi деп ... ... ... жабу ... кәсiпорындардың пайдасының есебiнен күмәндi қарыздардың резервiн
жасап отыру белгiленген.
Дебитор ... яғни ... ... ... мекемелерге
ақшалай қарыздар адам немесе заңды ұйым.
Дебиторлық борыштар субъектілердің қаржы – шаруашылық қызметтегі
бухгалтерлік есептің бас ... ... 3 – ... ... ... бас ... ... – «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің міндеті»;
31 – ... ... ... ... ...... (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық борышы»;
33 – «Басқадай дебиторлық борыш»
34 – «Алдағы кезең шығындары»;
35 – «Берілген аванстар»
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ... ... ... ... ... ... есептелінеді.
Бір жылдан астам уақыт бойы алынбаған дебиторлық боорыштар ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... ... ... есебіне мына төмендегі аталған ... ... ... ... ...... 333 ... мен басқа да тұлғалардың борышы» деп
аталатын шоттың кредиті бойынша;
№8 Журнал – ордер 331 «Алынуға ... ... құн ... - ... ... 332 – ... ... - деп аталатын шоттың,
334 – «Басқалары» - деп ... ... ... және 35 – ... бас ... ... ... кредиті бойынша;
№8 Журнал – ордерге қосымша ведомость – 35 – «Берілген аванстар» бас
шотындағы ... ... ... ... ...... – 31 ... қарыздар бойынша резерв» бас
шотының ... ... және 34 – ... ... ... бас ... шоттарының кредиті бойынша;
№11 Журнал –ордер 30 – «Сатып алушылар және тапсырыс берушілердің
борышы» бас ... ... ... және 32 – ... ... ... бас ... бөлімше шоттарының
кредиті бойынша жүргізеді.
Дипломдық жұмыста ... ... ... ... ... ... ... «Қарабау» элиталық тұқым
шаруашылығының қаржылық шаруашылығы қарастырылған.
«Қарабау» элиталық ... ... ... ... ... күздік бидайы, «Бәйшешек» сортты арпа және
«Красноводопацкая-скороспелая» сортты мақсарыны өндіреді.
Шаруашылық 2002 жылы 1662 мың теңге таза табыс пайда ... Ал ... 2234 мың ... таза ... көру ... ... өсім байқалады.
Алдын-ала жоспар бойынша 2004 жылы шаруашылықтың таза ... 56716 ... ... 52750 мың теңге деп көзделіп отыр.
Нарықтық экономиканың дамуымен бірге есеп объектілерінің жаңа түрлері
пайда болды. Соның ішінде ... ... ... ... ... және ... ... Оларды есепке алу
әдістемесі ... ... есеп ... ... ... бірі.
Қазіргі таңда «Қарабау» шаруашылығының жалпы дебиторлық қарыздары
5159584 ... ... ... ішінде ұрықтық бидай үшін 1893393
теңге, бидай үшін 2164580 ... сүт үшін 232044 ... ... ... 33-ші бөлімшесінде есепке алынған дебиторлық
қарыздары 499727 теңгені құрап отыр, ал 311 «Күдікті қарыздар ... ... ЧП ... 2164580 теңгені 1999 жылдың тамыз айында
азықтық бидайға деген борышы жатқызылды.
Қорыта келіп, «Қарабау» шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... келесідей
ұсыныстар жасалынды:
- дебиторлық борыштарды өтеу мерзімі ... ... және ... ... ... жасау;
- дебиторлық қарыздардың көлемін төмендету мақсатында болашақ сатып
алушылардың ...... ... ... ... ... ... енгізу.
Қолданған әдебиеттер тізімі
1. «Бухгалтерлiк есеп туралы» заң.
2. Бухгалтерлiк есеп стандарттары.
3. ... Т.Ә. ... ... ... ... ... 1998 ... Ержанов М. «Учётная политика» Алматы 2000 ж.
5. Тасмағамбетов Т. басқалары. кәсiпорындағы бухгалтерлiк есеп. Алматы
2003 ж.
6. Радостовец В.К. «Финансовый и ... учёт на ... 2002 ... ... М.И. ... А.Д. ... экономического анализа»
Москва – 1986
8. Дюсембаев К.Ш. « Аудит ианализ финансовой отчетности»
Алматы-1998
9. Родостовец В.К. « Кәсіпорындағы ... ... ...... Кондраков Н.И. « Бухгалтерский учет и аудит» ...... ... Е.П. Парашутин И.В «Бухгалтерский учет» Москва – 1994г.
12. ... А.Д. « ... ... ... ... ... ... 1974г.
13. Тасмағанбетова Т. « Қаржылық есеп» Алматы- 2001ж.
14. Баргольц С.Б. ... Т.Н. « ... ... ... ... ... ... 1986г.
15. Друри «Введения в управленческий и бухгалтерский учет» Москва: Юнити
2001г.
16. Ковалева О.В. « ... учет и ... ... 2000г.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дебиторлық берешек есебі жайлы39 бет
Дебиторлық борыштар есебінің жүргізілуі және аудиті65 бет
Алынуға тиісті шоттар және өзге де дебиторлық борыштардың есебі24 бет
Дебиторлық борыш есебі15 бет
Дебиторлық борыштар аудитi69 бет
Дебиторлық борыштар есебi40 бет
Дебиторлық борыштар есебі (алынуға тиісті шоттар)31 бет
Дебиторлық борыштар есебінің аудиті34 бет
Дебиторлық борыштар есебіне жалпы сипаттамасы29 бет
Дебиторлық борыштар және Вексель операциялары25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь