Тұтыну несиесi туралы мәлімет

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 . бөлiм: Несие . несиелендiрудiң теориялық негiздемесi
1.1. Несие және қарыз капитальының мәнi ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Несие жйесiндегi несиелiк қатынастар мен банкаралық
бәсекелестiң туындауы (пайда болуы) ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3. Несиенiң тұрлерi мен ерекшелiк сипаттары ... ... ... ... ... ... ..16

2 . бөлiм: «Қазақстан Халық Банкiң ашық акционерлiк
қоғамының (ААҚ) экономикалық сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

3 . бөлiм: Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну
несиесiнiң даму перспективалары
3.1. «Қазақстан Халық Банкiң ААҚ.ы Алматы облыстық
филиалының тұтыну несиесiн клиенттерге беру жағдайы
мен тәртiбi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
3.2. Тұтыну несиесiнiң негiзгi формалары және бөлiп . бөлiп
сатып алудың мәнi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52
3.3. Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну
несиесін беру мәселелері және тұтынушылық несиелеуді
дамытудың болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 67

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..81
Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..84
Диплом жұмысының тақырыбына “Тұтыну несиесiн” таңдауым кездейсоқтан болған жоқ. Несие (кредит), экономика ғылымдарының iшiнде маңызды категорияға жатады. Тауар өндiрiсiнiң дамуымен ақша, төлем құралы қызметiн атқара отырып, айырбас кезiндегi Тауар – Ақша – Тауар өзгерулерi (ауысулары), ендi Тауар – Мiндеттеме – Ақша формасын қабылдайды, яғни тауарды сату мен оған төлем ақыны алу аралығындағы уақытша ұзiлiсiне байланысты несиелiк ақшалар пайда болады. Олар, алдын ала келiсiлген мерзiмде төленетiн мiндеттемелер болып табылады. Осыған байланысты, мұндай төлем тұрiнiң құқықтық жағын реттейтiн, қаржы – несиелiк қатынастар туындайды.
Несие, капитал айналымы жылдамдатуды қамтамасыз етедi, себебi сатып алынған тауар ұшiн төлемдi кейiнiрек жұргiзуге болады, сол сияқты басқа компаниялар мен банктердiң қаржыларын тарту есебiнен капиталды ұлғайтады.
Барлық меншiк формасындағы кәсiпорындарда, өзiнiң қызметiн жұргiзу және пайда табу (алу) ұшiн, көбiнесе қарыз қаржыларды тарту қажеттiлiгi туындайды. Қаржы тартудың ең көп тараған тұрi, несие келiсiмi бойынша банктен қарыз алу болып табылады.
Несиенi зерттеуге, талдап – бiлуге марксизм классиктерi мен көптеген кеңестiк және шетелдiк экономистер еңбектерiн арнаған. Дегенмен, бұл тақырып әле де толық зерттелмеген және қосымша жұмыстар жұргiзудi қажет етедi, себебi қазiргi нарық жағдайында несие қатынастары жоғарғы өрiстеу дәрежесiне жетiп отыр. Қазiргi кездегi сөз етiп отырғанымыз қарызға беретiн ақша капиталдар көлемiн тұрақты ұлғайту туралы ғана емес, сонымен бiрге несие қатынасындағы субъектiлердiң көбеюi мен несиелендiру операциясының көптұрлiлiгi туралы болып отыр.
Тақырып туралы айтқанымызда, өтпелi кезеңдегi әкiмшiлiк реттеушiлiктен нарықтың қатынасқа көшудегi бiздiң экономиканың кездесетiн проблемаларын естен шығаруға болмайды, яғни ақша – несие сферасындағы мәселелер айтарлықтай радикалдық өзгерiстердi қажет етедi.
1. Қабдиев Д.Қ.,Оралтаев Т.Қ.,Ескендіров Ә.Е.,ж.б. /Экономикалық саясат/ Лекциялар.ҚазМБА, А-2002. /1/1бет/
2. К.Маркс, Ф. Энгельс.13т.67б. /2/7бет/
3. Тұрғынбаев Ә.Х.,Социология./Білім/А-2001 /3/ 13 бет/
4. Мақыш.С.Б.,/Ақша айналымы және несие/ А-2000 /4/ 17бет/
5. /Банковская система за 10 лет независимости Казахстана/ НБ РК А-2001
6. Паново Г.С. Жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсету .- Москва,ДИС,1994,/6/43/
7. Мадирова Д.М., Марчевский В.С. /Основы современного банковского дела/.- Алматы.:Экономика, 1997 , 12 б./7/48 б./
8. Иконников А./Жизнь в кредит/ Континент .№4.От 28.03.2001./8/59 б./
9. Марченко Г.А., /Развития банковского сектора РК/ А-2000
10. Мақыш.С.Б.,/Коммерциялық банктердің операциялары/ А-2002
11. Колесников /Банковское дело/ М-98
12. Сейтқасымов.Ғ.С./Банковское дело/ А-98
О.Полфреман Д., Форд Ф. /Основы банковского дела/- М: Инфра – М, 1996 – 624
13. И.Лаврушин /Деньги, кредит, банки/ - Москва – 1999./9/ 66 б./
14. Е.Ф.Жуков /Общая теория денег и кредита/ учебник – М.: 1998
15. Е.Ф.Жуков, Л.М.Максимова /Деньги, кредит, банки/ - М.: Банки и биржа, ЮНИТИ, 1999.
16. Ғ.С.Сейтқасымов /Деньги, кредит, банки/ - 1996.
17. М.С.Саниев /Деньги, кредит, банки/ Алматы 2000.
18. О.И.Лаврушина /Банковское дело/ Москва – Финансы и статистика 1998 г.
19. /Деньги, кредит, банки в РФ/ О.Г.Семенюта – М., «Контур», 1998.
20. /Банковское дело/ В.И.Колесников, Л.П.Проливецкая, Москва «Финансы и статистика», 1996 г.
21. Журналы «Банки Казахстана» №№ 2, 6, 7 - А.: 2001.
22. Журналы« Банки Казахстана № № 8, 9, 10, 12 – А.: 2002.
23. /Современные банковские системы/ Л.П.Кураков, В.Г.Тамирясов, Учебное пособие, М. 2000 г.
24. «Казахстан 1991-2002 г.г.» Агенство Республики Казахстан по статистике. Алматы 2001 г. /5/25бет/
25. /Статистикалық бюллетень/ Казақстан Ұлттық Банкі №2. (99).
        
        Мазмұны
Кiрiспе …………………………………………………………………………3
1 – бөлiм: Несие – несиелендiрудiң теориялық негiздемесi
1.1. Несие және қарыз капитальының мәнi ……………………………6
1.2. Несие жйесiндегi несиелiк ... мен ... ... ... ... ... ... тұрлерi мен ерекшелiк сипаттары ……………………..16
2 – бөлiм: ... ... ... ашық ... (ААҚ) экономикалық сипаты ……………………........…24
3 – бөлiм: Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну
несиесiнiң даму перспективалары
3.1. «Қазақстан Халық Банкiң ... ... ... ... несиесiн клиенттерге беру жағдайы
мен тәртiбi …………………………………………………..........…36
3.2. Тұтыну несиесiнiң негiзгi формалары және бөлiп – бөлiп
сатып алудың мәнi ……………………………………………..…..52
3.3. Қазақстан Республикасының ... ... беру ... және ... ... болашағы…………………………………………….....67
Қорытынды ……………………………………………………………….…..81
Пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi ………………………………………..…84
Кiрiспе
Диплом жұмысының тақырыбына “Тұтыну несиесiн” таңдауым кездейсоқтан
болған жоқ. Несие ... ... ... ... ... жатады. Тауар өндiрiсiнiң дамуымен ақша, төлем құралы қызметiн
атқара отырып, айырбас кезiндегi ... – Ақша – ... ... ендi ...... – Ақша формасын қабылдайды, яғни
тауарды сату мен оған ... ... алу ... ... ... ... ақшалар пайда болады. Олар, алдын ала ... ... ... ... ... ... ... мұндай
төлем тұрiнiң құқықтық жағын реттейтiн, қаржы – ... ... ... айналымы жылдамдатуды қамтамасыз етедi, себебi сатып
алынған тауар ұшiн төлемдi кейiнiрек жұргiзуге ... сол ... ... мен ... ... ... ... капиталды ұлғайтады.
Барлық меншiк формасындағы кәсiпорындарда, өзiнiң ... ... ... табу (алу) ұшiн, ... қарыз қаржыларды тарту қажеттiлiгi
туындайды. Қаржы тартудың ең көп тараған тұрi, ... ... ... ... алу ... ... ... талдап – бiлуге марксизм классиктерi мен көптеген
кеңестiк және шетелдiк экономистер еңбектерiн ... ... ... әле де ... зерттелмеген және қосымша жұмыстар жұргiзудi қажет
етедi, себебi қазiргi нарық жағдайында несие ... ... ... ... отыр. Қазiргi кездегi сөз етiп отырғанымыз қарызға ... ... ... тұрақты ұлғайту туралы ғана емес, сонымен бiрге
несие қатынасындағы субъектiлердiң көбеюi мен несиелендiру ... ... ... ... ... айтқанымызда, өтпелi кезеңдегi ... ... ... көшудегi бiздiң экономиканың кездесетiн
проблемаларын ... ... ... яғни ақша – ... сферасындағы
мәселелер айтарлықтай радикалдық өзгерiстердi қажет етедi. Выборнованың
Е.К. айтуы бойынша ... ... ... сферасына тән (жататын)
экономикалық ... ... ... пайдаланудың керектiгi пiсiп
жеттi, елдегi ақша айналымын басқаруға принципальдi жаңа жолдарды жасап,
жұзеге асыру қажет”.
Төлем ... ... аса ... мен несиенiң өз
тағайындылығын (назначения) жоғалтуы несиелiк сфера ... ... ... ... 1987 ... ... ... несиелiк салымдары
ең жоғарғы деңгейiне жетiп 593,2 млрд. соманы құрады, бiрақ 1991 ... ... және ... ... жалпы несие көлемi 1987
жылдың басымен ... 28 %-ға ... ... ... ... ... да өзгерiстер болды. Қазiргi ... ... ... ... толтыруға берiлетiн несиелердiң ұлес
салмағы 16,4-тен 34,7 %-ға өсiп, халық шаруашылығына ... ... 51,7 – ден 35,2% - ға ... Бұл ... ... ... ... көңiл бөлу қажеттiлiгiн бiлдiредi, себебi елдiң
экономикалық ... оның ... ... ... ... болып
келедi. Сондықтан, өркениеттi елдердiң бұл ... ... ... ... алу ... ... табылады.
Барлық несие жұйесiнде реформа жұргiзiлiп, соның нәтижесiнде
акционерлiк негiзде нсиелендiру мекемелерi ... және ... ... және комерциялық несиелердiң жаңа формалары өрiс алып, ... ... ... ... ... аса тиiмдi етiп
жасады. Соңғы кезеңдерде ... ... ... жиi естимiз. Бiреулер
ұлкен, ал кейбiреулер кiшi ... осы ... ... өмiр ... Бiздiң барлығымызға несиенiң көптеген тұрлерi бар екендiгi белгiлi:
инвестициялық несие, ... ... ... ... ... т.б. Олардың
әрқайсысы бiздiң игiлiгiмiз ұшiн ... ... Бұл ... ... ... ... несиесi туралы айтылады.
Өткен ғасырдың орта кезiне дейiн тұтыну ... бар ... ... ... едi. Ал ... ... ... несиесi кең таралып,
бiздiң өмiрiмiзде аса маңызды роль ... ... ... да ... ... ... ... себебi тұтыну несиесi арқылы мына
жағдайларға қол жеткiзуге болады:
1) несие көмегiнсiз ұзақ уақыт кұтуге ... қол ... ... ... т.б.) сатып алу мұмкiндiгiне;
2) икемдiлiгiне байланысты ыңғайлы уақытта жәрмеңкедегi баға
төмендету кезеңдерiнде ... ... және ... ... ... болмаған
жағдайында да пайдалы келiсiм жасауға;
3) қауiпсiздiгiне байланысты саяхатта болғанда немесе ... ... ... ... карточкалар мен шығындық шоттар (расходные
счета), қолма-қол ақшамен салыстырғанда, аса сенiмдi және ыңғайлы ... ... ... алып ... алдын ала қарастырылмаған асығыс
шығындарды өтеуге мұмкiндiк туғызады (жол оқиғасындағы автомобилдi жөндеу,
т.с.с. жұмыстарды).
Былайша ... бiздi көп ... ... бас ... өз ... мен ... ... ойластыруға мұмкiндiк туғызады.
Тұтыну несиесiнiң, осындай жақсы жақтарымен ... ... де ... ... осы ... ... диплом жұмысының тақырыбын таңдап,
несиенiң мәнi және оның формаларын, тұтыну несиесiнiң негiзгi тұрлерi ... ... оның ... ... ... және талдау
жұргiзудi мақсат етiп қоюға келтiрдi.
Талдау – зерттеу жұмыстары “Қазақстан Халық Банкi” ... ... ... ... ... ... iс-тәжiрибесi негiзiнде
жұргiзiлдi.
1-бөлiм: Несие – несиелендiрудiң теориялық негiздемесi
1. Несие және ... ... ... (кредит - kredo)- сенiм, сенемiн деген ұғымды бiлдiредi. Ақша
фермасындағы капитал, ссудалық капитал (қарыз капиталы) деп ... ... ... уақытша белгiлi бiр мерзiмг берiп, процент тұрiндегi өсiмiмен
қайтарылуын ... ... бұл, ... ... ... немесе тауардай,
әдетте өсiм процентiмен, қарызға берудегi қозғалыс фермасы;
Кұн-бағалық экономикалық категория және ... ... ... ... ... ... несие – ұдемелi ұдай
өндiрiстiң ажырамас бөлiгi және тауарлы өндiрiс-несие ... ... ... ... ... тауардың пайда болуы маңызды екi жағдайға
байланысты: бiрiншiден, өнiм тауар ... ұшiн оның ... тұрi мен ... қажет; екiншiден, өнiм бiр өндiрушiден екiншi өндiрушiге ... ... ол ... тек ... ... ... болатын ортасы немесе
оның, көрiнiс берiп, туындайтын жерi болып табылады.
Осыған байланысты, ... ... ... ... ... ...... қатынастарының туындайтын және одан әрi
дамитын нақты экономикалық негiзi (шығу тегi) ... ... ... ... ... ... мен ... заттарының
құны өзiнiң қозғалысында бiр уақыт кезеңiнде әрi ақша, әрi өндiрiстiк, әрi
тауар ... әр ... ... ... мұмкiн және осыған байланысты,
өндiрiстiк капиталдың ... ... ... ... бөлiнiп
шығып, бос тұрған ақша қаражаты қарыз-неси ... ... ... ... көзi есебiнде саналады.
Ақша қорының уақытша бөлiнiп шығуы мынадай ... ... ... ... ... ... ... яғни еңбек құралдары өндiрiсте бiрнеше жылдар бойы пайдаланылып,
олардың құны дайындалған өнiмге бiртiндеп ауысады. Дайын өнiмдi ... ол сома ... ... ... ... ... өткiзгенше, не
жаңасын сатып алғанша кәсiпорынның банктегi шотында ақша тұрiнде, ... ... ... ... шотында ақша тұрiнде, толық тозуы мерзiмi
бiткенге ... ... ... ... Бұндай жинақтап сақтауды
амортизациялық (жаңғырту) қоры деп атайды. Мысалы, егер 1 млн.теңге тұратын
трактор (комбайн) 10 жыл пайдаланылса, онда ... ... ... 100 мың ... ... ... Бұл ... бос ақша қоры – несие
ресурстарының бiр көзi болып табылады.
Екiншiден дайын өнiмдердi сату мен ... ... ... ... алу мерзiмдерi барлық уақытта бiрiне –бiрi сай келе
бермейдi. ... ... ... ... тұскен ақша сомасының бiр бөлiгi
қолданылған шикiзаттар мен қосалқы материалдардың құнын көрсетедi. Ол сома
да уақытша бос ақша ... ... бiр көзi ... ... ... ақы ... мерзiмi мен дайын өнiмдi сату мерзiмiнiң
сай келмеуi. Себебi өнiмдi өндiруге ... кұшi ... ... ... ... ... ... жұредi. Еңбекақы төлеуге арналған сомада –
уақытша бос ақша ... ... ... ... ... жұмысын қамтамасыз ету
ұшiн пайданың бiр бөлiгiн жинақтау қажет, яғни ... ... ... ... және т.б. ... алу ұшiн ... ... бiр
бөлiгiн банктегi есепшотта жина қою да – уақытша бос ақша капиталы.
Сонымен, өндiрiстiк ... ... ... ... ... ақша ... ... болуына әкеп соқтырады. Статистика мәлiметтерi
бойынша бұкiд ақша ... 20 ... ... кәсiпорындарда пайда болады
екен.
Қарыз капиталының жинақталатын екiншi көзi, бұл, мемлекеттiң әр ... ... ... атап ... ... ... және ... iс-әрекеттерiнен тұскен ақша, тұрлi деңгейдегi
бюджеттердiң ... ... ... ... ... ... және ... да мемлекеттiк ұйымдардың қолдық уақытша бос тұрған
қаражаттары. ... ... ... ... ұлесi 10 процент
шамасында болып келедi.
Қарыз ... ... ... көзi, бұл, ... ... яғни ... ... жұмсалмай болашақтағы жағдайларға
немесе ұзақ мерзiмге тұтынылатын заттарды, ... ... ... ... ... ... қойған жолақының бiр бөлiп.
Ақша жинақтаудың осы аталған негiзгi көздерiнен басқа несие – қаржы
мекемелерiндегi шоттар бойынша ... ... ... пен резервтiк
сомаларды да жатқызуға болады.
Әрбiр ... ... мәнi мен ... оның атқаратын
қызметтерiнде көрiнiс табады ... Ал оның ... ... ... ... ... маңызын сипаттайды.
Тауарлық өндiрiс жағдайында қарыз келiсiмi өндiрiс процесiндегi тауар
айналасына қажеттi несиелендiруден туындайды. Өндiрiс, ... ... ... әрi ... ... болып табылса, ол басқа фазалармен
де тығыз байланысты болып келедi. Үдемелi ұдайы өндiрiс ... ... ... ... өндiруде оның әртұрлi стадиялық фазалардан
жұйелi тұрде өтуiн қарастырады. ... ... ...... және тұтыну-фазаларының белгiлi бiр ...... бар ... ... ... ... ... затты (тауарды-өнiмдi)
жасайды; тарату, қоғамдық заңдарға сәйкес оларды таратып – ... ... ... сұраныс-тұтынуға байланысты, бiр рет бөлiске тұскен
қоғамдық өнiмдердi қайта таратып-бөледi; ақыр ... осы ... ... өнiм ... ... ... ... жағдайда шығарылған тауар-өнiмдi тұтыну стадиясы да
болмайтын ... ... ... ... өндiрiстiк фазада болмаған болар
дi, себебi өндiрiстiк стадияда мақсатсыз өнiм-тауар өндiрiлген болған болар
едi.
Айырбас процесiнде ... ... ... ... ... ... алғашқы
иесiне өсiм ақысымен қайтарып беру келiсiмi бойынша несие берушi мен ... ... неси ... пайда болады.
Қорыта айтқанда, қарыз капиталы (қоры) ... және ... ... ... ... ... ... бос ақшасынан және
халық пен мемлекеттiң ақшалары жинағынан ... Ақша қоры ... ... ... –ол ... ұнемдеу заңының талабы. Бұл ... ... ... ... ... шаруашылықтардың бiркелкi жұмыс iстеу
ұшiн және оны ары қарай дамыту ұшiн де қосымша ақша ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерiнде айрықша
бiлiнедi.
Уақытша бос тұрған қаржыларды жинақтап, оны қажет уақытында, қажеттi
мөлшерд, қажеттi жерiне ... және ... ... ... ... беретiн құрал-несие болып ... ... ... ... бос ... iске ... ... және оны ұтымды
пайдаланып, мезгiлi келгенде оның қайтарылуын ... ... ... капитал жинақтаушы барлық субъектiлердiң
мұмкiндiктерiнiң көптеген кұмән ... ... сол ... iс жұзiнде
оның тек бiреуiн бөлiп көрсетуге де болмайды. Себебi ақша қаражатын несие
жұйесi, бiр ... ... ... ... ... – ол сол
субъектiлерге несие ... ... ... ... және несие беру
процестерi араласып, дәл сол уақытта бiр сома әрi ... әрi ... ... ... жұйесiндегi несиелiк қатынастар мен банк аралық бәсекелестiң
туындауы (пайда болуы).
Өркениеттi мемлекеттердiң тәжiрибесiнде несие жұйесi туралы екi тұрлi
ұғым қалыптасқан: бiрiншiсi – ... – есеп ... оның ... мен
несиелеу әдiстерiнiң жиынтығы; екiншiсi – несие – қаржы институттарының
(мекемелерiнiң) жиынтығы.
Несие қатынастары қарыз капиталының ... оның ... ... барлық формалары мен тұрлерiн қамтиды. Несие жұйесi несие
– қаржы мекемелерiнiң жиынтығы ретiнде жеке және заңды ... ... ... есепшоттарда шоғырландырып, оларды кәсiпорындарға, ұкiметке
және халықтың әр тұрлi топтарына қарызға бередi.
Несие жұйесiнiң ... ... ... ... Несие
қатынастарының мазмұнын несие мекемелерiнде әр тұрлi субъектiлердiң уақытша
бос ақша капиталдарын шоғырландырып және оларды белгiлi бiр ... ... ... бiр ... ақымен қайтару ұшiн бөлiп беру анықтайды. Сонымен
бiрге несие жұйесi ... ақша ... ... ақша ... бiр ... екiншi саласына ауысуын қамтамасыз ету арқылы
өндiрiстiң тиiмдiлiгiн ... ... ... ... жұйесi арқылы
кәсiпорындардың, ұйымдардың және халықтың ақшалы есеп ... ... ... ... – ақ әр тұрлi несиелiк, сақтандыру, делдалдық,
инвестициялық, сенiмдiлiк, кеңес беру және с.с. ... ... ... ... ... мен ел экономикасындағы ролi ... атап ... ақша ... жалпы көлемiмен,
кәсiпорындар мен ... ... және ... ... ... ... ... жиынтық төлем айналымымен және
т.б. сипатталады. Мысалы, әрбiр ... даму ... ... ... және ...... ... өзiне және несие жұйесiнiң
құрылымы болады. Мысалы, XX ғасырдың 20 – ... 90 – ... ... ... ... ... ... (КСРО) жоспарлы – орталықтанған
экономикаға сай ... ... ... ... ... ... ... даму дәрежесi, несие мекемелерiнiң ... пен ... ... банк ... ... ... дамыған мемлекеттердiң iшiнде АҚШ алдыңғы қатарда ... ... ол елде ақша ... орташа алғанда төртен ұш (3/4)
бөлiгiнiң несие жұйесi арқылы өтуi болып табылады.
Қазiргi кезде ... ... ... ... ... өзгерiстер кездеседi. Олар:
Бiрiншiден, банк капиталының шоғырлануы мен орталықтануы нәтижесiнде
банк монополиясының пайда болуы: XIX -ғ. аяғы мн XX -ғ ... ... ақша ... көп ... ... iрi ... ... бастады.
Бұл iрi банктер қарыз капиталының нарығында ұстемелiк еттi. Олардың
капиталының мөлшерi iрi клиенттердi және ... ... ... ... ... ... табудан өстi.
Несие жұйесiнде iрi банктердiң ұлесiнiң өсуi тек операция жұргiзумен
ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... ... шоғырландырудың және орталықтандырудың ашық және жасырын
тұрлерi кездеседi. Бiрiншiсiн ұсақ ... ... ... ... ... ... ал екiншiсiнде корреспонденттiк қатынастар
мен көпбанктiк жұйелердiң дамуы жатады. Корреспонденттiк қатынастар деген
несие ... ... ... ... ... операциялар,
олардың мақсаты – бiр – бiрiнiң тапсырмасы ... ... мен ... ... ... ... шоттар: “лоро” – ...... ... деп ... ... ... iрi сома жинақталады.
Мысалы, АҚЩ – тағы барлық коммерциялық банктердiң арасынан ... ... ... ... ... ... ... шапшаң
өсуiмен көзге тұсуде. 1960 – 1970 ж.ж-да 50 iрi ... ... ... 88,8 ... 230,4 ... долларға жетiп, яғни 2,5 есе
өскен болса, ал осы уақытта басқа коммерциялық банктердiң депозиттiк ... млрд – тан 255,1 ... ... жетiп, яғни тек 1,8 есе ғана өскен.
1970 жылы осы 50 iрi ... 13,705 ... ... ... сомасының 47% -iн билеген болып табылады. (10; 292).
Iрi коммерциялық банктерден азғана алып банктер “Бэнк оф Америка”,
“ферст ... сити бэнк оф ... және ... ... ... шығып,
олар өнеркәсiп – қаржы топтарын басқарумен шұғылданады немесе оларда ... ... Олар – iрi ... өзара қосылып, банк холдингiн құруының
көрiнiсi болып ... әр ... ... ... ... ... ... Банк
монополиясы мен несие қатынастарының өркендеуi қарыз капиталының нарығында
бәсекенi өршiте ... ... және әр ... ... ... ... жұредi.
Мысалы, коммерциялық банктер, немесе сақтандыру компаниялары өзара ... ... ... iрi ... iрi ... несиенi оңай алып,
кәсiпорындарды өз ықпалында ұстау ұшiн ... ... ... ... ... ... жағдайларына (яғни пайдалану мезгiлiне, мөлшерiне,
қайтарылуына) жасалады. Бiрақ банк қызметiне бұрынғысынша жоғарғы тарифтер
мен проценттiк ... ... ... ... – ақ, ... ... ... тұрлерi көрсетiледi (мысалы, тәулiк бойы ... ... әр ... сұрақтарға жауап беру, кеңес беру және ... ... ... тұрi – әр ... ...... институттарының
арасында туындайды. Мысалы, коммерциялық банктер мен жинақ мекемелерiнiң
арасында жинақты ... ... ұшiн, ... ... ... ... одақтарының халыққа тұтыну тауарларына берген қарыздың
ұлкен бөлiгi ұшiн; ипотека нарығындағы ... ... ... және ...... ... ... 1970-80 ж.ж несие
мекемелерiнiң бәсекесi өрте тұстi, оған себеп ... ... ... ... ... реттйтiн бiрсыпыра заңдарды алып тастау;
қаржылық инновацмяның қарқынды өсуi, яғни несие –ақша операцияларының ... және есеп ... мен ... ... ... ... болуы; электронды – есептегiш машиналар мен телекоммуникация
құралдарын кең ... ... ... ... ... арттырады. Осы процестердiң нәтижесiнде клиенттерге
көрсетiлетiн қызметтердiң көптеген ... ... ... ... ... көп ... несие мекемелерi құрыла бастады.
Коммерциялық банктер бұрын шұғылданбайтын жаңа қызметпен, яғни ... ... ... ... ... және сол ... қызмет
тұрлерiн кең қолдана бастады.
Бәсекенi кұшейтетiн маңызды фактордың бiрi – ... ... ... ... ... ... Бұл ... банк
қызметiнiң тек кейбiреуiн ғана орындайтындықтан, ... ... ... ... ... АҚШ-та оларды “банктiк емес банк”
деп атайды. Олар – ДЖенерал мотороз, форд, ИБМ, Америкен ... және ... ... ... ... ... ... және тұтыну
несиесiн беру; жылжымайтын мұлiктен, сақтандыру, лизинг операцияларын
жұргiзiп, қолма – қол ... ... ... банктер арасындағы бәсеке халықаралық дәрежеге
көтерiлуде. Өндiрiстiк мемлекетаралық мамандандыруы мен бiрлесуi, ... ... ... ... өсуi банк ... ... банк операцияларының көп бөлiгiнiң мемлекет шекарасынан шығуына әкеп
соқтырады. XX ғасырдың соңғы төрттен бiр ... АҚШ, ... ... және ... да ... ... iрi ... халықаралық
қаржы концерндерiне айналып әлемнiң әр тұрлi елдерiнде көптеген несиелiк,
есеп айырысу, инвестициялық ... ... ... ... ... және көп ... болып
бөлiнедi. Ұлтаралық банктер – ол ... ... iрi ... – қаржы
кешендерi болып табылады. Олар, ... ... ... ... желiсi мен мемлекеттiң қолдануымен дұниежұзiлiк нарықта валюта, несие
операцияларын бақылайтын ... бар ... ... ... ... ... банктердiң шетелдерде көптеген филиалдары, бөлiмшелерi
қызмет жасайды. Мысалы, 1980 – жылдардың басында дұниежұзiнде 84 ұлтаралық
банктер ... оның 22-сi АҚШ – та, ... мен ... ... 10 –на, 7-еуi ... ал Германия мен Канаданың әрқайсысында 5-тен
саналады.
Көп ұлттық банктер – ол ... ... iрi ... ... ... арқылы құрылған халықаралық банктер топтамасы болып табылады.
Олар әлемдiк нарықта ұлтаралық ... ... iске ... ... ... еуровалюта нарығын жұргiзумен шұғылданады.
Үшiншiден, банк капиталы мен өнеркәсiп капиталының бiрiгiп қаржы
капиталын құруы. Өнеркәсiп пен банк ... ... ... ... ... бiрiгiп жұмыс жұргiзуi қаржы капиталының құрылуына негiз ... ... ...... ... ... көзi болып табылады.
Банктiк несие өнеркәсiп компаниясының ... ... ... кезде несие
берумен шешiп отырады. Сөйтiп, ... ... мен ... ... байланысты
негiзiнен төмендегiдей тұрғыда ... ... ... ... ... ... және есеп айырысу операцияларын жұргiзу;
элтссиялық ... ... мен ақша ... ... ... жұйесiндегi құрылымдық өзгерiсьер. Арнаулы несие
– қаржы мекемелерiнiң дамуы мен олардың ... ... ... ... ... банк ... кеңеюiне жол ашып, несие ... ... әкеп ... ... ... жаңа ... ... байланысты ресурстар мен операциялардың жиынтық сомасында
коммерциялық банктердiң ұлесi ... ... ХХ ғ. ... АҚШ – ... ... 7-i тұрi ... 80-жылдары олардың тұрi 20-дан асты.
1900 ж активтердiң 2/3-iн ... ... ал 1/3-iн ... ... мекемелерi жұргiздi. Ал 1987 ж коммерциялық банктердiң ... ... ... 40% ... ... мекемелерiнiң, инвестициялық,
ипотекалық, сақтандыру компанияларының ұлесi анағұрлым көтерiледi. ... ... ... ... ... де ... ... (20; 78).
Қазiргi кезеңдегi несие жұйесi кұрделi, әрi көпбуынды құрылым болып
келедi. Егер несие мекемелерiнiң клиенттерге ... ... ... ... ... ... ұш ... тұрады:
1) орталық банк;
2) коммерциялық банктер;
3) маманданған несие –қаржы институттары.
Шаруашылық буындарына ... ... ... ... ... және ... көлемiне, сондай-ақ мамандануына қарай несие
жұйесiнiң өзегi-банк жұйесi болып табылады, ал несиелендiру мекемелерiнiң
жұмысын ұйлестiретiн ... ... ...... банк ... . Несиенiң тұрлерi мен ерекшелiк сипаттары.
Несие жұйесiндегi несиелiк қатынастардың ... ... ... беруi
несие тұрлерi мен оның мазмұнында сипатталады. Сонымен бiрге, қоғамдағы
қатынастардың ... ... ... мен ... ... де өзгертедi.
Несие әртұрлi формаларда болып келедi, негiзгiлерi болып: коммерциялық және
банктiк несие. Бұл екi ... нсие бiр – ... ... ... ... ... ... процент мөлшерi және қызмет ету аясы
бойынша ажыратылады.
Коммерциялық несие - ол бiр тауар өндiрушiнiң ... ... ... ... ұшiн ақша ... ... қалдырып, оны қарызға беруi. Бұлай
несие – қарыз берудiң құралы коммерциялық ... ... ... ең көп ... екi тұрi бар: жай, қарапайым вексель және аударым
векселi. ... ... ... несиелендiру жұйсiнiң негiзi болып
табылады. Оның қажеттiлiгi ұдемелi ұдай ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, тауар өндiру уақыты оны
сатып, ақша тұсiру уақытымен сай ... ... ... жыл ... ... онда ... ... сату да жыл мезгiлiне
байланысты жұргiзiледi) бiр өндiрушi нарыққа тауарын ... ... ... – сатып алушыда қолма – қол ақша болмаған ... оған ...... ... ... ... (вексель жазып беруi ... неси ... ... ... ... ... қамтамасыз
етедi, сөйтiп тауардың сатылуын және барлық капиталдың қайталама ... Ол ... ... ... мен сатушылардың да ақша қажетiн
өтейдi.
Дегенмен коммерциялық несиенi қолдануда бiраз шектеулер бар. Олар:
1) бұл ... ... ... тиiс ... қорының көлемiмен
шектеледi:
2) бұл несиенiң көлемi ел ... ... ... яғни ... ... ... керi қозғалысы
бұзылып, коммерциялық несиенiң көлемi қысқарады;
3) бұл несие тек бiр бағытта қозғалыста жұредi: оны тек ...... ... ... ... пайдаланатын
салаларға бередi, керiсiнше болуы мұмкiн емес.
Мысалы, трактор зауыты өз ...... ... ... ... ... яғни ауыл шаруашылығы өз өндiрiсiне тракторды
пайдаланады, ал керiсiнше трактор зауытына оны шаруаға ауыл ... ... яғни ауыл ... ... ... ... ... өз өнiмiн бере алмайды.
Қорыта айтқанда, коммерциялық несиенiң банктiк ... ... – ол ... ... ... ... ... табылады.
Банктiк несие - ол банкте шоғырланған қаражат қорынан клиенттерге
қайтарым мерзiмiн белгiлеп, ақша ... ... ... Коммерциялық
несие банктiк несиеден бiр қатар айырмашылықтары бар болып келедi.
Бiрiншiден, коммерциялық несие тауар ... ... ол ... ақша ... берiледi. Коммерциялық несиенi тауар өндiрушiлер мен
сатушылар бiр – ... ... ... ... ету ұшiн ... несие өндiрушiден де, ... да ... ... капиталы
ретiнде берiледi.
Екiншiден, коммерциялық несие мен банктiк несие ... яғни ... ... ... да ... несиеде несие берушi ретiнде де, қарыз алушы ретiнде де
кәсiпкер – өндiрушiлер ... ... ... несие берушi – банк, ... ...... ... ... ... несиенiң шектеулерi банктiк несие беруде
жойылып, ешқандай шектеулер орын алмайды, себебi банктiк несиенiң ... кең. ... ... тек тауар айналасына (сату – сатып алу)
қызмет көрсетсе, ... ... ... ... ... ... ... ақшаларын шоғырландырып, оны капиталға айналдырады.
Төртiншiден, бұл екi нсиенiң динамикасы (өсуi, өзгерiсi) да бiркелкi
болмайды. ... ... ... ... пен ... айналымының
дамуына және төмендеуiне байланысты өрбiп және ... ... ... ... оған ... пен сұраныс өсiп, дағдарыс кезiнде
төмендейдi.
Дағдарыстың әсерiнен тауарды өндiру мен сату қысқарып, ал ... ұшiн ... ... ... көбейедi. Өндiрiстiң жанданып көтерiлуi
кезiнде нақты капиталдың көлемi өсiп, ... ... ... ... ... ... ... Осыдан банктiк несиенiң екi жақтылығы
туындайды: ... ... оны ... ... ... ... ... онда капитал қарызы, ал қарыз мiндеттемелерiн өтеу ұшiн төлем
құралы ... ... онда ақша ... ... ... ... ... мұндай екiге бөлiнуi қарызгардiң алған несиенi пайдалану мақсатына
байланысты болады. Егер ... ... ... ... ... ... ... алса, онда банктен ақша қарызын алғаны, ал ... ... ... ... ... етiлмеген несие алса, онда капитал
несиесiн алғаны болып ... ... ... кез ... саласында пайдалануға
болады, яғни өндiрiсiнiң бiр саласынан босаған ақша ... оның ... ... саласына берiлуi мұмкiн (мысалы, ауыл шаруашылығынан
өнеркәсiп өндiрiсiне, т.с.с.).
Несиенiң негiзгi екi ... - ... және ... ... ... ... жағдайларына байланысты бiрнеше тұрге бөлiнедi:
аграрлық ... ... ... банкаралық, шаруашылықаралық,
халықаралық, тұтыну несиесi және т.б.
Аграрлық несие – ол ауыл ... ... ... мен
айналмалы капиталдың қызметiн қамтамасыз ету ұшiн берiлетiн қарыз капиталы
болып ... ... ... ауыл ... ... сипатындағы айрықшалықпен бiлiнедi. Өндiрiстiк негiзгi капиталдың
(қордың) қалыптасуына және дамуына қозғалмайтын ... ... ... уақытқа кұрделi қаржы несиесiн бередi. Ауыл шаруашылығының өндiрiстiк
айналым капиталына және уақытша қажеттiлiкке ... ... ... ... ... несиелердiң сол жылғы болатын ... ... сала ... алынады да, өнiмдердi сатқаннан кейiн қайтарылады.
Ипотекалық несие – ол жылжымайтын мұлiктердi – жердi, өндiрiстiк және
тұрғын ұй ... ... ... алып ұзақ ... ... ... ... табылады. Мұлiктердiң кепiлге алынғаны ... банк ... ... қарызгерлiк куәлiгiн бередi. Ипотекалық
несиенiң ақшалық қоры (ақша көзi), негiзiнен, банктер мен корпорациялардың
ипотекалық ... ... ... сатудан тұсетiн қаржыдан
құралады.
Мемлекеттiк несие – ол ... пен ... ... ... ... қарамағын заңды және жеке тұлғалардың бос
ақша қаражаттарын несие капиталы ретiнде уақытша пайдалануға шоғырландыру
ұшiн және ... ... ... шешу ұшiн ... ... сату ... ... тартылуы болып табылады.
Мемлекеттiк несие – жалпымемлекеттiк қаржының басты буындарының бiрi
және несие қатынастарының ... бұл ... ... ... және оның ... органдары – несие алушылар, ол екiншi жағы
несие берушiлер – халық және заңды ... ... ... ... қатынастар саласында мемлекет қарызгердiң де, қарыз ... ... ... де ... ... ... ерекшелiгi қарызға берiлген қаржаттардың
қайтарымдығында мезгiлдiгiнде және ақылдылығында. Алайда бұл ... ... ... ... ... қоры ұлғаймалы ұдайы өндiрiс
процесiнiң ұздiксiздiгiн қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... және оның тиiмдiлiгiн арттыру ұшiн пайдаланылады;
несиелердi жеке адамдар да ала алады. Шаруашылық ... ... ... несие қорын өнiмдi пайдалану болып табылады.
Мемлекеттiк несиенiң көмегiмен ... ... ... ... бағытталатындықтан оның өндiрiстiк сипаты ... ... ... несие жөнiндегi қатынастар мына негiздерде қаржы
қатынастарында болады:
1) мемлекеттiк несие жолымен жұмылдырылатын ... әр ...... өндiрiстiк емес, сол сияқты
стратегиялық, оперативтiк қажеттiлiктердi де ... ... ... ... ... қаралады;
2) алынған және берiлген несиелер ұшiн есеп айырысулар, олар ұшiн
проценттер төлеу ... ... ... ... ... ... және ... бөлiгiн салықтық тұсiмдер
құрайтындықтан қарыздар арқылы жұмылдырылатын ... ... яғни ... ... ... салықтар деп саналады.
Қаржының бөлгiштiк функциясы ... ... ... ... ... ... ... шартында) қайта бөлудiң қосымша
функциясын орындайды. Бұл халықтың, кәсiпорындар мен ... ... ... қаражаттарын шоғырландырумен байланысты. Бұл функцияда мемлекеттiк
несие жинақ ақшаны ұйымдастыру нысандарының бiрi ... ... ... iс – ... ... ... ұлғаймалы ұдайы өндiрiстiң
ауқымын арттыру және оның қорқынын тездету болып табылады.
Мемлекеттiк несиенiң екiншi ... ...... ... ... ... ... проценттiң мөлшерiне ықпал жасай отырып,
ақша ағындарын реттейдi: несие капиталының ... ... бола ... бұл ... ... ... ... нәтижесiнде несие капиталының
нормасы артады. Сөйтiп, мемлекет бұл рыноктегi бәсекеге араласып, ... ... ... (“ығыстыру әсерi”). Бұл олардың
бизнестiң белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарын сатып алу кезiнде ... ... ... ... өзi ақша ... ... ... тиiмдi болып табылады.
Сөйтiп, егер несиенiң қайта бөлгiштiк функциясының көмегiмен ... ... ... ... бiр салаларға (немесе қажеттi өндiрiстiң
дамуына) бағыттайтын болса, реттеушiлiк функциясы арқылы мемлекеттiк несие
жөнiндегi қатынастарға қатыспайтын ... ... ... ... ... ... қол жеткiзедi.
Мемлекеттiк несиенiң рөлi халықтың, ... ... бос ... ... ... және ... кезек кұттiрмейтiн қажеттерiн қаржыландыруға бағыттауға болады.
Мемлекеттiк несие тұрлерi бойынша iшкi, сыртқы (халықаралық) және
шартты ... ... ... ... ... ... жан – жақты тұрғыда:
қарызгер де, несиегер ретiнде де елдегi ұкiметтiң, билiктiң ... ... ... және халықтың арасында пайда
болады.
Халықаралық ... ... бiр ... ... ... органдары, екiншi жағынан басқа мемлекеттердiң ұкiметтерi,
банктерi, компаниялары, сондай –ақ ... ... – банк ... ... ... тарап мемлекет – донор несие ұйым – донор, ал
кредит алушы ел ... – ел деп ... ... ... ... ... кәсiпорындар, ұйымдар,
фирмалар, жергiлiктi билiк органдары алған қарыздарына басқа елдердiң
несиелерiне берiлген ... ... ... ... ... ... шарттары орындалмаған жағдайда ұкiмет отандық ... ... ... ... ... ... мұлкiне немесе
басқа активлерiнен бюджет қаражаттары есебiнен қарыздың сомасын төлейдi.
Банкаралық нсие – несие мекемелерi арасындағы шаруашылық ... кең ... тұрi ... табылады. Банкаралық несиенiң ставкасы бойынша
коммерциялық ... ... ... басқадай несие тұрлерiне есептiк
саясатын (ученая ... ... ... ... ... ... ставканың нақтылы шамасы орталық банктiң ставкасынан тәуелдi, себебi
ол банкаралық несие нарығының тiкелей ұйымдастырушысы – ұйлестiрушiсi және
белсендi қатысушысы – ... ... ... ... - ол ... басшы органдардың (министрлiк,
бiрлестiк, трест, корпорация) өздерiне әкiмшiлiк ... ... мен ... ... ... ретiнде берiлетiн нсие болып
табылады. Бұндай несиелендiрудiң тұрi бұрынғы кеңестiк одақта (КСРО-да) кең
орын алған, бiрақ банктiк ... ... ол ... ... және
оны пайдаланатын шаруашылық органдары өте аз мөлшерде болған, ... ... ... ... ... ... (салдарынан
болған) қаржы қиындығын жою мақсатына, немесе өндiрiс жоспарына өзгерiстер
енгiзгенде ғана берiледi.
Бұл несиенiң басқа несиелерден айырмашылығы:
1) бұл ... ... ... ... бiр шаруашылық жұйесiнде
болуға тиiстi;
2) несие тек ақша – ... ... ғана ... қайтарылғанда несиенi пайдаланғаны ұшiн өсiм ақы ... ... ... кепiлдiк берiлмейдi және белгiлi бiр мезгiлде
қайтару туралы мiндеттеме ... яғни ... ... қиындығы жойылған соң жоғарғы ... ... ... ... ... шаруашылық аралық несиенiң тауарлы тұрi ... ... ... ... ... мен ... қолданылатын
техникалар несиеге берiлуде.
Мұндай жағдайларда несие қатынастарының ауқымы ұлғаяды. Несиеге,
масалы, техника берiлсе, ал оны ... ... ... ... тауарымен
өтелуi орын алып отыр.
Тұтыну несиесi – ол төлемiн кейiнге қалдырып тұтыну ... сату ... ... ... ... – халық, ол несие берушi – әртұрлi
өндiрiс орындары, фирмалар, банктер, макемелер болуы мұмкiн. ... ... ... ... ... ... ... орындары арқылы төлемiн
кейiнге қалдырып тауар сату ) және банктiк ... ... ... ... сатып алуға ақша беру – ұзақ жылдар уақытында қолданылатын
тауарлар – ... ... ... ... ... және тағы
басқалар) берiледi. Несиенiң бұл тұрiнде банк пен халық арасында ... ... ... Мысалы, сауда орындары халыққа белгiлi бiр сомаға тауарды
сатады да, сол сома көлемiнде банктен ақшалай несие ... ... ... ... да ... егер ... ... аспаса және ұйленшендерiне
ұш жыл өтресе) берiлген. ... ... ... Чехословакияда жоғарғы оқу
орындарының студенттерiне берiлген болатын.
Несиенiң тұрлерi – ол ...... ... байланысты әрбiр несиенi сипаттау болып табылады. Несиенi
тұрлерге ... ... ... бiркелкi стандарты жоқ. Несие
қатынастарының дамуына және ... ақша ... ... ... ... және ... ... бөлiнiп, одан әрi несиенiң жаңа тұрлерi
пайда болуы мұмкiн.
Несиенiң экономиканы дамытудағы маңызы деп ... оны ... ... ... пен ... ұшiн қол ... ... Несиенi қолдану әдiстерiне: оны ... беру ... ... бiр ... аралығында пайдалану (несиенiң
мерзiмдiлiгi), пайдаланғаны ұшiн ақы ... ... ... ... бұл ерекшерiктерiнiң ресурстары тиiмдi пайдалануда маңызды зор
болып табылады.
2-бөлiм: ... ... ... ашық ... қоғамының (ААҚ)
экономикалық сипаты.
“Қазақстан Халық Банкi” ААҚ –ы – 80 жылдан аса уақыттан берi ... ... ұшiн ... ... iстеп келген аса iрi әмбебеп
коммерциялық банк және елiмiздегi ... ... ... ... ... ... банктер iшiнен алғашқы ұштiкке кiредi. Банк
дамуының ... ... ... кұрделi де, көп қырлы процестер тұрады,
оларға: қаржылық жаңа қызмет көрсету тұрлерiн ... ... ... кеңейтумен бiрге, ең басқысы – клиенттерге қызмет ... ... ... ... ... мемлекет болып жариялануы
елiмiздегi банк ... мен ... ... ... ... Халық Банкiнiң дамуына және ... ... ... ... ... ... 1990 жылдың желтоқсан айында – ақ,
Қазақстан, нарық экономикасының талаптарына сай ... ... банк ... ... ... ... 1991 жылдың қаңтар айында ... банк ... ... ... ... КСР-ғы банктер және
банк қызметi туралы” Заң қабылданды.
Ел тәуелсiздiгi ресми ... ... бiр ... соң, 1992 ... ... ... Банкi құрылды және оның негiзiнде Қазақстан
Халық Банкi ресми заңды тұлға болып танылды.
1993 жылы Жинақ Банкi Қазақстан Республикасының Үкiметiне жататын ... ... ... ... ... ... болып қайта құрылды.
1995 жылы Банк жабық тұрдегi акционерлiк ... ... ... ... ... ... айында Банк акционерлерiнiң жалпы жиналысында жабық
акцмонерлiк қоғам тұрiнен, Үкiметтiң 100%-дық қатысуымен ... ... ... ашық ... қоғамы болу туралы шешiм қабылданды.
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1998 ... 6-шы ... ... – 2001 ... ... ... ... Жинақ Банкiсiн
жекешелендiру (приватизация) этаптары бойынша ... ... ... сәйкес, осы жылы акционерлiк капиталы ұлғайту ... ... ... ... ... ... – бұл, оны ... мен құрылымдық
қайта құру мен өзгерiстер ғана ... ... ... ... меңгеру, банкингтiк спектрды кеңейту және жаңа ... ... ... ... ... бiрге инфрақұрылымдық филиалдарды
дамыта отырып, кiшi және орта ... ... ... кәсiпорындарға, жеке және ... ... ... ... ... зейнет ақы және еңбек ақылар төлеу, салықтық, коммунальдық
және басқадай қаржылық ... ... ... ... ... ... және банк қызметi туралы” Заңына
сәйкес Банк, депозмииiк салымдар қабылдау, ... ... ... ... ... ... сұраныстарын қанағаттандыру мақсатымен бiр тұтас
комплекстi басқадай банк операциялары мен қызметтерiн ұсынады.
Банк, төлем ақы жұйесiндегi VISA ... және Master ... ... ... ... ... ... тұрақта лидер болып қалып отыр. Айналымдағы ... ... ... көрсеткiшiнде 88%-дан астамын құрайды.
Депозиттiк салымдардың ерекшелiктерi: оларды ашу және қосымша ... ... ... ғана ... ... – қол емес ... де жұргiзiледi,
яғни басқа салымға аудару деген сияқты жұмыстарды атқарып, жұзеге асырады.
Сондай-ақ, салым ... ... соң, ... ... ... Банк, Сiздiң ақшаңызды басқа шотқа аударым жасайды, коммунальдық
және басқа да қызметтердiң төлемiн ... ... ... ... ... ... ... тартымды-
қызғылықты салым түрлерi: "Халықтық", "Сенiм-Плюс", "Алтын Жас-Плюс",
"Жинақтық-Плюс", "Ақ-Бота", тағы басқалары ... ... ... ... ... оны кепiлге бере отырып, қажеттi
сомадағы несие-қарыз қаражатын алуға ... ... ... ... үшiн мақсатты
пайдалану мен бизнес ерекшелiгiн (спецификасын) ... ... ... ... бiрнеше кредиттiк бағдарламаларды жүзеге асыруда:
1) кiшi және орта бизнес ... ... ... бағдарламасы;
2) жеке тұлғаларды несиелендiрудiң аймақтық бағдарламасы;
3) кiшi және орта аграрлық ... ... ... ... ... ... ... бойынша), оның жұмыскерлерiне
тұтыну мақсатындағы несиелендiру бағдарламасы;
5) Еуропа қайта құру және даму ... ... ... ... бизнестi несиелендiру бағдарламасы;
6) Овердрафт түрiнде кәсiпорындарға ... ... ... ... "Қазақстан Халық Банкi" ААҚ- ының жинақ шотына орналасқан
(салынған) кредиттiк карточкадағы ақша ... ... ... жеке тұлғаларға несие беру бағдарламасы;
8) отандық тауар өндiрушiлер мен ... ... ... беру ... ... ... Банкi” ААҚ-ң арнаулы зейнетақы салымы бойынша
жинақ шотқа келiп түсетiн ақша ... ... ала ... ... беру ... ... Банк ... бойынша ауылшаруашылыған несиелендiру
бағдарламасы.
Қарыз қаражатын беру, несиелендiру жұмыстары қолданыстағы Қазақстан
Республикасындағы заңдарына, Қазақстан ... ... ... ... актiлерiне “Қазақстан Халық Банкi” ААҚ-ң iшкi несие
саясатына сәйкес және солардың ... ... ... ... ... ресурстары мынадай мақсаттарға берiледi:
1) айналым капиталын ұлғайтуға (шикiзат, т.б. сатып ... ... ... ... ... (жылжымайтын мүлiктi,
қосымша қондырғыларды, т.б. сатып алуға);
3) тұтынушылық, тағы басқа мақсаттарға.
Несие қарыздары заңды тұлғаларға:
1) айналым капиталын толықтыруға; және
2) ... ... ... үшiн ... ... ... ставкалары нақтылы жобадан тәуелдiлiкке
анықталады және олар ұлттық валютамен (теңгемен) берiлген ... ... 28%-ға ... ал ... ... (АҚШ долларымен)-10%-дан 23%-ға
дейiн болып келедi.
2002 жылдың ... ... ... “Қазақстан Халық Банкi” ААҚ-ның
Алматы облыстық филиалы жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... ... 2005 жылдың 1-шi қаңтарына филиал ... ... мың ... ... ... берген. Бұгiнгi күнге мерзiмiнде
қайтарылмаған қарыз-несие жоқ және 342 өтiнiштi филиал қабылдап қарастыру
үстiнде.
“Қазақстан ... ... ... банктiк қызмет көрсету (атқару)
нарығында айтарлықтай күштi бәсекелес болып саналады. Оның бұл ... ... ... бүкiл республика бойынша, басқа ешбiр
коммерциялық банкте жоқ, тармақталған ... ... ... қала мен аудандардағы) филиалдары мен бөлiмшелердiң болуында деп
түсiнуiмiз керек.
Банктiң филиалдық жүйесi (сеть) 2005 жылдың 1-шi ... ... ... бөлiмшелердi, оның iшiнде 20 ... және ... ... ... мен 487 ... ... бөлiмдердi бiрiктiредi. Банк
қызметкерлерiнiң жалпы саны 9188 ... ... банк ... ... ... болып, бiрiншi кезекте,
клиент пен банк қызығушыларының ... ... ... ... ... және ... уақытта диалогқа (пiкiр алысуға) дайын екендiгi болып қала
бередi.
Клиенттiк және ... ... ... дамуымен олардың
тұрақты өсу қарқыны байқалады. Оның дәлелi есебiнде, клиенттер сенiмiнiң
артуы арқасында, Банк ... ... ... ... санының өсуi
болып табылады және осыған қатысты маңызды көрсеткiш ... ... ... саналады. Клиенттер салымдары жалпы мiндеттемелер құрылымында,
2005 ж 1-шi ... 73% ... 135,4 ... ... ... 2002 ж ... қарағанда 36,6%-ға өстi.
Мiндеттемелер құрылымы (01.01.2005)
Өз қызметiне қызығушылық арттыру үшiн Банк, ... ... ... ... және сақтандыру қызметтерiн бiрiктiрудi
жоспарлап отыр, яғни ... ... үйге ... бiлiм ... ... және ... ... қажеттерiн қанағаттандыруға бағытталған
аралас схемалар жасау үстiнде, басқаша айтқанда депозиттiк өнiмдердiң
тартымдылығын арттыру үшiн %-тiк емес ... ... ... ... Банкi халықтық қоғам статусын иемденедi, Әлемдiк
Жинақ Банклерi Институтының мұшесi және жеке ... ... ... ... ұлттық жүйесiне қатысушы болып табылады.
“Қазақстан Халық Банкi” ААҚ-ы активтерi мен меншiктi капитал көлемiне
қарай Қазақстан Республикасының екiншi деңгейiндегi аса iрi ... ... ... ... балансындағы құрылым мен құрам динамикасын
талдау арқылы олардың абсолюттiк көлем салыстырмалы өсу ... ... ... ... және оның жеке түрлерiнiң азаюын анықтауға
болады.
Банк балансын ... ... ... ... және ... ... қолданып, олардың өзгерiстерiн анықтаймыз.
Көлденең талдау жүргiзу кезiнде әртүрлi баланс статьяларының белгiлi-
бiр уақыт аралығында абсолюттi және салыстырмалы өзгеру ... ... ... ... ... болады.
Қаржылық жағдайда бағалау үшiн баланстың актив және пассивтердi
тiгiнен талдау маңызды болып келедi, себебi ондай ... ... ... ... ... ... ... беру және оны бағалау болып
табылады.
ғ21-22 кестелердегi актив және ... ... ... ... бiр ... 2004 ж 1-шi қаңтар айынан 2005ж 1-шi қаңтарына
дейiн олардың ұлғайғанын ... ... Оның ... ... көрсеткiштермен бiрге жарғы капиталының 115,7% өскендiгiн
көремiз. Мiндеттемелер жиынтығы iшiнен салық төлеудiңде ... ... Сол ... тағы ... кесте
“Қазақстан Халық Банкi” ААҚ-ң активтерiн талдау (мың ... |01.01. |% |01.01. |% ... |% ... |2004 ... |2005 | | | ... Қолма-қол ақша |6320279 |0,03 ... ... ... ... Ұлттық банкiндегi |2010204 |0,01 |2772891|0,01 |+762687 |137,9 |
|корр. Есеп-шоттар мен салымдар | | | | | | ... ... ... |21678 |0,00 |25151 |0,00 |+3773 |116,0 ... | | | | | | ... ... ... |15744162 |0,08 |3482342|0,14 |+1907926|221,1 |
|бағалы қағаздар (нетто) | | |3 | |1 | ... ... ... ... |0,05 |2038153|0,08 |+1017019|199,6 ... ... мен| | |5 | |7 | ... (нетто) | | | | | | ... ... ... ... |685245 |0,01 |602663 |0,00 |-82582 |0,88 ... мен ... лизингтер | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... ... |+1906794|101,2 |
|(нетто) | | |41 | | | ... ... ... қағаздар |8463798 |0,04 ... ... ... | | |1 | | | ... ... инвестиция және |1045697 |0,01 ... |+179074 |117,1 ... ... | | | | | | ... Негiзгi қаржылар(нетто) |6830420 |0,04 ... |+220022 |103,2 ... ... емес ... |232265 |0,00 |252266 |0,00 |+20001 |101,6 ... | | | | | | ... ... активтер (нетто) |5717023 |0,03 ... ... |
| | | |6 | | | ... жиынтығы ... ... ... |
| | | |95 | |0 | ... ... ... Банкi” ААҚ-ң мiндеттемелерi мен капитал құрамын
талдау
| |01.01. |% |01.01. |% ... |% ... |2004 ... |2005 | | | ... ... ... есеп – |2086515 |0,01 |3426177|0,01 |+1339662|164,2 |
|шоттары мен салымдары | | | | | | ... ... ... |1501340|0,59 |+2702964|121,9 |
|есеп-шоттары мен салымдары | | |42 | |3 | ... ... ... |- |- |- |- |- |- ... | | | | | | ... ... қағаздар |29211213 |0,14 |3604533|0,14 |+6834124|123,4 |
| | | |7 | | | ... ... ... |4173030 |0,02 ... ... ... берешек |6259545 |0,03 ... ... ... ... |4173034 |0,02 |158194 |0,00 ... ... ... ... |0,11 ... ... |
| | | |9 | | | ... ... ... ... ... |
| | | |88 | |5 | ... | | | | | | ... ... ... |0,05 |1207293|0,05 |+1640363|115,7 |
| | | |9 | | | ... ... жай ... |6259545 |0,03 ... ... |
|Артықшылық акциялар |4173030 |0,02 ... |-461841 |88,9 ... ... |- |- |- |- |- |- ... ... ... таза |417303 |0,02 ... |+61772 |101,5 ... банктiң резерв капиталы | | | | | | ... ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... таза ... (орны |4173030 |0,02 ... |-470264 |88,7 ... ... | | | | | | ... ... ... |0,08 ... |+3318385|119,8 |
| | | |7 | | | ... ... ... |2527682|1,00 |+4411677|121,1 |
| | | |95 | |0 | ... ... да оң ... ... ... ... көлемi
де 121,1% -ға өскен болып табылады.
Ендi ... 2002 және 2004 ... ... ... ... ... тг) ғ2.3.
| |2004 |2003 |( ... |% ... |3451971 |3268813 |+183158 |105,6 ... ... |434256 |350727 |+83529 |123,8 ... мен |4085610 |3490246 |+595364 |117,0 ... | | | | ... |2309664 |2193705 |+115959 |105,3 ... ... |9303491 |+978010 |110,5 ... ... ... |-749394 |134,1 ... ... |7045844 |6817228 |+228616 |103,3 ... ... 31-шi ... ... ... ... сомасы 7,0
млрд теңгенi құрады. Олардың өсуi 3,3%. Жыл ... 9,3 млрд ... ... жыл ... 1,5 млрд ... келiп қосылады, оның iшiнде негiзгi
қосылулар компьютерлер мен қондырғылар есебiнен болып отыр. Бұл ... ... ... ... ... табылады.
Мiндеттемелер:
Банк мiндеттемелерiнiң жалпы сомасы есептiк кезеңде 45,6% өсiп, ... ... ... ... ... ... ... депозиттiк базасы бар.
Клиенттер салымдарының жалпы мiндеттемелер сомасындағы ... 77,3%, ... ... 135,4 млрд ... ... капитал:
2005 жылдың сәуiр айында, дауыс беруге ... жоқ, ... ... 18 млн. ... ... атаулы акциялардың 6-шы эмиссиясы “А”
категория бойынша KASE ... ... ... тiзiмiне тiркелген болатын.
Осы жылдың 23-шi ... Қ.Р. ... ... қарапайым және
артықшылығы акциялардың 2,7 млрд теңгеге 7-шi ... ... және ... эмиссиялық жай және артықшылықтағы ... ... ... акционерлiк капиталы 2004 ... ... 9669,7 млн ... құрады немесе 78,3%-ға ұлғайады.
Жыл аяғында акционерлiк капитал 74226 қарапайым және ... бар ... ... ... ... бизнес негiзiнен Банк филиалдарында шоғырланған регионалдық
филиалдардың бөлшек несиелендiрудегi алатын үлесi 87% және жеке тұлғалардан
салымдар ... ... ... ... ... ... ...
жеке тұлғалардың депозиттерiнiң нарықтағы үлесiн жоғарлату ... ... ... ... ... 2004 жылы ... өсiп, 7,5 ... құрады. Осы жыл iшiнде халық салымдарының өсу қарқыны – 29,2%
болып, жеке тұлғалар ... жыл ... 7,10 млрд ... ... ... ... 40,5% ... Банктiң проценттiк ... ұзақ ... ... ... бизнес ары қарай дамуда. Банктiң төлем карточкаларын,
есептiк жылда, шығару саны 20,6% өсiп, 1172 мың ... ... ... ... ... ... ... жетiлдiруде. Қазiргi кезде Банк
карточкалары 372 банкоматтарда, 1678 ... ... ... етедi
және олардың сеттiк жүйесiн ары қарай кеңейту жоспарланып ... 2002 ... 823,6 мың ... 6,2 ... және 7,2 ... 13,3 млн. АҚШ ... атқарады.
Кiшi және орта кәсiпорқойлықты қаржыландыру бойынша Банк елiмiзде
алдынғы орынды алады. Осы ... ... ... ... ... ... ... дәрежелiк бағытын ұсынуға ұмтылыс жасайды. Осының
нәтижесiнде кiшi және орта бизнестi несиелендiру мөлшерi ... өсiп, ... асып ... ... тұлғаларға несие беруде региондық филиалдардың үлесi
14,3% -дан 19,7%-ға дейiн ұлғайды. Кiшi және орта бизнес секторындағы ... жыл ... 25 ... теңгенi құрады.
Тармақталған филиальдың сетьтер, дамыған есептiк-төлемдер жүйе,
пластикалық карточкалар нарығындағы ... ... және ... Банкке Үкiметтiң халықпен және мемлекеттiк мекемелермен ... ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк
туғызады.
2004 жылы республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң қаржыландырумен
зейнет ақы мен ... ... ақша ... 157 млрд ... көлемiнде төлем
жүргiзiледi.
Зейнет ақы мен жәрдем ақшаларды жинақтық және карточкалық ... ... ... ... ... ... ... сол сияқты
кейбiр жекеленген аудан орталықтарында жүзеге асырады.
Банк ... ... жеке ... ... ... ... бюджетке басқа да төлемдердi ... ... ... етiп, Банк 2004 жылы 2,2 млрд ... аса ... төлемдерiн
қабылдады.
Салық төлегеннен кейiнгi Банктiң таза пайдасы 1871,2 млн ... Бұл, 2003 ... 31,1 млн ... ... қарағанда айтарлықтай
(қомақты) нәтиже болып табылады.
Бұл аталған жетiстiктердiң барлығы да төменгi тармақтардағы филиалдар
мен бөлiмшелердiң табысты, тиiмдi жұмыс жүргiзудiң арқасында қол ... ... оның ... Алматы облыстық филиалдың да қосқан үлесi ... ... ... ... ... ... ... филиалдың банктiк
маркетинг шараларын жүзеге асыру арқылы, оны ... ... ... Қ.Р-ң ... ... несиесiнiң даму
перспективалары.
3.1. “Қазақстан Халық Банкi” ААҚ-ы Алматы ... ... ... ... беру ... мен тәртiбi.
Тұтыну несиесi-қарыз алушыға және оның ... ... ... пайдалануына берiлетiн қарыз болып табылады, атап ... ... ... ... ... ... (үй жиһаздарын, тұрмыстық
техникаларын және басқадай өндiрiстiк тауарларын), ... ... ... ... ... (дачаны) және тұрғын үйдi қайта тұрғызуға
қайта тұрғызуға (пере стройка) және жөндеу ... ... ... ... ... бiлiм ... ... төлеуге, сол сияқты
медициналық қызметтердi, демалыс, ... ... ... және басқадай тұтынушылық мақсаттардағы шығындарды өткiзуге
бағытталады.
Бөлшек несиелендiру ұйымдастыру ... ... ... ... ... несиелендiру үшiн клиенттердi тарту бойынша фонт-офис
қызметi және оларды алдын-ала жәктеу;
2) несиелендiру өтiнiшiн және ... ... ... ... ... ... беру ... шешiм қабылдау;
4) құжаттарды дайындау және несиенi беру;
5) несиелiк мониторинг
Фронт-офис қызметi:
Фронт – офис филиалы бөлшек несиелендiру үшiн ... ... ... ... ... несиелердi сатуды ұйымдастырады және бэк-
офис үшiн құжаттар пакетiн ... ... ... ... және ... ... науқанын және потенциальды клиенттердiң мақсатты тобымен
жүргiзiлетiн ... оның ... ... ... ... ... ... да мамандарымен бiрге отырып менеджерлер
жүргiзiледi.
Бөлшек несиелендiру ... ... ... жүргiзiлетiн
жұмыстар менеджерге жүктеледi, а есептiк-кассалық бөлiмдерде-шоттық (счет)
менеджерге ... ... Жеке ... болу кезiнде және телефон арқылы клиенттерге
Банктiң бөлшек несиелендiру жағдайы мен ... ... ... ... ... Клиенттердi алдын-ала бағалау жiктеу (квалификация);
3. Несиелендiру үшiн ... ... ... ... ... ... ... мүлiктерге сақтандыру полистерiн дайындап, жасау;
5. Қарыз алушылар мен кепiлдiк берушiлердiң ... ... ... ... ... ... келiсiмдерiне,
жедел(мерзiмдiк) мiндеттемелерге, сақтандыру полистерiне және
тағы басқаларына) қол ... ... ... қарыздарының жағдайы туралы ... ... ... Бөлшек несиелендiру үшiн клиенттердiң тарту мәселелерi бойынша
менеджер мен басқа мамандардың өзара ... оның ... ... тобы ... ... меңгеру жұмыстарын
атқару;
8. Бөлшек несиелендiру мәселелерi бойынша епес-кассалық бөлiмнiң шот-
менеджерлерiнiң ... ... ... ... ... ... клиентпен алғашқы кездесуiнде
менеджер әңгiменiң басында оның ниетiн және ... ... ... ... ... ... және осы ниеттiң ... да ... ... қажеттiлiгi туралы толық мағлұмат алғаннан соң менеджер банк
өнiмi және ... ... ... ... ... ... ... алуға байланысты барлық құқықтары мен мiндеттемелердi түсiндiрiледi.
Банк шарттарымен клиент келiскен жағдайда менеджер оның жұмыс ... ... және ... ... ... мен шығындарын анықтайды,
сонымен бiрге клиенттiң үшiншi ... ... ... ... несиелiк тарихын және басқадай қажеттi мәлiметтердi де анықтайды.
Алынған мәлiметтер негiзiнде менеджер, клиенттiң Банктiк ... ... сай ... ... ... ... ... мен несиелендiру мерзiмiн клиентпен келiсу процесi ... ... ... ай ... төлем сомасын есептейдi. Клиенттi алдын-
ала бағалау нәтижесi бойынша менеджер онымен жұмысты ... ... ... қорытынды жасайды.
Егер де клиент табыстарының жеткiлiксiздiгi себебiмен несие алуға қол
жеткiзе алмаған жағдайда ... ... ... бағалау бойынша Банк
талаптарына сай болмауы жағдайында, ... ... беру ... ... ... де беру ... ... бомаған жағдайда, менеджер
несиелiк өтiнiштi нақтылы түрде қабылдамайды (отклоняет).
Егер, менеджердiң пiкiрi бойынша, клиент ... ... ... ... ... оған несиенi алуына толтыру үшiн анкета берiледi.
Несие алу үшiн қажеттi құжаттар тiзiмiн менеджер клиентке ... ... ... ... ... және олар қай ... екендiгiн
толықтай түсiндiредi.
Құжаттар пакетiн жасау үшiн керектi уақытты клиентпен ... ... ... ... мен ... ... ... (жасалынған)
құжаттар пакетiмен және толтырылған анкетасымен ... ... ... ... ... ... толықтығын тексередi және олардың Банк
талаптарына сәйкестiгiне де тексеру жүргiзiледi. Бұл ... ... ... клиенттiң бұрынғы берген мәлiметтерiнiң дұрыстығы (шындығын)
тексередi, ал ... ... ... ... алдын-ала бағалау
қайтарып жүргiзiледi.
Құжаттар пакетi жеткiлiктi ... ... ... оны ... үшiн ... ... ... да, несиелiк өтiнiштердi тiркейтiн
жорналға ... ... ... ... ... клиент қолданыстағы
тарифқа сәйкес несие өтiнiшiн қарағаны үшiн ... ... ... ... ... пакетiн жасағанан кейiн, кепiлдiк ... үшiн ... ... ... ... жерге келедi. Менеджер клиентпен
бағалаушы маманның келу уақытына келiсiм жүргiзiледi.
Осы ... ... ... ... бойынша фронт-офис қызметi
аяқталған болып саналады. Несиелендiру үшiн құжаттар пакетiн бэк-офисқа
берiледi.
Бэк-офис қызметi.
Бэк-офис қарыз ... ... ... қабiлеттiлiгiн талдау және
несие алу үшiн өтiнiштiң заңдылық сараптамасына жауапкершiлiкте болады,
сонымен бiрге ... ... ... ... ... комитетiнiң
несиенi беру туралы шешiм қабылдау үшiн ұсыныс (қорытынды) даярлайды.
Бэк-офистiң бөлшек несиелендiру ... ... ... жауап беретiн кредиттiк қызметтерге (ары қарай кредиттiк
офицер) және заңдылық қызметi ... мен ... ... ... ... жүктеледi.
Кредиттiк офицердiң мiндеттерi.
1. Несие өтiнiшiн қарау;
2. Несие өтiнiшi бойынша бэк-офис қызметкерлерiнiң ... ... ... ... ұсыныс даярлау;
4. Қарыз келiсiм-шартын және мерзiмдiк мiндеттеменi жасау;
5. Несиелiк мониторинг.
Кредиттiк ... ... ... ... ... ... оны талдап-зерттейдi. Егер де кредиттiк ... ... ... ... мен ақпаратттар несие беру туралы шешiм қабылдау үшiн
жеткiлiксiз ... ... ... сәйкес түсiнiктемемен бiрге түзету
үшiн фронт-офисқа қайтарылады.
Несиелiк офицер қарыз ... ... ... ... үшiн ... ... яғни ... пакетiнiң бiр бөлiгiн заң қызметiне
(юрид.службаға) бередi.
Несиелiк өтiнiштi қарауды кредиттiк ... ... ... талаптарына сәйкес жүргiзiледi және белгiленген ... ... ... ... ... ... ... өтiнiшi бойынша заңдылық
сараптама жүргiзiп, оның нәтижесi бойынша сәйкес қорытынды дайындайды.
Бағалаушы қызметкер-маман кепiлдiк ... ... ... ... ... ... ... және құжаттардың
түп нұсқасын күмәндiлiк ... ... ... қарыз алушы туралы
ақпараттарды тексеру үшiн ... ... ... ... ... ... беру ... шешiм қабылдау.
Белгiленген лимит шегiндегi бөлшек несие беру туралы шешiм қабылдау
бойынша өкiлеттiлiгi ... ... ... ... ... несиелiк комитетiне берiледi.
Бөлшек несие комитетiнiң шешiмi комитет мүшелерiнiң қалдырып қойылып,
арнаулы пачкаға тiгiледi. Бұл шешiмнiң көшiрме ... ... ... ... ... тiгiледi.
Несиенi берудi жасау (оформление).
Несиенi беру туралы оң шешiм қабылданғаннан кейiнфилиалдың бэк-офисi
несиелендiруге қажеттi құжаттарды жасайды.
Кредиттiк офицер қарыз келiсiм-шарты мен ... ... ... ... ... кепiлдiк және басқадай қамтамасыздық
мiндеттемелер бойынша келiсiм-шартты жасайды.
Несиенi беру үшiн ... ... ... ... Директорының
қолы қойылып (қарыз келiсiмi, кепiл келiсiмi, мерзiмдiк мiндеттемелерге,
т.б.), ... ... ... менеджер берiледi. Менеджер осы
келiсiмдер негiзiнде кепiлдiк мүлiктерге ... ... ... ... қарыз алушымен әңгiмелесу барысында, оған ... ... ... ... мен ... қайталап түсiндiредi, сол
сияқты қарыз келiсiмiнiң шарттарына сәйкес Банктiң несиелiк ... ... да ... ... ... мүлiктi сақтандыру бойынша
бекiтiлген тарифке сәйкес ... ... ... ... төлейдi.
Сақтандыру силығы төленгеннен кейiн, менеджер қарыз келiсiмiне, мерзiмдiк
мiндеттемелерге, кепiл келiсiмiне және ... ... ... қол ... ... берiлу үшiн жасалынған құжаттарды менеджер кредиттiк офицерге
бередi.
Жылжымайтын мүлiктер бойынша ... ... ... ... ... ... ... органдардан тiркеу жасауды бэк-
офиске жүктеледi.
Қарыз келiсiмiнiң, кепiлдiк келiсiмдерiнiң және ... ... ... иелiк құжаттар мен сақтандыру полисiнiң түп нұсқалары
несие саясатының ... ... ... ... ... шот ашу мен ... мүлiктер сомасын кiрiске алуды несиелiк
операциялардың есептiк ... ... ... ... сәйкес
кредиттiк офицер жүргiзiледi.
Несиелiк мониторионг.
Несиелiк мониторингi жүргiзу кредиттiк офицерге жүктеледi. Кредиттiк
офицер ... ... ... атқарады, яғни несие бойынша ай
сайынғы төлемнiң толықтығы мен ... ... ... жасайды.
Төлем графигi бұзылғанда немесе жайсыз сигнал алған жағдайда,
кредиттiк офицер мониторингi тереңдетiп ... яғни ол ... ... ... ... өту ... ... бұған кейiн клиенттiң
төлем графигiн орындау мүмкiндiктерiн қарастырады.
Қажет болға жағдай кредиттiк офицер мониторингтi ... ... ... ... ... ... ... пайда болған жағдайда қарыз алушымен ары
қарайғы жұмыстар несие мониторингi туралы Ережеге және проблемалық ... ... ... ... қарау мерзiмi бэк-офистiң құжаттар пакетiн алу
кезеңiнен және оларды қол қоюы үшiн ... беру ... ... үш
жұмыс күнiнен аспауға тиiстi.
Бөлшек несиелердiң берiлу мақсаттары:
1. Тұрғын жай сатып алуға (квартира, пәтер, үй);
2. Үй ... ... ... және басқадай өндiрiстiк
тауарларды сатып алуға;
3. Автокөлiк сатып алуға немесе жөндеуге;
4. Тұрғын үйдi, сая ... ... ... және қайта түрғызуға;
5. Салтанат шараларын өткiзуге;
6. Бiлiм алуға, медициналық қызметтердiң төлемiне жасауға;
7. Демалыс, туризм төлемдерiн ... ... ... қажеттiлiктi төлеуге;
9. Басқадай тұтынушылық мақсаттарға берiледi.
Несие бойынша проценттер (төлем ақы): жылдығы теңгемен 25% және ... ... ... төлемдер бойынша есептелiнедi.
Клиентке ... ... үшiн осы ... ... ... қарыз бен несие
бойынша проценттердi топтастыру арқылы барлық несиелендiру кезеңiндегi ... ... ... ... ... сiз несие бойынша проценттердi төлеу 22-25% емес, жылдығы
11-14% болады, өйткенi негiзгi қарызды бiртiндеп қайтару байланысты қалдық
қарыз ... ... ... аз болып шығады. ... ... ... ... бойынша процент айтарлықтай аз болып
шығады.
Алғашқы ... ... ... жай ... ... алынатын тұрғын жайдың бағасының кемiнде
20%-iн;
Автокөлiк сатып алуға-сатып алынатын автокөлiк бағасының кемiнде 25%-
iн;
Жиһаз, тұрмыстық және компьютерлiк ... ... ... ... 30%-iн;
Несиенi алғашқы жарна төлеместен алуға мүмкiн болады, егер ... ... ... ... ... ... автомобилдi
немесе басқадай мүлiктi.
Кепiлдiк түрлерi.
Негiзiнен кепiлге алынатын тауар ... ... үй, ... және ... ... ... ... мен жеке тұлғалардың кепiлдiк беруi
(поручительство) негiзiнен кепiлге қосымшалық ... ... Егер ... ... (гарантия) Банктiң корпоративтiк клиентi немесе қаржылық
жағдайы жақсы басқа компания берген жағдайда, несиенi филиал компания кепiл
болушылығымен (гарантиясымен) ғана ... ... ... ... алу үшiн ... құжаттар:
1. жеке басты куәландырылған куәләк көшiрмесi;
2. РНН көшiрмесi;
3. ғ3 үлгiдегi семья құрамы туралы ... ... ... ... (ал бар ... жағдайда) немесе
индивидуальдық еңбек келiсiм-шарты (договор);
5. жұмыс ... ... ... ... ... (кем дегенде соңғы 12
айдiкi) және қажеттi жағдайда қарыз ... ... ... ... кепiлдiк мүлiктерге заңдық иеленушiлiк құжаттары.
Жылжымайтын мүлiктi және автокөлiктi мiндеттi сақтандыру жасауды
кепiлдiк мүлiктiң бағасынан 0,8%-iнде ... ... ... ... үйдi сатып алу кезiнде өмiрдi сақтандыру ... ... және ол ... ... 1%-iндей болуға тиiстi.
Несие бойынша ай сайынғы төлем мөлшерi қарыз алушының ... ... ... ... ал ... ... - 40%-тен аспауы тиiстi.
Бiрiккен қарыз алушылық болған жағдайда жасы жеткен семья мүшелерi:
әкесi, анасы, ерi, ағасы, iнiсi, ... ... ... ... табысы
борлар, қатыса алады немесе несие бойынша мiндеттемелердi мойнына ... ... ... тұлғалардың қатысулары мүмкiн болып табылады.
Несиелендiру үшiн клиенттiң толық ... ... ... несие өтiнiшiн қарауды үш күн ... ... ал ... бiр апта ... қаралады.
Бөлшек несиелендiру кезiндегi несиелiк өтiнiштi
қарау үшiн комиссиялық алымдар
ТАРИФТЕРI
|Несие сомасы ... ... ... (тг) ... долларымен) |(тг) | ... ... |750 |1500 ... ... ... |1500 |2250 ... ... дейiн |2250 |3000 ... ... |13000 |4500 |
- ... несие өтiнiшiн қарағаны үшiн алынатын коммиссия, алым,
Банк шығындарына байланысты болады, атап айтқанда қызметкерлердiң
несие өтiнiшiн қорғауға жiберген уақыттары үшiн ... ... ... ... ... қажеттiлiгiн, несие беру
туралы оң шешiм қабылдаған ... ... ... ... ... ... Банк ... өтемi
ретiнде қарастыруға болады.
- Кәсiпкер деп түсiнетiнiмiз, заңды тұлға ... ... ... асырушы жеке тұлға, сол сияқты бизнестен түсетiн
табыс есебiнен ... ... ... ниет ... кiшi және ... ... болып табылады.
- Жолданған жұмыскерге қарағанда кәсiпкерден алынатын ... ... ... ... ... ... Банк шығынының
жоғары болуына байланысты, оның iшiнде кредиттiк офицердiң бизнес
жүзеге асатын жерге келуiмен және ... ... ... ... ... ... ... комиссияны төлеуге қаржысының жеткiлiксiздiгi
немесе оны төлеуге құлқысының болмауы, несие беру туралы ... ... ... ... ... ... өйткенi бұл жағдай
несиенi уақтылы қайтарудағы ... ... ... ... өтiнiшiн қарағаны үшiн комиссиялық алым, Банктен ... ... ... өз ... және толық көлемде қайтарған
клиенттерден алынбайды.
Қамтамасыздыққа қабылданатын кепiлдiк мүлiктер мен сараптау үшiн қажеттi
құжаттар тiзiмi.
Қарыздарды беру ... ... ... барысында өтiмдi (ликвидтi)
кепiлмен қамтамасыз етiлген жобаларға артықшылық берiледi.
1. “Қазақстан Халық ... ... ... ... ... үйде ... бар қала ... регионалды тұрғын үй
ғимараттары (пәтерлер, коттедждер, сатып алынған жер учаскесi бар
үйлер);
3. Қаланың ... ... ... ... ... ... ... офистер, сауда ... ... ... және ... Өте ... ... ... және шетелдiк жеңiл автомобилдер;
5. Халық тұтынатын жоғарғы өтiмдi тауарлар (бұрын ... ... ... ... ... ... тек қана кредиттiк
комитет ерекше тәртiппен қабылдауы мүмкiн болады.
Кепiл мүлкiне қойылатын негiзгi талаптар:
1. Жоғарғы өтiмдiлiк (сұраныс);
2. Меншiк ... ... ... ... ... сол ... ... бойынша мiндеттемелердi орындамаған жағдайда оны мекен-
жайдан тыс сату жүргiзуге;
3. Басқа заңды және жеке ... ... ... ... бос
болуы;
4. Үшiншi тұлға жағынан салмақтың (обременение) болмауы;
5. Меншiк құқығын дәлелдейтiн құжаттардың түп нұсқасының бар болуы;
6. Айналымнан шығарылып алынбаған ... ... ... ... ... Құрылыс нысандарының жұмыстары аяқталған жағдайда болуға тиiстi,
сонымен бiрге пайдалану (эксплуатация) комиссияның қабылдауы ... ... ... ... Халық тұтынатын тауарлар ұзақ мерзiмге сақталуға тиiстi, ... ... ... (Қ.Р-да мiндеттi сертификациялауға
жататын өнiмдер номенклатурасына сәйкес) болуы ... ... ... ... ГОСТ ... салалық, ведомствалық,
ведомствоаралық Ереже, Нұсқаулар талаптарына сай болуға тиiстi;
10. Кепiлге екi жылдан артық емес ... ... ... және үш жыл ... ... ... ... автомобилдер қолданылады;
11. Жерге және кепiл мүлкiне бағаның тұрақтылығы;
12. Бан талабы ...... ... Жерге, мүлiкке салық бойынша қарыздар болмауы.
Қамтамасыздыққа байланысты сараптама жасау үшiн мынадай ... ... ... мен ... ... құқығына иелену туралы қосымшалармен бiрге Мемлекеттiк
акт.
2. Тиiстi ... ... ... жер ... ... тұрақты
пайдалану құқығы мен меншiк құқығына. ... акт ... ... ... ... бiрге жер
учаскесiн жолға алу келiсiмi).
3. Мүлiктi сатып алу құжаттары (сату-сатып алу, ... ... ... ... ... ... ... және
т.б.).
4. Жылжымайтын мүлiктi тiркеу бойынша ... ... ... iс (дело).
5. Бiткен құрылыс нысанын қабылдап алудағы мемлекеттiк акт (меншiктi
қаржысы есебiнен тұрғызылған жағдайда).
6. Жылжымайтын мұлiктi мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... дәлелдейтiн құжаттар.
Б) Пәтерлердi:
1. Пәтердi сатып алу құжаттары (сатып-сатып алу ... ... ... ... ... ... куәлiк,
сиға тарту келiсiмi, айырбастау келiсiмi жән т.б.).
2. Пәтердiң техникалық жоспары.
3. Тұрғылық жерiнен брiлетiн смья құрамы туралы ғ3 үлгiдегi анықтама.
4. ... ... ... ... мншiк иелрiнiң мүлiктi
кепiлге беруiне келiсiмдрi және оны мекен – жайдан тыс ... ... ... Қамқоршы жән олекун органның пәтрдi кпiлг ... ... ... жасы ... ... ... үшiн мекен-жайдан тыс сатуға
келiсiмi ... ... Егер де ... ... ... ... болса және оны
сатып алу кезiнде ол адам некеде тұрмаған ... онда оның ... ... ... ... Егер пәтер некеде болған уақытта сатып алынған жағдайда және одан
арғы уақытта некеден ажырасқанда, бiрiгiп жинаған мүлiктерiн ... ... ...... ... беру ... нотариальды куәландырылған бұрынғы зайыбының өтiнiшi және
пәтердi мекен-жайдан тыс сатуға немесе пәтерге ... ... ... ... ... ... ... төлегенiн дәлелдейтiн құжаттар.
9. Коммунальдық төлмдердi дәлелдйтiн құжаттадың көшiрмесi.
В) Жекеменшiк үйдi (“Б” пунктiне қосымша):
1. Үй кiтабы (домовая книга).
2. Жер ... ... ... ... құжаттар.
3. Жер участiгiне салық төлегенiн растайтын құжаттар.
Г) автомашинаны:
1. Заңды тұлғалар үшiн қабылдау - өткiзу актiсi.
2. Заңды тұлғалар үшiн ... ... ОС-1 ... ... ... ... (алғашқы сатып алушы – импорттаушы тұлға
үшiн).
5. Тхникалық паспорт (көшiрмесi).
6. Көлiк ... ... ... (жол ... және ... ... және ... сақтандыру).
7. Меншiк иелрiнiң автомашинаны кепiлге беруге келiсiмдерi және оны
мекн-жайынан тыс сатуға ... ... ... ... Егер ... ерлi-зайыптылардың бiреуiне тиесiлi жағдайда және
олар автомашина ... алу ... ... ... болма, онда оның
бұл туралы өтiнiшi (нотариальдық куәландыру).
9. Егер автомашина некеде болған ... ... ... ... және
одан арғы уақытта некеден ажырасқанда, бiрлесiп жинаған мүлiктерiн
сот тәртiбiмен бөлiспеген болса, онда ... ... ... ... ... ... бұрынғы зайыбының өтiнiшi
және автомашинаны мекен-жайдан тыс сатуға немесе автомашинаға
мүлiктiк құқығынан бас тартуы туралы өтiнiш
10. ... ... ... ... ... мн техникалық
тексеруден өткендiгi туралы құжаттардың көшiрмесi.
Д) Қондырғыларды, айналымдағы тауарлады:
1. Контракт, ... алу ... ... ... ... ... инвайс.
4. Техникалық құжаттар.
5. Кедендiк декларация.
6. Кепiлге берiлетiн тауарлардың қоймада ... ... ... ... сәйкестiгi.
8. Мүлiктiң төлемi туралы құжаттар.
9. Сақтау кепiлдiк қол хаты.
Е) Алдағы ... ... ... ... түсетiн жылжымалы
мүлiктi:
1. Мүлiктi сатып алу бағасын растайтын құжаттар.
2. Сақтандыру полисi ... ... ... ... сақтандыру
полисiн беруге байланысты құжаттар.
Ж) Акцияларды, бағалы қағаздарды:
1. Бағалы ... ... ... ... ... үзiндi және
төлемi туралы дәлелдеме.
3) Гарантияны:
1. Гарантия келiсiмi, ... ... ... ... ... гарантия берушiнiң қаржылық есебi.
И) Поручительство (кепiл болушылық):
1. ... ... ... ... ... ... құжаттар (сол
сияқты өтiнiш берушiнiң төлем қабiлеттiлiгi).
Қажеттi ... ... ... ... және қаыз ... пен ... келiсiмдерiн жасау үшiн қосымша басқадай құжаттар талап
етуi мүмкiн.
Барлық ... түп ... ... ... ал ... сiлтм жасалынған жағдайда қосымша бұндай құжаттардың көшiрмесi
тапсырылуы ... ... ... (бұл жағдайда көшiрмнi түп ... ... ... оны ... ... ... ... куәландырылған құжаттарда нотариальды кеңсенiң қолдары қойылған
және мөрi басылған болуға тиiстi, бұл жағдайда құжаттардың түп ... ... ... ... ... ... ... тиiстi органдарда
тiркеуден өткiзiледi және оны Банк қарыз алушы есебiнен жүргiзедi.
Құжаттарды жасау ... ... ... ... ... ... типтiк формада бекiтiлген (егер ондай
бар болған жағдайда), оларға қойылатын талаптарға сәйкес болуға тиiстi;
құжатты ... ... ... ... ... ... және мөрлерi
басылған болуы керек; тiркеуден немесе заңактiлермен бекiтiлген тәртiпке
куәландырылуға жататын құжаттар бойынша сәйкес ... ... ... ... өткендiгiн не куәландырылғанын растайтын белгi (штамптар, қол
қоюлар) соғылуы ... ... ... ... ... ... жалпылама қабылданған
талаптарына сәйкес ... Оның ... ... ... ... ... (А4210*297) печаттау машинасында немесе ... ... ... ... ... ... мен iрi ... сурет,
сызбалар қосымшаға (приложения) шығарылады.
Есептеулерге қолданылған мәлiметтер бойынша олардың нақты (ақпараттық
бюллетендер, биржа ... ... ... т.б.). ... шамалар ұшiн есептеу жасаудың нақтылы кұнi көрсетiлуi қажет болып
табылады. Бизнес – ... шикi зат ... ... ... ... өнiм ... алдын-ала жасалынған келiсiмдер мен договорлардың
оригиналдары қоса тiркелуi керек. Жинақталған құжаттар ... ... ... ... ... болуымен қатар, мазмұны мен беттерi нөмiрленiп, қарыз
алушының орындаушылары мен жетекшiлерiнiң қолдары қойылуы ... ... ... мен ... ... ... ... тиiстi және
сәйкес органдардың орындаушыларымн жетекшiлерiнiң қолдары қойылып, мөрлерi
басылған балуы керек.
Кедендiк жүк декларациясы бекiтiлген ... ... ... ... барлық қажеттi реквизитторы мен нөмерi, берiлген күнi көрсетiлуi
керек. Жүктiң ... ... ... кедендiк органдардың белгiсi
(мөр, қол қоюы) болуы қажет болып табылады.
Жобаға ... банк ... ... ... мн ... делдалдар және т.б-дың, барлық өзара кездесулерi мен келiс-
сөздерiн мiндеттi ... ... ... және ... ... ... ... құжаттар жиынтығына қосыла тiгiледi.
Жобаның сараптамасы құжаттар пакетiн толық қалыптастырған ... он күн ... ... ... несиесiнiң негiзгi формалары және бөлiп сатып алудың
мәнi.
Несиенiң формалары – ол ...... ... ... ... ... болып табылады. Несиенi түрлерге бөлiп
жiктеуде әлемдiк бiркелкi стандарт жоқ. Несие қатынастарының дамуына ... – ақша ... ... ... ... ақшалы және тауарлы
болып бөлiнiп, одан әрi несиенiң жаңа түрлерi пайда болуы мүмкiн.
Несие түрлерi төмендегi жағдайларға байланысты жүктеледi:
1) ... ... ... ұдай өндiрiстiң сатысына. Өнiм
өндiретiн шаруашылық субъектiсi несиенi ... ... ... ... ... және т.б. қажетiне жұмсаса, халық тұтыну ... ... ... ... ... ... ... ретiнде жиынтық
өнiмдi өндiруг, бөлуге және тұтынуға қолданылады;
2) экономикалық салалаында қолданылуына. ... ... ... ... ... деп ... ... қатар бiрiншi
бөлiмде (1.3) айтып кеткенiмiздей, ауыл шаруашылығы несиесi, саудалық несие
(коммерциялық), тұтынушылық, т.б. ... ... ... несиенiң қамтамасыз етiлуiне. Тiкелей қамтамасыз етiлген несиеге,
мысалы, нақты тауарды сатып алуға ... ... ... ... ... ... мысалы, өз ақша қаражаты аз болған жағдайда тауар
қорларының ... ... ... ... арналған несие.
4) несие үшiн төлем. Несие ақылы және ақысыз болып ... ... ... ... ... капитал ретiнде қолданылуынан, яғни несие
алушы оны өзiнен-өзi ... құн ... ... қайтару уақыты келгенде
қарызға алған сомасы процент түрiндегi өсiмiмен қайтаруы керек. Сондықтан
несие ақылы құн ... ... және ... ... ақысыз несие берiлетiн
жағдайлар бар. Қазiргi кезде ... ... ... ... ... берiледi. Достық ретiнде несие беру де – ақысыз ... ... ... айтқанда, әлемдiк банктiк iс-тәжiрибеде несиенiң басқа
көптеген ... ... ... ... және ... ... ... жеке және заңды тұлғалаға берiлетiн несие және т.б.
Несие ... ... ... мен ... ... ... қарыз
капиталынан тұрады. Мұндағы несие берушi мен қарыз алушыларды несиелiк
мәмiлеге қатысушы ... ... ... несиелiк қатынас субъектiлерi деп
атауға болады.
Осы тараптардың бiеуi ... ... ... ... Несие
берушiлерге мемлекет, банктер (орталық және ... банк ... мен ... ... сондай-ақ халықаралық қаржы ұйымдары да
жатады. Кейбiр жағдайда, несиенiң коммециялық формада берiлуiне байланысты
несие ... өнiм ... ... де ... ... Ал ... қаражатқа деген уақытша қажеттiлiгi бар кез ... ... ... ... жатады.
Несиелеу объектiсi – бұл несиенiң пайдалану заты, яғни несиенiң iске
асырылуы аясы деп түсiнуге болады.
Несиелу ... ... ... ... және айналыс
шығындары түрiнде, сол ... егер ... ... ... ... ... банк ... шаруашылық ұйымының мiндеттемесi ретiнде
де болады. Материалды қамтамасыз етiлген несиелеу объектiсi не ... ... ... және ... ... ... май,
ыдыстар, сатып алынатын жартылай өнiмдер, азық ... және ... ... ... ... ... және ... дайын
өнiмдердiң және сауда ұйымдарындағы тауарлардың маусымды қорлары жатады.
Мұндай қорларды жасау, ең ... ... және ... ... ... ... ... ұйымдастыру белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... объективтi
экономикалық заңдардың талаптарына бейнеленедi.
Несиелеу принциптерi негiзiнде ... ... яғни ... ... ... және ... ... асырылады. Несиелеу
принциптерiне байланысты банктiк несиелердiң ... ... ... ... және ... ... ... айналымы шеңберiнде
қатынасу нәтижелiлiгi және т.б. ... ... ... ... ... екi ... несиенiң мақсаттылығы;
б) несиенiң дифференциалдығы.
Екiншi топқа – несиенiң мәнiн бейнелейтiн ... ... ... ... ... несиенiң төлемдiлiгi;
г) несиенiң қамтамасыз етiлуi.
Қазiргi несиенiң дифференциалдық принципiнiң мазмұны өзгерген десе
болады. Бiрiншiден, ол мерзiмдiлiк ... ... яғни ... қайтара алатын шаруашылық органдарына берiледi. Сондықтан да
несиелеудiң дифференциялануы тек ... ... ... ... ғана ... ... Екiншiден, бұл принцип
несиелiк келiсiм жасалғанға дейiн және ... ... ... ... ... ... потенциалды қарыз алушылардың ... және ... ... ... қамтамасыз етiлуi сипатын және
олардың банк үшiн пайдалылығын, сондай-ақ қаражаттардың жұмсалу ұзақтығын
жетекшiлiкке ала ... ... ... ... ... ... Үшiншiден, несиелiк қабiлеттiлiгiне байланысты несиелеудiң
дифференциациялануы, оның ... ... ... ... ... ... ... – белгiлi экономикалық категория ретiнде мәнiне
негiзделген несиенiң ерекше бiр белгiсi. Ол, яғни ... ... ... ... ... ... бiр ... iшiнде келiсiлген тәртiпке сай
қайтарылуға тиiстiлiгiмен қорытындылады. ... ... ... принципi туындайды.
Несиенiң қайтарымдылығы оның экономикалық категория ретiнде ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Қайтарылмайтын несие болмайды. Сондықтан да, қайтарымдылық несиенiң
ажырамас бөлiгi ... ... ... ... ... ... ... бұл
принципiне ерекше мән берiледi. Бiрiншiден, оның сақталуына байланысты
ұдайы өндiрiсте ... ... ... ... ... ... бұл принциптi сақтау ... ... ... ету ... Олардың жұмысын ұйымдастыу принциптерi ... ... ... ... ... жол ... әр жекелеген қарыз алушы үшiн бұл ... ... ... ... ... ... бередi.
Несиенiң төлемдiлiгi - бұл несие берушi қарыз алушыға беiлетiн
қаражатты қайтару ... ... ... өсiп қайтарылатындығын
бiлдiредi. Iс жүзiнде ақылылық несиенi пайдаланғаны үшiн төленетiн ... ... ... ... бiр ...... несиелердiң материалдық
жағынан қамтамасыз етiлуi. Бұл принциптiң пайда болуы, негiзiнен ... ... ... ... ... келедi. Бүгiнгi несиенiң
қамтамасыз етiлуi ретiнде кепiл, ... ... ... ... ... – бұл жеке ... ... тауарларын сатып алу үшiн
және тұрмыстық қызметтдi өтеуге брiлетiн несие болып табылады.
Тұтыну несиесiн, тауарлық ... ... ұзақ ... ... ... алу ... ... теледидарларды, жиһаздарды-бұндай несие түрi бөлiп-бөлiп
төлеуге сатып алу деп аталады.
Тауаларды бөлiп-бөлiп төлеуге ... ... ... ... ... мыналар анықталады:
1. Бұл, тауарлар мен қызметтердiң өтмiн ... ... ... ... ... ... төлм формасы табыстар әле ... ... ... ... мүмкiндiк бередi.
Тұтыну несиесінің негізгі формалары.
Қарызға сатып алу ... ... ... ... формасында негізінде ұзақ мерзімге қолдану
заттарын сатқанда беріледі – ... ... ... ... ... мұндай түрі қарызға алу деп аталады.
Адамдардың тауарды қарызға алу тілегіне анализ (сараптама) ... ... ... Бұл тәжірбие тауар және қызметке ыңғайлы төлем формасы.
2. ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік
береді.
3. Бұл ақша түсімі интервалы арасына қарағанда тауар ... алу ... ... ұзағырақ мерзімде жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
4. Бұл адамға өз жинағымен ғана ... ... ... көбірек
материалды қаржылық активтер алуға мүмкіндік береді.
Бірақта сол себептер ... жеке ... ... ... ... карточканы пайдаланып алу туралы клиенттің шешімі ... ... Егер ол адам жаңа ыдыс ... ... келсе, ол банкке
жеке ссуда үшін ... ... ... ... ... мұның мүмкіндігі
ыдыс жуғыш сататын қаржы үйінің дилері ұсынған несие қаржылық жағдайын
қабылдағаннан гөрі ... да ... ... ... ... дәйек болады.
A) Қарзыға сатып алу диллерлермен ... ... алу ... Клиенттерге қарызға сатып алу мәмілесі ұсынылады, ол «сол
жерде» оңай қабылданады.
B) ... ... ... клиенттерде арзан қаржылық мәміле туралы өте аз
ой ... ... ... ... алу әдеттерінде инертті және
егер олар қызметтердің құнындағы ... ... олар ... ... ... ... көп ... несие
қызметтеріне, бағамен танысудың бірнеше сәтсіз талпыныстарынан кейін,
жай ғана әртүрлі ... ... құны мен ... ... ... ... ... Әлі де көптеген «банктік емес», банктік ссуда, овердрафт немесе несие
карточкаларын, тауарды ... алу ... ... ... ... көп. Бұндай тұлғаларға қарызға сатып алуды
қаржыландыру, дүкен немесе ... ... ... нақты
сатып алудың жалғыз альтернативті төлеуі болып табылады.
Қазір қарызға сатып алудың жаңа ... ... ... – олар ... ... ... Ол ... соңғылары тауарды банк клиенттеріне
несиеге сатады және ... ... ... ... ... ... ... төлейді, ал сатып алушылар несиені банктерге төлейді.
Несие және жарату карточкалары (шығын).
Несие карточкалары
50-ші жылдары американдық, сосын ағылшын банктері ... ... ... ... берудің «жеңілдетілген» тәжірбиесін кеңінен
қолдана бастады. Мұндай несиелеудің мәні, банкпен берілген несие ... ... ... ... ... шегінде, бірнеше мың крон шегінде, яғни
персоналды ... ... банк ... бар ... ... ... ... несиесін алуға құқық береді. Карточка иелерінің қарызы
дүкендерге ... ... ... ... иелері өз кезегінде белгіленген
мерзімде банк алдындағы қарызын өтейді, яғни олар ... ... ... ... ... барлық қарызын төлемеуі керек. Егерде минималды
сумма белгіленген мерзімде төленбей қалса, онда оған пайыз ... ... ... ... ... ... ... қосылады.
Несие лимиті револьверді болғандықтан (автоматты түрде толтырмалы)
карточка иесі өз қарызының бір ... ... ... ... ... өсіріп ала алады. Мысалы, карточка иесінің 800 крон несие лимиті
бар және 500 крон ... ... ... ... ол өз лимитін тауысқанша
қолында 300 крон бар. Егер ол 150 крон қарызын төлесе, оның ... ... ... ... ... яғни ол енді тек 350 крон қарыз болды. Сондықтан
несие карточка компаниясымен карточка иесіне, ... ... ... ... ... ... ... көрсететін, бір айға есеп келеді.
Visa және Mastercard сияқты несие карточкалары банктерде шығарылады,
бірақ көптеген құрылыс ұйымдары мен қаржы ... де өз ... ... ... American Express өз Optima ... ... ... карточкалармен клиенттерге тауар және қызметтер ұсынатын
сатушылар, комиссиондық ... ... ... ... ... ... ... несиені сатушылар емес, банктік үйымдар береді.
Клиенттермен тауар және қызметтері үшін несие ... ... ... үшін ... ... бар? ... өз несие карточкаларын
несие делдалына жібереді, ол бөлшек сатушыдан ... ... ... ... (орташа сату құнының 1,8% жуық). Делдал мәміле бойынша
шығындарды ... ... ... ... сату ... 1% ... қажет.
Несие карточкалары өз дәрежесін көптеген себептерге байланысты көтере
алды:
- несие карточкаларымен төлем жүргізу сізді ... ... ... ... сіз қайда болмаңыз өз карточкақыздың символын
көрсеңіз, қалтаңызда бір цент ... ... мен ... үшін
төлем жүргізе аласыз.
- Сіз өзіңізді ыңғайлы сезіненіз себебі несие карточкасымен ... Сіз ойда ... ... ... ... қаржылық мағына
сақтандырылғансыз.
- Жұмыс сапарлары немесе демалысқа ... сіге ... ... ... ... жоқ ... Visa және Mastercard сияқты
несие карточкалары 220-ға жуық ... және 11 млн. ... ... ... ... ... ... жоғалту емес, себебі карточканы
жоғалтқанда немесе ұрланса және егер ... ... ... ... ... Карточкамен сатып алуларға қатысты бір айда дәл мәліметтер аласыз.
- Ол сізге пайдалы, себебі карточкамен ... ... ... сізге
пайыз қойылымы есебінсіз 45 күндік төлем ... ... ... өз ақша ... жақсырақ басқаруға және олардың бөлінуін
жоспарлауына мүмкіндік болады.
- Сіздің қолма-қол ақшаға қажеттілігіңіз бар ... ... ... ... карточкалары ең алдымен төлем карточкалары
болғанмен қаласаңыз қалтаңызды қолма-қол ақшамен толтыра аласыз, ол ... ... ... ... күні-түні соның құрамында демалыс және
мемлекеттік мейрам күндері жұмыс жасайтын банкоматтарда ... ... ... салық алынады. Сондықтан бұл құрал алудың тиімді жолы
емес.
Несие карточкасымен төлеу – бұл клиенттің несие ... ... ... ... ыңғайлы вариант. Адамдар ақшаны белгіленген уақыттан
кейін ... ... және ... ... қажеттілігі жоқ. Бірақ бұл басқа
қызмет ... ... ... ... кез ... ... шығындардан
алысырақ болуы үшін, адамдар 1990 жылдардан бастап өз несие карточкаларымен
ай соңында төлей ... ... ... тырысады.
Өсіп келе жатқан бәсекелестік әмбебап банктер көрсететін қызметтер
пайдасын азайтты, ол ірі банктердің жоғары айналымдарынан, ... ... ... байланысты. Карточка иелері үшін төлем кіргізуінің
маңызды себебі осымен байланысты. ... жыл ... ... ... ... Бұл ай ... өз ... қалдықтың барлығын
қолданып, ешқандай пайыз төлемейтін есеп иелерінің ... ... ... Тек ... ... ... ... компаниялар, жылдық
шығарымдар кіргізбеуге кепілдік береді.
Шығын карточкалары.
Шығын карточка термині American Express және ... ... ... ... ... ретінде олар банктерде шығарылатын
несие карточкаларына өте ұқсас. Бірақ олардың арасында айырмашылық бар.
|Сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Кіру төлемін төлеу + жылдық |
| ... ... ... ... |
| |Ай ... ... ... ... ... ... бір ай |
| ... алты аптаға дейін |көлемінде қолданылуы қажет. |
|Төлем ... ... ... ... ... келген |
| | |соң, ... ... беру |
| | ... ... ... ... толтырылатын ссудалар
Қазіргі кезде АҚШ-та «автоматты толтырылатын несие» деп аталатын,
ағымды есеппен қарызға сатудың ... ... ... ... ... Мұның мәні, банк қарыз ... ... ... ... оған бере алатын максималды сумманы анықтайды.
Мысалы, егер ... ... өз ... ай сайын банкке 100 доллар
суммасында қарызын өтеп тұра ... онда банк ... ... ... ... шамасында, 12-24 ай көлемінде өтеу ... ... ... ... ... алушы банкпен берілген чектер
көмегімен ... Ай ... ... ... ... алушының қарызы банк
алдында азаяды, ал несиелеу ... ... ... ... және ... ... ... мүмкін. Банкпен белгіленген несиелеу лимиті
периодты түрде оның төлем қабілеттілігі ... ... ... сонымен қатар есеп кредитке кірмейтін кезде де пайыз алады.
Автоматты ... ... ... ... ... салынады. Оларды
клиенттің ағымды есебінің көмегімен төлеуге болады.
Көптеген дүкендер ... ... ... ... ретінде автоматты толтыру несиесі ... есеп ... ... ... ... ... қаржыландыру үйінің несиесі және несие
карточкаларының ... ... ... арзаңырақ болуы
мүмкін.
Банк 5 жыл ... ... ... ... ... кронға дейін несие бере алады. (Персоналды ссудаларды алу ... ... ... ... ... ... жеке сөйлесусіз
және клиент үшін минималды шығындармен беруге дайын).
Бірақ персоналды ... ... не? Оның ... ... ... ... ссуданы беруге жай ... ... ... ... ... ... Џй сатып алу және мұралық ссудалардан басқа,
персоналды ссудалар алынады:
- ұзақ ... ... ... тауарларын алу үшін (мысалы, жићаз);
- машина алуға (қалданылған ... өте ескі ... ... ... ... 5 ... мейрамды тойлауға;
- үйде жөндеу жұмыстарын жүргізуге;
- фургон үйлерді алуға;
- жеке білім алу ... ... ... ... (тағыда жылжымайтын мүлік және байланыстыратын
ссудалардан басқа).
3. Капитал және ... ... ... ... алу үшін ... ... байланысты қатып қолғаған ережелер болмаса да, құнның ... 1/3-ің ... ... ... көздері және төлемге қабілеттілік. Төлем көзі болып клиенттің
тұрақты табысы ... Оған ... ... ... ... ... ... және пайдаланушылық шығындары да кіреді. ... ... ... ... ... ... нақты
төленуінің қанша екенін білсе жеткілікті.
5. Ссуда беру мерзімі. Клиент ... ... ... сай ... ... ... ба? Мысалы:
- Егер клиент өзінің жеке шығындарын қаржыландырғысы келсе, онда ең
ыңғайлы несие формалары ... ... ... ... ... бюджетінің есебі болады.
- Жаңа асхана алу үшін ссуда 3-5 жылға беріледі, ... ... ... ... 10 жылға – дейін беріле ... ... ... 5 жылға беріледі.
- Машина алу үшін ссуда 2,3 немесе 4 жылға беріле алады.
6. Қамтамасыздандыру. Негізінде қамтамасыздандыру ... ... үшін және ... ... ... ... алынбайды,
себебі көптеген персоналды ссудалар үлкен емес. ... ... ... ... банк қамтамасыздандыруды сұрауы мүмкін, ол
көбінесе қарыз алушының үйіне екінші салым ... ... ... оның ... таза ... ... ... ссудалар туралы толығырақ түсініп алу үшін кейбір
мысалдарды келтірейік.
Несие мекемелерінің ... ... ... екі формасы бар:
Делдал сауда фирмаларынсыз тікелей тұтыну несиесі. Германияда банктер
қарыз алушы – клиенттерге ... ... ... ... үшін ... ... ... чектерін береді. Бұл фирмалар өз ... ... қол ақша ... ... ағыш ... аударымдар алады. Бұл
жағдайда несие беруші болып банк ... ... ... ... ... ... фирмаларының жауапершілігімен тұтынушыларға несиелер беру. Банк
сауда ... ... ... ... ... ... ... міндеттеніп, келісім жасайды. Сауда фирмалары қарыз ... ... ... ... ... алады және сонымен бірге
өз клиенттерімен ... ... ... оның ... және төлем мерзімі
көрсетілген шарт жасайды. Бұл шарттар банкке беріледі, ол фирмаға ... 80-90% ... ол ... ... ... бекітілген есепке
айырады. Сатып алушы өз несиесін ... ... оның ... ... ... ... ... қызмет етеді. Несиені мерзімінде
өтелмеуі жағдайында соған ... ... ... ... ... ... – дебет сальдосы пайда болатын, клиент ... ... ... ... ... берілетін қысқа мерзім несие ... ... ... ... ... ... келесдей факторлермен анықталады:
1. Сумма. Банк және қарыз алушымен келісілген ... ... ... қажет. Лимит белгілі табыссқа қатысты анықталады.
2. Маржа. Негізгі қойлымға маржа ретінде, пайыз овердрафт суммасына
белгіленеді. Пайыз ... ... ... ... ... ... есепке жазылады. Банк клиентке жеңілдіктер жасауға
келіскен кезде, егер ол толық қолданылмасада, сый ақы алынуы ... ... ... қысқа мерзімді келісімдерді жабуды талап етеді ... көп ... әр ай ... ... ... ақы ... қалады.
4. Төлем. Овердрафт талап бойынша төленеді және клиентке бұл туралы
жазбаша хабарландыруда ... ... Банк ... ... ... ... ... көлеміне тәуелді.
6. Пайдалар. Адамдарға овердрафт өте ыңғайлы, себебі олардың шығындары
қолда бар ... асып бара ... да, ... ... сенімді болады. Банк жоғары пайыз қойылымы
есебінен ұтыс алады, бірақ сумма бойынша ... ... зиян ... себебі ол келісілген несие ... ету үшін ... ... құрал ұстауы қажет.
«Скоринг» - несиелеу.
Персоналды несиелеудің үлкен көлемінен және салыстырмалы аз әр ... ... ... әр сұраныс жеке тәртіппен қарастыра отырып ссуда
беруге арыз бағалауын жүргізе алмайды. Сондықтан арыз орнына «скоринг» ... ... ... банктер орнатылған тәртіп бойынша арыз ... ... ... агентстволардан сұрайды, басқалары оны тек кей
жағдайларда жасайды.
«Скоринг» - несиелеу жекеленбеген, бірақ оңай және ... ... ... арызды жасы, жанұялық жағдайы және стажы туралы
мәліметті қамтитын ... ... ... ... ... ... ... мүмкін балы бар, ол мамандығы сияқты
маңызды сұрақтар үшін жоғары, ал жасы сияқты ... емес ... ... болады.
Қолмен немесе компьютер көмегімен банк ұпайларды есептеп болған соң,
клиентке ссуда немесе овердрафт беруін шешеді.
Тұтыну несиесімен толық ... ... ... ... ... несие формасы басқа капиталистік елдерге қарағанда кең тарамағанын
байқаймыз. Мұны жақсы болуы да ... ... ... ол ... ... ... көтеруге және тұтыну несиесінің ел экономикасына
теріс әсерінен кетуге және білігуге ... ... ... ... ... ... Қазақстан банктерінде берілсе де
(мысалы, Казкоммерцбанк, Народный банк, ТуранАлем банк) көптеген адамдар
онымен қолдану үшін ол ... ... ... ... ... бұған
біздің үкімет кінәлі, себебі адамдарда ол туралы ... ... ... ... ... мен ... ... айыра алмайды).
Ал бізде көптеген адамдар жалақыдан жалақыға дейін өмір ... ай ... ... ... егер олар ... ... туралы білсе, бұл
мәселе шешілген ... ... ... ... ол ... несиесі халықтың бәріне берілсе және
пайыз қойылымы жоғары деңгейге, босқа, тұтыну несиесі ... ... ерте ... қалыптастырған елдердегідей көтерілмесе.
3.3. Қазақстан Республикасының экономикасындағы тұтыну несиесін беру
мәселелері және тұтынушылық ... ... ... кешіктіріп беретін несиелер тікелей немесе жанама банкілік
несие нысанын қабылдауы мүмкін. Тікелей банкілік ... ... банк ... ... ... ... ... жасалады. Жанама банкілік несие банк
пен ... ... ... ... ... болуын айтады. Мұндай
делдал болып көбіне бөлшек ... ... ... Осы жағдайда
несиелік келісім дүкен мен клиент ... ... ары ... ... ... ... ... Мұның көп таралғандығын, мысал келтірсек,
қазіргі уақытта американдықтарға автомобиль сатып алуға ... ... ... ... несие түрінде беріледі.
Біздің еліміде қазіргі уақытта мұндай статистика жоқ, бірақ ... ... ... ... ... ... тұрғынды несиелендіру жолауанып
келеді. Сатып алушылар қымбат тауарларды (автомобильдер, тоңазытқыштар, ... ... ... және т. б. көп уақыт пайдаланатын таурлар)
төлемін кешіктіріп төлеуге мүмкіндік алды.
Тікелей және жанама ... ... ... кемшілектері мен
артықшылықтарына ие. Біріншісі ол банктік несиені жанамадан ерекшелейтін –
бұл несиелендіру ... дәл ... ... ... несиелендіру
процессін ұйымдастырудың қарапайымдылығы. Мұның барлығы, әрине ... ... ... арасында несие қатынастарының ұйымыдастырылуында жақын ... ... ... банктік несиелендіруге байланысты банк
қөзқарасы ... ... ... ... банктік несиелендіруге
қарағанда тәуекел деңгейінің жоғарылығы. Бұл шешім немен негізделген?
Біріншіден, қазіргі ... ... ... ... ... жеке клиенттердің несие төлей алу мүмкіндігін ссуда беру ... ... ... б) несие төлей алу мүмкіндігі анализі әдістемесінің
тәжірибеге сай келе ... в) ... ... ... ... ... ... елдегі макроэкономикалық жағдай (экономикалық саясат,
әлеуметтік тұрақсыздық, инфляция, төлемеу ... және т. б.) да ... ... ... ... ... болады.
Біздің елімізде тұтыну несиесінің кең таралуына негізгі ...... ... ... не ... төлеу мүмкіндігінің төмендігі. Көбіне
клиент өзінің жалақысы есебінен несиені өтей алатынын ... ... ... ... біле тұра ... бере ... алу ... негізгі мәселе – банкке кепіл. Айтарлықтай ірі
несиені алуға құжат дайындауда, ... ... ... ... ... ... ... үй, автомобиль, асыл бұйымдар, қымбат тұрмыс
техникасы болуы керек. Мұнда мәселе алынатын сомаға эквивалентті ... оның ... бір ... ... ... ... ... ол барлығын
жоғалтады. Егер ол сауда ... ... ... ... ... ... ... ол жалпы соманың 15-20%-н мерзіміне сай ... ... ... құндылығын жоғалтуға тәуекел етеді.
Сондықтан, банктердің тәуекелі несиені қайтармау, несие көлеміне кепіл
мүлкі құнының сай ... ... ... табыстарының төмен
болуы. Банкирлердің айтуынша, жеке ... ... ... ... несие тарихының, жоқтығы мазалайды ... ... ... ... ... ... Бұл мәліметтердің бүкіл
дүниежүзіндегі ... ... жеке ... жұмысының міндетті
атрибуты болып табылады.
Тағы бір мәселе декларацияланбайтын ақша ... ... және ... ... ... ... ... ақшаның» төленуі. Мәселе көбіне несиені беру туралы шешім үшін ... ... ... ... ... керек. Әрине, оның айтуынша айына мың,
не 2 мың доллар алам дегенмен банк ... ... ... ... ... ... болып, ол несие рыногында көрінеді.
Шынында, Қазақстанда декларациянбайтын табыс арқылы несие ... ... ... ... бар. Бірақ бұл жолдар криминалды жаққа тартып «сұр», схемаларға
негізделген. Бұл не банк пен ... ... ... ... ... несиелеу), не банкілік саладан тыс жеке ... ... ... ... ... ... бару өте ... олар заңдылықтың арнасынан шығып, ешқандай кепілдендірілмейді.
Ресейде тұтыну несиесінің тәжірибесі демократияланған. ... ... ... ... ... келісімі арқылы, олардың клиенттерін
төмендегідей несиелейді. Көлемі – 30 мың рубльге дейін (1000$), алғашқы
төлем – ... ... 20%, ... - 10%, ...... жыл. Қазақстан
банілерінен ең принципиалды ерекшелігі – сатып алушы несие алушы үшін ... ... ... ... ... ... ... справка немесе
еңбек кітапшасының көшірмесі) керек, емес. Ресейде автомобиль несиесі,
Қазақстандікендей жағдайда (сыйақы – 18-20% ... ... – 1-2 ... ... айырмашылық бар, мысалы мәскеулік, Промбизнесбанкке ақша
қайтару өркениетті елдердегідей ... ... ... оның ... ... ... несиесінің қатаң жағдайларының болуы бізде несиені
қайтару мерзімі шектеулі, кепіл шарттарының қатаңдығы, Ресейдегіге ... ... ... ... ... табыстарының жоғары цензі –
мұның бәрінде банктердің өз ... ... ... Өз ... бұл клиенттер үшін заң ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктеріне банкілік несиелендіру банкке тәуекелді
қысқартуға мүмкіндік береді (несиелік, пайыздық, валюталық, рыноктық және
басқалар), ... ... ... ... берілетін ссудалар (сауда
ұйымдарына, кәсіпорындарға, ... т. б.) ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді және ... және ... ... ... ... ... алады.
Клиент тұрғысынан маңыздысы, ол ссуданы керек еткен жағдайда (сауда
ұйымында, ұзақ уақыт пайдаланатын тауар ... ... ... карточкасы
бойынша) ала алады. Клиент үшін банкке ссуданы беру және т. б. ... ... ... етпейді.
Ссуданы қайтару мүмкін емес болғанда, банкке оны жою қажеттігі туады.
Бұл мақсаттар үшін банкке арнайы ... ... ... ... құру ... Сондықтан банкке несие портфелі сапасын бағалау, ссуда
қамсыздандырылуын қоса, және уақыты өткен ... ... ... ... ... ... ... (стандартты, стандартты емес, күмәнді,
қауіпті, үмітсіз) олар несие ... ... ... ... Солайша, банк қаншалықты тәуекелі жоғары несие ... ... ол ... қаржыларды пайдаланып сақтандыру резервін құру
керек.
Шетел коммерциялық банкілері қазір, мысалы ... ... ... үшін ... ... ... бұл ... елдегі экономикалық тұрақсыздығына
байланысты көп болып құрылуы керек.
Бұлардың барлығын ... ... ... ...... ... мүмкіндігімен сатып төлеу.
Тұтыну несиесі көптеген елдердің экономикасында үлкен рөль ... ол ... ... тарапынан қатаң реттеуге ұшырауда.
Біздің елімізде ол Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... бөліп қарауға болады: беру және пайдалану ... ... ... не тұтынушыларды несиелеуді қолдайды, не ... және ... ... бұл ... ... шектеулердің
ережесі қолданылады.
Соңғы уақытта кешіктіріп төлеуге болатын несиелер кең қолданылуда –
стандартты тұтыну несиелерінің атауы, мысалы ... ... ... ұсақ
несиелер, жеке, өзіндік және баяу емес несиелер. Тұтыну несиесінің жалпы
сипаты – пайыздық ... ... ... және ... үшін ... ... 2% ... Қолданылу уақытында банк ай сайын бірдей өтеу ... ... ... ... көлемі 50 мың DM, қолданылуы – 6-дан 72-
айға дейін.
Соңғы жылдары жеке келиенттер үшін несиенің жаңа ... ...... қарастырылған комбинацияларда үлестермен жабу еркін
бұйрық базасында.
Банктегі ұзақ мерзімді несие – бұл пайыздық ставкалар және оны ... ... ... ... мысалы, шамамен барлық банкттік
несиелердің 70% кәсіпорындар және жеке тұлғаларға несиелер ұзақ мерзімді,
нысандары мынандай ... ... ... ... ... ... офистер, өндіріс ғимараттары және ауыл ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік, белгілі
көлемде өндіріс объектілері және соттар. Несиелердің пайыздық ... ... және оның ... пайыз ставкасының деңгейіне
байланысты және ... ... ... қойылған периодқа байланысты. Көбіне
кепіл нысаны болып ... ... ... үй ... ... – тұрғын үй салу мақсатында жеке тұрғын
үй құрылысы үшін ұзақ ... ... ... ... ... беру үшін ... тек ... ғана қарастырылмайды, сонымен қатар жеке несиелендіру,
өйткені ... ... ... ... ... 80%) және ... ... максималды шегінен асып түседі. (50-60%)
Екінші деңгейлі Қазақстан банктері тұрғындарды ... ... ... керектігін түсінуде. Мысалы, белгілі ... ... ... тұтыну несиелері кең қолданылуда. Дегенмен, ҚР-ң статистика
жөніндегі Агенттігінің ... ... көп ... ... жағдайларын жақсарту қажеттіліктердің ең керектісі болып отыр.
Тұрмыстық несиенің дамуы ипотекалық несиемен байланыстырылады. Тиімді
жоба болып акционерлері «Schwabisch bank» және ... bank» ... ... үй ... ... ... құру болып табылады. Бірінші
банк – Германиянікі, еріншісі – Австриялық.
Жоба бойынша еуропалық қаржы институттары тұрғын үй банкісінің ... ... деп ... ... жайт – бұл ... инвесторларын қызықтыруы, ол
экономикалық тәуекелді азайту болып табылады. ... ... ... ... ... құрылымдары бойынша түгел жауап беріп және егер
ол ... ... оның ... бәрін жауып барып қана жоя алады.
Басқа кепіл болып – «Жилстройбанк» ЖАҚ-ң тұрғындар ... ... ... атап ... ... кезінде барлық конфликттік жағдайлар сот арқылы шешіледі,
оған несие ... да, ... де ... ... Соңғылардың санатына
банк үшін әртүрлі себептермен клиент қарыздарын жабу үшін ... ... ... ... ... (Бағалы қағаздардың тез құнсыздануы,
клиент мүлкінің жойылуы, белгісіз жаққа жоғалып кетуі, қарыз алушының ... ... ... өткізу т. б.)
Сондықтан, қазіргі Қазақстандық банкілермен несиелендіру тәжірибесі
өзінің несиелендіру объектілерін кеңейту, ... беру ... ... ... ... барлығын іс жүзіне асыру керектігі
байқалады. Макроэкономикалық тұрақтылық, жалпы алғанда ... ... ... банк ссудаларын кең қолдануға мүмкіндік береді.
Зерттеу көрсеткендей, барлық әлем ... ... ...... ... ... ... тұрғындарға берілетін және коммерциялық несие
формасында тұтыну қызметтерін ... ... ... ... ... төлеуге сату) және банкілік ... ... ... ... негізгі мақсаты – тұрғындарға тауар сатуды қолдау. Бұл
несие бөлшек саудамен тығыз байланысты: бір жағынан ... ... ... ... ... ... өйткені тауарға сұраныс несиеге сұранысты
туғызады, екінші жағынан – ... ... өсуі ... ... Бұл тәуелділік, әсіресе қазіргі уақытта тауарлар
нарығының ... ... ... несие түрін әртүрлі елдерде салыстыру оның даму ... ... ... және Жапонияда ... ... ... осы ... ... ішкі ... ... 10%
деңгейінде, ФРГ және Францияда - 30%, ал Ұлыбритания мен АҚШ-та - 60% ... ... ... ең ... ... тауарларды сатып алғанда
пайдаланылады: автомобильдер, электотұрмыстық тауарлар, жићаз т. б. ... ... ... ... жиі ... ... елдерде несиенің
жартыдан астам көлемі автомобиль сату үлесіне тиеді. Қалған тауарлар көбіне
нақты ақшаға сатылады.
Дамыған елдердің бір заттарды жеке ... ... ... несие ашу
тәжірибесі белең алды. Олар республика банктерінде тұтыну ... ... ... ... магазиндерде каталогтар көмегімен сырттай сатып алатын,
сатып алушылар туралы болып отыр. Тұтыну несиесінің бұл ... ... ... және ... ... ... сауда айналымын
ұлғайту.
Банк ұйымдары тұтыну несиесі жүйесіне белсенді кірісті. АҚШ және
Ұлыбритания банктері жеке ... ... ... ... несие
беруді тәжірибеге айналдыруда. Бұл несиелер тауар сатуды қаржыландырудан
бірқатар ерекшеліктерін тұтыну несиесінің түрі ретінде қарау керек.
Біріншіден, ... ... - бұл жеке ... ақшалай формада
берілетін банкілік ссуда; екіншіден, бұл ... ... ... ... ... олар ... сатып алынған тауарға
кешіктіру, ... ... ... ... ... ... несие жүйесі қарапайым және икемді болады, өйткені онда тек банк пен
несие алушы ғана ... ... ... ... ... алу үшін қолданылады. Бұл
несиелер жиі жас жанұялар, студенттер кейінгі 5 жыл ішінде өтеуге ... сома ... ... ... алымының айлығымен шектеледі, өтеу мерзімі ... ... ... ... несиені пайдалану ережелері біртекті болды.
Бұған кредиттік карточкларды ... ... ... ... Мұндай
төлем құралдарының көп түрі бар.
Мұндай сызбаның ерекшелігі болып, қатардағы азаматтың 3 және одан ... ... үйді ... ... ... ... жаңартатын сомманың жарғысын
жинай алуын атап өтейік. Егер ол өз ... ... ... ... мерзімі аяқталған жағдайда ол екінші бөлігін банк ... ... ... ... шарт ... есеп айырысу тек теңгемен жүргізілетіні. Ал
екінші міндет – займ ... ... ... ... ... ... көп ... керек. Айталық, егер жинақтаулар бойынша
«Жилстройбанк» ЖАҚ 10% болса, онда ендігі ... 13% ... ... Қазақстандағы макроэкономикалық дамудың оптимисті сценариі
алынғаны, белгілі ... ... 2005 ... ... ... дейін азаяды
(Министрлер Кабинетінің орта мерзімді индикативті жоспары). Кері жағдайда,
ипотекалық несиелерді «Жилстройбанкінің» ... ... ... тұр. Теңгенің девальвациясы нәтижесінде 1994-95 жылдарда несие
бойынша берілген ... егер ақша ... 1$-ға Т 71.4 ... ... ... ... 2000 жылдың 1 наурызына жалпы қарыз
2 есе өсіп, Т 1496 млн., ... ... ... ... ... Т
729 млн.-ға дейін өсті.
Парламент депутаттары мен ... ... ... ... ... қаулы қабылданды, онда ... ... ... несие принципі бойынша келісімдерді қайта жасап (1999
жылдың 1 сәуіріне) және ... 1$-ға 88,3 тг. ... ... міндеттеді.
Џкіметтің осы қаулысында, ол (республикалық бюджеттен ... ... ... қаржылануыруын міндеттеу. Жыл сайын,
несие келісімінің бүкіл мерзіміне ... ... ... Т 60 ... Жыл ... компенсацияға жататын бағамдық айырма деңгейі Ұлттық
Банктің жыл соңына бағамы мен Т 88.3 ... ... ... ... осы ... алғы ... кері ... байқала
бастады.
Ұлттық Банктің бағалауынша, бүгінгі күні 1,3 млн. адам тұрғын үйге
қажеттілік білдіруде, ал ... ... ... тұрғындық жинақтау
жүйесіне қатысып, мұндағы 69% сенімді салымшылар болып саналады. Сонымен
қатар, ... жыл ... ... ... Т 4,9 млрд. премия бөледі деп
болжануда. Ұлттық Банктің мәліметтері бойынша ... ... Т 7,8 ... ... ... басқа да бюджетке міндетті ... Яғни ... таза ... Т 2,9 ... ... ... ... Банк
болжауынша, келешектегі 10 жылда, жаңа жинақтау жүйесіне байланысты ... ... метр ... үй ... ... ... бос қаржыларынан
қаржы пирамидасына Т 26,6 млрд. ... ... ... ішкі
инвестициялар Т 32,6 млрд., ЖІӨ ... 1,7% ... ... Банк ойынша,
егер тұрғындық жинақтау бағдарламасына әрбір 25-ші қазақстандық ... одан ... ... екі ... болады9.
Бірақ, ипотекалық несиелеудің өткен негативті тәжербиесіне қарамай,
бірқатар ... ... ... ... бел буды.
Осылайша Центр Коммерческой Недвижимости (ЦКН) және ... ... ... ... несие бөлуге көшті. ЦКН банктің бұл ұсынысы
коммерциялық құрылымдары ипотекалық несиелеуді ... ... ... ... ... берілмей жылжымайтын мүлікті сатып ала ... ... ... алынатын жылжымайтын мүліктің өзі болып табылады, ал ... ... ... ... ... ... ... белгілі бөлігін төлеу
болып табылады. Банк өкілдерінің бағалауынша ол ... ... ... ауытқиды, сонымен қатар 3 жыл мерзімге берілетін ... да 17-20% ... ... Есептеулер бойынша, жылжымайтын
мүлікті сатып алу, оның арендаға алып, онымен параллель мүлік алу үшін қор
жинаудан ... ... ... жол ... дамуына көбірек ресурс
қалдырады.
Бұл жобаның алғышарттары жалпы оң бағаланады. Солайша ... ... ... ... ... өсуде және ерекше сұранысқа
өндірістік мақсатқа қолданылатын жайлар ие. ... іске қосу ... ... ал ... ... коммерциялық жылжымайтын мүлік
пен пәтер арасында үлкен аиырым жоқ екенін көрсетеді.
Жалпы атап өту ... ... ААҚ ЕБРР ... ... ... ... ... ААҚ осы несиеден 40% ... ... 20 млн. ... ... ... ... ... негізгі стандарттар мен талаптарды
қарастырайық.
Ұзақ мерзімді несиелер басқа несие түрлерінен келесі стандарттар мен
сипаттарымен ерекшеленеді:
- ... ұзақ ... 5 жыл және одан да көп ... беріледі.
Несиенің ұзақ мерзімі оны уақытында өтеуді созады, және ... ... ... ... нақты жағдайлар жасап, оның ай
сайынғы төлемдерін азайтады;
- несие ... ... ... ... ... 60-70% ... көп ... займ алушы «алдыңғы төлем» төлеуге, әдетте оның құнынан 30-40%
мөлшерінде өз қаржысынан төлеуге ... ол ... ... ануитеттік төлемдер формуласымен есептелген
ай сайынғы төлем формасында төленеді; ... ай ... ... ... ... ... ... бойынша толық
төлемді қосады. Бұлар барлық ай сайынғы төлемдер бекітілген
пайыздың ставкасында, ... ... ... ... болу үшін
қарастырылған. Бұл займ алушыға да ыңғайлы, өйткені ол, өз жанұя
бюджетін ... ... ... ... ... да ... ;
- несие бойынша ай сайынғы төлем мөлшері займ ... мен ... ... табысының 30-35% аспауы тиіс (егер
олар бар болса). Ипотекалық компания эксперттері займ алушы мен
кепілдендірушілердің ... ... ... ... тексереді. Оны бағалау барсында табыстардың ... ... ... алынған тұрғын үйлер несиені қамтамассыздандыру ретінде
жүреді, яғни егер займ алушымен өз міндеттемелерін орындамаған
фактісі ... онда оның ... жабу үшін ... ... сата ... Одан ... сома (шығындар, айыппұл) бұрынғы
займ алушыға қайтарылып беріледі;
- займ алушы және оның жанұясының барлық кәмелет жастағы ... займ ... өз ... ... ... ... ... алынған пәтерді босатып беруге қол қояды;
- ипотекаға берілетін ... ... ... бос болып
нақтыдан басқа ипотека болмауы шарт. Мұндай тексерісті ипотекалық
компания, оның мамандары жүргізеді.
Ипотекалық несиеге алынған үй займ алушымен сонда тұру үшін ... ... үйді ... беру ... ... ... ... берушінің келісімімен ғана жүзеге асырылады.
Ипотекалық несиені алудың стандартты шарттары төмендегідей:
- Займ алушыны алдын-ала классификациялау, онда займ алушы ... ... ... ... сонымен қатар несие беру
шарттары, өз міндеттерімен және ... ... ... ... ... алушының мүмкіндіктерін сұрамайды.
- Кредитормен ипотекалық несие бойынша тексеру және займ алушының
табысын ескере отырып ... ... ... мүмкін
сомасын анықтайды. Кредитор ақпаратты ... оның ... ... оған ... беру ... ... қабылдайды
немесе мотивацияланған кері шешім шығарады. Егер оң шешім
қабылданған жағдайда кредитор несие ... ... ... ... ... ... пайыз ставкасы, жабу тәртібі).
- займ алушының қаржы жағдайына және ... ... ... ... Займ алушы өзіне кредиторға барғанға дейін және одан
кейінде пәтер таңдап қоюға ... ... ... ... мүмкін. Бірінші жағдайда пәтер сатушы және потенциалды
займ алушы ... үйді ... алу ... ... ... жағдайда кредитор несиені қайтарымдығы тұрғысынан кепілдің
жеткіліктігін бағалайды, сонымен қатар займ алушының ... ... ... ... сомасын шығарады. Екінші жағдайда
потенциалды займ алушы өзіне берілетін несие сомасын біле тұра,
өзіне ... ... ... егер ол ... кредитормен несиеге
лайықты кепіл болып табылса, оның сатушысымен ... ... ... Џйді ... – оның ... ... ... Пәтерді несиеге
алуды сатып алу үшін бағалаушы займ алушымен таңдалған үйге
тәуелсіз бағалау ... оның ... құны ... ... кіргізілген, ал кредитор берілетін несие бөлімімен
салыстырады.
- Займ алушы мен сатушы ... ... сату ... ... ... алу және ... ... бойынша немесе заң бойынша
кредитордың кепілі ретінде өтуі.
Егер кредитор оң шешім қабылдаса, займ ... ... ... ... ... ... керек:
- сатып алынатын үй ипотекасы туралы келісім жасау, сәйкесінше
мәмілені нотариалды бекіту және ... ... ... сатып алу келісімінің «аралас» үш жақты келісімін жасау, онда
барлық үш жақ (займ алушы, сатып ... ... бір ... ... ... ... ауысуын нотариалды тіркейді;
- «заң жүзіндегі ипотека», ипотека ... ... ... үйді ... алу келісімі жасалғанда автоматты түрде
пайда болады және ипотека туралы келісім жасауды керек ... ... ... де ... ... несиені беру механизмі күрделі емес. Ипотека әсерінен тұр-
ғын үйді салуды көтемелеу ... ... ... ... және ... ... Дамыған мемлекеттердің көпшілігінің үкіметі ипотекалық
несиелеу моделін ... ... ... мемлекеттік кепілдік, салық
жеңілдіктері және ... ... ... өйткені тәжірибе
көрсеткендей жылжымайтын мүлік рыногы ... ... ... ... ... бар. ... ... үй салуды ғана стимулдап қоймай,
сонымен ... ... ... ... ... ... ... тұтыну ссудалары деп халыққа берілетін ссудаларды
айтады. Ол ... ... ... ссудалардың берілу мақсатымен
анықталады (несиелеу объекті).
Шетелде тұтыну несиесі қаржы нарығының ... ... ... ... ... ... негізгі түрлері ұзақ мерзімді
және ... ... ... ... ... Џзақ ... ... инвестициялық сипатта болады және халықтың тұрғын құрылысы және
шаруашылық жүргізу ... ... ... ... ... несиелеу шартының формасын таңдауға
әсер ететін негізгі факторлар қатарына макроэкономикалық факторларды ... және ... ... ... ... қайта қаржыландыру
қойылымының ресми деңгейі, ... ... ... ақша ... ... ... валюталық және қорлар рыногының даму ... ... ... ... және т. б.) және банк пен ... ... ... ... ... ... ... (банктің бәсеке қабілеттілігі, оның және клиенттінің ... ... ... ... және қамтамасыздандыруы,
клиент банктің тұрақты клиенті ма, тұрақты табыс көзі бар ма және т. ... және ... да ... ... ... ... ... және
алынатын пайыздың қойылым деңгейін анықтағанда назарға алынады.
Тұтыну несиелеу рыногында жеткілікті ... және ең ... және ... ... ... ... ... қарызға
алуға болады:
- білім алуға
- ТҒӨ ... ... ... ... пештер, ұялы телефондар)
- жеке қажеттіліктерге ақша (медициналық операцияға, үйлену жол
сапарына және т. б.)
- жеке іс ... ... ... ... ... ... ... валютада, 3-тен 12 ай-
ға дейін беріледі. Жылдық пайыздық қойылым 18-24% валютада және міндетті
кепіл қажет, ... ... ... қажет емес, онда тауардың өзі ... ... ... қазіргі тәжірбиесінің анализі,
несие қабілеттілікті бағалаудың ең ... ... әр ... ... байланысты екенін көрсетті. Қазақстанда бұл ... ... ... ... ... көптеген операциялардың өзіндік
ерешеліктері және несие ... ... ... ... ... ... бойынша әмбебап әдістер жасауды тәжірбиеде ... ... осы ... ... ... несиесінің тәуекелі банк үшін
жоғары. Сондықтан, тұтыну несиесі рыногының, ... ... ... ... ... ... ... орнатады. Ресми бекітілген жалақы
деңгейін көрсете алмағандықтан «орта статистикалық» қазақстандық ... ... ... берілмеу проблемасы бар, себебі, жоғары
салықтардан, фирмалар жұмысшыларына ресми жалақыдан бөлеп төлейді. ... ... ... ...... ... ... жоғары
салық.
Ипотекалық несиелеу жүйесі жіберу арқылы ақша ... ... және ұзақ ... тұрғын ипотекалық несиелеуді дамыту
үшін жағдай жасау ... ... ... ... халық сұранысының
несие-қаржы саласының кеңейуіне көмектеседі.
Ипотекалық несиелеу ... ... ... ... тез ... үшін ... ... үйді сатып алуды несиелеген артық деп тануға ... ... және ... ... баға ... ... Одан ... баға дифференцияциясы бір шама төмендеуі керек.
Құрылыс саласында инвестициялық төмен жағдайларында ... ... емес ... ... ... ... соның ішінде ипотекалық
тұрғын несиесі де, өйткені бұл құрылыс саласын дамытуға, жұмыс бастылық
көрсеткіштерін ... ... ... бір ... ... ... ... ипотекалық несиелеу мәселелерін шешудің негізгі жолдары
болып нарықтық механизмді дамытуға шарттарды жасау, қоғамның бюджеттен тыс
ресурстарын ... және ... ... ... ... ... ... нарығын құруды қаржыландырудың көзі болып жанұя
табысы мен тұрғындардың меншігіндегі қаражаттар табылады.
Тәжірбие ... ... жеке ... ... және ... жақын уақытта қарыз алушылардың потенциалдық көлемі жылына
екі-үш мың болады. Сонымен бірге кәсіпорын қаражаттары, жинақтаушы ... ... ... ... ... Д.Қ.,Оралтаев Т.Қ.,Ескендіров Ә.Е.,ж.б. /Экономикалық
саясат/ Лекциялар.ҚазМБА, А-2002. /1/1бет/
2. К.Маркс, Ф. Энгельс.13т.67б. /2/7бет/
3. ... ... /3/ 13 ... ... ... және ... А-2000 /4/ 17бет/
5. /Банковская система за 10 лет независимости Казахстана/ НБ РК А-
2001
6. Паново Г.С. Жеке тұлғаларға банктік ... ... ... Мадирова Д.М., Марчевский В.С. /Основы современного банковского
дела/.- Алматы.:Экономика, 1997 , 12 б./7/48 б./
8. Иконников ... в ... ... ... ... б./
9. Марченко Г.А., /Развития банковского сектора РК/ А-2000
10. Мақыш.С.Б.,/Коммерциялық банктердің операциялары/ А-2002
11. Колесников /Банковское дело/ М-98
12. Сейтқасымов.Ғ.С./Банковское дело/ А-98
О.Полфреман Д., Форд Ф. ... ... ... М: ... – М, 1996
– 624
13. И.Лаврушин /Деньги, кредит, банки/ - Москва – 1999./9/ 66 б./
14. Е.Ф.Жуков /Общая теория ... и ... ... – М.: ... ... Л.М.Максимова /Деньги, кредит, банки/ - М.: Банки и
биржа, ... ... ... ... кредит, банки/ - 1996.
17. М.С.Саниев /Деньги, кредит, банки/ Алматы 2000.
18. О.И.Лаврушина /Банковское дело/ Москва – Финансы и ... ... ... кредит, банки в РФ/ О.Г.Семенюта – М., «Контур», 1998.
20. /Банковское ... ... ... Москва «Финансы
и статистика», 1996 г.
21. Журналы «Банки Казахстана» №№ 2, 6, 7 - А.: 2001.
22. Журналы« ... ... № № 8, 9, 10, 12 – А.: ... ... ... системы/ Л.П.Кураков, В.Г.Тамирясов,
Учебное пособие, М. 2000 г.
24. «Казахстан 1991-2002 г.г.» ... ... ... ... ... 2001 г. /5/25бет/
25. /Статистикалық бюллетень/ Казақстан Ұлттық Банкі №2. (99).

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұтыну несиесі жайлы мәлімет79 бет
Sql-тілі4 бет
Мәліметтер визуализациясы және зерттеу қорытындылары4 бет
Қазақстандағы және дамыған мемлекеттердегі тұтыну себетін, күнкөріс минимумын, ең төменгі еңбекақыны талдау жайлы мәлімет7 бет
Несие23 бет
Несие туралы ұғым, оның пайда болуы36 бет
Несие қызметінің түсінігі28 бет
Несие. Несие формалары мен түрлері5 бет
Несиенің мәні, функциялары және түрлері28 бет
Несиенің формалары және түрлері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь