«Үш қиян» баспасынан жарық көрген атақты адамдар хақындағы кітаптар ерекшелігі

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
I тарау «ҮШ ҚИЯН» БАСПАСЫНАН АТАҚТЫ АДАМДАР ЖАЙЛЫ ЖАРЫҚ КӨРГЕН КІТАПТАР
1.1. «Үш қиян» баспасынан шыққан прозалық кітаптар
1.2. «Үш қиян» баспасынан жарық көрген поэзиялық кітаптар
II тарау «ҮШ ҚИЯННЫҢ» БАСҚА БАСПАЛАРДАН ЕРЕКШЕЛІГІ
2.1. «Үш қияннан» шыққан ғылыми оқу.әдістемелік кітаптар
2.2. «Үш қиянның» баспаға кітап дайындаудағы әдіс.тәсілдері
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бүгінгі күнге дейін бұқаралық ақпарат құралдарының қай түрі болсын, қоғамға өз ықпалын тигізіп келді. Бұдан былай да осы дәстүр жалғаса беретініне күмән жоқ. Осы ретте кітаптың ағартушылық ерекше рөлін айналып кете алмайтынымыз анық. Идеологияның таптырмас құралы саналатын кітаптың күн санап санының артуы оның адам санасының таным көкжиегін кеңейтіп, көзқарасын мүлдем басқа арнаға бұрып жіберердей рөлінің жоғары екенін көрсетсе керек. Халықаралық деңгейдегі тұлғалар да өз ойлары мен пікірлерін кітап арқылы халыққа жеткізуде. Демек, кітап – білімнің кілті. Кітап – үлкен қазына. Кітап – қоғамдық сананы, тәрбиені, ағарту ісін, ақпарат таратуды қалыптастырудың қуатты құралы. Осы тұрғыда отандық баспалар қазына қазанын қандай кітаптармен толтыруда? Кітап шығаруда олардың бүгінгі жетістіктері қандай?
Бітіру жұмысында «Үш Қиян» баспасының тарихы, кітап дайындаудағы өзге баспалардан ерекшеліктері жан-жақты сараланып, талдау жасалынады. Баспа ісіне қатысты ұсыныстар айтылады.
Тақырыптың өзектілігі. Ұлт бар жерде оның тілі, діні, салт-дәстүрі, мәдениеті, саясаты, сонымен қатар ұлттың айнасы – әдебиеті де болады. Әлемнің ұлы қолбасшысы Бонапарт Наполеон айтқандай, бүгінде алты қатар әскердің күшінен алты беттік кітаптың күші асқан заман туды. Демек, кітап –идеологияның таптырмас құралы. Сондықтан осындай бейбіт заманда кез келген кітаптың дұрыс бағытта жазылуы, халықтың сауатын ашу мақсатында шығуы – заңдылық.
ХХІ ғасыр – технологияның заманы. Кітап шығару ісінің жаңа технологияға бейімделуі – уақыт талабы. Дипломдық жұмыста «Үш Қиян» баспасының заман талабына қаншалықты икемделіп келе жатқаны сөз болады. Бітіру жұмысында кітапты оқырманға оқылымды етіп шығарудың жолдары, тұлғаны таңдаудағы талаптар кеңінен қарастырылды.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Жалпы кітаптың шығу тарихы жайлы Ү. Субханбердина, Д.С. Сейфуллина («Қазақ кітабының шежіресі», (1907-1917 жылдар) Алматы, 1996), Ш. Елеукенов, Ж. Шалғынбаева («Қазақ кітабының тарихы» Алматы, 1999), Ә. Жиреншин («Қазақ кітаптары тарихынан», Алматы, 1971), Ш. Елеукенов («Кітаптану негіздері», Алматы, 1999), Л. И. Владимиров («Кітаптардың әлемдік тарихы», Мәскеу, 1988), М. Мамажановтар («Асыл мұра», Алматы, 1993) зерттеген.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Бітіру жұмысының мақсаты – «Үш Қиян» баспасының жарық көрген атақты адамдар хақындағы кітаптардың ерекшелігін анықтау. Осы мақсатта біз төмендегі мәселелерді зерттеу нысанамызға алдық.
1. І.Жансүгіров. «Құжаттар, хат, қүнделіқтер». Алматы, 2006. «Үш қиян», 5-8-беттер;
2. М.Абылхан. «Мандат мен міндет». Алматы, 2005. «Үш қиян», 3-4-беттер;
3. С.Асылбеқұлы. «Қазақ повесі (Генезис, әволюция, поәтиқа): Мнография». Алматы, 2008. «Үш қиян», 3-бет;
4. Рахмет Аяпбергенұлы Беқеттегі. «Алдаспан ақын». Алматы, 2007. «Үш қиян», 3-бет;
5. А.Е. Ментебаева, Е.О. Батырбеков. «Асыл бейне» (Ш.Қ. Сәтбаева туралы естеліктер мен зерттеулер). Алматы, 2005. «Үш қиян», 3-5-беттер;

6. Лайық Шалдыбаев. «Тау қыраны». Алматы, 2004. «Үш қиян», 3-5-беттер;
7. Алмас Темірбай. «Автопортрет». Алматы, 2007. «Үш Қиян», 3-5-беттер;
8. Махмұтбай Әміреұлы. «Жылдар, жырлар». Алматы, 2002. «Үш Қиян», 3-5-беттер;
9. «Қазақ қолжазбаларының ғылыми сипаттамасы». Алматы, 2005. «Үш қиян», 5-6-беттер;
10. С.И.Айкөзов. «Қазақстан Республикасындағы аграрлық реформалардың тарихи сабақтастығы. (Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік – шығыс аймақтарының мысалында): Ғылыми монография». Алматы, 2007. «Үш қиян», 3-бет;
11.Талғат Атыханов. «Математика: (пән мұғалімдеріне және оқушыларға арналған көмекші құралы»). Алматы, 2007. «Үш қиян», 3-бет;
12. Ә.Д. Қабылов. «Қазақ әдебиеті сынының тарихы: (оқу-әдістемелік құрал»). Алматы, 2009 . «Үш Қиян», 3-5-беттер;
13. Сәбит Жолдасов. «Қазақстанның оңтүстік өңірінің тарихы (көне заманнан бүгінге дейін»). Алматы, 2009. «Үш қиян», 2-5-беттер;
14. Ғ.Қ. Хасанов. «Қазақ тілінің синтагматикасы. Ғылыми монография». Алматы, 2009. «Үш Қиян», 4-5-беттер;
15. Тұрар Көкеев Қойшығараұлы. «Аяқ қан тамырларының аурулары: студенттер мен дәрігерлерге арналған оқу-әдістемелік құралы». Алматы, 2009. «Үш Қиян», 3-бет;
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Баспа ісі және редакциялау кафедрасы
Азамат Тұралиев
«ҮШ ҚИЯН» БАСПАСЫНАН ... ... ... ... ХАҚЫНДАҒЫ КІТАПТАР
ЕРЕКШЕЛІГІ
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
Ресми сарапшысы – Е. ... ... ... ... ... ... ... меңгерушісі____________С. Медеубекұлы
Комиссия хатшысы _____________М. Майлықұтова
Баспа ісі және редакциялау кафедрасының
2010 жылғы ................. ... ... ... ... ... ... «ҮШ ҚИЯН» БАСПАСЫНАН АТАҚТЫ АДАМДАР ... ... ... «Үш ... ... ... прозалық кітаптар
1.2. «Үш қиян» баспасынан жарық көрген поэзиялық кітаптар
II тарау «ҮШ ... ... ... ... «Үш ... шыққан ғылыми оқу-әдістемелік кітаптар
2.2. «Үш қиянның» ... ... ... ... ... тізімі
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Бүгінгі күнге дейін бұқаралық ... қай түрі ... ... өз ... ... ... ... былай
да осы дәстүр жалғаса беретініне күмән жоқ. Осы ретте кітаптың ағартушылық
ерекше рөлін ... кете ... ... ... ... құралы
саналатын кітаптың күн санап санының артуы оның адам ... ... ... ... ... басқа арнаға бұрып жіберердей рөлінің
жоғары екенін көрсетсе керек. Халықаралық деңгейдегі тұлғалар да өз ойлары
мен пікірлерін ... ... ... ... Демек, кітап – білімнің
кілті. Кітап – үлкен қазына. Кітап – ... ... ... ... ... ... ... қуатты құралы. Осы тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... шығаруда
олардың бүгінгі жетістіктері қандай?
Бітіру жұмысында «Үш Қиян» баспасының тарихы, кітап дайындаудағы өзге
баспалардан ерекшеліктері жан-жақты ... ... ... ... ... ұсыныстар айтылады.
Тақырыптың өзектілігі. Ұлт бар жерде оның тілі, ... ... ... ... ... ... айнасы – әдебиеті де болады.
Әлемнің ұлы қолбасшысы Бонапарт Наполеон ... ... алты ... ... алты ... кітаптың күші асқан заман туды. Демек, ... ... ... Сондықтан осындай бейбіт заманда кез келген
кітаптың дұрыс бағытта жазылуы, халықтың сауатын ашу мақсатында ... ... ...... ... ... шығару ісінің жаңа
технологияға бейімделуі – уақыт талабы. ... ... «Үш ... ... талабына қаншалықты икемделіп келе жатқаны сөз болады.
Бітіру жұмысында кітапты оқырманға оқылымды етіп ... ... ... ... ... ... ... деңгейі. Жалпы кітаптың шығу тарихы жайлы Ү.
Субханбердина, Д.С. Сейфуллина («Қазақ кітабының шежіресі», ... ... 1996), Ш. ... Ж. ... («Қазақ кітабының
тарихы» Алматы, 1999), Ә. Жиреншин («Қазақ кітаптары тарихынан», Алматы,
1971), Ш. Елеукенов («Кітаптану негіздері», Алматы, 1999), Л. И. ... ... ... ... 1988), М. ... («Асыл мұра»,
Алматы, 1993) зерттеген.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Бітіру жұмысының мақсаты – «Үш
Қиян» баспасының ... ... ... ... ... ... ... Осы мақсатта біз төмендегі ... ... ... «Үш ... ... ... ... «Үш Қияннан» шыққан прозалық кітаптар;
- «Үш Қиянның» өзге баспалардан ерекшеліктері;
- «Үш Қиянның» баспаға кітап дайындаудағы ... «Үш ... ... ... ... және ... ... жұмысының ғылыми жаңалығы. Жұмыста «Үш Қиянның» ... ... ... анықталады, салыстыралады. Оның кітап
шығарудағы рөлі ... ... ... ... қатысты ұсыныстар,
пікірлер айтылады.
Зерттеу тәсілдері. «Үш қияннан» шыққан ... ... ... шолу ... ... ... ... қолданылды.
Зерттеу пәні. «Үш Қиян» ... ... ... ... адамдар
хақындағы кітаптар ерекшелігі.
Зерттеу жұмысының нысаны. «Үш Қиян» баспасынан шыққан атақты ... ... ... ғылыми тұрғыдан талдап, сараптау – жұмыстың
негізгі нысаны.
Жұмыстың ... және ... ... ... жұмысының
тақырыбына қатысты бірқатар еңбектер пайдаланылды. Сонымен бірге Ү.
Субханбердина, Д.С. ... Ш. ... Ж. ... М. ... ... т.б. кітап тарихын, оны шығарудың әдіс-тәсілдерін
зерттеген отандық және ... ... ... ... ... ... құрылымы. Жұмыс ... екі ... ... ... ... тұрады.
Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңде түркі ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі кітаптар саны мен көлемі
жағынан екінші орын алған. Бұл кітаптар, негізінен, ... ... Уфа, ... ... ... Қазақ тіліндегі ең
алғашқы басылым 1831 жылы «Қазақ халқына хабарлама» деген ... ... ... ... ... 1862 жылы көптің қолына тиген «Ер
Тарғын» эпосының таралымы 33 800 данаға жеткен еді. Кезінде таралымы ... ... ... мен Сара ... да халыққа кең тараған.
Еліміздегі қазіргі баспа ісінің даму мерзімі – Қырғыз (Қазақ)
Республикасының бірінші астанасы – ... ... ... баспа –
соңынан Қазмембаспа болып қайта ... ... ... ереже
қабылданған 1920 жылдың қарашасы деп есептеледі.
Сөйтіп, 1920 жылы мемлекеттік кітап баспасының ... ... ... ... ... төрт ... болды. Олар – «Қазақ» баспасы, ... ... ... ... ... және ... баспасы. Бұл
баспалардан шығарылған тарихи туындылардың ... да, ... да ... ... ... ... саласында айтарлықтай ... ... ... 70-80 жылдары қол жеткізді. 60 жылдармен
салыстырғанда басылым ... саны ... ... ... ... мен ... ... тауар айналымы екі еседен артты. Ал баспа
саласының материалдық-техникалық базасы үш есе артты.
Қазақстанның егемендік алуымен ... ... жаңа даму ... ... ... міндеті – сапалы ... ... ... шығару. Оның ішкі мазмұны мен ... ... ... ... Жасыратыны жоқ, қазіргі баспагерге кітаптың ішкі
дүниесінен гөрі ... ... ... ... ... ... де, ... арасында бәсекелестік тумай, сапалы дүниені
елестете алмайтынымыз тағы бар.
Қазіргі таңда республикамызда мемлекеттік ... ... ... мен жеке ... қоса алғанда, жалпы саны – ... ... ... ... аса). ... әр алуан сериялармен
кітап шығару ісін жалғастыруда. Онда ... ... ... ... да, саны ... да ... қонымсыз деген ой көпті мазалайды.
Мәселен, Ресейде жыл сайын ... аса жаңа ... ... ... мемлекеттік тапсырыспен жылына 500-ден аса кітап, 2000-3000
тиражбен ғана жарыққа ... Олар ... ... ... Барлық сала бойынша көркем әдебиеттер көбірек шығарылады.
Қазақстандағы ... басу ісі ... ... дегенге келсек, қазіргі
Қазақстандағы кітап бизнесінде кіріс аз. Өйткені олардың тиражы аз.
1990 ... ... ... ... шытырман оқиғалы
шығармалар мен махаббат тақырыбындағы бірыңғай оқиғалар жарыса ... сын ... ... ... ... Бүгінде Ресейдегі
миллиондаған тираждың қатарына құндылығы ... ... ... ... ... ... ... фантастикалар және альбомдар
енгізілуде. Бұларды ... ... ... ...... ... кітап, яғни полиграфия өндірісінің дамуы егемендіктен
кейін ерекше қарқын алған. Үкімет бағдарламасына сай ... ... ... көре ... 2001 жылы ай сайын 200 басылым болса, 2004
жылы айына 600-ден ... ... ... ... ... жатқан
кітаптарды (Орта Азия елдерімен салыстыра келе) өте аз демейміз. ... ... 80 ... ... Мұндағы жаңа кітаптардың көп
бөлігі – оқу құралдары, ... ... ... ... ... дәуірде де, баспагер мен оқырман арасын байланыстарын институт –
кітапхана. Кітапхана – баспадан шыққан жаңа кітаптарды оқырманға жеткізетін
негізгі ... Ол үшін ... ... ... қандай кітаптың
қашан шығатынын алдын-ала біліп отыруы қажет. Сондықтан да баспа ... ... ... ... ... ... және ... министрлігінің ақпарат және мұрағат Комитеті
баспалар арасында мемлекеттік тапсырыспен кітап ... ... ... ... ... ... ... асыру барысындағы
бюджеттік тапсырыстар мен тематикалық жоспарларды қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... сапалы өнімдер
өндірісіне жүктейді. Кітап басудың ең даңқты ... ... ... ұлттық және әлемдік мәдени мұраны насихаттайтын ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
белгілі тұлғаларының мемуарлары, музыкалық әдебиеттер мен басқа ... ... ... ... ... және ... дамуы үшін
ұлттық әдебиет пен жазбаның бірігуі мен ең үздік әлемдік, ғылыми, мәдени
жетістіктер негізінде мемлекеттік ... ... ... толықтай
қорын қалыптастыруды алға қойып отыр. 2006 жылдан «Мемлекеттік тіл ... ... на ... ... Казахстана», «Сардар» серияларында
кітаптар шығады.
2004 жылдан бастап Қазақстан Республикасы ТМД ... ... ... ... ... ... мен баспаханалар аясындағы бірлестік бойынша
Мемлекетаралық кеңеске төрағалық етіп ... ... ... ... ... 1920 ... басталады, сол жылы
Қырғызстанның бірінші ...... ... ... ісі ... ... ереже қабылданды, кейіннен ол Казгосиздат болып
өзгертілді. Қазақстанның кітап басу ісі ... мен ... ... алға ... ... ... баспа атаулары бойынша
кітап шығару таралымы мен айналымы бойынша екі есеге ... Ал ... ... үш ... ... ... тәуелсіздік алғаннан кейін ... ... жаңа ... ... ... ... көшу жағдайында екі мемлекеттік ... жеке ... ... ... болды. 2004 жылдан ... ... ТМД ... ... ... кітап басу, кітап тарату мен
баспаханалар аясындағы бірлестік бойынша ... ... ... 2005 жылдың 1 нен 3 дейінгі аралықта ... ... ... «Ұлы ... ... атты ІІІ ... кітап
және баспахана жәрмеңкесі өтті. 2005 жылдың 19 тамызында өткен ... ... ... және баспахана жәрмеңкесі аясында Мәскеу
қаласында ТМД мемлекет-қатысушыларының ... ... атты 2- ... ... ... ... гран-приіне «Кентавры Великой степи» кітабы
ие болды. «Арт-книга» номинациясы бойынша ІІ ... ... ... шыққан Пауло Коэльоның «Захир» романы марапатталды. «Менің елім»
номинациясы бойынша ІІІ дәрежелі дипломды «Алматыкітап» баспасынан шыққан
«Традиции и ... ... ... атты ... ... Осы сияқты дипломдар
«Победа» номинациясынан мына кітаптар озып шықты: ... ... ... баспасының өнімі «Тағзым-Поклонимся тем годам», сонымен қатар
«Күлтегін» баспасынан шыққан «Полный атлас памятников Орхона» атты ... ... 16 ... Астана қаласында «Әлеуметтік маңызды әдебиет
түрлері» атты бюджеттік ... ... 2005 жылы ... ... ... Көлемін көтеру шыққан әдебиеттердің сандық және сапалық
деңгейіне әсер ... 2005 жылы 377 ... ... 8650 ... ... ... ... әдебиет түрлері» атты бюджеттік
бағдарлама бойынша мынадай түр мен ... ... ... ... әдебиет, сөздік-анықтамалық әдебиет, «Қазіргі қазақ
прозасы», «Қазіргі қазақ ... ... ... ... заң әдебиеттері, қоғамдық-саяси әдебиет, ғылыми-атақты ... ... ... тәуелсіздік алғанынан бастап кітап басудың
жаңа кезеңі саналады. Нарықтық экономикаға көшу жағдайында екі мемлекеттік
және 300 жеке ... ... ... ... 2005 жылы 377 ... ... қағаздары шығарылды. Ең атақтылары ... ... ... ... «Отырар кітапханасы», «Ғибратты ғұмыр», «Лауреаты Нобелевской
премии», «Библиотека мировой литературы», «Детская энциклопедия», ... ... ... казахская поэзия», «Современная казахская
проза» және басқалар.
2000 жылы отандық баспалар «Үш қиян» баспасымен толықты. ... 2000 ... 24 ... күні ... Баспаның іс- қызметіндегі
ең басым бағыттардың бірі – ... ... ... ... Жоғарғы оқу
орындарына дейінгі барлық деңгейдегі ... беру ... ... ... Баспаның бүгінде жеке баспаханасы бар. Осы күнге дейін
«Үш қияннан» 600-ден кітап оқырмандарға жол тартқан. Компанияның 10 ... ... ... ... ... жетудің ең басты
тетігінің бірі – ... ... ... ... білу. Баспаның
ең басты сүйенері – клиенттердің баспаға деген ... ... ... ұзақ ... ... ... ... «Үш қиян»
баспасы әрбір клиентті маңызды стратегиялық әріптес ретінде таниды.
«Үш қиян» баспасы өзінің серіктестерінің атақ-абыройының ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруына
жауапкершілікпен қарайды. Әрдайым дәлме-дәл уақытында әрі ... ... ... ... тырысады.
Баспа уақыттың құнын біледі. Сондықтан әрбір жобаны келісім тұрғысында
талқылайды. Және оны барынша жылдам әрі ... ... ... ... ... ''Оқушы – бұл ыдыс емес толтыратын, олар – ... ... ...... ... алға даму және ... ... абырой-
беделге ие сенімді компания болу. 
«Үш қиянның» іс-қызметінің басты түрлері: 
• Баспалық; 
• Баспаханалық ... ... ... ... ... ... ... мынадай қызметтер көрсетеді: 
• Авторлық түпнұсқаны стильдік редакторлау; 
... ... ... дайындау және әзірлеп
шығару;
• техникалық редакторлау;
• терім;
• қалыптау;
• түзету;
• безендірулерді көркемдеп өңдеу;
• суретші-кескіндемеші қызметтері;
• Басылымдарды Қазақстанның баспаханаларына және одан тыс ... ... ... баспа өнімдерін әзірлеп бере алады: 
• Кітаптарды; 
• Брошюраларды; 
• Буклеттерді;
«Үш қиян» мынадай әдебиеттерді ұсынады:
• Оқу-әдістемелік; 
• Көркем әдебиет; 
• Танымал; 
• Заңнамалық; 
• Техникалық; 
• Көрнекі ... оқу ... ... ... ... ... және ... тарау «ҮШ ҚИЯН» БАСПАСЫНАН АТАҚТЫ АДАМДАР ЖАЙЛЫ ЖАРЫҚ КӨРГЕН
КІТАПТАР
1.1. «Үш ... ... ... ... ... жылы «Үш ... баспасынан Ілияс Жансүгіровтың бұрын еш жерде
жарияланбаған «Құжаттар, хат, ... ... ... ... ... арнайы мұрағаттан алыныпты.
1Ілияс Жансүгіров – қазақ даласында, оның ... ... ... тұған теңдесі жоқ дүлдүл ақын. Оны әр оқыған сайын жаңа қырынан
танисыз. Тереңдігіне, ... ... қөз ... түсесіз. Қырықтың
қырқасынан аса бере, сталиндіқ зұлмат құрбаны болған құлагер ... ... ...... ... ... баға жетпес қымбат
қазынасы. Оны зерттеұ, зерделеұ, қейінгі ұрпақ игілігіне жаратұ – ... ... ... ... ... ... ... таныс. Әйтсе де, оның прозасына, әcipece дереқті және ... ... ... ... сынына, аұдармасына, аұыз әдебиетін
жинаұына, өміні мен қызметіне қатысты дүниелері жетқіліқті ... ... ... мен ... негізінен орталық мұрағатта,
соның ішінде ақын мұралары сақталған жеқе қорда ... - ... ... ... ... байланысты, ал бертінде араб
әліпбиіндегі жазбаларды оқитын зерттеұшілердің ... ... ... ь Ақынньщ орыс отаршылдыгы мен ... ... ... ... мен 16 ... ... қатысты осындай дереқті дүниелері
("Жетісұ өлқесін алұы", "Ұзынағаш соғысы", "Жаркент оязында", "1916 ... ... ... т.б.) 2001 жылы ... 1730-1916" деген атпен
жарық қөрді. Таралымы мың дана ғана болғандықтан және ... ... ... ... қітапты сатұға рұқсат бермегендігі
себепті бұл ... ... қең ... ... жоқ. Ол негізінен Жетісу
жеріне ғана тегін таратылды. Ақын ... ... ... ... дүниелер зерттеұ үшін жетқіліқті. Мәселен, "Әдебиет құрағы" деп
аталатын ақын ... ... ... ... ... өз ... ... өлең шығармаларынан, ән мәтіндерінен тұрады. Осының ... әні ... ... ... ... қазақ таласып жүр» деген жол
«Орнына қазақ-орыс таласып жұр" болып жазылған. Дұрысы да осы. Өйтқені, ол
қезде қазақ-орыстарды қазақтар "қазақ-орыс" деп ... Яғни ... ... ... ... бәсеқелес тағы бip қазақ-орыс бар. Мұны ... де ... ... студент қезінде жазған "Конспект" атты ... ... ... балармен бірге «Күй» поэмасының алғашқы
нұсқасы, «Том ағайдың лашығы" атты ... бір ... тағы ... ... дүниелер ұшырасады. Енді бір ... ... ... ... ... ... т.б. басылымдарда жарияланған
шығармаларының, әдебиет төңірегіндегі ... ... ... Және бip ... ... ... "Малта",
"Сағанақ" сеқілді алғашқы өлең, жыр жинақтары қоса ... ... ... ... ... үшін ... де қөқейқесті
мәселелерге арналған. Жеңілл де, ойнақы жазылған дүниелер.
Өздеріңізге ұсынылып отырған бұл жинаққа негізінен ақынның ... ... ... ... ... дос, жора-жолдастарының ... ... ... ... ... ... ... енгізіліп
отыр. Хаттардың арасында ақынның әқесі Жансүгірдің өз қолымен ... ... хаты бар. Ол ақын ... ... ... ... Әқе ... "мен
қартайдым", аұылға қеліп, шарұаға өзің ие бол. Оқұ деп ... ... ... жарың Аманшаның хабарын білдіқ. Түқтіде еқен, қайтып
үйіріне ... ... өзім ... ... ... айтады. Баласының
үйлі-баранды болып, қара шаңыраққа ие болұын қалайтындығын ... бала әқе ... ... ... де оның ... ... ... бөлеқ. Ол Жетісұдың бір түқпіріндегі қішқене аұылға сиятын жан емес.
Ол ... ... ... ... ... сыйдыра алмай шарқ ұрып жүрген
жан. Ақын. Ақын болғанда да құлагер ақын. Қазақ халқының қейдесінен шыққан
жалын. Ол ... ... ... ... ... ... Бейімбеттің жазғандары бip бөлеқ
дүние. Құрдастық әзілге оралған хаттар оқыған қісіні ... бір ... ... жол жүріп қеле жатқан бетінде Ташқенттің воқзалынан,
бұфетте сыра ішіп отырып ... хат ... ... ... ... дейді:
"Сен ренжімесең осы хатты аяқтасам деймін. Бұған ... жоқ па? ... ... ... (Единогласно!)"... Тағы бip жерінде "Шөлдеп отырған
шығарсың, қел бір қөтеріп жіберейіқ!» дейді. Енді бір ... ... ... ...... ...... "Аман шығарсың"
деп басталады. Әзілдері жарасқан әдебиеті ... ... ... ... қызық қөрінетіні анық. Жетқіншеқті ақыны Ғали (Орманов)
Ілеқен ағасына ерқелей хат жазады. Соңында бip ... ... өлең ... ... ... деп, ... гүлін себер деп. Жетқіншегін талпынған
Қолтықтан сүйеп демер деп, шын ... ... ... аға, сендім!".
Хаттар осымен қатар сол ... ел ... аұыл ... ... ... ... ... береді. Жиен інісі
Болатқан (Тәшенов) 1929 жылдың қүзінде ... ... ... ... "Қостанай жайына қелсеқ қазіргі ұақытта қатты ашаршылық. Қырдағы
шарұалар ... ... ... ... ... Нан жоқ. ... қара нанның
қадағы 20 тиын. Жай адамнан тұасы астық шықпайды...".
Болатқанның өзге ... да ... ... бас ... ... ... ... ел өмірі, әлеұметтіқ хал-ахұал,
интеллигенция мен стұдент жастардың ... ... ... ... сыр ... Оны ... өздері оқып, түйсіне жатар.
Ақынның жазұшылар съезінде әдебиет жанрлары бойынша ... ... ... ... да қаламгерлердің үлқен мінберлерінен айтылұға тиісті
сөздер. Сыны нақты да, ... «Сын шын ... шын сын ... дейтіннің
нақ өзі. Қілең қөқейтесті мәселелерді қамтиды. Ал қабырға газетін (ол
қездегі аты «қереге ...... ... қыр-сырын қозғаған
әдістемеліқ құрал ретіндегі тұтас дүниесі бүгінгі жұрналистиқа ... ... үшін ... ... ... Ол және барша ұйым,
меқемелерде, ... ... ... орындарда қабырға газетін
шығарұшылар үшін ... ... ... ... ... әр қезеңдегі атқарған қызметтеріне,
жүргізген жұмыстарына байланысты ... ... де ... Олардың
ақын өмірі мен қызметін зерттеұшілер үшін құнды дереқ болары анық...
Бұрын жарияланбаған шығармалары арасынан "Сатан" ... ... ... ... орын алады. Олар – Ілияс ақынның жас ... ... ... табы бар ... ... ... ... цензұрадан етпейтін болған соң ақын бұлардың қейбір тараұларын
алып "Жолдастар" атты романына ... ... ол ... ... ... жазған. Шамасы, жиырмасыншы жылдардың бас қездерінде дүниеге
қелген бұл тұындылар бастапқы қаз-қалпында жарыққа енді шығып ... мен ... қай ... ... біз дәл анықтай
алғанымыз жоқ. Әйтсе де, шытырман оқиғалы ... ... ... Олай ... ... әдебиетінде қенже қалып қеле жатқан "детеқтив"
жанрының қеш басында Ілияс ақын тұр. Бұл шығармаларды ... ... ... қалай жетқенінбілмей қалады. Оқиғалардың тосындығы, қүтпеген жерден
жаңа арнаға түсіп жүре беретін әңгімелер "Мың бip түндегі" ... ... ... ала ... Бұларға "Дала
хиқаялары" деген шартты қосымша атаұ беріп отырұымыздың да мәнісі осында.
Дәліреқ айтқанда, олардың ... ... ... ... ... Ақын ... ереқшелігі қара сөзде де айқын білініп тұр. Небір
ғажайып орамдар, теңеұлер, тың сөздер ... ... ... жатыр. Біp
ғажабы, солардың бәрі де өмірдегі болмыс, тіршіліқ әреқет сипатын ... ... дже дәл ... Бәрі де ... қөз ... ... жағынан шығарманы қиносценарий десе де болғандай. Әрине, бұл 6ip қиноға
сиятын дүние емес. Бұлардың әр тараұы бір-бір қино немесе драмалық ... ... ... ... ақынның қара сөздері қиноға, драмалық
қойылымдарға сұранып тұрады.
Бұл шығармалардың оқиғалары ... ... ... ... ... ... болып қелед1. Бәрi де аұыл жігіттері Сатан ... ... өтіп ... Бұл ... мұны ... мен ... қешқендері десе де ... ... ... жұп ... әлдеқайда аұыр, әлдеқайда салмақты.
Төңқеріс алдындағы қазақ өмірін eшбip боямасыз, қаз-қалпында ... алып ... ... ... ... Тіпті жоқтың қасы деұге
болады. Ал шытырман оқиғалы шығармалар арасында мұндай ... ... ... бұл ... ... Жансүгіровтың қөпшіліққе беймәлім жаңа қырларын
ашады.
Оқыңыз, сұсындаңыз! Өзгелерден сүйінші сұраңыз! Бұл бүгін бір өзіндіқ
рұхани әлем ... ... ... ... ... ... жылы «Үш қиян» баспасынан Қазақстан Респұблиқасы Парламент
Сенатының бұрынғы депұтаты Машани ... ... және ... ... қітабы жарық қөрді.
Бұл жинақта автор Қазақстанның ... қос ... ... өз ... арқылы депұтаттың рөлін қалың оқырманға
қөрсетұге ұмтылады. Заң ... ... ... ... ... піқірталас сеқілді әртүрлі сатылардан өтұ арқылы шыңдалатындығын
дәлелдеұді мақсат тұтқан. ... ... ... мемлеқет пен қоғам
тарапынан үлқен міндет жүқтелетіндігін нақты ... ... ... ... қызметімен танысқысы қелетін қөпшіліқ оқырманға әр
деңгейдегі халық қалаұлыларына, жас ... мен ... ... ... ... ... тұғыр-тұлғасы, төңіреқте
және мемлеқетте, бүқіл қоғамда болып жататын құбылыстарға өз қөзқарасы,
болжамы, пайымдаұы бар ... ... ... ... ... ... ... болса да сол құбылыстарға жай сырттан бақылаұшы емес, өзі ... ... ... айтып, қолғабысын тигізіп отырұға ұмтылұы да
занды құбылыс. Әcipece заң ... ... ... ... ... енгізұ
және олардың әділдігін, қажеттілігін, өміршеңдігін ... ... ... мен ... ... Бұл – өзінше бір білім, парасат,
саяси ... ... ... ... ... болмас. Сенат депұтаттарының
қөпшілігі заң жобаларын ... ... ... мен ... өз ... ... енгізұге тырысады. Қүнделіқті жұмыс
қозғалысы, бағыты осылай. Ол жағдайлар тұралы қөпшіліқ, қоғам біле ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдары теқ ... ... ... ғана маңызды санайды, олар жұмыс процестеріне ден қоя
бермейді. ... ... ... осы жұмыс барысында еқені ақиқат.
Сондай пікірталастың қайнаған ортасында жүретін ... бipi – ... ... ... Ол ... да ... талқыланып, сарапталұынан тыс қалып қөрген емес. Жоба әзірлеұші
шығармашылық топтар мен оны ... ... ... ... қоятын
сұрақтары да жетқіліқті. Қез қелген заң жобасының қазақ тіліндегі мәтінін
жіті қадағалап ... да осы ... ... ... ол ... даұға
әұес емес. Ол шүйліққен жерде шынында да не бip дүдәмал, бопса ой, ... ... не ... проблема жатады. Бұл – Машанидың қөзге қөрінұ
үшін жасамайтындығын байқатады. Қөп жағдайда ... ... де ... тұрады. Жалпы заң шығарұшы ... ... ... істейтін
қәсіптіқ Парламенттің негізгі сипаты да осылай ... ... Оны ... сөз жоқ, әpбip ... ... ... ... қызмет.
Абылхан Машани заң жобаларына сырттан үңілмейді, оның ішқі мазмұнын,
заңның шыға ... ... ... ... ... тиімділігі тұрғысынан
байқап білұге тырысады. Сондықтан да болар өзінің жазған, сызған, сөйлеген
сәттеріне ... әр ... ... да ... ... жүрұлі әдетше
айналдырған. Парламент мәжілістерінде сөйлеген ... ... ... ... ... ... ойларын, баспасөзге
жариялаған сұхбаттарын, мақалаларын жинақтап, жарыққа шығарұ ... де ... ... бейімдігін қөрсетеді деп ойлаймын.
Дүниеден парламентаризм тарихы ... әpi ... ... ... үшін ... ... ... дәрежесіндегі
қадамдарымыз әлі жас-ақ. Бірақ ол да қазақ қоғамының дамұ тарихымен
тереңнен ... ... хақ. Сол ... біздің мемлеқеттіқ тарихымызда
өрқениетті елдер тәжірибесіне сүйене ... біз ... ... ... әрі оның ... ... ... Біздің
мемлеқетіміздің тарихында парламенттің қос палаталығы да тұңғыш рет 1995
жылдан жол алды. Сенаттың ... ... ... да 10 жыл. ... ... қай-қайсысына да әpбip Парламент мүшесінің қосар үлесі
болса, солардың ішінде Сенатор Машани Абылханның Сенаттағы ... ... мен ... да әpi ... ... ... мағлұмат берер, әpi үлқен парламент шежіресін қестелейтін дереқті
құжат. Түйін айтсақ – ұлттық парламентаризм тарихы арнасы қең дария ... ... ... бұл жинағы сол арнаға құяр бip мөлдір ... ... ... ... ... Парламенті Сенатының
әлеұметтіқ-мәдени дамұ қомитетінің төрағасы).
2008 жылы «Үш қиян» баспасынан С.Асылбеқұлының «Қазақ повесі (Генезис,
әволюция, поәтиқа): Монография» атты ... ... ... Бұл еңбеқте өзінің
бастаұларын сонаұ есте жоқ есқі замандардағы ... ... ... ... бәр ... айтқанда, халық прозасынан
аталатын қазақ повесінің қейін бірте-бірте ұлттық жазба прозамыздың жетеқші
бір ... ... ХХ ... ... ... ... ... сапасы
жағынан дүниежүзіліқ қөрқемсөздің ең үздіқ үлгілерінің деңгейіне ... ... ... қөрқем шығармаларды талдаұ, ғылыми зереден өтқізұ
арқылы ... ... ... ... ... ... қөрқем
әдебиетті қадір тұтатын қөпшіліқ оқырман қаұымға ... ... ... өміріндегі ғылым мен өнердің ... рөлі ... өсіп ... ... ең бай, ... ... ... АҚШ, Жапония, Германия, Швеция, Финляндия, т.б. елдер нақ осы
ғылым мен ... арқа ... ... ... ... ... арқасында
өнімділігін еселеп арттыратын жаңа технологияларға иеліқ етұде. Және ... мен ... теқ ... дамытып қана қойған жоқ, сол өндірісті ісқе
қосатын, басқаратын саналы тіршіліқ иесі – адамдардың ... мен ... ... ... оны ... ... қүшқе айналдырды. Осылайша ұлттық
данышпанымыз Абайдың бұдан бip ғасыр бұрын айтқан: "Қашан бip бала ... ... ... ... ... ғана оның аты адам ... деген сөзі бүгінгі өміріміздің шындығы бұлтартпастай етіп дәлелдеп
берұде.
Адам ... ... ... еқі ... таниды: ғылым және өнер
арқылы. Егер ғылым болмыстың шындығын логиқалық ... ... өнер оны ... ... ... Бұл еқеұі бірінсіз біріжоқ
құстың қос қанаты сеқілді. Ғылым адамзаттың ақыл-ойын шындап, жетілдірсе,
өнер оған қоса оның сезімін, танымын, интұициясын, яғни ... ... ... ... еқі ... ... Абай айтқан толық адамға,
яғни нағыз адамға айналдырады.
Қөрқем ... ... біз ... танимыз. Айталық, теқ қазақ
әдебиетінің шығармалары арқылы ғана біз ... ... жан ... харақтерін, яғни бүқіл рұхын танып біле аламыз. Ендеше біз
қөрқем әдебиетші арқылы ғана ұлы Отанымызды түсініп, оның ... ... ... Отан деген ең алдымен ана тілі мен ... ... өмір ... ... және ... жер басып, тіршіліқ етіп жатқан адамдар.
Қөрқем әдебиеттің өмірден осындай ұлы ... ... ... ... ... ойшылдарымыз да ерте аңғарыпты. Солардың бірі және бірегейі
Ахмет Байтұрсынов былай ... ... ең алды сөз ... деп саналады.
"Өнер алды – қызыл тіл" деген қазақ мақалы бар. Мұны ... сөз ... ... ... ... сөз қадірін білгендіқтен айтқан. Алдыңғы ... де ... шама ... сөз ... ... ... жылы «Үш ... баспасынан Рахмет Аяпбергенұлының қазақтың белгілі
ақыны Төлеген Айбергенов тұралы «Алдаспан ақын» атты қітабы жарық ... ... ... ... ... шолу ... ... – қазақ әдебиеті тарихындағы қадірлі де қастерлі
eciм. Ол ... ... ... де соңына ұшан теңіз мұра ... ... дара ... бipтyap ақыннын қазақ поэзиясындағы орны ерекше.
Ол — поэзияға алғаш басқан қадамынан бастап, қазақтың бай ... ... epкін ... ... ... бар ерен ... қалдырды. Ол
ақындық асқақ та дарынды жырларымен оқырманды өзіне еліте білді. Әлбетте,
бұл ... ... ...... ... жылы «Үш қиян» баспасынан А.Е. Ментебаева, Е.О. Батырбековтардың
құрастыруымен «Асыл бейне» (Ш.Қ. ... ... ... ... ... ... ... Бұл естеліктер кітабында қазақ әдебиеттану
ғылымының көрнекті өкілі, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының
корреспондент-мүшесі, филология ғылымының докторы, профессор, республикаға
еңбек сіңген ... ... ... ... сыйлықтың лауреаты
Ш.Қ.Сәтбаева жайлы оның замандастары, қаламдастары, туған-туыс, ... ... ... ізбасар ғалымдар мен шәкірттерінің
естеліктері мен ғылыми мақалалары топтастырылған.
Жинақ ... оқу ... ... ... ... ... ... және жалпы оқырман қауымға
арналған.
5Өткенді еске алып, Қазақстан ғылымына өлшеусіз үлес ... ... ... – осы бip тамаша адамдар туралы ойға берілген шақта ұлттық
ғылым академиясының тұңғыш президенті Қаныш Имантайұлы ... ... ... ғылымға берілген ғалым-педагог Шәмшия Қанышқызы Сәтбаева тұлғасына
epіксіз назар аударасың.
Шәмшия апайды мен ... 1960 ... ... КазПИ-дің орыс
және шетел әдебиеті кафедрасында доцент болатын. Өте биязы, ... ... ... мәжілістерінде менің студенттік ғылыми баяндамаларым мен
талдауға түскен ... ... өте ... ... мені үнемі қолдап
жүрді. Кейін мен аспирантурада жүргенде ол кісі Академияның Мұхтар Әуезов
атындағы ... және өнер ... аға ... ... ... Әдебиеттер байланысы бөлімінде істеді, мен де сол ... ... Тағы да ... ... көріп жүрдім. Бұрын
мені талантты шәкірт ретінде көрсе, енді әріптесі інісі ретінде ... ... ... болушы еді. Ара-арасында үй-жайымды сұрап, анам
мен жұбайым туралы да сұрап қоятын. Онысын мен өзіне жақын тартқаны ғой ... ... ... да ... ... жылы ... апай ... ССР Ғылым академиясының корреспондент-
мүшесі болып сайланды. Бip топ адамды үйіне шақырды. Маған: «Келінді
қардырма!» – ... ... ғана ... ... Мұқаң (Қаратаев), Мырзабек
Дүйсенов, тағы ... ... ... ... ... айтып, әзіл
араластырып, елді күлдіріп отырды, кеш өте көңілді өтіп жатты. ... Сол ... ... маған өлең айт деп қолқа салды. Мұқаң да: ... – деп ... Сол ... ... ... анасы қолыма қалақтай ғана қара
домбыраны ұстатып: «Айта ғой, шырағым. Бұл – Қаныш ағаларыңның ... ... Мен ... ... Ұлы ... ... домбырасы қолымда. Өмірі
ойламаған нәрсе. Біраз ойланып қалдым. Сонсоң домбыраның бұрауын келтірдім
де, Қаныш аға ... ... ... ... әнін ... ... ... қалды. Басында кысылыңқырап едім, елдің аусары маған ауған соң, ... ... ... екі ... ... ... ... шықтым.
«Бәрекелді, өзің тәп-тәуір айтады екенсің ғой», – деді Мұқаң. «Мен ... ... бе?», – деп ... күлдіріп қойды. Осы кезде Шәмшия
апайдың анасы келіп: «Айналайын, Қаныштың жақсы көретін әнін ... ... ... – деп ... ... сүйді. "Шәмшия апайдың анасы – қандай
ғажап адам!» – деп ... мен. Сол жолы ... ... ... ... ... ол кісімен дастарқандас болдым. Оразай ағай ... ... да, ... ақжарқын, әзілқой адам екен.
Қайран, Шәмшия апай! Міне, арамыздан кеткелі де 3 жыл ... ... ол ... еңбектері ғылымға, қазақ халқына пайдасын тигізіп
жатыр.
Есімі өз Отанында ғана емес, ... ... де ... ... ... Қанышқызы өткенге құрметпен қарайтын. Ол ата-анасын
пір тұтты да, әр басқан қадамын олардың пікірімен санасып өлшеді. Ең қымбат
та жақын ... ... ... ... осы ... жарқын мысалы
бола алады.
Шәмшия Қанышқызы "кабинеттік ғалым" емес болатын. Туа біткен
биязылық, сыпайылық пен зиялылыққа қоса оған ... ... де тән ... болмағанда ғалым өзінің ғылыми мектебін құрмас еді, қайта құрудың
қиын кезінде М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер ... ... ... ... ... еді. Дәл сол уақытта Шәкәрім, Ахмет,
Міржақып, Жүсіпбек, Мағжан eciмдері қайта ... ... ... Бұл игі ... бел ... Шәмшия Қанышқызы жүріп, сүбелі
үлес қоса білді. Алайда, ол өзінің отандық сөз өнері ... ... ... ... ... ... қолтаңбасы мен
өзіндік стилі оның кітаптары мен монографияларының, мақалаларының ... ... Әр ... ... ... арқасында туатын. Жұмысқа деген
ғажап қабілеттілік ғалымның соңғы сәтіне дейін жойылған жоқ. Өкінішке
қарай, ол ... ... ... ... ... ... ғылымының ахуалы ғалымды көп толғантты. Оны, әcipece,
Ұлттық ғылым академиясының ... ... ... ... ... ... қалай құрылғанына куә болды. Қаныш Имантайұлы
сүйікті қызына өз жоспарларын үнемі айтып отырады екен.
Шәмшия Қанышқызы әріптестері мен ... ... ... ... ... ... Ол ... де, өзін қоршаған адамдарға да
талап қоя білді. Өз кезегінде олар да ол ... ... ... ақтауға
тырысты. Ол шәкірттері мен балаларын өзінің жеке өнегесімен, білімімен
тәрбиеледі.
Оқырмандар назарына ұсынылып отырған бұл ... әр ... ... ... ... жарқын бейнесі сақталған. Ол туралы
әріптестері, дос-құрбылары, туыстары, шәкірттері еске алып, жылы ... бір ... ... ... бірі қайталамай, үлкен ғалымның
жаңа бір қырын ашып, шын жүректен тебіреніп толғаныпты. Кітаптың құндылығы
да ... деп ... ... ... ... ... Ұлттық
ғылым академиясының академигі, мемлекеттік сыйлықтың лауреаты),
2004 жылы белгілі қаламгер Лайық Тоқайұлының «Тау ... атты ... ... ... жарық көрді. Бұл жинаққа қаламгер Лайық ... ... ... ... ... ... ой ... топтастырылып берілген. Оның шығармалары ел мен жерді, жалпы
адамзатты сүюге үндейтін туындылар. Ойы орамды, тілі ... бұл ... ... ... ... ... Лайық Тоқайұлы 1939 жылы ... ... ... ... ... ... дүниеге келген. 1957 ... ... орта ... ... бітіргеннен кейін 1963 жылға дейін
Жітіқара ауданының Милютин кеншарында трактордың ... ... ... бастап, одан кейін есепші-бухгалтер болып істеген. 1963-1969 жылдары
Қамысты ауданының Алтынсарин атындағы кеншарында ecепші, бас ... ... ... одан соң осы ауданның Орқаш кеншарында
партия комитетінің хатшысы, ал 1975 жылдан бастап ... ... ... ... бас ... ... ... ал 1979 жылдан
бастап Казакстанның ауыл шаруашылығы ... бас ... ... ... ... ... 1971 жылы ... ал 1977 жылы осы ... ... ... ... ... зор енбекқұмарлығының арқасында республикамыздың
солтүстік аймақтарында егіншілік ... ... ... аз
шығынмен мол өнім алуға өзінің зор үлесін қосты, ол кездерде өзін үлкен
білгір маман, ... ... ... көпшілікке
танытты, бұқара халқының сүйіспеншілігіне бөленді.
Аспирантурада оқып жүрген кезінде ол ... ... ... ... ... ... мол өнім алуға бағытталған
үлкен ғылыми-тәжірибелер жасап, оны өндіріске кеңінен енгізді.
2004 жылы «Үш ... ... ... ... ... ... атты ... жарық көрді. Бұл жинаққа қаламгер ... ... ... ... ... ... жылдарында жазылған ой
толғаулары, жыр-әндері топтастырылып берілген. Оның шығармалары ел ... ... ... ... үндейтін туындылар. Ойы орамды, тілі жеңіл бұл
кітап өз оқырмандарын табады деген ... ... ... ... ... оң нәтижесі
кейіннен республиканың Солтүстік аймақтардағы егіншілік алқабында кеңінен
пайдаланылды және үлкен нәтижелерге қол ... Ол ... ... ... ... ... ... талқыланып, қызу
қолдау тауып, оған арнайы ... ... Оның ... нәтижесі кең көлемде баспасөзде, оқулықтар мен ... ... ... ... ауыл шаруашылығы саласы мамандары мен жоғарғы
оқу орындарының студенттеріне күнделікті пайдалану құралы ... ... ... ... ... ... ретінде танылып, 1986-
1989 жылдарда Моңғол Халық Республикасына ... онда ауыл ... ... ... ... сол ... ... аймағында
егіншілік мәдениетін арттырып, одан мол өнім ... ... ... мол ... ... Оның Моңғолиядағы зор еңбегі сол
республиканың ... ... ... және ... ... Тоқайұлы үлкен icкep маман болумен қатар әдеби шығармашылықпен
де көп айналысты, оның ... ... ... бала ... мектеп
қабырғасында жүргенде де байқалды, кейін еңбек етіп жүрген кездерінде-ақ
оның мақалалары, өлең шумақтары ... ... ... беттерінде
жарық көрді, ол әртүрлі дәрежедегі ақындар айтысына да қатысып жүлделі
орындар да ... Оның ... ... (1984 ж), ... ... (2004 ... сыры" (1988 ж), "Айгүл койшының қызы" (1988 ж) моңғол тілінде
шыққан
"Жітіқарам, жырымсың" (2004 ж) атты ... ... ... көрді,
оның өлеңдерінің бірқатарына белгілі сазгерлер әндер де жазды, сөйтіп Лайық
Тоқайұлы халыққа басқа қырынан да кең ... ... ... ... ... ... қырлы, бip сырлы болу да аз" дегендей Лайық Тоқайұлы
өмірінің қай қырында болмасын, халық ... қай ... ... ... ... ... ... деп айтуға толық негіз бар. Ол
бұқаралық ақпарат құралдарымен де қоян-қолтық жұмыс атқарды, ұзақ ... ауыл ... ... ... ... ... болды.
Лайық Тоқайұлы үлгілі әке, әpi ұстаз, білікті ... ... ... ол Қазақстан Журналистер Одағының мүшесі, ғылым кандидаты,
қазірде зейнеткерлікке шықса да, көптеген қоғамдық ұйымдармен араласып қоян-
қолтық жұмыс істеп келеді. ... ол Ауыл ... ... ... ... ... назарларыңызға ұсынылып отырылған Лайық Тоқайұлының осы жаңа
ой толғамдары ... кең ... ... ... ... мол негіз
бар (Мәдікен Құспанұлы, ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы).
1.2. «Үш қиян» ... ... ... поэзиялық кітаптар
2007 жылы «Үш Қиян» баспасынан қазақ поэзиясында өз ... ... ... жас ақын Алмас Темірбайдың «Автопортрет»
жыр-жинағы шықты. Қазақ поэзиясына жаңа леп ... ... ... ... ... ... республикалық мүшәйраларда
жүлде алған, газет-журналдарда жарияланып, ... ... ... жыр
жинақтарында жарық көрген, сондай-ақ жаңа жырлары енген.
Ақын тың ізденістерге барып, өлең өнерінің соны қырларын аша ... ... ойы мен ... ... салар әсерлі, өзекті өлеңдер
жеткілікті.
7Алмас кітабының атын «Автопортрет» деп қойыпты. Және бір ... ... он ... жазған дүниелерін топтастыруға тырысыпты. Яғни, бұл
кітапты ... өз ... ... ... бір үзік белесіне есеп беру
ұмтылысы деуге болады. Біздің білуімізде кітаптың атының өзі, егер ... ... ... ... ... бірден айқара құшағын аша салмайтын
әлдебір беймәлім мақсатынан сыр тартып, оқырман санасына ... ... ... Демек, Алмастың бұл кітабының атын «Автопортрет» деп атауының
өзі де, ал біз Алмасты сөз жоқ ... бар ақын деп ... ... ... ... ұғымы әдебиетке сурет өнерінен ауысқан
ұғымдардың қатарына жатады. Аудармасы өз бейнеңді өзің салу ... ... ... ... ... ... өрлеу) дәуірі суретшілерінің
талайы өз қылқаламының кейіпкеріне айналып, ... ... ... сақталып
жеткенін сурет тарихынан жақсы білеміз. Мысалы, сурет суретінің майын ішіп,
жілігін ... ... ... ... ... мен кінәлі һәм
күнәһар пенделер керуені ... ... ... ... авторы Иероним
Босхтың да өз бейнесін тауып беріп жататыны да бар. Ал ... Да ... ... автордың өз бет-бейнесін табуға тырысатындардың
әңгімесі өз алдына тағы бір ... ... ... өз ... салынған
автопортреті бүгінгі күнге жетіп отырса да.
Қысқасы, сурет өнерінен әдебиетке ... ... ... ... ... жаратылыс тұлғасымен оқырманмен бетпе-бет
сұхбатқа, дидарласуға шығуы деген сөз.
Автордың өз автопортреттеріндегі Тулуз-Лотрек секілді маймақ аяқ, ... Гог ... ... құлақ болуы мүмкін. Бірақ, Ван Гог тағдырынан хабары
бар оқырманның, бұл құлақтың ... шын ... ... іздеудегі
арпалысты, кейбір сәтте аянышты ... ... ... ... иесіне құрметі арта түспесе кемімейтіні және шындық.
Сол секілді, Тулуз-Лотрек талантының бір қыры, бәлкім ... ... ... ... байланысты екендігін де ешкім жоққа шығара алмайды. ... алып ... ... ... ... өз ... оқырманға
ұсынуға талпынысын анау-мынау өнер үшін жасалынатын ерліктердің атасы
деуімізге де болады. Өйткені, ... ... ... ... ... ... – өзің ... шындықты оқырманға бүкпесіз, еш боямасыз
айту, айтуға талпыну дегенге ... Ал ... ... ... айтайық,
екінің бірі шыдас бере алмасы анық. \
Енді біздің Алмас ақын бұл ... ... ... өз ... ... ... ... көтеріпті дегенге келейік. Міне, оның «Автопортрет» атты
жинаққа кіріспе өлеңі:
Неге ... Нені ... Не ... ... ... ... мен тірілерден сыр тартып,
Өмір бойы өзімді іздеп келемін.
Өзіңді-өзің танып білу хақ ... ... аты – ... заты – ... тән ... ... ... тән болса дедім ақылым.
Адам да бір – екі ... ... ... ары бар.
Неге менің қошқар болғым келеді,
Құдай үшін құрбандыққа шалынар?!
Неге сендім? Нені ойладым? Не дедім?
Дәлел қылып дүниенің ... ... неге ... ... дүниеде айтам оның себебін...
Байқай білген адамға осы төрт шумақ өлеңнің өзінде-ақ Алмастың жан
табиғатынан, адами ... сыр ... ... ... жатыр.
Өлілер мен тірілерден сыр тартып,
Өмір бойы өзімді іздеп келемін...
Бұл автордың сауалдар мен жауаптардың ортасында ғұмыр кешіп ... ақын ... ... ... тән ... ... мінезім,
Адамға тән болса дедім мінезім.
Ал осы бір жолдарда ақынның абсолюттік ақиқатқа, бәлкім жарасым-
гармонияға ... ... иесі ... ... ... қабаты
жатыр.
Неге менің қошқар болғым келеді,
Құдай үшін құрбандыққа шалынар?!.
Мына жолдар болса адамзат игілігі үшін қандай құрбандыққа болсын ... ... ... ... ... «Тәураттағы»
атақты құрбандыққа шалынар адамзат баласын алмастырған қошқар хикаясы мен
батырлар галереясы қиялыңызда астаса, ... ... ... қияндарға
барып қайтатыныңызды сезбей қаласыз.
Бұ дүниеде неге іздедім өзімді,
О дүниеде айтам оның себебін...
Ақын осы соңғы екі ... ... ... ... сауалдардың басын
тағы да ашық ... ... Сіз ақын ... арт ... ашық
кеңістікті, бәлкім қалай тыныстап жатқаны қазірге біздің санамызға ... ... бұл мына ... дүниеде адам өзін-өзі түгел танып біле алмайды
дегенге тұспал болар?!
Әлде, әлдебір жаратылыс ... ... ... ... ... ... ... сыры жұмбақ жылы жымиысы ма?
Қалай ойласаңыз да өз құзырыңызда. Өйткені, ақын сізді өз ... ... ... ... ... ... ... үндеулі. Сіз
– қонақсыз. Ақынның ашқан рухани жаңалығын ... да, ... да ... Ең ... ... ... ... біз танитын Алмас ақын өз қатарының алды болып саналады. ... ... ... өз ... қолтаңбасын қалыптастырып
үлгерген санаулы жас ақындарымыздың бірі екендігіне еш ... жоқ. ... оның ... ... ... ... ... былай қарағанда Алмаста бұрқасын, астаң-кестең болып қайнап жатқан
ештеңе жоқ секілді сезіледі. Бірақ, бұл бір қарағанда ғана солай...
Алғашқыда ... ... ... ... ... сөздік қоры
негізінен қарапайым сөздерден тұратындығы себепші болса ... ... ... ... ... ... иін ... жұптаса қалғанда атан түйе
көтере алмас алып ойлардың өзін ... ... ... бар. ... ... ... пәлсафалық ойларды бұлай да тұп-тұнық, ап-анық етіп айтуға
болады екен ғой!» деп ... ... ... де, Алмас ауыр ойдың өзін ... ... ... ... Бұл жағынан алғанда, суретшінің тілімен
айтар болсақ, жас ақынның палитрасында нұрлы бояулар салмағы басымырақ. ... ... да ... өлеңдері негізінен заманауи ащылау шындыққа,
зар мен налаға бейімдеу ... ... өз ... ... ... Өлеңдерінен өз мұраты мен мақсатының түбі бір салтанат
құратындығына сенімділікті, ... ... ... ... қой, ... ... ... зіл батпан ойдың өзін жеп-
жеңіл қылып айтар ойнақылық тән. Бұл ... ... оны ең ... ... бәлкім парадокты ойлаудың классигі ... ... ... ... ... ме деп ... Әсілі бұл, әпенділікті
айтамыз, Алмастың жолдан тапқан дүниесі ... ... ... өзінің төл
табиғаты, адами бітім-болмысы. Содан болар, ақын нені айтса да, қалай айтса
да, сенуге, бас шұлғуға даяр ... ол ... атты ... ... ... ... деп
түйіндейді:
Мен – сары белмін, сен менің сағымымсың,
Мен – қызыл отпын, сен ... ... мен ... ... ... ... жарығымсың...
Осы аппақ жарық Алмастың көптеген өлеңдеріне тән. ... ... бұл ... ... ... ... анық сезіліп тұрады.
Маған Алмастың көлемді, үлкен дүниелерінің ішінен «Сыңар кебіс» поэма-
гротескісі ерекше ұнады. Бұл енді нағыз ... ... айту ... ... тақырыптың үлкен-кішісі болмайды деп жатамыз. Тағдырымыз көзге
көрініп ... Күн мен ... ғана ... ... ... ... көрінбейтін вирустар мен бактериялар секілді микроорганизмдерге
де дәл сондай дәрежеде бел омыртқасынан байлаулы екендігі мәлім. Кейде ... ... ... жататынымыз бар. Шіркін, қолдан келсе, ұмытпағанға не
жетсін! Міне, «Сыңар ... ... ... ... ... ... тани
білетін осындай аңғарымпаз ой-сананың дүниеге әкелген туындысы.
Бірақ, сіз Алмасты өз автопортретін тек нұрлы бояулармен салуға ... ... ... екен ... өте ... ... Алмастың
нарцисизмі, (ал бұл Алмаста бар), бейкүнә, өзін-өзі қызықтауда, дәлірек
айтсақ, ақжарма ... ... ... ... ... өзіне-өзі бек сенімділіктен туындайтын салауатты, Пушкин
рухындағы нарцисизм болуы да мүмкін. Және бұл ... ... ... ... нарцисизм.
Ол келесі «Әуре» атты өлеңінде:
Алға жылжып ақырын,
Жүргенімді жақтырмады жақыным.
Үлк-е-е-е-е-н дауға ұрынатын түрі бар
Кіп-кішкентай ақылым... – ... бәрі ... ... кездегі парасат пен пайым, қайғы-
қасірет пен ой-арман ұйысқан басы ... ... ғана ... ... ... иесі емес. Қайсыбір автопортреттен махаббат ... ... ... риза ... қараған Рембрандтың төбе көрсетіп
қалуы да мүмкін. Ендігі картинасында Рембрандтың мұңая көз тастайтыны ... Ал ... ... өн ... біз ... мен сайтаны итжығыс түсулі
Алмастың аласапыран болып жатқан рухани әлемін байқаймыз. Өйткені, ол:
Айтылған жоқ айтарым,
Қалың елдің қабағынан ... ... ... ... бала ... – деп ... ... «Галюцинация-1» деп аталатын өлеңдегі мына ... ... ... ... арты ... әурелеген тағдырымды.
Барам ба бақсы болып, арқам қозып,
Қалам ба жақсы көріп... әлгі Жынды?!
Баяғыда Паганинидің скрипкада ойнау ... ... ... ... ... ... ... ойнау үшін Ібілістің өзімен
одақ жасасып, мәмілеге келген екен деп өсек ... ... ... ... Ал ... ... ... болсақ, «Жын-сайтанмен
әңгімелеседі екен, Ақан серінің өнері жын-сайтнаның өнері болып шықты ғой»
деген ... ... ... шығармашылық табиғатын түсіне алмаған
замандастары да айтқан көрінеді.
Бірақ, біз ... ... пен ... ... мен Ақан ... ... ... көзі соқыр тоғышарлық ой-санадағы олардың
замандастарының көбірек айналдырғанын ... ... ... айтып
отырғаны да өнер мен өлеңнің қозғаушысы һәм ... ... ... ... ... ... осы ... мойнына мініп,
ойына еніп алған ... ... пен ... ... ... ... ... қабырғам қақыра!
Ібілістің іліміне қызығып,
Кір тигізсем,
Тіл тигізсем
Ақын деген атыма!!! – деп дұға ... ақын ... ... де ... ақынға дұғаң қабыл болсын дей отырып, мына жыр-жинағына
оқырман жүрегіне төте жолды бастар сәт-сапар тілейміз.
Болашақта ақын ... жаңа ... ... ... де бек ... ... қоса айтқымыз келеді ... ... ... ... ... ... ... Жазушылар одағының мүшесі, белгілі ақын ... ... ... ... ... 2002 жылы «Үш ... ... Ақынның бұл кітабына әр жылдары жазған ... ән ... ... ... таңдаулылары және соңғы кездері жазған жаңа
шығармалары енген.
8Ұмытпасам 1974 жылдың күз айлары болуы ... ... ... мекемесі орналасқан үлкен ғимараттың бірінші қабатындағы ... ... ... ... ... ... келе жатты.
Әдетте мұндай жастар ол кезде маған көп келетін. Көбісі «Жалын»
альманағына өлең-әңгіме ... ... ... және жастар әдебиетінің бас
редакторына жыр жинақтарын да ... ... ... аты ... екі
басылымның да бас редакторы менмін.
Бұл жұмысқа ... ... ... ... өткен, қысқасы өз орнымда
мығым отыра бастаған кезім. Кабинетке ... ... жас жас ... өзінің
Қызылордадан келгенін, бізге өзінің тұңғыш өлеңдер жинағын әкелгенін ... оның ... ... алып оқи ... Өлең ... өзі ... ... иесінің кім екенін. Ақынды өлеңшіден ажырату онша қиын емес.
Мына маған өлең ікеп ... жас ... ... ... Оның ... ... – үша ... Жастықты жақсы жырлаған бір топ өлең маған ұнады. Мен
тіпті өзімнің жырдан күтіп ... ... ... ... ... ... жыр ... дереу баспаның жоспарына кіргіздім. Махмұтбай
Әміреевпен біздің алғашқы таныстығымыз осылай басталды. Оның сол ... ... ... ... Сол ... шырын, тәтті өлеңдердің дәмі әлі
күнге менің ... ... ... Осы ... ... оның ... (1978), «Ақ сәуле» атты жыр кітаптары жарық көрді. Жергілікті
баспадан «Сыр ... «Сыр ... атты жыр ... да ... ... әнге ... «Қызылорда вальсі», «Қимаймын», «Шалқиды ән» тағы басқа
өлеңдері Қызылордадан асып ... ... ... қуанышына айналды.
«Теңізді кімдер терең дер,
Тебіреніп толқып жатпаса.
Кең ойлы болмас кемеңгер,
Көңілін көптің таппаса.
Тұлпардың бар ма керегі,
Жұлдыздай ағып шаппаса.
Ерлердің үстем мерейі,
Еңбегін елге ... - ... ... бір ... дидактикалық
боп көрінгенмне, үңіле қарасақ өтіп кеткен ... ... ... ... ... ақынның әсем үні, ... ... ... ... жоқ жасырын да,
Суың боп тасыдым да.
Самалың сабырымда.
Бораның ашуыңда.
Гүлдерің – ... ... ... шыққан күнің,
Жалын жас екзім менің!» - деп туған даласына айтылған сырға да елтіп
қалған жайымыз бар. Махмұтбай кең ... ... ... ... ... Оның «Сыр ... ... «Жолбарыс пен жайыны» қазақ өлеңінің
антологиясының төрінен орын ... ... Осы бір ... ... кезінде
авторына әбден риза болғаным бар. Бұл ... өзім ... ... ... ... жариялаған болатынмын.
Ақындық – ең алдымен тынымсыз еңбек. Сол еңбек қана сенің ... ... ... қыр-сырын әбден зертттеп білген әрі білімді, әрі
зергер жігіттен мен әлі де ... үміт ... ... ... ... Қызылорда Махмұтбайын да аламан бәйгеге салуға баптап жүрген сияқты.
Қазақ өлеңіне олжа салған Қомшыбай да, ... те, ... ... ... да сол ұлы ағалары салған ұлы жолдың үстінде. ... ... ... ... ... жарық көрген жыр жинақтарымның біріне
енген, Махмұтбайға арнаған өлеңіммен аяқтағанды жөн көрдім.
Махмұтбай атын ұмытпай ... ... жыр ... ... бір ... бір ... үретін.
Махмұтбай аппақ бұлттай нәзік жан,
Қай уақта да қатарынан озық жан.
Жолымыз бір екеуміздің, бауырым,
Алыстарға, ... ... - ... ... аялайды әр істі.
Тұманбаймен қолдасады берісі,
Әбілдаға жалғасады әрісі.
Махмұтбай, - Сыр өңірі, сұлу Сыр,
Сен аман бол, ұзақ, ұзақ өмір сүр.
Өзің де бір жыр ... ... ... ... ... - Сыр ... мәу ... болып туған бала әуелі-ақ.
Мәңгілікке бастап оны әкетті,
Асыл жырын Мұхаметжанның әні ... ... көк ... ... ... ... ... құлагерім ол менің,
Тас жатса да, тау жатса да ... қай ... да ... ... ... кім ... кім ұтар.
Туған халқың танымаса таниды,
Сырдың даңқын ... бір ... ... ... халық жазушысы).
II тарау «ҮШ ҚИЯННЫҢ» БАСҚА БАСПАЛАРДАН ЕРЕКШЕЛІГІ
2.1. «Үш қияннан» шыққан ғылыми оқу-әдістемелік кітаптар
9Қазақстандағы ғылыми кітаптардың ... өз ... ... ғылыми кітаптардың тарихы отандық тарихымыздың ақтаңдақ
беттерін ашуға көмектеседі. ... ол ... ... ... ... ... Қазіргі кезде «құлыпталған» ғылыми мұраларды зерттеп,
талдауға қол жеткіздік.
ХХІ ғасырда білімі мен ғылымын дамыта алмаған елдің тығырыққа тірелері
анық. ... ... ... өрлеп, өркениетті елдердің қатарына жетуге
бетбұрыс жасап, экономикада ... ... әр ... сатылардан өткен
соң, ғылымның бір міндеті Қазақстан тарихын ... бір ... ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті 50 елдің
қатарына кіру стратегиясында бәсекеге қабілетті болу үшін елдің ... ... ... ... болу ... ... ... негізі –
кітапта. Сондықтан ғылыми кітаптардың тарихын зерттеу арқылы біз ... ... ... ... ... ... «Үш Қиян» баспасы да өз
баспалар секілді ғылыми-танымдық кітапдарды ... ... ... ... бірқатарына тоқталып өтелік.
«Үш Қиян» баспасынан 2005 жылы «Қазақ ... ... ... томы ... көрді. Аталған кітап діни, ғашықтық,
хикаялық және қаһармандық дастандар мәтіндерінің сипаттамасына арналған.
Қолжазбалар мүмкіндігінше ... ... ... топтастырылып,
кімнен, қашан таралғаны баяндалды. Жиналуы, басылуы, зерттелуі жайында және
олардың авторлары, жыршы-жыраулары, айтушылары, жинаушылары, аудармашылары,
көшірушілері ... ... ... ... ... және ғылым
министрлігінің Орталық ғылыми кітапханасы мен М.О.Әуезов атындағы ... өнер ... ... ... ... ... атындағы Әдебиет және өнер ... ... ... ... атты ұжымдық еңбекті жалғастыруда.
Осы уақытқа дейін бірнеше томдары жарық ... бұл ... ...... және ... ... Орталық Ғылыми кітапханасының
Қолжазбалар қорында және сол ... ... ... ... ... институтының Қолжазба орталығында сақтаулы тұрған фольклорлық үлгілер
мен ескі әдебиет нұсқаларын қамтитын ... ... ... жұртшылық назарына ұсыну.
Аталған екі қорда сақтаулы тұрған жазбалар әр қилы кезеңдерде араб,
латын және кирилл ... ... Бұл ... да. ... ... ... ... қазақ халқының жазу тарихы көне руна жазуынан
басталғанымен, бертін келе ислам-араб ... ... ... орныққан соң,
қазақ қоғамы араб әліпбиіне көшті, ал ол қоғамның күллі ... ... ... ... және өнер ... ... орталығының
2000 астам папкасында сақтаулы тұрған қолжазбалардың басым ... ... ... ... ... ... ХІХ ғасырдың екінші жартысы мен ХХ
ғасырдың бірінші жартысында ... ... ... ... ... ... көрген көптеген фольклорлық мәтіндер мен ескі
әдебиет үлгілерінің дені осы қорларда сақтаулы түпнұсқалардан дайындалды.
Сонда да ... әлі ... ... көрмеген, қалың оқырман мен
зерттеушілерге беймәлім материал аз емес.
Қолжазбалардың қағазы, сиясы, қолтаңбасы, жазылған мерзімі мен мекені,
сақталу жағдайы, т.б. әр ... ... ... ... ... ... қолжазба – халықтың рухани мұрасы.
Сонымен бірге ол – ... ... ... ... ... ғылыми кітапхана мен Әдебиет және өнер институтында сақтаулы
тұрған біраз қолжазбаларды ұлттық байлық десек, ... ... ... олар теңдесі жоқ, бір ғана данамен дүниеге келген Раритеттер.
«Үш қиян» баспасынан 2007 жылы С.И. ... ... ... реформалардың тарихи сабақтастығы. (Қазақстанның
оңтүстік және оңтүстік – шығыс аймақтарының мысалында): Ғылыми ... ... ... ... ... және ... ... жүзеге асырылып жатқан аграрлық реформалар мен оның тарихи
сабақтастығы мысалында сөз болады.
10Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... жүйенің идеологиялық ықпалынан арылуымен ... ... ... ... ... дамудың ақиқат болмысын қалпына
келтіру бағытында түбірлі жұмыстар атқарылуда. ... бірі – ... ... ... қоғамның даму кезеңіндегі негізі осы саланы тез
арада нарық қатынасын ... ... ... ... ... ... жеткілікті түрде қамтамасыз ету, өндірістің тиімділігін
арттыру, бәсекелікке төтеп беретін сапалы өнім ... және ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына кіру
стратегиясын іске асыру болып отыр. Сол үшін ... ... ... ауыл ... ... ... және ... аса қажетті
қозғаушы күштің экономикалық негізіне айналуда.
Қазақстан ... ... ... ... ... 2007 ... 28 – ... «Жаңа әлемдегі
жаңа Қазақстан» атты жолдауында экономикалық дамудың жаңа ... ... ... ... ... ішінде ауыл
шаруашылығында біразға созылған экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өндірістің негізгі салаларының бірі -
азық-түлік және ... ... ... халық шаруашылығындағы өнім
өндіру өсімі әлі де болса төмен ... ... ... ... және талдай келе, аграрлық сектордағы шешілмей жатқан
мәселелерді зерттеу, ауыл шаруашылық пен өндірістің ... ... ... ... ... ... бәсекелікке лайықты өнім
өндіру т.б.) жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Міне, осындай жағдайда «Қазақстан – 2030» стратегиясы ... ... ... ... ... ... 2007 жылы ... Атыхановтың «Математика: (пән
мұғалімдеріне және оқушыларға ... ... ... ... ... ... көрді.
11Алматы қаласындағы №36 лингвистикалық гимназия ... ... ... көп ... бері ... математика пәні бойынша ҰБТ-ға
дайындап жүрген білікті ... ... ... ... де көңіл
қуантатындай. Атап айтқанда, ұстаз дайындаған оқушылардың үлкен бөлігі жыл
сайын ... ... оқу ... ... аталуда. Сол
себепті, бұл кісінің іс ... ... ... ... ... ... ... зор болып отыр. ... ... ... атты ... оқу ... дер ... ұсынылып
отырған қазақ мектебі мұғалімдеріне ... ... ... деп ... ... ... тапсырмалар жан-жақты және өте ... ... ... ... ... ... ... ағымына
байланыста (нарықтық экономикаға) туындаған ... ... ... ... өте ... жүйеленген.
Жалпы алғанда Т.Атыхановтың «Математика» атты көмекші оқу құралы қазақ
мектебі математика пәні ... ... деп ... ... ... ... ... кандидаты, ғылыми-
педагогикалық кадрлардың біліктілігін арттыратын республикалық ... оқу ... ... оқу ... ... ... Төменгі
сыныптардан оқытылатын математиканың бүкіл курсы бойында оқушылар есептерді
теңдеу құру арқылы шешіп ... ... ... құру арқылы шешу
негізінен үш кезеңнен тұрады: 1) есептің шартындағы белгілі және ... ... ... тәуелділікті теңдік түрінде жазамыз, яғни
теңдеу (есептің математикалық ... ... 2) ... ... ... ... оның түбірлерін табамыз; 3) теңдеу
түбірлерінің есеп шартын қанағаттандыратыны анықталып ... ... ... бір ... болуы және бірде бір шешімі болмау мүмкін. Есептің екі
шешімі болатын жағдай оқушылар үшін белгілі бір ... ... ... ... қажет етеді. Мұндай есеп көбінесе бірқалыпты үдемелі
(кемімелі) қозғалыстарға берілген ... ... ... ... барлық шарттарына сәйкес екендігін айқындау – есептерді ... ... ... ... шешімдерді осылайша зерттеуді есептің
шешуін тексерумен шатастырмау керек. Шешуін ... ... ... ... және оның ... білу дағдысын қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... деп ... есепті
бірнеше тәсілмен шешуге болады. Есеп шешуін тексерудің қажеттілігі жөнінде
біржақты ұсыныс жасауға болмайтыны анық.
«Үш Қиян» ... 2009 жылы Ә.Д. ... ... әдебиеті сынының
тарихы: (оқу-әдістемелік құрал») атты кітабы жарық көрді.
Бұл әдістемелік құрал жоғары мектептегі «Қазақ тілі мен ... ... ... ... бірі – ... ... ... курсына арналған. Мұнда студенттердің өз бетімен жұмыс жасаулары
үшін әр тақырып бойынша ... ... ... өзіндік бақылауға
арналған сұрақтар, өз бетімен жұмыс ... ... ... ... ... беріледі. Сондай-ақ әдебиеттер тізімі
ұсынылады.
12Әдебиет сыны - әдебиет теориясы мен тарихына сүйене ... ... ... процеске баға беретін, жекелеген әдеби шығармаларды талдап
көрсететін, әдебиеттің жетістіктері мен ... ... ... ... ... ... ... салаларының бірі.
Қазақ әдебиеті сынының ғылыми негізде қалыптасып, дамығанына тарихи
өлшеммен қарағанда онша көп уақыт болмаса да, бір ... жуық ... ... ... – төкпелі ғұмырын артқа тастап, жаңа ғасырға жетіп отыр. Осы
уақыт ішінде ол балаң дәуірдегі айтыстар мен талас-тартыстарды да, ... ... ... мен қудалауларды да, заман ағымымен
таңылған ұрда-жық соққылар мен жалпақшешейлік даурықпа марапаттауларды ... ... ... ... идеялық-концептуалдық, көркемдік-түрлік
мәселелерін ғылыми тұрғыдан саралап, танып-бағалау мен ... ... ... ... оның сыны да ... ... ... келеді.
Қазіргі қазақ әдеби сыны өзінің тарихи тәжірибесі мен ... ... ... ... ... зәру мәселелерді шеше
алатындай дәрежеге жетті деуге болады. Сонымен қатар, қазіргі ... ... ... ... ... тұстары, бүгінгі күннің
көркемдік талаптарына жауап берерліктей өреден табылмай жатқан ... де ... ... ... мен мұқтаждықтары мерзімді,
ғылыми басылымдарда айтарлықтай көтеріліп те жүр.
«Әдеби сын ...... ... оның ... мен ... түйінінде пайда болып, күнделікті әдеби өмірді зерттейтін, ... мен ... ... баға ... ... дұрыс
түсінуіне көмектесетін, рухани әлем аясында қызмет атқаратын, әдеби,
ғылыми, публицистикалық ... ... ... ... бір ... ... ... басты мақсаты - әдеби өмірде ... ... ... ... ... ... ... отыру; субьектісі – сыншы,
обьектісі-шығарма, жазушы, әдеби өмір.
«Үш Қиян» баспасынан 2009 жылы ... ... ... ... ... ... оңтүстік өңірінің тарихы ... ... ... атты ... шықты.
13Тарих ғылымдарының докторы, профессор Сәбит Жолдасовтың бұл
еңбегінде тарихы сонау ежелден басталатын кең-байтақ Отанымыздың ... ... құт ...... ... ... дәуірден бүгінге
дейінгі қилы-қилы тарихы баяндалады. Әбу Насыр әл-Фарабидің «Трактат және
өлеңдерінде» тарихы тереңде жатқан өлке ... ... ... ... бейне тартылған.
Тап болып жігер сарқылған,
Кездейсоқ өмір өтіне,
Қайыспай тұрса нар ... да ... ... отын ... ... өтеміз
Біз ұлы мұрат жолында.
«Үш Қиян» баспасынан 2009 жылы Ғ.Қ. ... ... ... Ғылыми монографиясы» жарық көреді.
Монографияда қазақ тілі семантикасының шығу негіздері мен ... ... ... ... синтагматикалық,
эпидигматикалық қатынастар, олардың зерттелуі, лексикалық синтагматиканың
табиғаты, ... ... сөз ... Лексикалық бірліктердің
синтагматикасы, фразеологиялық синтагматика, сөз-синтагма, оған әсер етуші
факторлар, ... ... ... мен ... метафорадағы комбинаторлы-синтагмалық қатынас, теңеулердегі
синтагматика кеңінен қарастырылған. Когнитивті семантикадағы концептілерді
лексикалық синтагматика және мәтін семантикасындағы ... ... ... ... мен нормалардың қатынасы,
лингвоэкология мәселелері зерттеледі.
Зерттеу нәтижесінде ... ... ... мен ... қызметкерлер, жоғары оқу орындарының ... ... мен ... оқы ... ... ... ... үшін пайдалы деп санаймыз.
14Қазақ тіл білімі еліміз тәуелсіз ел болғалы оның саяси, экономикалық
әл-қуаты артқан сайын бірге ... ... ... ... ... ... қарқындап дамып жатқан ... ... ... ... ... ... гендерлі
лингвистика, генетикалық лингвистика т.б. ғылымдардың мәселелері қазақ тіл
білімінде де жаппай зерттелуде. ... ... ... тіл ... зерттелмей келе жатқан кейбір ғылыми салалары зерттелмей қалып
жатқаны жасырын емес. ... ... ... ... әсері, басқа
тілдердің кейбір саладағы басымдықтары тіліміздің лексикалық нормаларының
бұзылуына өз әсерін тигізіп, ... ... ... ... бәрі ... ... лингвомәденитанымдық ерекшелігін
түсінбей, мағыналық үйлесімділіксіз, әртүрлі стильдік ... алып ... Осы ... ... ... ... тіл
біліміндегі семантика ғылымы, оның түрлері, семантиканың философия, логика,
семиотика, психолингвистика, когнитивті лингвистика, мәтін лингвистикасы,
коммуникативті лингвистика, ... ... т.б. ... семантиканың тарихы т.т. әлі өз деңгейінде зерттелмей отыр.
Белгілі түркітанушы К.М.Мусаев бұл ... тек ... тіл ... ... ... ... әлі де толық зерттелмей жатқаны туралы айта келіп,
енді кезек семантика мәселелеріне келгенін айтады: «Келесі кезекте ... ... ... ... ... ... мыналар: сөз және оның
мағынасы, сөздің лексикалық мағынасы, сөздегі ... ... ... ... ... ... ... семантиканың бір саласы лексикалық
семантика аясындағы лексикалық жүйедегі қатынастар, ... ... ... тіл мен ... ... лексикалық жүйедегі мағыналардың
өзара қарым-қатынасқа түсу ерекшелігі т.т. ... ... ... ... ... ... ғана ... алынуда. Кезінде түркі сөзінің
семантикасын зерттеген Е.Қажыбеков бұл мәселенің өткірлігі ... ... ... ... ... 2009 жылы Тұрар Көкеев Қойшығараұлының «Аяқ қан
тамырларының аурулары: студенттер мен дәрігерлерге арналған оқу-әдістемелік
құралы» жарық көрді. Бұл оқу ... ... қан ... ... бағдарламасына сәйкес толық қамтылыпты. Бұл ... ... ... ... ... соңғы жетістіктеріне
байланысты келтірілген. Ресми ... осы ... ... өте қысқаша берілгендіктен, оқу құралында бұл жеткіліксіздіктер
жан-жақты қосымша материалдармен толықтырылған. Бір айта кетерлігі, С.Ж.
Асфендияров ... ... ... Медицина университеті мақұлдаған.
15Медицина университетінің госпиталды хирургия кафедрасы ... ... ... ... ... ... ... алған
білімдерін қоырытып, нығайтып, оларды тәжірибеде қолдануға ... ... ... рет ... өткізіп (субординатура
арқылы) оларға дәрігерлік жолдама беріп, универсиетет қабырғасынан шығарып
салушы кафедрасының бірі болғандықтан, ... ... ... ... оқу құралдары болғаны өте қажет.
Ресей империясының, содан соң ... ... ... ... ... (бұл ... Ресейде ең бірінші ұйымдастырған, сол
елдің хирургиясының негізін ... ... ... Николай Иванович Пирогов
болатын) кафедраларында леция үстінде студенттерге науқастырды (лекцияның
тақырыбына сәйкес) көрсетіп, олармен тілдестіріп, кейбір ауру ... ... ... ... ... баға берілетін. Қазіргі жағдайда,
Университетіміз Дүниежүзілік Университеттер Ассоциясына қабылданғаннан соң,
дәрігерлер дайындау саласындағы бағыттарға біраз ... ... ... Бұл ... ... ... көрсете жатары. Ал
қазіргі уақытта егемендік ... ... ... ... өз ана ... ... дамып келеді. Осыған ... ... ... ... өз ... тіл ... дәрігерлік
тәжірибеде бұрыннан қолданып жатқан ерекшеліктерін жаңадан жарық көріп
жатқан оқу ... ... ... ... ... аса хирургия саласында қызмет атқарып жүріп, өзінің ұстазы
профессор М.И. Брякинмен бірге Қазақстандағы қан тамырлар ... ... бірі ... саналатын осы оқу құралының авторы, көп
жылдар бойы әр ... ... ... ... ... ...
көбінің қан тамырларының ауруларынан толық мәліметі жоқтығы. Осы ... ... ... ... ... ... ... Тұрар
Көкеев Қойшығараұлының «Аяқ қан тамырларының аурулары: ... ... ... ... ... болашақ дәрігерлерге үлкен
пайдасы тиері анық.
2.2. «Үш қиянның» ... ... ... ... ... бұл – ... ... мен таратуға
бағытталған өзара ұйымдық-басқару, шығармашылық, өндірістік, ақпараттық
және маркетингтік жұмыстардың ... «Үш ... ... ... ... ... ... жұмысы «Үш Қиянда» мынадай төрт кезеңде жүзеге
асады. Бірінші кезең – туындыны ... және ... ... ... ... ... ... үшіншісі – туындыны өңдеу, төртінші кезең –кітап
тарату.
«Үш Қиян» баспасында редакциялық ұжымның ... ... ... асады
• Жұмысты жоспарлау, әдеби шағарма жасауға қатысу (автор іздеу, авторға
көмек беру және т.б.), ... ... ... ... ... заңдық құжаттарды рәсімдеу;
• Авторлық түпнұсқаны қабылдау, кітапты рецензиялау, туынды тұжырымын
жасақтау, ... ... ... ... ... ... және ... кітаптың түпнұсқасын дайындау, толықтыру
және тексеру;
• Кітапты ... ... және ... ... жоспарын
жасақтау, кітаптың түпнұсқасын редакциялық-техникалық дайындықтан
өткізу, түзету жұмыстарын жүзеге ... ... ... ... бір ... ... ала ... Кітапты тарату жұмыстарын жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған
бағыттардың негізінде жүзеге асады. Алайда «Үш Қиян» баспасында өндірістік
жағдайларға ... ... ... ... мен ... құралдарға байланысты технологиялық өзгерістер орын алады.
Кейбір ... ... ... ... мерзімдік өлшемдері,
орындаушылардың қызметтік міндеттемелері ауысады. Мысалы, ... ... ... ... түзетім алмасулары болмайды,
баспада компьютерлік қалыптау барысында баспалық түпнұсқаны ... ал ... ... ... ... емес, сәйкес
саланың маманымен жүзеге асырылады.
«Үш Қиян» баспасында редакциялық жұмыс процесінің бірінші кезең ... ... ... Баспа ісі тәжірибесінде жоспардың үш
түрі бар: перспективті, редакциялық-дайындау ... және ... ... Олар ... ... ... редакциялық-дайындау
жұмыстарының жоспары жасалады, редакциялық-дайындау жұмыстарының ... ... ... ... ... ... сұраныстары мен қажеттіліктерін анықтаумен,
экономикалық мәселелерді шешудегі болжамның ... ... ... ... ... қандайда бір ұстанымды ... ... ... ... басылымды, оның тұжырымын елестетуі тиіс, өйткені,
сол кездің өзінде баспаның шығармашылық және ... ... ... ... оның ... ... тиіс.
«Үш Қиянда» бұл кезеңде редактор авторларды таңдаумен және ... ... ... ... ... ... мен ... нақты
жағдайға байланысты: шығарма жазылды немесе автор оны жазу ... ... ... ... ... керек емес.
Автордан шығарманың түпнұсқасын алып, редактор оған алдын ала баға береді,
егер қорытынды жақсы болса баспада шығарманың ... ... ... ... ... жинағы баспаның, баспа фирмасының, кез
келген басып шығарушы ұйымның жарғысымен анықталады. Басты құжат – ... ... ... ... ... болып табылады. Келісім бойынша,
автор немесе оның мұрагері баспаға басып шығару үшін ... ... ... ... ... ... және ... міндеттеледі, ал
баспа оны басып шығаруға және авторға белгілі бір ... ... ... ... тараптардың өзара келісуі бойынша жұмысты орындау,
қайта басып шығару мерзімі, құптау немесе ... бас ... ... ... және тағы басқа шарттар ... ... ... ... процесінің бірінші кезеңі аяқталады. Авторлық
қолжазбаны қабылдаудан кейін ... ... атап ... ... ... ...... қажет құрамдас бөліктерді қамтыған
(негізгі, ... және ... ... ... төл ... ... қол және т.б.) және автормен редакциялық өңдеу және ... үшін ... ... ... ... ... шығарманың
түпнұсқасы. Мәтіндік түпнұсқаның түрлері әртүрлі. Айтарлықтай таралған түрі
– машинкамен басылған, яғни жазушы машинкамен ... ... ... ... ... ... шығарылған түпнұсқа.
Кейбір жағдайларда мәтіндік түпнұсқа қолжазба болуы ... ... ... ... ... ... ... шығармалар,
сөздіктер, күрделі кестелер үшін жол беріледі.
Авторлық қолжазбаға талаптар ... ... ... ... ... ... ... әрбір нақты жағдайда
тараптардың келісімімен анықталады.
Редакция ... ... ... және оның барлық толықтырушы
материалдарын ... ... ... ... ... ... Олар
біріншіден, авторлық қолжазбаның барлық материалдарын бағалау және
жетілдіру бойынша ... және ... ... қолжазбаны дайындау бойынша өндірістік процестерді қамтиды.
Әдеби-шығармашылық және көркем-бейнелеу ... ... ... ... ... қажет болғанда оны өңдеу, шығарманы
редакциялау, аппарат ... ... және ... ... және ... ... ... бейнелеуші материалдарды
жасау және редакциялау (суреттер, фотолар, сызбалар мен ... ... ... ... нақты түрінің және қолданылатын
техникалық құралдардың ерекшеліктерін ... және ... ... ... ... ... ... кезеңі қолжазба түпнұсқасын тексерумен
аяқталады.
Оны баспаханаға өткізер ... ... ... ... ... ... ... Қиян» баспасында кітапты өңдеуде мынадай бағыттағы жұмыстар жүзеге
асырылады:
• Орфографиялық және тыныс ... ... ... Атаулардың, тегінің, қысқартулардың, сілтемелердің және мәтіннің басқа
элементтерінің жазылуының, сондай-ақ кестелер, ... ... ... және басылым аппаратын байланыстырушы элементтердің
біркелкі ... ... ... ... барлық қаріптік ерекшелеулерді, ... ... ... ... және т.б. ... ... ... жұмысшыларына шығарманың ұқсас кескіндегі немесе түсініксіз
элементтерін түсіндіру;
• Нақты, логиакалық және ... ... ... ... ... ... ... орындайды. Тексеруді
шығарманы редакциялаумен айналысатын редактор аяқтайды. Ол ... ... ... және ... ... ... қажет
түзетулерді енгізеді.
Жұмыстардың келесі түрі – өндірістік. Ол қолжазба түпнұсқасын ... ... ... таралымын алумен аяқталады. Өндірістік жұмыс
қолжазбаны ... ... ... оны ... ... ... ... белгілерінің орындалуын бақылау, түзету бедерлемелерін оқу,
баспаға қол қою, алғашқы дананы ... және оны ... ... ... ... – басылымды полиграфиялық өңдеу үшін
қолжазба түпнұсқаны дайындау.
«Үш Қиян» баспасында техникалық редакциялау келесі жұмыстарды қамтиды:
• Қолжазба түпнұсқасы ... ... ... және ... ... бедерлеу;
• Кітапты теру, қалыптау және басу, түптеу-мұқабалау жұмыстары бойынша
баспаханаға белгілеу;
• Кітаптың ... ... және ... ... Кітаптың полиграфиялық өңделуін бақылау.
Редакциялық ұжымның баспа процесінің өндірістік кезеңінде ... ... ... түзетуге бөлінеді.
Түзету кезінде кітаптар редакциялық өңдеуден өтеді. Және қолжазбаны теру
барысында ... ... ... мен ... ... Сөйтіп,
түзетулер енгізіледі.
Тузету кезінде терілген мәтіннің түпнұсқамен және ... ... ... ... келуі қамтамасыз етіледі. Кітап
беттерін оқып, оған түзету ... ... ... ... ... типография корректорлары жұмысқа жұмылдырылады. Осыған байланысты
түзету басылымдық және типографиялық болып бөлінеді.
Түзету бедерлемелерімен жұмыс ... ... ... ... ... ... және техникалық кемшіліктерді жою үшін шартты белгілер
қолданылады.
Репродукциялық баспа қалыптарының қателерін түзетукезінде ... ... ... ... ... ... кітаптың тұңғыш данасын тексеру
жұмысы болып табылады. Тұңғыш дананы шығарар кезде оны ... ... ... да тексеріледі. Оны шығаруға қол қою үшін кітаптың тұңғыш
данасы жарық көреді. ... ... ... ... ... баспахана оны
көп таралыммен шығаруды бастайды.
«Үш ... ... ... ... ... ... ... кейін оны таратумен айналысатын адамдар өз жұмыстарына кіріседі.
Олар әртүрлі насихаттау және кітапты жарнамалау ... ... ... ... ... ... лингвостилистикалық талдау
жұмыстары да ... ... ... ... ... қалыбына,
мазмұнына да жүргізіледі. Лингвостилистикалық талдау жұмыстары мәтінді
орфографиялық, ... ... ... тыныс белгілік,
стильдік және стилистикалық сапасы тұрғысынан қарастыруды қамтиды.
«Үш Қиян» баспасындағы шығарма тілі мен ... ... ... жасау
тәртібін төмендегідей бейнелеуге болады.
Редактор дәйекті түрде әдеби материалдағы лексикалық құралдарды,
мәтіннің ... ... және ... ... мәтіннің тыныс белгілік рәсімделуін, стилистикалық тәсілдерді
талдайды және мәтіннің стильдік ерекшеліктерін және ... ... ... ... ... тілі мен ... ... талаптар оны бағалау
өлшемдерінің кешенімен анықталады. Оның ... ... ... сөз ... дәлдігі, ашықтық, айқындық, қол жетімділік
мәселелері ... ... тіл мен ... бағалау өлшемдерін
пайдаланады, бірақ оның бағалану нәтижелері авторға ұсыныстар мен ... ... ... ... Бұл ... ... мен ... сипаттамаларына байланысты болып табылады. Мәтінді тіл мен
стильге сәйкестендірумен ... ... ... ... ... ... ... кітаптың оқырмандарға түсінікті болу жағын қарастыру жұмыстары. Шығарма
мазмұнына сәйкес тиімді суреттерді ... ... ... бағалау
нәтижелері әрбір шығарманың тілі мен ... ... ... сәйкес
қалыптасады.
Осылайша, тілдік құралдарды таңдау – ... ... ... сапасымен және авторлық тілдің синтаксистік ... ... ... Мәтінде тыныс белгілерінің дұрыс қойылуы қатаң
қадағаланады.
Шығарманың ерекшеліктерін және ... ... ... ... тіл мен ... ... ... – шығарма қалыбының
оның мазмұнына сәйкестілігінің деңгейін көрсетеді. Осы бағалаудың негізінде
әдеби материалдың жариялауға жарамдылығы немесе жарамсыздығы, оның ... ... мен ... туралы нәтиже шығарылады.
Әдеби материал лингвистиканың талаптарына толық сәйкес келуі ... ... ... ... ... белгілік,
синтаксистік, стилистикалық және басқа қателіктер мен кемшіліктерді тауып
дұрыстайды.
Шығарманың лингвистиканың талаптарына сәйкес келуі – оны ... мен ... ... жүзеге асыру әдістері туралы мәселелерді
шешуге ықпал етеді.
Шығарма қалыбын ... – оның ... және ... әсер етуі ... ... ... ... мәтіннің оқырманның
қабылдауы мен дайындық деңгейіне сәйкестілігін болжайды. Егер бұл болмаса,
шығарма оқырманға бұрмаланып жетуі мүмкін.
Әдеби шығарманы ... ... ... және полиграфиялық
құралдардың көмегімен жүзеге асады.
«Үш Қиян» баспасында қолжазба ... ... ... ... өңдеуден өтеді. Демек, кітап осы жұмыспен ... ... ... ... Осы ... бастап баспа процесінің өндірістік
кезеңі басталып, ол кітаптың жарыққа ... ... ... кітапты дайындау, түзету ... ... және ... бөлімдердің өзара әрекетінің үйлесімділігінің
болуы басты мақсатқа қойылады.
Кітапты көркем құрастыру – ... ... ... ... жұмыстары арқылы жүзеге асады. Бұл кезеңде суретші немесе ... ... да ... ... ... ... Ол
кітаптың сыртқы және ішкі беттерінің біркелкі ... ... ... басылымды безендіру және рәсімдеу үшін деректі материалдарды,
сондай-ақ басқа суретшілердің бейнелеу жұмыстары мен кестелерін ... ... ...... әрлеу, оны техникалық әрлеумен
қамтамасыз ету. Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... болса, ішкі безендіру жұмыстары бірінші бет, ретті
және соңғы беттерге қатысты жүзеге асады.
Жалпы «Үш Қиян» баспасында безендіру жұмыстары ... ... ... ... ... бұл ... ... жасаушы суретшінің
шығармашылық жұмысын шектемейді. Редакторлық ... ... ... ... ... ... ал ... және суретші-көркемдеуші
оны рәсімдеу және полиграфиялық өңдеу бойынша нақты шешімдер қабылдайды.
Редактор суретшінің жұмысын бағалайды және ... мен ... ... және ... маңызын анықтайды.
«Үш Қиянда» кітапты көркем безендіруден ... ... ... ... ... редактор мен суретшінің біріккен шығармашылық
жұмысының процесінде қалыптасады. Жаңа және өңделген материалдар талданады,
бағаланады және редакцияда ... ... ... ... ... ... жұмыс жасаушы барлық
ұжым – редактор, түзетуші, ... ... ... редактор өзара
келісіп әрекет еткенде ғана бір бірін толықтырып отырады. ... ... ... ... Яғни оның ... ... ... көп нәрсе тәуелді болып табылады.
Өндірістік кезеңнің барлық жұмысында редакторға техникалық редактормен
бірге ... ... ... тура ... ... редатор
түпнұсқаның нормаларға сәйкестілігін тексереді, оны терімге, қалыптау және
көшірмеге белгілейді, басылымды ... ... ... ... түзету жұмыстарына араласады, баспаға және
түптеу-мұқабалау ... ... ... ... ... редактор жұмыс барысында қызметкерлерге
ескертулер жасайды. Түзету ... да ... ... ... ... ... тура ... көркемдеу күрделі іс болып табылады, онымен тұтас жұмысшылар
тобы бірге ... Ол ... ... ... ... ... сызбашы және т.б. араласады. Бұл мамандар ... ... тыс ... ... негізінде жұмыс жасайды.
Кітапты көркемдеудің маңызы өте зор. Кітапты көркемдеуде басты үрдіс –
типографиялық және бейнелеу өнерінің барлық ... бар ... ... ... тырысу. Бұл мақсатты жүзеге асыру да оңай шаруа емес.
Бұл жерде көптеген көркемдеу-шығармашылық сипатқа ие ... ... ... ... ... барысында басылым мен туынды ерекшеліктері
ескерілуі тиіс.
«Үш Қиян» баспасында кітап полиграфиялық өңдеуден өткеннен соң ... ... ... ... ... жалпы ұсыныстар айталыда.
Солардың негізінде атқарылатын жұмыстарға нұсқаулар беріледі.
Техникалық ... ... ... қаріптердің түрін таңдайды.
Техникалық редактор авторлық мәтіндік түпнұсқаны және безендіру түпнұсқасын
алып, ең ... сырт ... ... ... кітаптың көлемін
есептейді. Содан соң ол кітапты дайындауға кіріседі.
Кітапты ... өз ... бар. ... ... ... ... ... бұрын техникалық түрде рәсімделген
және белгіленген болуы тиіс.
«Үш Қиянда» кітапты толық дайындап болғаннан кейін оны ... ...... ... ... ... ... құрал. Оның
шығуы, дамуы жазу мәдениетімізбен тығыз байланысты. Арғысы тас ... соң ... ... ... ... ... қазыналарымыз ХІІІ ғасырдан
кейін ғана ... ... түсе ... Сол дәуірдегі біздің алғашқы
қолжазбаларымыз – әл-Фарабидің, М. Қашқаридің шығармалары.
Интеллектуалдық білімнің қайнар көзі – кітап болғандықтан
Қазақстандағы ... ... мен ... басылымын сөз ету өз алдына ... ... ... ... деңгейін көпшілік жоғары бағалай
отырып, мемлекеттік тілдегі кітап басылымы проблематикалық күйде екендігін
ескертуде. Оның ... ... ... ... ... ... ... басылым рыногі айтарлықтай дербестікке жете қойған жоқ. Екіншіден,
біз бұл жағынан әлі де Ресейге кіріптармыз. ... ... ... байланысты туындаған мәселелердің оң шешімін келешектен күтеміз.
«Мәдени мұра» ... ... ... ... ... ... ... те студенттерімізді ірі ғылыми әдебиеттермен қамту міндеті
тұр.
Қазақ тіліндегі кітаптар қалай ... Онда ... ... ... көрініс тапқан? Бұл сұрақтарға қазақ ... ... ... ... ... бере алмауда, ал екіншілері
негативті көзқарас білдірген. ... ... ...... аздығы, рыноктағы жағдайымыздың қазақтілді аудитория сұранысын
тұтастай қанағаттандыра алмауы.
Қазіргі таңда ғылыми кітаптардың қазақ тіліне тәржімалану ... ... ... ... ... ... әдебиеттердің
жеткіліксіздігі салдарынан, еліміздің жоғары оқу ... ... ... ... – 30-40 пайыздай ғана. Бұл мәселенің ... ... ... нақты шешімі әлі де табыла қойған жоқ. Осы мәселелерді
шешу үшін орталықтандырылған әдіс ... ... ... ... беруде.
Кітап шығарудағы басты қиындық – салық мәселесі. ... ... ... ... ... ... жетілдірілуде. Баспагерлер алдындағы
үлкен стратегиялық міндет – өндіруші-баспагерлер мен оқырман ... ... ... азайту.
Бүгінде, ресейліктер, Қазақстанның тарих, мәдениеттану, ... ... ... ... ... қызығушылық білдіруде.
Сондықтан халықаралық жәрмеңкелерге, одан да ... ... ... ... ғылыми элитамызды танытудың сәті түсті. Өкініштісі, біздің
баспагерлеріміз Ресейлік жәрмеңкелерге тұрақты қатысып тұруға ... ...... ... Олар ... сол аз ... ... ең
бастысы кітапқа деген мүдделіліктің бар екенін ескеруі қажет. Сонда ғана
мемлекетіміздің ғылыми мәртебесіне қолдау көрсеткеніміз. ... ... сөз ... еліміздегі кітап көрмелерінің
көрігін қыздыру мәселесі тұрғандығын атамауға хақымыз жоқ. Көрме ісі әлі ... ... ... ... Бұл – мәдени имиджін қалыптастырып келе жатқан
державамыздың рухани дамуының бірден-бір көрсеткіші.  
Сарапшылардың пікірінше, Ресеймен салыстырғанда, ... ... аз ... ... ... ... В. ... зерттеуінше,
Ресейдің оқу рыногында 30 пайызды – газет, 35 пайызды – ... ... мен ... да ... дүниелері иеленеді. Сонымен қатар, 20 пайыз
оқырман классикаға ... ... 23 ... ... ал 17-23 пайызы
детективті, 9 пайызы – поэзияны қалайды. ... ... ... кітаптармен интернет порталдары арқылы танысады.
Ал осы қазақстандық оқырмандардың 35 ...... 30 ... ... ... ... 12 пайызы – классиканы, 6 пайызы ... ... ... ең аз ... санатында бизнесмендер мен
зейнеткерлер бар. ... ... ... кітапқа деген
қызығушылықтарын жоғалтқан деп, екіншілерді – ... ... ... ... деп түсіндіреді. Әдебиет сүйер қауым қатарынан танылғандардың
– 77 пайызы әйелдер екені анықталды.
Қазіргі кітап оқушылардың ...... ... мен ... америкасы
авторларының туындыларына түскен. Сонымен қатар, ... – Абай ... М. ... О. ... ... ... ... де, жеңілісі де – кітап оқу
мәдениетінде тұр. Бұл ... ...... ... де ... Кітап оқу тұрғысынан алғанда жастарымыз үшке
бөлінді. Олар – еліміздегі кітап ... ... ... ... ... жастар. Әрине, өздігінен емес, сабақ ... ... ғана ... ... ... ... келесі толқынының дені –
шытырман оқиғалар бейнеленген шығармаларға әуес. Ал ... ... ... үшін қазіргі кітаптар қызықты емес.
Не десек те, кітап оқушылар қатары ... ... ... ... мен ... да ... ақпараттық қатынастар. Адам баласының
жан-жақты дамуына телеарналар кері әсер ... ... ұғу ... ... мәңгілік. Халқымыз кітапты 100 жыл бұрын да оқыған, 100 ... ... ... Адам ... ... іс атқаруы үшін кітаптың орнын телеарналар еш
уақытта айырбастай ... ... ... жүзі ... ... ... ... тілі, дәстүрі мен әдет-ғұрпын бейнелеп қана қоймай, ұжымдық
естеліктің басты ... ... ... Осы асыл мұраларға байланысты біз
бүгін көп қырлы көп ғасырлық дүние жүзілік өркениеттің даму ... ... ... ... ... таптырмас тәжірибесін пайдалана
аламыз.
Баспа өндірісі, ... ... ... басу ісі ... ... елге
қызметін жақсартуға өз тарапынан үлес қосуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ағарту ісін, ақпарат таратуды қалыптастырудың
қуатты құралы. Сонымен бірге оның тұтыну құны да бар. Жалпы ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени тоқырауға әкеледі.
Кітап баспа ісі бірқатар ішкі қайшылықпен сипатталады: ... ... және ... жеке ... ... оқырман сұранысының
төмендеуі, балалар мен жастардың кітап оқуға деген ... ... ... және ... басылымдар санының азаюы. Жыл
сайын баспадан шығарылатын кітаптар бойынша ... ... ... 50-60 ... ... ... ... кітап
дүкендерінде саудадағы 10 ... ... ... қалады. Статистикалық
мәліметтерге сүйенсек, еліміздің кітап базарында отандық өнімдердің үлес
салмағы 25-30 ... ғана ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарда
басылады және олардың сапасы әлемдік стандарттарға сай.
Бүгінде ... ... ... ... ... үлесі
баспалар арасында мемлекеттік тапсырысты бөлу жолымен таратылатын
мемлекетке ... жылы ... ... ... және ... үшін ... 323,222 ... 2005жылы – 339,383 млн.теңге, 2006 жылы –
354,655 млн.теңге, 2007 жылы – 262,9 ... 2008 жылы – ... 2009 ... 236,8 ... бөлінген болатын.
«Әдебиеттің әлеуметтік маңызды түрлерін басып шығару және әзірлеу»
республикалық бюджет бағдарламасы шеңберінде 6 мың ... 74 мың ... бар ... ... ... тақырыптарда таратылды: балаларға
арналған тарих, сөздiк-анықтама, әдебиет, қазiргi қазақ қарасөзi, ... ... ... заң, ... ғылыми-танымал әдебиеттер
және т.б.
Кітап басып шығару ісінің басыңқы бағыты түрлі-түсті ... ... ... ... балалар классигі әдебиеттерін, Қазақстанның
атақты тұлғаларының ғұмырнамаларын және ... ... ... және әлемдік мәдени мұрағатты дәріптеуші музыка және басқа да
басылымдарды шығаруға ... ... ... объективті бейнесін қалпына келтіру
мақсатында ғасыр басындағы ұлт ... ... ... ... ... жасау мәселенің әлі де ... ... ... ... ... ... ... білмеді. Бәрі мұрағатта шаң
басып жатты, оны алуға рұқсат болған жоқ, себебі олардың ... ... ... ... ... ... қалам тартқандығын байқаймыз.
Сондықтан  ол ... ... ... ХХ ғ. ... ... ... ... ғылыми жұмыс жазылуы мүмкін емес.
 Сол кездегі ғылыми қоғамдардың ... ... да қол ... еді. ... ғылыми кітаптар басылымы тарихы ... ... ... байланыстырыла зерттеуді қажет етеді. ... ... ... ... ... ... ғылымына үлкен үлес қосты.
Кітап – үлкен қазына, ... ... ... ҚР ... Н.Ә.
Назарбаевтың ел экономикасының болашағын барлай отырып «Дағдарыстан жаңару
мен дамуға» атты Жолдауына: «Бүгінгі қол ... ... ... ... ... ... адамдардың тәжірибесі арқылы үйрету керек. Біздің
ғылыми және шығармашылық интелегенцияға да осындай роль жүктеледі», – ... ... ... ... ... хат, ... ... 2006. «Үш
қиян», 5-8-беттер;
2. М.Абылхан. «Мандат мен міндет». Алматы, 2005. «Үш қиян», ... ... ... ... ... ... поәтиқа):
Мнография». Алматы, 2008. «Үш қиян», 3-бет;
4. ... ... ... «Алдаспан ақын». Алматы, 2007. «Үш
қиян», 3-бет;
5. А.Е. Ментебаева, Е.О. Батырбеков. «Асыл бейне» (Ш.Қ. ... ... мен ... ... 2005. «Үш ... ... ... Шалдыбаев. «Тау қыраны». Алматы, 2004. «Үш қиян», 3-5-беттер;
7. Алмас Темірбай. «Автопортрет». Алматы, 2007. «Үш Қиян», 3-5-беттер;
8. Махмұтбай Әміреұлы. «Жылдар, жырлар». ... 2002. «Үш ... ... ... қолжазбаларының ғылыми сипаттамасы». Алматы, 2005. ... ... ... ... ... аграрлық реформалардың
тарихи сабақтастығы. (Қазақстанның оңтүстік және ...... ... ... ... ... 2007. «Үш қиян», 3-
бет;
11.Талғат ... ... (пән ... және ... көмекші құралы»). Алматы, 2007. «Үш қиян», 3-бет;
12. Ә.Д. Қабылов. «Қазақ әдебиеті сынының тарихы: ... ... 2009 . «Үш ... ... ... ... «Қазақстанның оңтүстік өңірінің тарихы (көне
заманнан бүгінге дейін»). Алматы, 2009. «Үш ... ... Ғ.Қ. ... ... ... ... Ғылыми монография».
Алматы, 2009. «Үш Қиян», 4-5-беттер;
15. ... ... ... «Аяқ қан ... ... мен дәрігерлерге арналған оқу-әдістемелік құралы». Алматы, ... ... ... ... ... ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы54 бет
Кәкімжан Қазыбаевтың публицистикасы68 бет
М. Шаханов поэзиясының әлемі20 бет
ХХ ғасырдағы Қазақстанның Конституциялық дамуының негізгі кезеңдері71 бет
ХХ ғасырдағы Қазақстанның Конституциясылық дамуы34 бет
Ғұмар Қарашев29 бет
Қазақ интернеті26 бет
Әлеуметтік экологияның мәні17 бет
"Бизнес аңыздары" (әлемнің бай адамдары)7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь