Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары және Қазақстан Президентінің әлеуметтік-саяси бастамалары


1991 жылдың желтоқсан айында бұрынғы «Советтік социалистік республикалар одағы» деп аталған біздің отанымыз және заманындағы ұлы державаның аяқ астынан ыдырап түскен шағын мен Мәскәу қаласында қарсы алған едім. Ғылыми іс-сапармен бұл қалада болған күндері тәңертең Мәскәу радиосы хабарларын тыңдайтынмын. Оныншы желтоқсан күні әдеттегідей радионы қоса қалғанымда «Қызыл империя құрыды, оның орнына жаңа «Славян одағы» құрылды!» дегенді естідім және осы хабар әрбір бес минут сайын зор салтанатпен қайталанып тұрды.
Мен сасқалақтап қалдым. Басыма келген алғашқы ойлар: «Қалайша ұлы держава бір түнде ыдырап түсуі мүмкін?», «Біздер мыңдаған жіптермен байланған орта едік қой, ендігі жерде елдің ертеңгісі не болар екен?». Шырмаған ойлар маза бермей ИНИОН кітапханасына жеттім. Уақыт аз, мүмкіндігінше жұмыс істеп үлгеру керек. Түскі тамақ уақытында асханада маған жақын отырған мәскеулік үш орыс ұлтты ғалымның өзара әңгімесінің куәсі болдым. Олардың талқылап отырғаны да мені мазалаған сұрақтар екені байқалды. «Ресей қалайша өзін славян мемлекеті етіп қана бейнелейді. Жерінің үлкен бөлігі Азиялық және халқының да үлкен бір бөлігі мұсылмандық орта емес пе? Қалыптасқан жағдайға Нұрсұлтан Назарбаев не айтар екен?» дейді біреуі.
Соңында естігенімізше, сол «Белобеж» орманында үш президеттің (Ельцин, Кравчук және Шушкевич) түн ортасында халықтан жасырын қол қойған үш жақты «Славян одағын» орнатқан келісімі жасалған уақытта Нұрсұлтан Назарбаевтың Мәскәу қаласында болғанын, бірақ үштіктің шақыру жасағанына қарамастан ол жерге бармағаны туралы, М. Горбачевтің азамат соғысын болдырмау мақсатында үштікке қарсы күш қолдануға талпыныс та жасамағаны туралы әңгімелер гуілдеп естіліп жатты.
Ресейді қоса алғанда барлық бұрынғы одақтас 15 республика халқы «Тәелсіздік! Тәуелсіздік келді!» деп қуанып, ғасырлар бойы күткен арманы орындалып, мерекелік көңіл-күй толқыны аспандады. Бірінен соң бірінде тәуелсіз мемлекеттің орнағаны арнайы жария етілді.
Әрине бұл Күн өзінен өзі келмеген. Ғасырдан ғасырға берілген арман-тілектер 80-жылдардағы ресми саясатқа айналған «демократия мен жариялылық» жылдары жаңа серпін алды, тұншығып келген ойлар мен үндерді дауыстап айту, жазу мүмкіндігі артты. Одақтың бұрынғысынша қала алмайтыны айқын болып, жылдар бойы оны жаңаша қайта құру мәселесі талқылауда жүрді. Аталған жылы конфедеративтік негіздегі жаңа Одақ жобасы талқыланып, ол 22-ші желтоқсанда арнай қаралып, бекітілуге тиіс болатын. Жаңа одақтың Егеменді республикалардың одағы болып қайта құрылуы күтілген. Әрі 1990 жылы-ақ Қазақстанның Егемендігі Декларациясы қабылданып та қойған болатын.
Тәуелсіздік келген алғашқы күндері–ақ бұрынғы өмір шындығының тағы бір қыры айқындалып қалды. Кешегі «Менің мекен-жайым Совет Одағы» деген сенім және көңіл күймен тіршілігік етіп жатқан көп ұлтты елдің біршама халқы «Мен енде қай елдің азаматымын?» деген сұрақтың алдында тұрды. Егер Қазақстан халқының 43 пайызын 1989 жылы тек орыс этносы құрап тұрғанын ескерсеңіз, мәселенің қарапайым еместігін бірден сезінуге болады. Оның үстіне

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Тәуелсіздіктің алғашқы жылдары және Қазақстан Президентінің
әлеуметтік-саяси бастамалары

1991 жылдың желтоқсан айында бұрынғы Советтік социалистік
республикалар одағы деп аталған біздің отанымыз және заманындағы ұлы
державаның аяқ астынан ыдырап түскен шағын мен Мәскәу қаласында қарсы алған
едім. Ғылыми іс-сапармен бұл қалада болған күндері тәңертең Мәскәу радиосы
хабарларын тыңдайтынмын. Оныншы желтоқсан күні әдеттегідей радионы қоса
қалғанымда Қызыл империя құрыды, оның орнына жаңа Славян одағы құрылды!
дегенді естідім және осы хабар әрбір бес минут сайын зор салтанатпен
қайталанып тұрды.
Мен сасқалақтап қалдым. Басыма келген алғашқы ойлар: Қалайша ұлы
держава бір түнде ыдырап түсуі мүмкін?, Біздер мыңдаған жіптермен
байланған орта едік қой, ендігі жерде елдің ертеңгісі не болар екен?.
Шырмаған ойлар маза бермей ИНИОН кітапханасына жеттім. Уақыт аз,
мүмкіндігінше жұмыс істеп үлгеру керек. Түскі тамақ уақытында асханада
маған жақын отырған мәскеулік үш орыс ұлтты ғалымның өзара әңгімесінің
куәсі болдым. Олардың талқылап отырғаны да мені мазалаған сұрақтар екені
байқалды. Ресей қалайша өзін славян мемлекеті етіп қана бейнелейді.
Жерінің үлкен бөлігі Азиялық және халқының да үлкен бір бөлігі мұсылмандық
орта емес пе? Қалыптасқан жағдайға Нұрсұлтан Назарбаев не айтар екен?
дейді біреуі.
Соңында естігенімізше, сол Белобеж орманында үш президеттің (Ельцин,
Кравчук және Шушкевич) түн ортасында халықтан жасырын қол қойған үш жақты
Славян одағын орнатқан келісімі жасалған уақытта Нұрсұлтан Назарбаевтың
Мәскәу қаласында болғанын, бірақ үштіктің шақыру жасағанына қарамастан ол
жерге бармағаны туралы, М. Горбачевтің азамат соғысын болдырмау мақсатында
үштікке қарсы күш қолдануға талпыныс та жасамағаны туралы әңгімелер
гуілдеп естіліп жатты.
Ресейді қоса алғанда барлық бұрынғы одақтас 15 республика халқы
Тәелсіздік! Тәуелсіздік келді! деп қуанып, ғасырлар бойы күткен арманы
орындалып, мерекелік көңіл-күй толқыны аспандады. Бірінен соң бірінде
тәуелсіз мемлекеттің орнағаны арнайы жария етілді.
Әрине бұл Күн өзінен өзі келмеген. Ғасырдан ғасырға берілген арман-
тілектер 80-жылдардағы ресми саясатқа айналған демократия мен жариялылық
жылдары жаңа серпін алды, тұншығып келген ойлар мен үндерді дауыстап айту,
жазу мүмкіндігі артты. Одақтың бұрынғысынша қала алмайтыны айқын болып,
жылдар бойы оны жаңаша қайта құру мәселесі талқылауда жүрді. Аталған жылы
конфедеративтік негіздегі жаңа Одақ жобасы талқыланып, ол 22-ші желтоқсанда
арнай қаралып, бекітілуге тиіс болатын. Жаңа одақтың Егеменді
республикалардың одағы болып қайта құрылуы күтілген. Әрі 1990 жылы-ақ
Қазақстанның Егемендігі Декларациясы қабылданып та қойған болатын.
Тәуелсіздік келген алғашқы күндері–ақ бұрынғы өмір шындығының тағы бір
қыры айқындалып қалды. Кешегі Менің мекен-жайым Совет Одағы деген сенім
және көңіл күймен тіршілігік етіп жатқан көп ұлтты елдің біршама халқы Мен
енде қай елдің азаматымын? деген сұрақтың алдында тұрды. Егер Қазақстан
халқының 43 пайызын 1989 жылы тек орыс этносы құрап тұрғанын ескерсеңіз,
мәселенің қарапайым еместігін бірден сезінуге болады. Оның үстіне ірі
өндірістердің Орталықтан (Мәскеуден) басқарылып келгені, көптеген қалалар
халқының негізінен славян тектес ағайындар екені тек демографиялық
сипаттағы мәселе емес еді. Жас тәуелсіз мемлекеттің алдынан шыққан күрделі
құбылыстың бірі ұлтаралық қатынастар мәселесі болып дереу бой көтерді.
Бұрынғы еңбек бөлінісі бойынша шикізатты бір-бірінен алып, даяр
тауарды екіншісінде сатып келген өзарабайланыстылыққа негізделген
өндірістер шекаралардың жабылуы, экономикалық байланыстарды реттеу және
жаңаша заңдастыру мәселесі шешіліп болмай жатқан уақытта бірен соң екіншісі
өз жұмысын тоқтатып, мыңдаған еңбеккерлер жұмыссыздарға айналып жатты.
Экономикасы жоғары дамыған Батыстың ғылымынан шет жүріп, тек маркстік-
лениндік теория ауқымымен шектеліп келген экономикалық және философиялық
ғылыми орталықтардың жаңа тарихи және экономикалық жағдайда саясаткерлерге
тигізген көмегі де шектеулі болып шықты. Жас мемлекттің шекарасын бекітіп,
тек ішкі емес, сыртқы саясат пен қатынастарды заңдастыру, оның қазіргі және
стратегиялық бағыт бағдарын айқындап алу да оңайға түспеді. Өзінің түпкі
мақсаттарын басшылыққ ала отырып, жас тәуелсіз мемлекеттерге өзіне қолайлы
ықпалын өткізуге тырысқан күштер де аз болмады.
Нарықтық қатынас талаптары, әрі бәсекелестікті дамыту арқылы
экономиканы жаңаша дамытуға ынталандыру мақсаты мемлекеттік меншікті
жекешелендіруге бет алғызды. Алайда процесті заңдастырып, осындай жаңа
қозғалысты мемлекеттік бақылауда ұстап отырудың да күрделі мәселе екені
байқалды. Экономика субъектілеріне жаңа технологиялар мен капитал, білікті
мамандар жетіспей жатты. Шөгіп қалған болашақты өндіріс салаларына қуатты
инвестиция тарту қажеттілі артты. Экономикалық дағдарыс мәдениет, ғылым
сияқты ел болашағы үшін маңызды салалар тіршілігіне де тоқыраушылық салдар
ала келді.
Сөйтіп, жас тәуелсіз мемлекетті, біріншіден, сақтап қалу, екіншіден,
ішкі бірлігін сақтай отырып жаңаша дамыту ерекше тарихи және адамгершілікті
жауаптылыққа, Ел басқарушының жауаптылығына айналды. Осы тұста мемлекет
басшысы, тәуеліз Қазақстанның тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің
халық бұғанға дейін танып үлгерген тұлғалық қасиеттері мен халықтың оған
сенімі ерекше рөл атқарды.
Тарихи қысыл-таяң кезеңде Президентке зор қолдау болған құбылыстың
бірі – Ел басының озық тәжірибелер мен ғылымның озық ойының көмегіне
сүйенетіні, өз төңірегіне озық ойлы ғалымдарды топтастырғаны. Елден
табылмаған ақыл-оймен мен білім, ғылым сырттан іздеп табылды. Отандық
ғылымның да сенімді үлгілері ел игілігіне қойылды. Соның бір дәлелі –
тәуелсіздіктің алғашқы көпқырлы проблемаларды алға тартқан күндерінен
бастап, Президент басшылығы жанында социологиялық зерттеулер, яғни,
зерттеуші-сараптаушы орталықтың тынбай жұмыс істеуі. Осы мақсатта жас
ғалым, социология ғылымының докторы Марат Тәжиннің Президент басшылығы
құрамына қызметке шақырылуы. Мақсат – Ел басшысының қоғамдағы әлеуметтік,
саяси, экономикалық ахуал туралы нақты шындықтан үнемі хабардар болып
отыруы, жақын және стратегиялық даму бағдарламаларының өмірдің нақты
шындығына негізделіп жасалуы, орын алуы мүмкін әртүрлі саяси ауытқулар мен
жанжалдардың алдын алу. Сондай проблемалардың бел ортасында ұлтаралық
қатынастар тұрды. М. Тәжин басқарған отандық әлеуметтанушылар бұл жауапты
және абыройлы іске өз үлестерін қосып келеді. Бүгінде Салыстырмалы
социологиялық зерттеулер орталығы (жетекшісі – социология ғылымдары
докторы Шаукенова Зарема) сияқты бірнеше қосыша зерттеу орталықтары
Президент басшылығына қоғамдық шындықты танып-біліп отыруға қызмет көрсетіп
келеді.
Кешегі социалистік идея мен құндылықтарды басшылық еткен әлеуметтік
ортада енді қандай қоғамда өмір сүрмекпіз, қоғамның ендігі даму бағыты
мен құндылықтары қайсысы деген сұрақтар да аз болмады. Абдырап қалған
халыққа бағыт-бағдар боларлық ресми құжаттар мен бағдарламалар қажет болды.
Жас мемлекеттің оңы мен солын айқындап, бағыт-бағдарын бағамдауға негіз
болған ресми құжат Қазақстан Республикасының алғашқы және 1995жылғы
Конституциясы мен Нұрсұлтан Назарбаевтің халық пен атқарушы билік үшін
бағдарламалық сипаттағы кең ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасы Президентінің құзыреті
Қазақстан Республикасының Президентінің өкілеттігі
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ПРЕЗИДЕНТІНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ СТАТУСЫ
Біз – тәуелсіздіктің бақытты балаларымыз
Қазақстан Республикасы президентінің мәртебесінің конституциялық-құқықтық реттелуі
Қазақстан Республикасы Президентiнiң құқықтық жағдайы
ҚР президентінің жыл сайынғы Қазақстан халқына жолдаулары
Алгебра және математикалық анализ бастамалары
Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында
Қазақстан және Батыс ынтымақтастықтың саяси қырлары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь