І. Жансүгіров лирикасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1 ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ ЖӘНЕ СӨЗ ӨНЕРІ
1.1Ілияс Жансүгіров кеңес дәуіріндегі сөз өнерінің барлық жанрына мол үлес қосқан ақын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Ілияс Жансүгіровтің поэмалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

2 ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ ЛИРИКАСЫ
2.1 Ілияс Жансүгіровтің өлеңдерінің негізгі тақырыптары ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.2 Ілияс Жансүгіровтің жаңа заман жырлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.3 Ілияс Жансүгіровтің әлемге арналған ақындық үні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.4 Ілияс Жансүгіров лирикасының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33
Ілияс Жансүгіров –қазақ әдебиетінің қайнар көзі болған қазақтың дәстүрлі әдебиетінің, яғни халық шығармасының бай-мұрасын зерттеп,оны творчестволық жолмен игеру керектігін де үнемі қадағалап,ол жөнінде пікір айтып оған қамқоршы болған әдебиетші. Халық шығармасын, ескі заман күйін шертер аңыз-әңгіме жырларына ерекше назар аударып,оны өзінің творчествосына пайдалануда да Ілияс Жансүгіров басқаларға үлгі көрсеткен ақындардың бірі болды. Ілияс өзі араласқан әдебиет майданында халқының асыл қазынасын зерттеді. Кейінгі ұрпаққа мирас болған осынау мол дүниені (фольклорды)жинау туралы пікірлер айтты. «Тілінің көркемдігі, сөз образдарының оргиналдығы жағынан Ілияс қазақ әдебиетінде айрықша орын алады»,-деп жазады Қ.Жұмалиев. І.Жансүгіров поэзиясы қазақ әдебиетін түр жағынан байытқанын айта келіп, Т.Нұртазин де: «І.Жансүгіровтің поэтикалық жаңалықтары арнайы зерттеуге тұрарлық дүние»,- дейді. Ілияс сол мағынасын сақтап, сөздің тіркестерін де бұзбай пайдаланады.
Курс жұмысында І.Жансүгіров лирикасының қырлары арнайы түрде қарастырылып отыр. Курс жұмысында қазақ әдебиетіндегі Ілияс арнасы да сөз болып ондағы ақын поэзиясының орны, әдеби бағыттың дамуына қосқан үлесі, өзіндік жаңашылдығы айқындалады. Әрі суреткердің негізгі бейнелеу тәсілі мен реализм, сентиментализм, символизм сынды көркемдік әдістерінің өзара байланысы, сабақтастығы сөз болады.
Курс жұмысының өзектілігі: І.Жансүгіровтің әдеби мұрасы соңғы жылдардағы қазақ әдебиеттану ғылымында әртүрлі қырынан зерттелініп, қарастырып келеді. Алайда оның арналы ерекшеліктерінің бірі болып табылатын бейнелеу тәсілдері жөніндегі мәселеге қажетті деңгейде назар аударылмай жүр. Соның нәтижесінде, ақын поэзиясының ең негізгі бейнелеу тәсілі – романтикалық тәсілдің идеялық-көркемдік мазмұны да арнайы зерттеу нысанасына айналды.
Курс жұмысының мақсаты: Ілияс Жансүгіровтің көркем шығармаларындағы, жалпы қазақ әдебиеті тарихындағы ақын лирикасының табиғатын, маңызы мен орнын айқындау. Аса көрнекті суреткердің лирикасы мен поэмасының туу, қалыптасу себептерін ашып, қоғамдық жағдайлармен байланыстыра отырып, олардың идеялық-эстетикалық ерекшеліктерін қарастыру.
1. Ілияс Жансүгіров, Бес томдық шығармалар жинағы. Бірінші том. – Алматы, «Жазушы» 1986 жыл.
2. Жүсіп Қ. Қазақ лирикасындағы стиль және бейнелілік. Монография. – Павлодар, «Эко», 2000жыл.
3. Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы, 2002 жыл.
4. Ілияс Жансүгіров, «Құлагер», плэмалар мен өлеңдер. – Алматы, «Жазушы», 1974 жыл.
5. Мухамеджан Қаратаев, Т. Нүртазин, С. Қирабаев. Қазақ совет әдебиеті. – Алматы, «Мектеп», 1987 жыл. 249-283-беттер.
6. Ілияс Жансүгіров, «Құқ», - Алматы, 1989 жыл.
7. «Қазақ әдебиеті» газеті, 2008жыл, № 3-5.
8. Жанғара Дәдебаев, Қазіргі қазақ әдебиеті. Лекциялар курсы. – Алматы, «Қазақ университеті», 2002 жыл.
9. Қазақ әдебиетінің тарихы. – Алматы, «Ғылым», 1957 жыл.
10. Ғаламтор. www.abai.kz., www.vigipedia.kz. www.google.kz.
11. «Егемен Қазақстан» газеті, 2011 жыл, № 5-9.
12. Нұрғали Р. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. – Астана, «Күлтегін», 2002 жыл.
13. «Қазақстан мектебі» журналы, 2010-2012 жылдар, №1-9.
14. Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің тарихы. Оқулық. – Алматы, «Санат», 1997 жыл.
15. Елеукенов Ш. Замандас парасаты. – Алматы, «Жазушы», 1977 жыл.
16. Историко-литературный процесс. Проблемы и методы научения. Под ред. А.С.Бушмина. Л., «Наука», 1977, с 295.
17. Неупокоева И.Г. Революционно-романтическая поэма первый половины ХІХ в. Опыт типологии жанра. М., 1977, с 50.
18. Тілешов Е. Мағжан Жұмабаевтың поэзиясындағы романтизм 10.01.08 -әдебиет теориясы 10.01.02.-қазақ әдебиеті. Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған диссертацияның авторефераты. - Алматы 1997ж. 30 б
19. Жұмабаев М. Шығармалары - Алматы, "Жазушы", 1992. 477б
20. Құнанбаев А Шығармалары - Алматы 2004
21. Кәрібаева Қазіргі қазақ әдебиетінің көркемдік даму арналар ы Астана «Елорда». 2001-312 б.
22. Кемелбаева А. Мағжан романтизмі // Қазақ әдебиеті 2007
23. Қанарбаева Б . Мағжан поэзиясындағы фольклорлық сарын -А.2001
24. Қанарбаева Б. Мағжан символист -Алматы .,2007 -529 б
        
        І. Жансүгіров лирикасы
МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................5
1 ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ ЖӘНЕ СӨЗ ӨНЕРІ
1.1Ілияс Жансүгіров кеңес дәуіріндегі сөз өнерінің барлық жанрына мол үлес
қосқан
ақын........................................................................
.........................................7
2. ... ... ... ... ... Ілияс Жансүгіровтің ... ... ... ... жаңа ... жырлары
......................................................23
2.3 ... ... ... ... ... ... ... ... ... –қазақ әдебиетінің қайнар көзі болған ... ... яғни ... ... бай-мұрасын зерттеп,оны
творчестволық жолмен игеру керектігін де үнемі қадағалап,ол жөнінде пікір
айтып оған қамқоршы ... ... ... шығармасын, ескі заман күйін
шертер аңыз-әңгіме жырларына ерекше назар аударып,оны өзінің творчествосына
пайдалануда да Ілияс Жансүгіров ... үлгі ... ... бірі
болды. Ілияс өзі араласқан әдебиет майданында халқының асыл ... ... ... ... болған осынау мол дүниені (фольклорды)жинау
туралы пікірлер айтты. «Тілінің көркемдігі, сөз ... ... ... қазақ әдебиетінде айрықша орын алады»,-деп жазады Қ.Жұмалиев.
І.Жансүгіров поэзиясы қазақ әдебиетін түр жағынан ... айта ... де: ... поэтикалық жаңалықтары арнайы зерттеуге
тұрарлық дүние»,- дейді. Ілияс сол мағынасын сақтап, ... ... ... ... ... І.Жансүгіров лирикасының қырлары арнайы түрде
қарастырылып отыр. Курс ... ... ... ... арнасы да сөз
болып ондағы ақын поэзиясының ... ... ... ... ... үлесі,
өзіндік жаңашылдығы айқындалады. Әрі суреткердің негізгі бейнелеу тәсілі
мен реализм, ... ... ... көркемдік әдістерінің өзара
байланысы, сабақтастығы сөз болады.
Курс жұмысының өзектілігі: ... ... ... ... қазақ әдебиеттану ғылымында әртүрлі ... ... ... ... оның ... ерекшеліктерінің бірі болып табылатын
бейнелеу тәсілдері жөніндегі мәселеге қажетті деңгейде назар аударылмай
жүр. Соның ... ақын ... ең ... ... ... ... ... идеялық-көркемдік мазмұны да ... ... ... ... ... ... ... көркем шығармаларындағы,
жалпы қазақ әдебиеті тарихындағы ақын лирикасының табиғатын, маңызы ... ... Аса ... ... ... мен ... ... себептерін ашып, қоғамдық жағдайлармен байланыстыра ... ... ... ... ... ... Ақын ... тарихи-әлеуметтік, әдеби-
эстетикалық және философиялық негіздерін көрсетіп, оның ... ... мән ... ... ... ... тақырыптық, әрі
хронологиялық жағынан ... ... оның ішкі ... идеялық-
көркемдік мазмұнына сипаттама жасау, олардың даму процесін ... ... ... ... ерекшелігі мен көркемдік
жетістіктеріне көңіл бөлу; Ақынның негізгі ... ... ... ашу ... оның ... өзге де ... әдістер
ерекшелігін баяндап, олардың табиғи бірлігін айқындау.
Зерттеу ... ... ... лирикасын мазмұнына қарай жүйелеп,
олардың әртүрлі ағымдарына қарай топтастырылуы. Қаламгердің романтикалық
поэмаларының ... ашып ... ... ... ... ... ... жалпы ұлттық сөз өнері тарихындағы ... ... ... қыр-сырын анықтау.
Курс жұмысының құрылымы: Жұмыс кіріспеден, негізгі екі тараудан,
қорытындыдан тұрады. Соңында пайдаланылған ... ... ... ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ ЖӘНЕ СӨЗ ӨНЕРІ
1.1 Ілияс Жансүгіров кеңес дәуіріндегі сөз өнерінің барлық жанрына мол
үлес қосқан ақын
Қазақ ... ... ... бірі – Ілияс Жансүгіров кеңес
дәуіріндегі сөз өнерінің барлық жанрына мол үлес ... ... ... ... де, кең ... ... мен мол арналы драма арқылы да рухани
олжалар әкеліп, адам мен оның іс-әрекеттерін, халық өнерпаздарының таланты
мен ... т.б. ... ... ... ... ... уақыт шындықтары, халық өміріндегі өзгеріс-құбылыс пен әлеуметтік-
рухани талаптар ақынның «Арыным» өлеңінде:
…Тапсыз, тату, мерекелі өнерлі,
Ел жасаймыз, еңбегіне қуанған, - деп ... да ... ... ... ... озат үлгілерімен сусындады да, кейін
дүниежүзілік әдебиеттің ... ... ... кең ... Оның
творчествосында халықтың шешен, төкпе жырларының жаңа ... ... ... нұсқалары мол. Ол лирикалық-философиялық поэма үлгісін туғызды.
Сюжетті поэмаларының өзін өмір шындығының қат-қабат, шытырман ... ... ... ... ... поэмасы – Ілияс жаңашылдығының
тамаша көрінісі болды. Қазақ халқының әр кезде ... ... ... ... ... ... еді ол. Егер ... өмірінің ертедегі
ауыр күйлерін бейнелейтін жырлар шағын, нақты бір ... ... ... ... Ілияс поэмасында тарих дамуы әр дәуір ... ... келе ... ... ... ... ... негізінде
ақын бүкіл даланың өзгерісін бейнелейді, оның ... ... Ақын ... ең қымбат үлгілері – оның өнер ... ... ... ... да ол ... ақын есебінде қазақ поэзиясын өзгеше
үлгілермен байытты. «Күйші» поэмасы қазақ ақынының ... ... ... ... ... ... ... берілген сезім күйлерімен ашқан
осы еңбегінде ұлылықтың да, ... да ... ... бар. ... ... ... ... күшінен де, «Құлагердегі» өз заманының
ауыртпалығын арқалап, дүние пендешілгінен биік тұрған Ақан тұлғасынан да
Ілияс ... ... ... ... ... ... халықтық
күй сарындарының эпикалық суреті қазақ поэзиясындағы тың ... ... Ақын ... күй ... ... мен соларды баяндаған
кездегі домбыра ырғағын, сарынын поэзия тілінде шебер суреттейді. Оның бұл
саладағы ... ... ... ... поэзиямызда өз алдына мектеп
дерлік. Ілияс эпикада да, лирикада да терең ... ... ... ... ... болды. Оның поэзиясы әрқашан жүректен жарып шыққан сезімнің
шыншыл күйін бейнеледі [3, 25].
Тұнғыш кітабы ... ... ... ұшырағанға дейінгі 10
жылға жетер-жетпес аралықта Ілияс Жансүгіров ... ... ... ... ... ... ... көптеген әсерлі өлеңдері мен
"Жетісу суреттері", "Гималай" атты ... ... ... қоса,
артынан "Дала", "Күй", "Күйші", "Құлагер" сияқты классикалық ... ... ... ... Көзі ... ... Құлагері атанған
Ілияс Жансүгіров 1938 жылы жазықсыз жазаға ұшырады.
... Шаттық жыр ағыл-тегіл, жаз қаламым,
Шат өмір шалқуыңа аз ба, ... ... ... азат елім ... ... кең ... жерім қандай...
Қандай шаттыққа, сенімге толы жыр еді! Осындай риясыз ... ... ... ... ... ... ақын құдырет-күш тәңірісіндей
сымбатты, еңселі адам болып елестейді. Оның жүзі ... жаны ... ... ... толы ... ... шығармашылығы көп қырлы, алуан сырлы. Ол поэзия, проза,
драма ... ... ... ... қолтаңбасы айқын ... ... ... дүниеге келтірген құнарлы да тегеурінді
қаламгер. Оның ... ... ... ... ... де ... түрлі.
Поэзия, проза, драма салаларындағы шығармаларына өзі ғұмыр ... ... өмір ... ... тарихи тақырыпқа дейін арқау болып
отырады. Ақын ретінде Ілияс шығармаларының шоқтықты шыңы – оның ... ... ... ... ... ... ... сияқты он беске жуық
көлемді поэмалары қазақ поэзиясының ... ... ... ... ... шығармасының ішіндегі көлемдісі «Жолдастар» романы.
Мұнда қазақ сахарасындағы еңбек ... ... ... ... 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісінің дүмпуін
суреткерлікпен ашып көрсетеді [5, ... ... ... ... «Түрксіб», «Исатай-Махамбет» сияқты
туындылары да қаламгер дарынына айғақ ... Ол ... сыны ... ... да ... еңбектенді. А.С.Пушкиннің көптеген өлеңдеріне
қоса, «Евгений ... ... ... ... ... рет толық аударды. Сондай-
ақ, М.Ю.Лермонтовтың, А.М.Горькийдің, Н.А.Некрасовтың, В.В.Маяковскийдің
көптеген шығармаларын қазақ тіліне ... ... ... ... ... поэтикасын кемелдендірген, көріктендірген қайталанбас дарын иесі.
Оның шығармалары қазақ әдебиетін ұдайы көркемдіктің шырқау ... ... ... ... ... ... ... аса көрнекті
жазушыларының қатарына қосылатынына, ... ... сөз ... ... бірі ... ... де шүбә келтіре алмайды. Ақын ... ... ... бір ... ... немесе жыр Жетісуы. Иә,
ол қазақ әдебиетіндегі қайталанбас, қала берді әлем ... ... ... Оған бұл орайда жетіспейтін жалғыз-ақ нәрсе – бес ... ... ... ... Бұл жерде баса ... ... - ... заңы ... заңынан да өргелек. Бейнебір бақи дүниенің
қағидасы пәни дүниенің қағидасынан басым түсіп ... ... ... ... заңын кезінде ұлы ағылшын ғалымы ... ... ... ... да ... басқа біреу міндетті түрде табар еді.
Ал, ... ... тек ... ... ... ... жаза алмаса,
«Жетісу суреттерін», «Күйші», «Рүстем қырғынын», «Исатай-Махамбетті»,
«Құлагерді» нақ солайша ... ... ... ... жаза ... Осы
ретте біз оқырманымызға қатысты Луи ... мына бір ... ... түк ... ... ... ... маңдайына бірнеше ақындардың
нұрлы есімдері мөр болып басылған. Англияда ол – ... ... ... мен Элюар, Германияда – Рильке, Испанияда – Гариса Лорка. ... ... ... ... де, нақ сол күні ... қара ... ... Бірақ олардың қай-қайсысының да соңына қалдырған мұрасы ... ... ақ ... ... ... олар – Мағжан Жұмабайұлы мен Ілияс
Жансүгірұлы» ... ... ... еді. Ақын ... ... ... ерікті
де еркін қандастарына қарап тіл қатады:
Астана Алатаудан саңқылдасам,
Жетпей ме жер жүзіне жаңғырығым!
Ақын Ілияс ... үні жер ... ... ... өзім ... туып ... өстім».
Жас ақынның сұлулық мұраттарының орнығуына, көркемдік талғамының
қалыптасуына, өлең мәдениетін игеруіне Абай поэзиясының ықпал ...... ... бақыттылық, айта қаларлықтай эстетикалық құбылыс, дәстүр
жалғастығын көрсететін жайт. Ел ... ... ... өкілдері
тәжірибелерінің сабақтары мен жазба әдебиет үлгілері ақын ... ... ... ... арна іздей бастады. Алғашқы өлеңдерден-ақ
болашақ іргелі ақын Ілиястың стиль ... ... дара ... ... сөз ... ... кеңдік, теңеу, метафора эпитет,
градация, эпифора, анафора, ... – оның ... ... ... ... ... толғау, ұзақ сюжетті шығармалар қатар
жазылады. Өз ... ... ... ... ... түртінектеп
оқыған кітаптарының мардымсыздығын қатты сезіне бастаған Ілияс, қайтсе де
жүйелі түрде оқымақ болып 1920 жылы ... ... үш ... мұғалімдер
курсын бітіреді. Артынан Ташкенттегі Қазақ ағарту институтының жанындағы
қысқа мерзімді курста ... ай ... ... денсаулығының
нашарлауына байланысты ауылына қайтады.
Дауылды жылдардың тартысты тіршілігі жас мұғалімді өз ... ... ... институтында, Жетісу облысының Қосшы комитетінде
губерниялық оқу бөлімінде, «Тілші» ... ... ... ... ... фольклор үлгілерін жинау кешегі ауыл жігітін ... Жас ... ... өзге ... түгелдей кітап, газет-журнал
оқуға, өз көкірегіндегі сырларды ... ... ... ... ... ... ... «Лениншіл жас», газеттерінде «Жаңа мектеп»,
«Әйел теңдігі» журналдарында жарияланады. 1927 жылы «Беташар» атты ... 1928 жылы ... ... ... ... ... Халықтың қалың
ортасынан қайнап шыққан қажырлы талантының мол, өнімді ... ... таң ... ... ... ... проза, драматургия, сын, аударма
салаларында жиырмадан астам кітап шығарып, артынан аса бай ... ... Оның ... шығармалары, «Дала», «Күй», «Күйші», «Құлагер»
поэмалары, «Жолдастар» романы, «Кек», «Турксиб», «Исатай – ... ... ... ... ... ... ... туындылар. Он
жылдың ішінде осынша ... ... ... ... ... ... білімсіз ешнәрсе өндіре алмасына әбден көзі ... ... ... журналистика институтына түсуі лекцияларды
былай қойғанда, тарихтан, пәлсападан, әдебиеттен, ғылымның ... ... ... ... алу үшін өз ... ... ... талмай
еңбектену Ілиясы тез марқайтады. Орыс, Еуропа классиктерінің шығармаларын
зерттей оқу, тексере үйрену тәжірибесі ақын ... ... ... ... Қала ... шаһар тіршілігінің ырғағы, зиялы ортаның
мінез-әрекет ... ... ... ... зор ... етеді.
1928 жылы журналистика институтын бітіріп, елге оралған Ілияс
Жансүгіров «Еңбекші қазақ» ... ... ... ... ... қалыптасуына көп үлес қосты. Аршынды қаламгер, үлкен мәдениет
қайраткері Ілияс Жансүгіров 1934-1935 жылдары Қазақстан ... ... ... ... ... ССРО Жазушыларының І съезінде сөз
сөйлейді, республиканың әлеуметтік өміріне белсене араласады. ... ... ... ... ... Сейфуллин, Мұхтар Әуезовпен
достығы оның ... ... ... із қалдырған. Көзі тірісінде қазақ
поэзиясының өрен жүйрігі, ақындықтың ... ... ... ... репрессияға ұшырап, 1938 жылы опат болды.
Ілияс Жансүгіров «Қысқаша өмірбаяным» деген 1928 жылы ... «Хат ... соң өлең ... ... ... «Қыз ... ... оқығанда талай жан жылайтын. Кейін ... ауыл ... ... ... той бастап, таңдап әріптес алып айтысып, «құтырған»
күндер өтті. Түнгі тойды таңға тарқатпай, ауыл ... ... ... ... деп ... Бұл ... ақын ... бастау-қайнар түп
төркінін терең ұғуға мүмкіндік беретін кілт бар. ... аса ... бір ... ... ... ... бір жырланған дастанды қолма-қол
қағып алып, әсте ұмытпайтын көкірегі ... тілі ... ... ... ... ең ... ... әдебиетінің бай қазынасын бойына сіңіріп, өзі
де сал, сері болып, айт пен той, қыз ұзату мен ... ... ... ... бетін ашып, өлгенге жоқтау шығарып беріп, ел ішінде
Жансүгірдің ақын ұлы атанды [1, 25 ... ... ... мол ... ... ... поэзиясындағы
туырылып жатқан көркемдік кестелер, таудан түскен селдей ... ... ... ... ... алтын-күмістей сылдыраған сөз
айшықтары, інжу-маржан, лағыл-гауһарша жарқыраған теңеуі, метафора, эпитет
байлығы, асыққа құйылған ... ... ... ... соққан желдің
екпініндей жігерлі жыр, терме, толғаулар ғасырлар бойы ... ... өрен ... ... асыл ... қазынасынан, фольклордың
мұхиттай мол да құнарлы қазынасынан келген болатын. Мұның үстіне ... ... ... ... бағыттағы кітаптарды
құныға оқу – жас ақынның жазба ... ... ... ой ... ... ... ... көзқарасының қалыптасуына
ықпал жасаған факторлар.
Абайдың ақындық мектебінен ... ... ... ... сазгер, асқан әнші, сегіз қырлы, бір сырлы ақын Әсет Найманбаевтың
(1856-1923) бес ... ... ... тоқсан толғап салған әнін естиді,
сөзі – жаңбыр , ...... ... ... қалай ұшырасқанын, оның
өнерінен, әнінен алған әсерінен Ілияс «Тұңғыш тоғысу» (1923) өлеңінде жан-
жақты суреттейді. ... ... ... Кейін Ілияс күй, ән ... осы ... ... ... өзі де ... әрекетті, тірі
қозғалысты көрсететін шалқыту, дамылдату, сауылдату, ... ... ... ... тербеу, күңіренту, аңырату, жамырату, жауындату,
дауылдату, шаңқылдату, жорғалату, ағындату, қалтырату, жүгірту, ... ... ... нөсерлету, талдыру, талықсыту, тамылжыту,
орғыту, орғыту, самғату, саңқылдату, ... ... ... сумаңдату, қоңырлату, желдету, ойнақтату секілді сөздерді ... ... да дәл ... ... [5, 256 ... ... ауызша, қолма-қол айтып тастайтын суырып салма
өнермен қатар, өлеңді жазып шығаруға машықтана бастаған көк қауырсын, ...... ... ... 1916 ... ерекше орны бар.
«Қысқаша өмірбаянымында» өзі көрсеткендей, бұл кезде ол ... 1909 ... ... ... ... ... ... данышпан ақын
шығармаларын Әсет арқылы ауызша ... таң ... ... әсер ... ... енді күндіз-түні түспейтін Абай кітабы болады.
1.2 Ілияс Жансүгіровтің ... ... ... ... ... көзі болған қазақтың
дәстүрлі әдебиетінің, яғни халық шығармасының бай-мұрасын ... ... ... ... де үнемі қадағалап,ол жөнінде пікір
айтып оған ... ... ... ... ... ескі заман күйін
шертер аңыз-әңгіме жырларына ерекше назар аударып,оны өзінің ... да ... ... ... үлгі ... ақындардың бірі
болды. Ілияс өзі араласқан әдебиет майданында халқының асыл ... ... ... ... ... ... мол ... /фольклорды /
жинау туралы пікірлер айтты. «Тілінің көркемдігі, сөз ... ... ... ... ... айрықша орын алады»,-деп жазады
Қ.Жұмалиев. І.Жансүгіров поэзиясы қазақ әдебиетін түр ... ... ... ... де: ... поэтикалық жаңалықтары арнайы
зерттеуге тұрарлық дүние»,- дейді. Ілияс сол мағынасын сақтап, ... де ... ... ... ... ... малы ... ұшырамай шыққанды: «қисаймай шықты қылшығы»деген метафорамен берсе,
бір малы екі болып шаруасы ілгері басқанның:
Шығынсыз шыбыш мақтап
Төлдеген ... бір ... ... екі ... күреске шыққан жерінде ақын :
Аттатып атандайын алшаңдатып,
Желкілдеп қара сақал шудадайын
Бұлқынды алып қара бурадайын-
десе,адамның көптігін «қаптасты ... ... ... ... ... ... сақал -шашы»-деп теңеуі халықтың ауыз әдебиетінде, ы
түскен ... «Екі ... ... ... ... ... қыздың жалпы
мүсінін талға, шыбыққа:
Біздің ауыл сұрасаң Белтұрғанда
Биік ағаш солқылдар жел ... ай мен ... не ... тал шыбықтай сен тұрғанда
теңеледі. Осы белгілі теңеуді І.Жансүгіров «Исатай»атты ... ... ... ... «Қыз ... ... »деп ... да ауыз әдебиетінің үлгісі. Сол дайын ... ала ... ... бір ғана ... ... ... ... бейнелеуде әйтеуір бір талды алмайды,
«Жайықтың боз талындай »-деп жердің, ... атын ... Қыз ... бір ... ... емес, «Еділ – Жайық »таңындай . Поэмадағы оқиға
Жайық бойында болып кейіпкерлердің өздері де сол ... ... ... ақын ауыз ... ... ... теңеулерді,
нақтылыққа ауыстырады...
І.Жансүгіров халықтың ауыз әдебиетінің озық ... мен ... ... сөз ... асыл мұраларын жинағанды біріншіден, оларды
халықтың өз қажетіне, өз ... ... ... сол асыл ... ұстартудың сиқырлы құдіретін үйренуді мақсат еткен. Оның
творчествосын бастан- аяқ қазақтың ... ... мен ... нәр ... ... десек қателеспейміз. Ол өзінің қаламдастарымен ... ... ... кең ... ... асылды керегінше пайдаланады.
Ақтарып асыл сөздің алтын жезін,
Салатын дүкеніме бар мінезім.
Ақтарар арқа астын инженермін
Ал, ... ... ... ... ол жай ... [4, 68 ... поэмасының көтерген тақырыбы жағынан да оқиғаны дамыту
жағынан да, болсын халық шығармасындағы бар ... ... ... ... Хиссадағы Ләйлі мен Мәжнүн махаббат ... ... адал шын ... ... мен ... бірге оқыған, жақсы дос тату-
тәтті құрбы. Осыдан барып араларында махаббат оты тұтанады. Міне, сондықтан
да, ... ... ... ұқсастық туады. Ілияс Жансүгіров «Мақпал»
поэмасында хисса, эпостық шығармалар үлгісін пайдаланған. Поэмада ол теңін
таппай, ескі ... ... ... ... біреуге еріксіз кетіп бара
жатқан Мақпалдың мынандай жүрек зарын естиміз.
Ілияс Жансүгіров осы бір кішкене ... ... ... біз
ойды айту үшін бүкіл табиғатты тебірентіп, тау мен тас, өзен мен бұлақ , ай
мен күн, жел мен дауыл, жер мен ... ... мен ... т.б. баршасын куә
етеді. Қыздың осы бір көңіл-күйініші, ... ... ... ... ... тұрғандай. Ендігі қозғалатын мәселе, іс- әрекет айқын сияқты.
Осы бір үзіндінің өзі үлкен ... ... ... ... ... ... поэмаларында табиғат бейнесі суреттеліп отырады, оған да
міндеттелетін жүк бар. ... ... ... әсер бермейді. ... қош ... ... ... бұлағы, қат-қабат сырлары ең
алдымен адам ... ... ... жан ... ... ... ... поэзиясында бүгінге дейін өнер жайында көп ... ... ... ... ... ... пен ... қаламгер жоқ.
Сонау 20-жылдардың бас кезінде өмірге келген "Әнші" ... ... ... тек ... ... ғана ... қазіргі әлемдік поэзиядағы айтулы
туындылар санатындағы "Күйші" мен "Құлагер" сияқты классикалық ... ... осы екі ... ... көлемді, бірақ керемет суретті,
екпіндеп ескен желдегі көтеріңкі лепті туындылары жоғарыда ... ылғи да ... ... ... өзіне ғана мағлұм күшті
сезімдер булықтырып ... ... ... Ол ... ... ақтарыла бір,
құйқылжыта, нөсерлете бір жырлауға біртіндеп жақындай берген тәрізді. Осы
жолдағы оның асқан бір ... ... - ... ... ... ... олардың сыры мен сипатын нәзік сезініп, оларды өздеріне ... ... ... тілмен суреттеп бере алатын ерекше ... ... ... ... ... ... шал ... Кенже, Тұңғат, Сақайдағы
Қазақта қобызшының қалғаны сол,
Жорға еді маймаңдаған бақайшағы, -
деп таныстыруынан-ақ күй құдіретіне елтіп, шарықтаған ... ... Осы ... үні тозған қаңсыған", "еңкейіп екіндідей күні
кеткен" ... кім ... ол "Ақ ... ... ... ... қобызшыдан ақынның бала кезде тыңдаған "Бозінген" күйінің
әсері шер-күйік боп жүрегіне байланып қалғанын сол күй ... ... ... анық ... ... Ілияс асудан-асу бел асып келіп, 1934 жылы өзінің
әйгілі "Күйші" поэмасын жазды. Поэма оқырманды ... ... тау ... ... ... әкетеді: оқиға Арқадан ауып Жетісуға келген хан
Кененің ордасынан ... ... ... ... немересін ардақ
тұтып, сыйлаған халық, Жетісудың ығайы мен сығайы оның ... ту ... той ... ерулік беріп, тарту-таралғы ұсынып, жік-жапар болуда.
Поэманың қаһарманы ... ... ... салт ... сабау қамшылы бір
жігіт сондай той-думанның біріне тап болады. Бар ... - жар ... ... ... Ел оны ... деп қана атайды. Ешкім ... ... сірә ... ... керек. Бірақ сол аты жоқ Сарыүйсініңіз осында
жиналған хан мен қараны тамсандыруда:
Аңқытып ақ ... бір ... отыр ... ... қып ... күйдің ырғағына.
Оның күйін тыңдаған жұрт:
Жып-жым-жырт тыңдағандар тіл кескендей,
Құрыштап құлақтарын үн кескендей.
Сылдырап кейде қамыс, кейде бұлақ,
Қырдағы қоңыр түнде жыр ... ... ... ... зарлы, ащы, тәтті күйлері тас бұлақтың
суындай лақылдатып, біресе жүректі ... ... ... шымшиды." Асан
Қайғы", "Теріс қақпай", "Сарыөзен", "Бозінген", "Қаражорға", "Қорамсақ"
күйлері Алатау, Алтай, ... Қыр, ... ... Ұлы Дала ... ... тарихын елестетеді. Осыларды автор:
Анқылдап алтын күрек домбырадан
Құйып тұр жазғы жылы жаңбырдай боп, -деп ... ... ... ... бола ... қоян, құлан құлақ тігіп,
Қамыстан жолбарыс та ыңыранды.
Күн тыңдап кірмей тұрды ұясына,
Бұлт тыңдап, мінбей тұрды тау басына.
Мақұлық ... ... ... бір жан ... ... ... жатты толқып арнасында,
Қарғалар қалқып қалды жар басында.
Сүйсініп домбыраны тыңдады жұрт,
Тырп етпей тілеулес боп зарласынға.
Осылайша, адам түгіл, ... өлі, тірі ... ... ... ... - " ... ... алтын басты, әйелдің ақ сұңқары,
ханзадасы" Қарашаш — ағасынан басы бүтін сұрап ... ... ... не ... ... ... ... соңынан сүмірейіп кете барады. Құлағында
хан Кененің:
Үйсіннің ерулігі болар бізге,
Бергенім басы бүтін байлап басын, - деген мұздай ... өзек ... ... идея - ... ... ... тарау,
яғни мың сан күйінің терең өмірлік сырын, көп қырлы эстетикалық қасиетін
ашып көрсету. Бұл Қарашаш пен ... ... ... ... ... ... ... шарпысуы арқылы беріледі.
Ә дегенде Қарашашқа тұтқын, құл болдым деп есеңгіреп қалған Күйші
біртіндеп есін жиып, үй ... ... ... ... ... асыл ... сәндеген ханша отауының гүл-гүл жайнаған ішкі жасауы Күйші сезімін
арбап, көңілін ... ... ... әсер ... ... ... қас, ... қабақ, кер кұба қыз
Қарашаш, алмас сағақ, құралай көз.
Сырықтай ордадағы сымдай бойы,
Талшыбық қыпша белдің өзі нағыз.
Түлкі қыз ... ... кер ... ... ... бозша, байтал, ақша нар қыз.
Қымыздай балға ашытқан тәтті қыз,-
болып көрінеді. Оңаша тыныш сәнді отауда ... ... сұлу ... ... ... отын жандырып, құштарлық сезімін лаулатады.
Осыдан кейін үйреншікті күй тілі кенет жаңа, сұрапыл, ... ... ... ... ... жаңа ... туу ... куәгеріне айналады, өнер
психологиясын аңдайды [4, 82].
Күйшінің жан дүниесін ... ... ... ... ... ... ... шабыт құшағындағы кезі былай суреттеледі:
Саусақтар ойнап, орғып, қаздаң қағып,
Суырып ішек тілін, мұңын шағып.
Жүйріктің шын күйі келгенінде
Шығаннан шыға ... ... ... ... ... көкке өрлетіп,
Алыстап, шырқап, сілтер, әрі кетіп,
Қайырып, қалықтатып, қайта оралтып,
Бірден-бір ақырын-ақырын төмендетіп.
Ызғытып, өлке өрлетіп, баяулатып,
Соқтырып ... ... ... асқарынан тұманды айдап,
Артынан нөсерлетіп, жауындатып...
Күй ырғағын, әуен-сазын айнытпай бейнелеп, нөсерлеткен, тасқындай
үдей жөңкілген сөз түйдектері кім-кімді де тырп ... ... ... ... ... кең даланы кезіп кетті.
Біресе қашағанды қырда қуып,
Ән шырқап қоңыр түнде, қой күзетті, ... тағы ... ... ... ... ... ... қимыл-
әрекеттерімен мұншама дәл бейнелеу үшін солардын бәрін керемет сезімтал
жанмен білу және асқан ... ... ... көрінеді. Сұлу қызға ... ... неше ... сезім толқындарын, күшті психологиялық толқуларды
басынан кешіреді. Сондай сәттерде күйші жігіт ... ... ... ... ... ... тұйғын құс тұрпатты періге де ... ... ... алып ... жеті ... аман ... ... тауға апарып,
кұшып та жатады. Ал қиял қанаты талып, өзінің шын болмыстағы отырған жеріне
оралғанда: ... - ... ... Сарыүйсін - өзін көреді. Арадағы
тұңғиық - әлеуметтік теңсіздікті көреді.
Күй құдіреті ... да ... ... ... ... ... басқа дүниенің бәрін ұмыттырып жібереді.
Бұл сорлы Дулат па екен, Үйсін бе ... боп ... ... бе ... ... бұл бұлбұлы ғой?
Қарашаш осыған-ақ тисін бе екен?
Бұл сорлы күйді неге үйренді екен?
Күй ата бұған дарып жүрген бе екен.
Қарашаш мұны ... ... ... Кене намыстанбай, ти дер ме екен?
дейді бұл сәтте. Бірақ ол да өзі ... ... шын ... ... ... ... ба, жындандым ба,
Қараға хан затымды былғармын ба.
Бұл менің басыбайлы бір малайым
Тиюге енді маған құл қалды ма?!
Екеуі де ... ... ... ... ... ... ... психологиялық тартыс желісін Сапақ оқиғасы үзіп
жібереді. Күйші мұның қайсысы - өң, ... - түс ... ... ... ... ... мен шығармын, біткен жерім осы болар деп, өлі
мен тірінің ... ... ... ... тап ... ... қоқаңдатпа' күйшіме!" - деген әмірін құлағы шалып,
жан шақырады.
Қарадан шыққан жігіт Сапақ бізді ... деп, ... ... ... үшін күллі елді қынадай қырып тастағалы отырған
ханшаға Кене "қой" демейді, бөлтірікке бөрі ырық ... ... ... , ... барлап отырады. Ақыры амалы құрыған, қалың жұртты ... ... ... ... болған үйсін пәлекеттен дулат
Сапақты Қарашаштың алдын алып ... ... ... сәтте демін ішіне
алып, күйзеліп тұрған ел мен ... ... ... ... ... ... "Қайтейін қылышымды қандап соған. Көбіңе қидым", - деп.
Сапақты жөніне жібереді. Осы оқиғаның ... ... аяқ ... көріп,
Қарашаштың каһарына мініп, қан төкпек ... ... ... ... жан дүниесінде орасан өзгеріс жасайды: кұмарлық сезімін де, ... ... ... ... " ... күйін де сөндіріп тастайды [6, 38].
Поэмада әділетсіздікті, ... тізе ... ұлы ... ... ... ... - өнер ... идеяны ақын тамаша
суреттер, поэтикалық көркем образдар арқылы терең толғап жеткізген, сонымен
қатар онда ондаған күйлердің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... суреттер айқындалған. Соның бәрін
ақынның қалай біле бергені таңдандырады. Және әрбір ... ... ... ... кездегі басқа ешкім айтпаған, тек Ілияс қана
қолданған, тапқан теңеу, ... ... ... ... ... ... ... отыр тыңдап", "домбыра айналаға, дүбір салды,
адақтап жалғыз шапқан жүйрік аттай", "батыр да, хан да, қыз да, ... ... бәрі бір ... ... ... ... ... жолбарыс қыз",
"қалтырап, қырау тұрып жүрегіне", "ыңыранып белі кеткен ... ... ... қыз ... ... жазы шығып, жаңбыр төкті",
"Таратып тоқсан күйді жібердің деп" бір жақтан керең бір ой күңкіл ... Ылғи ... Бұл ... жоқ ... ... күй - өлеңге, өлең -
күйге айналады. Ілиястың өзі ақын - сазгер мен ... ... ... мен өлең бір тілде сөйлейді. "Күйші" поэмасы - ... ... ... ... ... қуатпен жазылған, қазақ әдебиетінде
теңдесі жоқ үздік туынды.
2 ІЛИЯС ЖАНСҮГІРОВ ЛИРИКАСЫ
2.1 Ілияс Жансүгіровтің өлеңдерінің негізгі ... ... ... ... ... теңсіздікті көрсету,
оқу-ағарту, біліиге шақыру, өнерге , еңбекке ... ... ... «Көңілдің жүгірісі», «Өзіме», «Сәлемдеме», «Замандасқа»,
«Талғамалар», «Жаңылғаным» ... ... ... бір тобы – заман туғызған жырлар.
«Жас жалшыға», ... қыр ... ... тойы», «Қойшы ойы»,
«Егінші» өлеңдерінде теңдікке қолы ... ... ... ... ... саяси лирикасындағы «Ұлы күнде», «Май тойында»,
«Октябрь күні» сияқты ... ... ... жыр ... аллегориялық
(пернелілік) кейіптеу әдісін қолданған. Осындай құрылымы, жанры ... ... ... ... ... ... «Ала
бие», «Саудагер тамашасы», «Ит-ай», «Шошқа» т.б. өлеңдерін қосуға болады.
Ілияс ...... ... ... ... ... (1928) ... тау, тоғайын, өзен-көлін оқырманның көз алдына
әкеледі. Осы жерді мекен ететін аң-құс, өсетін шөптің сипатын ... ... ... бояумен айрықша суреттейтін ақын оның бүкіл бейнесін ғана
емес, ... ... ... ... ... ... сын», «Тау суреттері», «Жетісу суреті»,
«Жетісу жәндігі», «Жер ... ... ... тұрады. Сондай-ақ, «Жазғы
салымда» (1922), «Жазғытұрым», «Жазғы шілде», «Күз» (1923), «Қыс» ... ... (1923) ... жыл ... көркем пейзажын
берсе, «Желді күн» (1924), «Бұлақ бойында» (1924), ... ... (1926) ... адам мен ... ... егіздеу арқылы
суреттейді [1, 137].
Қаламгер өлеңдерінің тақырыптық-көркемдік ерекшелігінің бірі –
ұлттық ... ... ... сол ... ... ... (1925), ... (1927), «Саптыаяқ» (1925) өлеңдерінде ұлттық таным,
түсінік, мінез, өнер, эстетикалық талғам бар.
Өлеңдерінің ішінде «Саясат қошқарлары», «Коммуна», «Гималай» ... ... ... ... ірі ... ... ... «Коммунада» Париж коммуналарын еске ... ... ... ... орны ... ... «Жауап»
бөлімдерінен тұратын туындыда көкпен таласқан таудың күннен нұр ала ... ... ... да, ... ... отарлық езгіден күйзелген,
байлығы тоналған, өз бағы өзіне ... ... ... ... ... ... Ақын ... құтылудың жолы саяси күрес деп
қорытады. Өлеңде тау, мұз, ... ... қар, күн, ... жел ... ... бейнелер ретінде қолданылған.
1920 жылға шейін ауылда жүріп жас ... ... ... ... ыстық лепті, сырлы лирикалық өлеңдер жазды. ... ... ... ... ... не ... бұл ... әзір
түгел табылып болған жоқ. 1918 жазған бір ... ... сол ... түспей келеді.соның өзінде ақынның алғашқы қадамын ... бар. ... ... ақындық қабілетінің ауыл көлемінде
белгілі болғандығына «Бисекенің ... ... жыр да ... ... Махаббат туралы жазған «Ынтықтар» деген өлеңі оның ... ... ... ... ... ең ... ізгі ... деп
қастерлейтінін көрсетеді. Бұл өлең ... ... ... ... ақын ... да ... [5, 269].
Ілияста Абайдың «Сегіз аяқ» атты өлең ... ... да ... ма ... ... ма ... көксеген күн туып?
Жауын, сел қайнап.
Дауыл, жел айдап,
Өз еркінше жүр қуып.
Алу үшін теңдікті, -
Сағынамыз кеңдікті, -
деп көксеген ... ... пен ... ... ... ... ... басып келген қу мен сұмдарды сынайды. 1917 ... ... ... ... ... қарсы алады да, «Тілек» деген өлең
жазады.
Сонымен қатар 1915-1916 жылдары жазған «Бұлбұлға», ... ... ... ... ... ... «Алдымда» деген
өлеңдер Ілиястыңақындық ... мен аяқ ... ... ... Өлеңнің сарыны, құрылысы жөнінен ... ... ... ... ... ... ... атты өлеңінде де
біз оның кең тынысты ақындық өріске ... ... ... тән ... ... ... ... жүрек арылар.
1919 жылы атаман Анненковтың тырнағына түскен ағайындарына ... ... ... ... «Не ... деген назалы өлеңі
сақталған. Ілияс екі жыл ... ... ... кейбіреуін Алматыда
шығатын «Тілші» мен «Кедей еркі» газетіне жіберіп ... ... ... атап айтуды қажет ететін 1920 жылы ... ... ... ... ... ... Мұны Сәкен шығармаларынан
кейін жалпы қазақ поэзиясында Коммунистік ... ... ... ... бірі десе ... еді. Бұл тарихи елеулі өлеңінде ақын
Коммунистік партияға:
Жөнің түзу, жолың ашық, ойың ... ... ... ... ... әділеттің өзісің,
Есіт даусын біз езілген сорлының, -
деп қазақ аулының бұрын езілген, артта қалған қараңғылық халін мұң ... көз ... сала гөр ... тілегін білдіреді. Сол жылы жазылған
«Еңбекшілерге» деген өлеңінде Ілияс совет ... ... ... ... ... ... оларды кеңесіп, бірлесіп, еңбек етуге
шақырады.
«Арыным» деген өлеңінде ақын «Жарлы, жалшы, жақыбайды ... ... ... ... дей ... осы мақсаты бірлескен күресте
ғана орындалатынын айтады. Сонымен қатарды оның ... ... ... байдың малшыға көрсеткен ... ... ... өлеңде баймен жағысқан жүгенсіз болыстың ұсқынсыз қылықтары, «Елге
шыққанда ... ов не ... ... ... ... ... қара ... қамына
пайдаланған парақордың іс-әрекеттері баяндалады.
1921-1922 жылдарда Ілияс ел тұрмысына көбірек үңіледі. өзі оқып
келген және өзі ... боп ... ... ол ... өлеңдерінің
басым тақырыбы оқу, жастар жөнінде болып келеді. «Жалпы жасқа», ... ... ... ... «Жазғы шілдеде», «Күзде» деген
өлеңдерінде ол жастарды талпынуға, ұйымдасуға, оқуға шақырады.
Ілиястың 1924 жылы жазылған «Жастар» деген өлеңі – оның ... жылы бойы ... ... ... ... ... дерлік. Бұл
өлеңді сол кездегі жас ұрпақ ұранындай әнге қосып шырқайды екен.
Жастар,
Заманның қызыл ... ... ... ... жаңа ... ... жаңа ... ол нұсқа.
Лениншіл жас,
Атта, алға бас,
Кел, аралас еңбекке.
Елмен жетіс,
Елге жеміс бермекке.
Өзінің профессионал ақын бола ... ... ... ... ... де ... ... мен Лермонтов өлеңдерінен аудара
бастайды. «Черкестер», ... ... ... ... ... ... ... осы жылдары аударылған. Сонымен қатар ... да ... ... ... [7, ... жыл – Ілияс Жансүгіровтің өмірі мен творчествосында ... ... жыл. Бұл оның ... ... қатарына кандидат болып
енген жылы. Коммунист ақынның творчествосы сол жылы ала-бөтен кең ... ... ... мен ... ... да тереңдей, саяси жағынан
ұштала да өткірлене түскенін байқаймыз. Азасы бүкіл ... ... ... ауыр ... басқа ақындармен бірге Ілияс та үн қосып,
арнаулы өлең жазды. «Ленин өлді» деген өлеңінде ол ұлы ... ... ... таң ... ... ... ... жұртты жарыққа алып
шыққан капитан бейнесінде суреттей келіп:
Еткен іс, айтылған сөз, салған ұран,
Қорыды қорғасындай ... ... ... ... ... ауытқыған, -
деп түйді. Мұнда ақын бұдан былай адаспай, бақытқа жетудің ... ... ... ... ... ісін, Ленин сөзін, ... ... ... ... ... ... де, ... түсіндіреді. 1923 жылы
Ілияс халықтың қолын бақытқа, бостандыққа жеткізген Ұлы Октябрьге ... ... ... ... Мұна да ол ... мен Лениннің ұлы бейнесін
ұштастыра жырлады. 1924 жылы Орта ... ... ... жасалғанын құттықтап, ақын «Ұлт отауын тіккенде» деген
өлеңін жазды. Ол ... ... ... ... ... серпіні
және оның себебін мына бір «Жаңа әдебиет» деген ... ... ... ... ... жерге жаңа нұр.
Жігермен, іспен,
Еңбекпен
Соғылды жерге жаңа өмір.
Жаңа өмірмен,
Жаңа елмен
Түледі біздің қала, қыр.
Күшті күймен,
Тәтті әнмен
Үдеді біздің жаңа жыр.
Москвадағы Коммунистік ... ... ... ... ... ... ... артып соларды зерттей бастайды.
Сөйтіп жүріп ол ... ... да ... Бұл ... ... ... жылдарға қарағанда, сан жағынан сәл кемірек болғанмен,
сапа жағынан ұтымдырақ, байсалдырақ ... ... ... ... ... ... ... үні де нығырақ,
қуаттырақ. Мұнда біз, алдымен, өндіріс ... ... ... ... ... пен ... атты ... темір қорытатын заводтың сипатын
суреттеп жазған («Заводта») өлеңі мен Жетісуға темір жол ... ... ... соны тақырыпқа жазылғанын атап айтуға болады.
Қызыл темір ... оқ ... ... ... ... ақын әлі ... тыс көрінісінен шығып, жұмысшының ішкі
дүниесіне кірмейді. Ол алғашқы әсерін сырт ... ... ... ... ... ... ... көрген қазақтың
Ойын мына ой орады:
«Бәріне де жан-жақтың
Осындай ... ... ... даласында да осындай заводтар орнайтынына сенген
ақын сол ... ... жол ... ... ... ... қуанатыны
белгілі ғой. «Отарба» атты өлеңінде ол шын ... ... ... шабытқа мінеді.
Ақын жол салынатын ... ... ... одан ... оңды ... сипаттайды.
«Отарба»– Ілиястың поэзиялық дарынының қуатты серпінінен туған
өлең. Ен ... ... ... ... ... ұшан-теңіз кен
байлығын, егіс байлығын халық ризығына емірене ақтарып отырған бүгінгі
индустриялы да ... ... ... кісі ... отыз жыл ... шын ... нағыз ақындық қиялмен түйген болжалды арманына және
қырандай көреген қырағылығына сүйсінеді де ... ... ... ... ... әсерге бөленеді.
Арба келді, Алатау!
Мәңгі марқұм байғұс-ау!
Қалтырар кеудең дірілдер.
Меңіреу, мылқау, құм қоныс,
Керең дала ... ең ... жан ... ... ... қалмас, қазылар.
Елдерің жатқан өңірде,
Ерлерің жортқан беліңде
Заводтар зәулім азынар.
Асқағы – ... ... – жер ... ... ... бай ... астыққа бай жерлерім,
Дәулетті көлдер мақтанар...
«Отарбадан» кейін Октябрьдің он жылдығына арнап жазған «Ұштасқан
үш тілек» атты өлеңінде де ... ... ... аяқ алысының жақсарғанын
танытты. Мұнда ақын бұрынғы көшерін жел, қонарын сай ... қу ... ... ... ... ... ... еңбекші елін бастап, жарық
жағаға шығарған ұла көсеміміз В.И.Лениннің образын ... ... ... ... көркем картина жасайды. Орыс ... ... ... мен орақ ... ... ... таяқ ... малшысына
қол ұшын беріп, ұлы тілек үстінде достасқан одағын да ақын нақты образ,
сурет арқылы көз ... ... [1, ... ән ... өлеңдерінің ең алғашқы қарлығашы – 1916 жылғы
«Әншіге» дейтін өлеңі. Бұл сарын ... ... ... бұлқ ... ... бара-бара ол «Күй» мен «Күйші» поэмасына құйды да, тау
өзені ... ... ... ... ... ... ... кемерімен теңелген жылым дариядай ұлы арнады терең тұңғиығы теңселе
шалқиды.
Ілияс ... ... ... «Ауылдың алды», «Ағыңды менің
Ақсуым», «Ақшам», «Біздің күз», «Боранда», ... ... ... ... бөлеу», «Домбыра», «Ел шетінде, жау ... ... «Жас ... ... ... ... «Жетісу суреттері»,
«Жалпы сын», «Жетісу ... ... ... «Кім ... «Күн
шыққанда», «Көктемде», «Көлге», «Көші-қон», «Не ... ... ... ... ... ... ... «Тас шешей», «Толғау»,
«Шаттық жыры», «Қазақ қызы», «Қақпан», ... ... ... ... ... ... ... бар ма ... ... ой жоқ ... ... ... жоқ ... ... қолы құрсауда,
Зарлауда жүр «балдырған».
Желк-желк ... жас ... ... майысып,
Селк-селк еткен болды күн
Көтермей белі қайысып.
Ажарлы, ... ақ ... ... ... құрғыр соп-солғын,
Жылдам суып, жай ысып.
1916 [4, 356].
2.2 Ілияс Жансүгіровтің жаңа заман жырлары
1928 жыл Ілияс творчествосында елеулі ... ... ... ... ... оның ... рет ... атты өлеңдер жинағы шықты,
одан бір жыл ... ... ... кіші-гірім жинағы жарық көрген
болатын. «Сағанаққа» ... 7-8 жыл ... ... және ... өлеңдерінің таңдамалылыары енген. Бұрын
өлеңдерінің дені «Тілші» газетінде, бірсыпырасы «Лениншіл жас», ... ... ... «Әйел теңдігі», «Жаңа мектеп» және басқа сол ... ... ... ... ... ... ... келген ақын
енді бүкіл Қазақстан көлемінде өзінің дербес кітабымен танылды. 1928-1932
жылдар аралығында да ақын Октябрь ... ... ... ... ... пен ... баяндап жаңа өлеңдер шығарады. Октябрьдің 11
жылдығына жазған «Ұлы Октябрь» деген ...... ... ... ... ... ... совет дәуіріндегі басшылық ролін
айқынырақ көрсеткен өлең.
Сондай-ақ Ілиястың бұрын өндіріс тақырыбына ... ... ... оның ... заводтв көргенде алған әсерінен туса, «Жаңа
дала», «Алтын қазан» сияқты өлеңдері – ... ... ... ... ... ... ... «Жаңа дала» ... ақын ... ұлы ... оның ... ... өсуін толғайды, біра бұл – жалаң толғау емес, нағыз көтеріңкі
шаттық сезімге (пафосқа) бөленген образы ... Ал енді ... ... ... мұнда нақты бір-ақ өндіріс бейнеленген. Ол – советтік ... ...... ... әсем ... ... бірі. Мұнда
Риддерді қоршаған табиғаттың көркі, Алтай тауының суреті, бойындағы ... ...... – иіп ... Риддердің ішкі-тысқы сипаты және кеше
ғана ауылдан ... ... ... ... ... жатқан жас қазақ
жұмысшыларының пішіндері көркем жасалған. Ауыл ... ... ... ... ... - ... он бір буынды қара өлең түрін кемеліне
жеткізген ... ... ... әрі ... өлең.
Орыс жерін туған жерім деп, жанымен сүйе суреттеу, орыс адамдарының
еңбекшілігін үлгі етіп сүйсіне жырлау, орыс ... мен ... ... ... ... ұлы тілегін қастерлеу. Ілиястың бұрынғы
өлеңдерінде де ұшырасатын («Ресей жері», «Ұштасқан үш ... ... ... осы асыл ... поэзия тілімен сомдап және жайнатып
көрсеткен оның 1930 жылы ... ...... деген ұзақ сюжетті
өлеңі болды. Бұл шығарма 1930 жылы ... ... 25 мың ... ... ... кездегі Москваның ... ... ... ... ... адам ... жоқ, ... мен қазақ
даласының жиынтық образдары бар. Москва – ұлы орыс халқының образы. Ол –
Октябрьдің ... ұлы ... ... ... ... қамқоры. Дала –
ежелден езілген, ... ... пен ... ... қазақ халқының
образы. Енді ол – Октябрьдің арқасында, Коммунистік ... ... ... ... мен ... арқасында азаттық алған, есін
жиған, жаңа өмірге бой ұрған ... ... ... ... ... сол
даладағы жаңа өмірдің жайнай түсуіне тікелей қлғабысын тигізбек ... ... ... ... ... ... ен даласы
құшағын жая, мейірленіп қарсы алады. Москвадан шыққан ... ... ... ... үш тілектің одағы, адал ниетпен аттанған
Октябрь ерлерінің игі мақсаты, ... ... ... жылы ... ...... бәрі ... сурет, терең толғаумен әсерлі берілген.
«Мәскеу – Қазақстан» Ілияс Жансүгіровтің еліміздегі ... ... ұлы орыс ... ... ... ... айқын танып, ақиқат
жырлауда айта қаларлық табысы.
Қазақстанда елеулі әрекетке баланған маңызды оқиға – ... ... бір ғана ... ... екі өлең, бір поэма жазыпты.
Кәмпеске ... ... ... күні «Еңбекші қазақ» газетінде оның
«Біздікі» деген өлеңі жарияланған. Бұл өлеңін жалшы жыры түрінде:
Ішкен ... ... ... кімдікі?
Тапқан, баққан, күткен құл мен күндікі.
Арам тамақ, аластаймыз ауылдан,
Мал да, жер де, ел де, үкім де біздікі! ... ... Осы бір ... ... ... ... жүрегінде байланған
кек, ыза жатыр, сонымен бірге өзінің күшіне сенген қуатты үн бар, ... ... тура ... бар. Ақын сол ... сол ... ... ... аузына тауын салады, дәл айтқызады [9, 58].
«Кәмпеске» атты поэманың басты қаһарманы – сана-сезімі ... ... Олар ... ... ... ... Мұқан
деген обыр байды кәмпескелеп жер аудару әрекетін өз қолдарымен ... ... сұм ... күн ... ... ... ашады. Ішіне қан
қатып, ашынған Мұқан позбен белгісіз тарапқа кетер алдында жермен қоштасу
түрінде былай дейді:
Қуарған ... ... ... қу ... құрыған аруақ!
Қош, жау елі!
Қош, қу қоныс,
Бұйырмаған топырақ!
Қаншама уыт, ... эәр ... ... ... бірақ амалы
құрып бара жатқан тап жауының типіне ... ... ... ... шиыршық атқан драмалық түйіні де осы жерде.
Ілиястың сол жылы ... ... ... ... ... ... ... мәселесін кеңінен толғап, үлкен заман мәселесі
етіп топшылау кездеседі. Бұл заман қай ... ... ... қоя ... ... өз ... ... ерікті , күшті еңбекші халықтың заманы дейді
ақын. өзінің поэзиясына дем беретін де, күй ... де осы ... мен жаңа ... ... ... ... ол.
3. Ілияс Жансүгіровтің әлемге арналған ақындық үні
Халықаралық жағдай мен жер жүзілік оқиғалар, империалистерге ... ... ... мен ... қозғалысы мәселелері – әр
жылдары-ақ ақынның назарын аударып ... ... ... ... бұл ... ... орын ... Капиталистік елдердің ала
ауыз дипломатиясын мазақтап, ол – 1922 жылдың өзінде ... ... ... ... ... өлең ... ... Оның бер жағында
капитализм дүниесін сұр жылан образында алып жазған «Қос аяқ» ... 1928 жылы ... ... журналына бастырды. 1926 жылы май айында
Англияда күшпен басылған көмір кеншілерінің көтерілісіне ... ... ... ... ... 1928 жылы ... жинағында шықты. 1925 жылы
«Тілші» газетінде «Комунна» деген өлең ... ақын ... ... Коммунасы қаһармандары бастаған ұлы істі Совет ... ... ... ... ... идеясы күндердің күнінде дүние ... ... ... ... жыр қозғады. 1929 жылы ... ... ... ... ... Виктор Гюгоның «Қырғында» деген
революциялық өлеңін өазақшаға ... ... [10, ... ... ... жазған шығармаларының ішіндегі ең
биік шыңы – 1929 жылы ... ... ... шыққан «Гималай» атты
даңқты өлеңі.
Ақ ... ... қар ... төсін арда еміп,
Анасындай алтын күн,
Сел жіберіп бір жауып,
Жел жіберіп бір желпіп,
Ауық-ауық құшақтап,
Әлсін-әлсін нұр сеуіп,
Есейген асқар Гималай...
Сол ... нұр ала ... ... ... тар...
Гималай асқар неге олай?
Буырқанып, бұрсанып,
Бұлттанып, құрсанып,
Бірде жылы, нұрланып,
Бірде ашулы, томасарып,
Бірде торғын жұмсарып,
Көк үйрілген анадай...
Сол ... сүт ... ... ... ... асқар неге олай?
деп басталатын өлеңде ақындық жүрегінен ең ардақты сезімі ақтарылған.
Жемісі ... ... ... ... ... ... қыран әуелеп,
Андыздап ара бал сорып,
Шешегін шымшып көбелек.
Құндағы ну, ... ... ... борша, арша арқа,
Гималай асқар неге олай?
Бұлт ... ... күн ... бұрқақтың астында
Қиналған бір үн шығад.
Қиналад та, күңіренед.
Асқар әлде тұншығад,
Басқан оны қай кұдай?
Түсті ме екен найзағай?
Жатыр ма екен жау ... ... неге ... [1, ... ... әсем ... кестесі тігілген, асыл сөздердің маржаны
тізілген. Ал енді:
Гималай - ... ... - ... түндігі.
Мұз туырлық, қар үзік,
Түрілмеген бір күні, -
деген шумақта сол кездегі қазақ ұғымына таныс киіз ... ... ... ... ... ... ... – Ілияс шығармаларының ... ... ... мазмұны мен түрі қиысқан, төрт тақтасы түгел жатық, тыңнан
ойғандай тұтас, қорытып ... сом, ... ... ... Оның ... нақ, шын өмірлік идея. Оның екпіні мен әуені шын ... ... ... ... ... ақын ... ... шыққан.
Ленин бір кезде Шығыс пен Азия елдерінің империализмге ... ... ... ... ... жіті болжап
айтқан болатын. «Гималайда» ... сол жау ... ... ... ауыр
күйін суреттей келіп, оның бойындағы алып қуатын, алдағы жарқын ... ... ... ... ... ... қиялын ұштастырады:
Гималайда қуат ... оны ... ұлы от ... тұр, ... улы оқ ... ... ... болар, болғандай ...
Көксеп күн мен көк орай,
Дейтіндерге неге олай?
Айтар сонда Гималай!
Бүгінгі отаршылдықтың ... ... өз ... өзі ... ... түскен Азия, Африка елдері Ленин болжалының өмірлік,
даналық болжал екеніне айқын айғақ ... ... ... олар ақын ... өмір ... сәйкес, революциялық идеядан пайда болған негізді,
қисынды қиял екеніне ... ... бола ... ... ... ... ... Жансүгіров – аса ірі талант иесі. Ол қазақ әдебиетінің ... ... ... ... осы әдебиеттің негізін салушы, үлкен
тірегінің бірі болды. Әсіресе оның ... ... зор. ... ... жиырма шақты жыл өмірі қазақ совет әдебиетінің алғашқы кезеңдерімен
тұтасады, яғни ол осы ... ... ... шығып, бірге жасасып
келеді. Сондықтан өзі негізін салысқан жас әдебиеттің ... ... ... ... ортақ, бәрінде оның үлесі бар. Күннен-күнге,
жылдан-жылға үздіксіз өсіп, ... ... осы ... ... ... ... мен ... Ілияс творчествосына да тән. Сондай-ақ
қазақ поэзиясының жалпы дәрежесіне тән ... мен ... ... да жат емес. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... айтарлық жайттар көп. Жүйрік те
асқақ ақын ... ... ең ... әдебиетке қадам басқанда, үзіп-
шалып қана оқыған, ортадан төмен білімі бар, ауылда өскен ... ... ... ... бар ... ана ... ауыз ... Абай мен Ыбырайдың,
Махамбет пен Шернияздың, Сұлтанмахмұт пен Сәбит ... ... ... ... ақындарының, әсіресе татар ақыны Ғабдолла Тоқайдың
шығармалары болатын. ... ... ... нәр ... ұрық сепкен
үлгілер осылар.
Ілияс талантының жылтыраған көзі, тамыр жайған топырағы оның ... ... ... ... өлеңдер дәптерінен-ақ көрініп тұр. Мұнда Абай
поэзиясының әсері айтпай танырлық. Оның ... ... ... ... Отанын сүйгіш сезімі, қорлыққа, әділетсіздікке төзбеуі, жаман
мінез, қылықтар мен әлеуметтік міндерді сынап, ... ету ...... де салты. Абай «Жасымда ғылым бар деп ... ... ... ... ала ... деп опық жесе, жиырма жылдан кейін Ілияс
білім алу мәселесін енді теңдік алу мәселесімен ... ... ... біл, ... ... заманыңнан хабарлас!
Ынта салсаң, білім туын қолға алсаң,
Теңдік тиер, ешкім күйе жаға алмас, -
дейді. Бұл – ... мен ... ... пен ... ... ... жолы. Ілиястың «Біздің жазда» деген өлеңі – ... ... ... ... ... те ... ... деген
өлеңдегі жазғы түннің суреті мен жастардың махаббаттық жолығысуының да,
жоғарыда айтқандай, «Желсіз ... ... ... көп жері ... ... қооғамда алатын орны мен атқаратын ролін Ілияс Абайша ұғынады.
Оның «Жанды сөз» деген екі ... ... ... өлең сөз бен ... ... ... ... өлеңдерін еске түсіреді.
Ұйықтап жатқан көңілді өлең түртер,
Қайғы, ... ... ... ... ... шаң ... осы өлең бетім сүртер.
Өлең, мақал, жаңылтпаш, ертегі, жыр
Мұның бәрі жанды сөз, ішінде ... сәні ... ... ... жұрт ... талассыз осыған құл!
Ауылда өскен жас ақынның туған ел әдебиетіне – халықтың асыл
сөзіне - бұл ... таң ... ... ... ... тікелей
әсері тигендігі даусыз. Мұны Ілияс өлеңдерінің құрылысынан да ... ... Абай ... үлгілер Ілияста өте кең орын ... ... ... ... ... ... ... «Сегіз аяқ» пен
«Бойы бұлғаңның» үлгісімен жазған Ілияста «Қалпымыз», «Шым-шытырық» ... бар [4, ... ... ... Абай ... игі әсерін
және Ілияс шығармаларында Абай ... ... ... ... тағы ... жатқан мысалдармен көрсетуге болады. Орыс поэзиясының Абай қоданған
шалыс ұйқас үлгісі Жансүгіров ... ... ... ... ... ... жалыны,
Жердің жүзін жарық етер.
Жарылқар жалшы, жарлыны,
Жаңа жұрт жасар, қарқ етер.
Жалпы ассонанс пен аллитерация – Ілияс поэзиясында табиғи ... орын ... ... ... Олар ... ... ағылып, құйылып
отыратын секілді. Мысалы: «Таяғым таптым, таяндым», «Айдалам, Арқам,
аулым», «Сағанағы ... ... ... ... сияқты жолдардан
ешбір дыбыс қуып қиналушылық немесе ... ... ... ... соңғы сөздері ған емес, басқы сөздері мен ішкі ... де ... ... көп ... ... ... ... поэзиясының үш
жолы қатарынан ұйқасатын өлең ... де ... ... ... табылады. Сол сықылды, егіз ұйқастан дербес өлең шумағы
жасалатын классикалық шығыстық және ... ... ... де Ілияста
ара-кідік ұшырасады. Мысалы,
Ел ешкісін ... ... көк ... жайса,
Шұбар ала шешектер,
Шудаланған көк шөптер.
Сөйтіп, Абай қолданған өлең үлгілерінің барлығы дерлік Ілияс
поэзиясынан кең орын ... ... Бұл - өлең ... ... ғана ... буын саны ... де айтылуға тиісті пікір. Қазақтың
он бір буынды қара өлеңін барлық кезеңде ... ... ... ... ... қалыптасқан төрт буынды, алты буынды, жеті және ... жыр өлең ... де ... қолданып, үнемі құбылтып. Құлпыртумен
келді. Осымен біреге Ілияс үш буын, бес буын өлеңдердің де ... ... ... ... өлең түрлерімен қабат, басқа да ... мен ... ... тұратыны мәлім. Соның ішінде ақынның
үні, арыны, лебі, тынысы, тілі, сарыны, бейнелеу тәсілдері ... ... ... ... ... мен ... – оның ... өресіне
сәйкес өмір шындығын көркем бейнелеуге қызмет етіп, талантын, поэзиялық
күш-қуатын, шеберлігін танытатын ... мен ... ... ... ... тура және тікелей оның
идеялық ... ... ... білімнің молайып, өмір
тәжірибесінің бірте-бірте ... ... ... ... ... Оны ... ... жылға тарта творчестволық жолынан көруге
болады. Айталық, лиястың ... ... ... ... халық поэзиясының ықпалы байқалады. Ол ... «Бет ... ... ... тура ... ... сарынымен жазған өлеңдерін өз
алдына қойғанда, ... ... ... мен әсері өлеңдік үлгі түрінде,
образдық сөз ... ... ... ... ... түрінде жазушының
тіпті барлық кезеңдегі шығармаларында атой беріп ... ... ... ... ірі ... бірі «Құлагер» поэмасының өзінде халық
поэзиясымен жымдасып кеткен қыруар образдары мен ... бар. ... ... ... ... оның әсем ... осы ... творчестволық жолмен мол және өзінше ... ... ... ... ұлттық байырғылығында. Қазақ халқының ғасырлар бойы
санасында қорып, шыңдалған, ... өтіп ... асыл ... ... ... ... тұрмысына байланысты бейнелері Ілияс
поэзиясының қаны, ажары, ... ... ... ... ... ... ... «Аспанның төсін арда еміп», «Жынды ... ... ... ... ... «Аэроплан аспанда бұлт ... ... ... ... еді ... бақайшағы», -
деген сықылды өлең жолдары осыны ... [4, ... ... тән зор бір ... – оның ... ... үн, ... леп. Не жайында, қандай күйде жырласа
да, ақын шын ... ... ... ... ... жүрек сыры
ақтарылып, ыстық сезімі жалын атады. Оған салқындық, селқостық яки жалған
сезім жат. ... пен ... ... Ілияс аулақ. «Кеңесті
далам», «Айдалам, ... ... ... бай кендерім, астыққа ... ... ... ... көмегіңе біз мұқтаж», «Аулым, келді
отарба, бауырым жеттің қатарға», «Бауырым, кең ... ... ... ... жасарсын» деген өлең жолдары, жүректің тек қана ... ... ... ... поэзиясына айрықша әр, ажар, әсерлі күш
беретін де осы – ... ... леп. Ол – оның ... ... ... сүйген ең ардақты сезімі. Оның көкірегін жырып шыққан ақындық үнінен
жалған, жат мақам табу ... ... ... ақындық таланты тура
және тікелей оның идеялық көзқарасының ... ... ... өмір ... ... ... ... үнемі дамумен,
жетілумен келді. Оны жазушының жиырма жылға ... ... ... болады. Айталық, лиястың алғашқыкезеңдегі поэзиясында Абайдың
әсерімен ... ... ... ... ... ...... драмашы, прозашы, оның ... ... ... ... ... ... ... терең
идеялы, көркем мүсінді, эпикалық кең ... ... ... мәні ... ... оқырманның ойына ой, сезіміне сезім қосады,
қиялына қанат бітіреді, эстетикалық ләззат ... ... ... ... [2, 51].
Ілияс Жансүгіров – аса ірі талант иесі. Ол қазақ әдебиетінің
барлық жанрында үлкен ... ... осы ... ... салушы,
үлкен тірегінің бірі болды. Әсіресе оның ақындық еңбегі зор. Ілиястың
жазушылық ... ... ... жыл ... қазақ совет әдебиетінің алғашқы
кезеңдерімен тұтасады, яғни ол осы ... ... ... шығып, бірге
жасасып келеді. Сондықтан өзі ... ... жас ... мен ... бәріне Ілияс ортақ, ... оның ... ... ... ... ... жетіліп келген осы
әдебиеттің алдында тұрған маңызды мәселелері мен ... ... да ... ... қайнар бұлақ көзінің бірі – орыс
әдебиеті. Бұл ... ақын ... Абай ... нәр алса, кейін орысша түп
нұсқалардың өзінен оқып сусындайтын ... ... орыс ... Лермонтов, Некрасов поэмаларын аударды. М.Горькийдің ... ... ... ... де өлең ... де ... ... мен Д.Бедныйдан көбірек тәлім алып, Ілияс поэзиясының саяси
өткір , нағыз партиялық, ... ... ... ... ... ... орыс классиктерімен қабат, дүние жүзі
классиктері Гейне мен Гюгодан, ... ... ... ... ақыны
Ә.Лахутидан, замандас орыс ақындары В.Маяковский, ... ... ... ... ... ... оның дүние жүзі
поэзиясына үңіліп, үнемі үйренуде, ізденуде болған ақын ... ... ... ... бәрі ... ... ... шыққан емес.
Оның ішінде асығыс жазылған, яки сәтьсіз шыққан әлсіз, ... ... ... сөзі көп, ... үстірт, риторикалы нанымсыз өлеңдер
де бар. Мұндай ... ... ... алғашқы дәуірінде, әйтпесе
шығарманы әлі ... ... тың ... ... ... суыт ... реттерде туған («Қуат» пен «Жорық» поэмалары және
1931-1932 жылдары ... ... ... жазылған кейбір өлеңдері).
Әйткенмен, тұтас алғанда, Ілияс лирикасы – ... ... ... ... Ол өрен ... ... ақынның тегеурінді талантынан
туған жоғары идеялы, шыншыл, қуатты поэзия [5, 282].
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Ілияс Жансүгіров, Бес ... ... ... ... том. – ... 1986 ... ... Қ. Қазақ лирикасындағы стиль және бейнелілік. Монография. –
Павлодар, «Эко», 2000жыл.
3. Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы, 2002 ... ... ... ... ... мен ... – Алматы, «Жазушы»,
1974 жыл.
5. Мухамеджан Қаратаев, Т. Нүртазин, С. ... ... ... ... ... ... 1987 жыл. ... Ілияс Жансүгіров, «Құқ», - Алматы, 1989 жыл.
7. «Қазақ әдебиеті» газеті, 2008жыл, № ... ... ... ... ... әдебиеті. Лекциялар курсы. – Алматы,
«Қазақ университеті», 2002 жыл.
9. Қазақ әдебиетінің тарихы. – Алматы, «Ғылым», 1957 жыл.
10. ... ... ... www.google.kz.
11. «Егемен Қазақстан» газеті, 2011 жыл, № 5-9.
12. Нұрғали Р. Қазақ ... ... ...... ... ... ... мектебі» журналы, 2010-2012 жылдар, №1-9.
14. Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің тарихы. Оқулық. – ... ... ... Елеукенов Ш. Замандас парасаты. – Алматы, «Жазушы», 1977 жыл.
16. Историко-литературный ... ... и ... ... Под ... Л., ... 1977, с 295.
17. Неупокоева И.Г. Революционно-романтическая поэма первый половины ... Опыт ... ... М., 1977, с ... ... Е. Мағжан Жұмабаевтың поэзиясындағы романтизм 10.01.08
-әдебиет ... ... ... ... ... ... ... алу үшін дайындаған диссертацияның
авторефераты. - Алматы 1997ж. 30 ... ... М. ... - ... ... 1992. 477б
20. Құнанбаев А Шығармалары - Алматы 2004
21. Кәрібаева Қазіргі қазақ әдебиетінің көркемдік даму ... ы ... 2001-312 ... ... А. ... романтизмі // Қазақ әдебиеті 2007
23. Қанарбаева Б . Мағжан поэзиясындағы фольклорлық сарын -А.2001
24. Қанарбаева Б. ... ... ... .,2007 -529 б

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ж.аймауытов шығармашылығы. ғ.қарашев шығармашылығы. б.күлеев - лирик ақын. с.сейфуллин, і.жансүгіров, б.майлин шығармашылықтары26 бет
І. Жансүгіровтың шығармашылығы11 бет
Мұхит Мерәліұлы3 бет
Лирикадағы психологиялық көңіл-күй7 бет
Лирикалық шығармалардың түрлері және оның оқытудың мақсаттары32 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
І. Жансүгіровтің шығармашылығы23 бет
І.Жансүгіров поэмаларындағы драматизм78 бет
Іліяс Жансүгіровтың өмірі мен шығармашылығы13 бет
Ілияс Жансүгіров2 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь