М. Жұмабаев

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1 АҚЫН ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ РОМАНТИКАЛЫҚ САРЫН ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.1 М.Жұмабаев поэзиясының тақырыптық ауқымдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.2 Лирикалық каһарман . ақын бейнесінің айнасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2 М.ЖҰМАБАЕВ ПОЭМАСЫНЫҢ ТАБИҒАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.1 Ақын шығармашылығындағы ерлік рухының бейнеленуі ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.2 Мағжан поэзиясының поэтикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Курс жұмысында М.Жұмабаев поэзиясындағы романтизм қырлары арнайы түрде қарастырылып отыр. Романтизм проблемалары Мағжан шығармашылығына ғана байланысты емес, жалпы қазақ әдебиетінің тарихын ғылыми танымнан өткізуде де өзіндік орны бар теориялық мәселе. Курс жұмысында қазақ әдебиетіндегі романтизм арнасы да сөз болып ондағы ақын поэзиясының орны, аталған іргелі әдеби бағыттың дамуына қосқан үлесі, өзіндік жаңашылдығы айқындалады. Әрі суреткердің негізгі бейнелеу тәсілі мен реализм, сентиментализм, символизм сынды көркемдік әдістерінің өзара байланысы, сабақтастығы сөз болады. Сөйтіп, романтизмге ерекше мән беріліп, жалпы бейнелеу тәсілдерінің эволюциялық тенденциялары мен диалектикалық бірлігіне талдау жасалынады.
Курс жұмысының өзектілігі: М.Жұмабаевтың әдеби мұрасы соңғы жылдардағы қазақ әдебиеттану ғылымында әртүрлі қырынан зерттелініп, қарастырып келеді. Алайда оның арналы ерекшеліктерінің бірі болып табылатын бейнелеу тәсілдері жөніндегі мәселеге қажетті деңгейде назар аударылмай жүр. Соның нәтижесінде, ақын поэзиясының ең негізгі бейнелеу тәсілі – романтикалық тәсілдің идеялық-көркемдік мазмұны да арнайы зерттеу нысанасына айналды.
Курс жұмысының мақсаты: Мағжан Жұмабаевтың көркем шығармаларындағы, жалпы қазақ әдебиеті тарихындағы ақын романтизмінің табиғатын, маңызы мен орнын айқындау. Аса көрнекті суреткердің лирикасы мен поэмасындағы романтизмнің туу,қалыптасу себептерін ашып, қоғамдық жағдайлармен байланыстыра отырып, олардың идеялық-эстетикалық ерекшеліктерін қарастыру.
Курс жұмысының міндеті: Ақын романтизмінің тарихи-әлеуметтік, әдеби-эстетикалық және философиялық негіздерін көрсетіп, оның ұлттық табиғатына ерекше мән беру; Қаламгер лирикасындағы романтизмді тақырыптық, әрі хронологиялық жағынан қарастыра отырып, оның ішкі ағымдарының идеялық-көркемдік мазмұнына сипаттама жасау, олардың даму процесін ашу; Романтикалық поэма саласындағы ақындық ерекшелігі мен көркемдік жетістіктеріне көңіл бөлу; Суреткер поэзиясындағы романтзмді қазақ әдебиеті тарихындағы романтизм бағытының ірі көрінісі екендігін таныту; Романтикалық бейнелеу әдісі арқылы келген ақынның жаңалықтарына тиісті бағасын беру; М.Жұмабаев романтизмін әлем әдебиетіндегі кейбір романтиктермен өзіндік ерекшеліктер және ұқсас қырлары тұрғысынан бағалау; Ақынның негізгі бейнелеу әдісінің сыр-сипатын толымды ашу мақсатында, оның шығармаларындағы өзге де көркемдік әдістер ерекшелігін баяндап, олардың табиғи бірлігін айқындау.
Зерттеу жұмысының нысаны: Ақынның романтикалық лирикасын мазмұнына қарай жүйелеп, олардың романтизмнің әртүрлі ағымдарына қарай топтастырылуы. Қаламгердің романтикалық поэмаларының табиғатын ашып көрсету. М.Жұмабаев шығармаларының көркемдік бейнелеу тәсілдерін таныту, жалпы ұлттық сөз өнері тарихындағы маңызды әдеби- көркем құбылыстың қыр-сырын анықтау.
Курс жұмысының құрылымы: Жұмыс кіріспеден, негізгі екі тараудан, қорытындыдан тұрады. Соңында пайдаланылған әдебиеттердің тізімі берілген.
1. Аймауытов Ж. Мағжанның ақындығы туралы. Жинақта: Бес арыс. Алматы, 1992, 278б
2. Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. Алматы, 1969ж. 205 б
3. Қоңыратбаев Ә. Қазақ әдебиетінің тарихы. Алматы, 1994,189 б
4. История всемирной литературы. В 9-ти томах т.М.,1989 12-13б
5. Бердібаев Р. Ақын тағдыры .Жинақта: Бес арыс. Алматы, 1992, 336
6. Әуезов М. Әдебиет тарихы. Алматы, 1991, 231-232 б
7. Поспелов Г.Н. Проблемы исторического развития литературы. М., 1972. 105б.
8. Гуляев Н.А. «Социально-эстетическая сущность романтизма» . Жинақта: Русский романтизм. М. 1974, 7 с.
9. Аймауытов Ж Мағжанның ақындығы туралы .Жинақта:Бес арыс.Алматы.1992, 290 б
10. Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы, 1992, 344 б.
11. Ахметов З. Абайдың ақындық әлемі. Алматы, 1995, 253 б.
12. Елеукенов Ш. Мағжан. Өмірі мен шығармагерлігі. Алматы, 1995, 199 б.
13. Кәкішев Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. Алматы, 1994, 228б.
14. Нұрғалиев Р. Телағыс. Алматы, 1988, 209 б.
15. Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері. Алматы, 1995, 137б.
16. Историко-литературный процесс. Проблемы и методы научения. Под ред. А.С.Бушмина. Л., «Наука», 1977, с 295.
17. Неупокоева И.Г. Революционно-романтическая поэма первый половины ХІХ в. Опыт типологии жанра. М., 1977, с 50.
18. Тілешов Е. Мағжан Жұмабаевтың поэзиясындағы романтизм 10.01.08 -әдебиет теориясы 10.01.02.-қазақ әдебиеті. Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған диссертацияның авторефераты. - Алматы 1997ж. 30 б
19. Жұмабаев М. Шығармалары - Алматы, "Жазушы", 1992. 477б
20. Құнанбаев А Шығармалары - Алматы 2004
21. Кәрібаева Қазіргі қазақ әдебиетінің көркемдік даму арналар ы Астана «Елорда». 2001-312 б.
22. Кемелбаева А. Мағжан романтизмі // Қазақ әдебиеті 2007
23. Қанарбаева Б . Мағжан поэзиясындағы фольклорлық сарын -А.2001
24. Қанарбаева Б. Мағжан символист -Алматы .,2007 -529 б
        
        М.ЖҰМАБАЕВ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................5
1 АҚЫН ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ РОМАНТИКАЛЫҚ САРЫН...............................7
1.1 ... ... ... ... ... каһарман – ақын ... ... ... ... Ақын ... ерлік ... ... ... жұмысында М.Жұмабаев поэзиясындағы романтизм қырлары арнайы түрде
қарастырылып отыр. ... ... ... ... ... ... жалпы қазақ әдебиетінің тарихын ғылыми танымнан өткізуде
де өзіндік орны бар теориялық мәселе. Курс ... ... ... ... да сөз ... ондағы ақын поэзиясының орны, аталған іргелі
әдеби бағыттың дамуына қосқан үлесі, өзіндік жаңашылдығы ... ... ... бейнелеу тәсілі мен реализм, сентиментализм, ... ... ... ... ... ... сөз болады.
Сөйтіп, романтизмге ерекше мән беріліп, жалпы ... ... ... мен ... ... ... жасалынады.
Курс жұмысының өзектілігі: М.Жұмабаевтың әдеби мұрасы соңғы жылдардағы
қазақ ... ... ... ... ... қарастырып
келеді. Алайда оның арналы ерекшеліктерінің бірі болып табылатын бейнелеу
тәсілдері ... ... ... ... назар аударылмай жүр. Соның
нәтижесінде, ақын поэзиясының ең негізгі бейнелеу тәсілі – ... ... ... да арнайы зерттеу нысанасына айналды.
Курс жұмысының мақсаты: ... ... ... ... ... ... тарихындағы ақын романтизмінің табиғатын, маңызы мен
орнын айқындау. Аса көрнекті суреткердің лирикасы мен ... ... ... ... ... жағдайлармен
байланыстыра отырып, олардың идеялық-эстетикалық ерекшеліктерін ... ... ... Ақын романтизмінің тарихи-әлеуметтік, әдеби-
эстетикалық және философиялық негіздерін көрсетіп, оның ... ... мән ... Қаламгер лирикасындағы романтизмді тақырыптық, әрі
хронологиялық жағынан қарастыра ... оның ішкі ... ... ... ... ... олардың даму процесін ашу;
Романтикалық поэма саласындағы ... ... мен ... ... ... ... ... романтзмді қазақ әдебиеті
тарихындағы романтизм бағытының ірі көрінісі екендігін таныту; Романтикалық
бейнелеу әдісі арқылы келген ... ... ... ... ... романтизмін әлем әдебиетіндегі кейбір ... ... және ... ... ... бағалау; Ақынның негізгі
бейнелеу әдісінің ... ... ашу ... оның ... де ... ... ... баяндап, олардың табиғи бірлігін
айқындау.
Зерттеу жұмысының нысаны: Ақынның ... ... ... ... олардың романтизмнің әртүрлі ағымдарына қарай топтастырылуы.
Қаламгердің романтикалық поэмаларының табиғатын ашып көрсету. ... ... ... ... таныту, жалпы ұлттық сөз өнері
тарихындағы маңызды әдеби- көркем құбылыстың қыр-сырын анықтау.
Курс жұмысының құрылымы: Жұмыс кіріспеден, ... екі ... ... ... пайдаланылған әдебиеттердің тізімі берілген.
1 АҚЫН ПОЭЗИЯСЫНДАҒЫ РОМАНТИКАЛЫҚ САРЫН
1.1 М.Жұмабаев поэзиясының тақырыптық ... ... ... ... әлеуметтік, әдеби-
эстетикалық жән ... ... ... ... ... ... бөлінген. Қандай да болмасын әдеби бағыт, ... әдіс ... бір ... ... ... құбылыстардың
жемісі екендігі мәлім. Романтикалық бейнелеу тәсілінің де сондай тарихи –
қоғамдық негіздері ... ... оның ... ... ... байланыстырса [1, 2б], Қ.Жұмалиев оны феодалдық формация орнына
өзге қоғамдық қатынастардың «қанатын кең жая бастауынан» ... [2, ... ... ... ... ... әлем әдебиетіндегі осы
бағыт өкілдерінің шығармашылдығы да көрсетіп ... ... ... романтизм тәжірибелері де қажетті ... бола ... ... орта ... қазақ даласына буржуазиялық қарым- ... ене ... ... ... ... ... ... тұрмысына, салт-дәстүріне, сана-сезіміне кері ықпалы
Д.Бабатайұлы, Ш.Қанайұлы т.б. ... ... ... ... орнықтыра бастаған қоғамдық институттарды, әрі оның
отарлау ... ... ... ... ... ... ... XX
ғасыр басындағы ақындардың да шығармаларынан көрініс тапты. ... ... бұл ... ... пен ... сол заманның алғашқы
сыншылары болып оны романтизм ... ... Ол ... ... ... ... Жүсіп, Базарлар жаңа жағдайда жаңғырта жырлайды»-
деп жазады [3, 12б]. ... ... түрі ... да, негізінен,
бостандық, тәуелсіздік, азаттық идеяларымен сабақтаса ... ... ... ... ... ол ... мазмұнда болып келеді. Әлем
әдебиетінің сан ғасырлық тәжірибесін ... ... ... «Дүние жүзі әдебиеті тарихының» романтизм дәуіріне ... ... ... ... ... туып қалыптасуы—екі іргелі
тарихи – әлеуметтік себеп ... ... Оның ... ... ... ... ... елдердің әдебиетіне», екіншісі-
«бөтен елдердің ұзақ уақыттық билігінен тәуелсіздігін жеңіп алу жолындағы
халықтардың әдебиетіне» тән ... ... [4, 336б]. Осы әлем ... даму ... ... ... ғылыми тұжырымды
елесек, онда қазақ сөз өнері тарихындағы ... туып ... ... ... себептен ізденісіміз дұрыс болады. ... ... ... ... Германия т.б. Еуропа
әдебиеттеріндегі романтизмнің тууына XYIII ғасыр аяғындағы Ұлы ... әсер ... ... ... ... ... сай жеке адам
бостандығы, еркі алдыңғы қатарға шықса, отаршылдық саясатқа ... ... ... ... ... тәуелсіздігі мен
азаттығын көтеру, өзге елдің езгісінен туып ... ... ... ... ... ... ... әсерін сынау етене
жақын. М.Жұмабаев поэзиясындағы романтизмге осындай себептер ортақ ... ... ... ... ... ... ұлт- ... ояну дәуірінің және кейініректегі кеңес саясатының ықпалы ... бұл ... ... ... негіздері ретінде
көрсетіледі.
Кеңес өкіметінің орнауы, оның әміршіл-әскери саясаты Мағжанның
бірқатар ... ... ... ... ... Большевиктік
тәртіптерге көңілі толмаған ақын өз заманының шындығына, өткен дәуірлердегі
қазақтың еркін дәуренін қарсы қоя суреттейді.Мұндай қарсылық реализмдегідей
әлеуметтік ... ... сын ... ... ... ... наразылық болып отырады. М.Жұмабаевтың мұндай шығармаларында
бірінші қатарға қоғамның ... ... ... ... ... ... мен ... шыққан. Бұл романтизм еді [5, 336б]. Мағжанның мұндай
шығармаларының қатарына бірнеше ... ... ... ... ... «Батыр Баян» поэмаларын жатқызамыз.
Мағжан романтизміне, сөз жоқ, өз дәуірінің азаттық аңсаған әдебиетінің
де ықпалы болды. Мұндағы мәселені ... ... ... әдеби әдіске әсері
төңірегімен шектемей, ұлттық сананы оятуға арналған идеялардың бейнелеу
тәсіліне әсерімен ... ... ... ... ... қаламгерлердің шығармалары Мағжан ... әсер ... ... ... «Қазақ», «Айқап» сынды ұлттық басылымдардың
мазмұны да романтик болып ... ... ... идеялық мақсатына
соқпай өткен жоқ. «Қазақ» газетінің ... ... ... ... ... ... аса ... бағалаған еді [6, 231б].
Бұл әдеби бағыттың теориясы мен тарихына ... ... ... қайнар көздері ретінде ауыз әдебиеті мен ... ... Ауыз ... халықтық сипаты абсолютті идеяларды көтеруі,
суреттеудегі универсализм мен шарттылығы ... ... ... ... ... ... негізгі белгілерінің іргетасын
қалады. Мағжанның аңыздық, ... ... ... ... аңғарамыз.Өзінің туу тарихында романтизм сентиментализм ... ... ... ... мен тұрмыс тауқыметіне ұшыраған
жандарға аяушылық білдіретін сентиментализм қазақ әдебиетінде қазақ қызы
мен кедейдің ауыр өміріне ... ... ... сұлу », «Шын ... », ... », ... сұлу»
өлеңдерінде сентименталистік ... пен ... ... ... субьективтілік, сезімшілдік жағынан даярлады
да оның алғашқы сатысы болды.
Әдеби бағыт, көркемдік әдіс тарихи-әдеби ... ... ... ... ... бір ... ... де жатады. Орыс ... ... ... ... ең ... мәселе деп санайды
[7, 105б]. Материалдық дүниеден гөрі адамның рухын бірінші ... ... ... да, ... ілгері оздырып жіберетін идеалистер еді.
Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... дамуынан да өзінің идеалды арманы мен қиялын ... ... ... содан барып ішкі әлеміндегі субьективті пікірлерге
бейім тұратын, баршасын романтикалық идеалға ... ... ... ... ... өзін ... ... өткізіп, соған
телулі етіп суреттейтін суреткерді материалист еді дей қоймасақ ... ... ... де ... ... Мағжанның идеалист
қаламгер екендігін кезінде Ж.Аймауытов та жазған [1].
Мағжанның алғашқы әдеби тәжірибелерден шығандап шырқап қаламының ... таба ... ... ... ... тұспа
-тұс келеді.Азаттық күніні аңсаған қайраткер азаматтардың саяси-мәдени іс-
шаралары, «Қазақ», ... ... ... ояну ... ... табиғаты әсершіл жас дарынды жігерлі де, ... ... ... ... ... ... 1914-15 жылдар шегінде М.Жұмабаев
лирикасына өршіл пафос ене бастайды.Бұл өлеңдер идеясы ... ... ... еді. ... тек таң ... «Жер ... »,«Тез барам
» өлеңдерінен басталатын төңкерісшілдік рух ... «Мен ... ... ... ... ... деген үзілді-кесілді
қарсылық, оны өзгертуге деген күмәнсіз сенім, абсолютті идея, ... ... ... романтизміінң басты қасиеттері.
Осыдан ... ... ... ... орын, уақыт нақтылана бермейді,
мұнда субьективті тілек өзінің қалауына орай обьективті болмысты ретке
келтіруші, ... ... ... ... ... көрінеді.Ол ірі
қоғамдық мүддеден туған орасан мақсат. Романтик ... ... осы ... істі ... ... болады. Ақынның
төңкерісшілдік романтизмі тереңдей ... ... идея ... ... ... ... «От» циклына енетін «Күншығыс», «Пайғамбар»,
«От» өлеңдері осындай мазмұнға құрылған. Циклды әсіресе, ... ... ... жағдай шарттылығы анық байқалады.Сондай-ақ бұл өлеңдердің
«идеялық-көркемдік арқауында асқақ арман, көтеріңкі пафос бар» [8, ... » ... ... жағынан да, пішіні жағынан да жаңашыл туындылар болды.
Ақынның төңкерісшілдік романтизмінде ұлт азаттығы едеуір ... ... . ... ... ... жеке ... бостандығы мен еркі
категориялары да еш жат болмайды. Оның ... ... ... да ... түрлеріне наразылық білдіруінде
М.Жұмабаев та жеке ... ... оның ... ... ... ... ... «Тіршіліктің көркі ерік», «Мешіт Һәм абақты»,
«Жел» лирикалық ... адам ... ... ... ... ... аса дари қоймаған, сонысымен ... ... ұлт ... келуіне бірнеше себеп болды. Біріншісі,
қоғамдық фактор. Белгілі мағжантанушы Ш.Елеукенов оны ... ... ... [10, 199б]. Ақынның элегиялық романтизміндегі мұңды
әуеннің қоюлануы соншалық, ол ... ... ... ... ... сол ... де жаңа мазмұн өзіне жаңа ... ... ... ... әдісі-романтизмді еліктеу асыра салуға
келмейді. Мағжанның ... пен ... сөз ... ... ... деп,оны
орынды-орынсыз, әсіресе, Еуропа, орыс ақындарына ... етіп ... ... ... кешегіден қалған келеңсіз дағдыдан арылуды көрнекті
ғалым Т.Кәкішев те қатты ескертеді [11, 288б]. Ал, ... ... ... орыс ... ... ... ... аңғарамыз.
Мағжан мен орыс символизмінің ұқсастығы-қоғамның рухани дағдарысының ортақ
жағдайларынан өріс алған.Өлеңді түрлендірудегі ... ... ... ... тәжірибелерінен тыс кете қоймайды.Романтизм
мен символизмнің ортақ тұстары бола тұрса да,әрине,олар әрқайсысы ... ... ... ... М.Жұмабаев поэзиясынан ұшыратамыз.Ақын
романтизмінде суреткерлік идеал ретінде ... ... анық ... ... ... жан-дүние сырлары жетекшілік орынды
иемденеді.Әрі, ол шығарманың ... ... ... да, ... түр ... байланысты болады. Дегенмен, кемел пішін ... ... ... ішкі ... пен ... ... ... табыстарға жетеді («Қысқа жолда», «Жазғы жолда», «Мені де өлім
әлдиле», «Қайың» ).Адамның ... ... тың ... түсіре отырып қазақ
ақыны Батыс Еуропа, орыс ... ... ... ... романтизмінің ен арналы романтикалық ... тағы да ... өріс ... рухани дүниені тірліктің күйбеңіне қарама-қарсы
қою, идеал біріншілігі романтизм көркемөнерінде идеалға не ... ... ... ... [12, 209б]. ... «Дон-Жуаны» мен «Аралы»,
А.С.Пушкиннің Оңтүстік» ... ... ... ... көркемдік
принципін аңғара аламыз.Материалдық-шаруашылық ... ... ... әлемді қорғай жазғандардың ішінде ... ... ... жол» ... ... атауға болады. Өтпелі кезеңнің
ауыспалы сипаты әлеуметтік-шаруашылық өзгерістерге қоса, қалыптасқан ... ... да ... ... етіп, адамды бірден қанағаттандыра
қоятын жаңа қоғамдық сананы түзе қоймайды. Міне, ... ... ... төңкерісшіл, тым жедел жолмен келіп, қысқа мерзім ішінде әдет-
ғұрыптардың ыдыратылуына ... ... ... кең ... ... ... жарасымын бүлдіре салынған қалаға, қазақтың дархан
мінезін ұсақтаған қала ... ... ... ... ... ... ауылға асығады. Кезінде үлкен саяси шу тудырған ... ... ... ... ... ... қараған. Бұл
романтикалық дүниетаным арнасында туған ақындық идея «дала ... оның ... ... ... ... ... [13, 137б].
Кең арналы әдеби бағыттың басты-басты ішкі ағымдарын лирикалық
шығармалары ... ... ұлы ... ... өлеңіне романтизмнің
бірқатар идеялық-эстетикалық ... ... ... куә ... де, ... тарихи дәуірде ұлттық идея, туған елінің
тәуелсіздігі сынды қасиетті мақсатына адал алаш ақыны Мағжан ... ... ... кезеңнің бейнелеу тәсілі-романтизмнің мүмкіншіліктерін
шеберлікпен қолданып, қазақ лирикасын мазмұн жаңалығымен де, ... де ... ... ... ақын бейнесінің айнасы
Поэзия әлемінде айрықша із қалдырған, өзіндік ... ... ... ... ... ... қиялға толы өлең дүниесін кейінгілерге аманат
етіп қалдырған ақын М.Жұмабаев. Өзі де, өлеңі де қиын-қыстау тауқымет ... ... ... ... ... ... бәріне куә болған ақын ... ... ой ... өлең ... өткізіп отырған. Мәселен, XX
ғасыр басының қазақ ортасына тән демократиялық, ... ... ... үшін ... революциясымен бітіп, арманға қол
жеткендей үзіліп ... одан ... де ақын өз ... ... ... адамдық, мұраттық жайлардан қол үзбейді. Тендік, ... ... ... ... жатқан «жасасындар» Мағжанды баурап
әкетпейді.
Мағжан өз ... де, өз ... де ... өткен, өмірдегі азаматтық
орнын ақтауға ұмтылған, өлең сөзді асыл ... ... сұлу ... жүрегін баураған, ал өзі болса, өне бойы қапаста, ... ... өмір ... өзі ... соры арылмаған халқының зарлы
перзенті. Мағжан Бекенұлы Жұмабаев 1893 жылы ... ... ... ... болысыңда, қазіргі Солтүстік Қазақастан обл. ... ... ... ... ... ... Ол алғаш ауыл мұғалімінен
хат танып, сауатын ашады, ал 1905ж Қызылжардағы ... ... ... ... ... ... ... еркін меңгерген, Стамбулда оқып,
дәріс алған Мұхаметжан Бегішов ашқан бұл ... ақын 1910ж ... ... ... ... қанағаттанбай болашақ ақын 1910ж күзде
өзінің ауылдасы, талапкер жазушы ... ... ... ... ... медресесіне түсу үшін Уфаға сапар шегеді. Ол
жерде ұстаз, татар жазушысы Ғалымжан Ибрагимовпен, ... ... ... танысады.
Ғ.Ибрагимовтің кеңесімен М.Жұмабаев Омбыдағы мұғалімдер семинариясына
түсіп, сол қалада орын тебеді. 1912ж. Қазан қаласында ... ... ... оған ... көп ... ... ... революционер ақын С.Сейфуллинмен танысады. ... ... ... ... ... қауым мойындаған ірі ақын
болып қалыптасып қалған еді. Оның жырлары қазақ даласын ... ... ... ... ... әлеміне танымал болған А.Байтұрсыновтан,
дарын иесі М.Дулатовтан дәріс алып, ... жаңа бір ... ... ... ... алуға, орыс ... ... ... олар көп ... ... 1916ж ... ... жүрген шәкірт кезінде «Алаш» партиясын қүруға қатысады, кейін Ақмола
губерниялық «Бостандық туы» газетінде істейді. 1919 жылы ақын екі ... ... Жары ... және ұлы ... ... болады, ақын «Мені
де,өлім, ... ... ... 1920 ... ... Ташкенттегі
«Шолпан», «Сана» журналдарында, «Ақжол» газетінде шығармашылық өнімді ... ... ... ... Осы ... ... ... «Батыр Баянды»
жарыққа шығарды. 1924-1927 жылдары Москвада Б.Брюсов басқаратын ... ... ... Орыс ... ... ... көпшілігімен достық қарым-қатынаста болады. 1929ж М.Жұмабаев
«Алқа» атты ұйым ... ... ... 10 ... ... ... ақын ғұмыры көмескілеу болып ... 1936 жылы ... ... аз ғана ... ... ... еліне келеді.
Петропавл қаласындағы мектепте орыс тілі мен ... ... ... жұмыстан себепсіз, саяси науқанға байланысты босатылып, пана
іздеген ақын ... ... ... ... ... ... Мағжан да қайтара тұтқындалып, 1938 жылы мерт болады.
Сұм өмір, сұлу дүние алдадың ба?
Тән арып, тамырда қан жаймадың ... үшін жан ... жапа ... екі ... ... ба? - дейтін
өлеңінде ақын ертеңгі күнінің не болатынын болжап білген екен.
Тұтасымен ... ... ...... сөз ... үшін ... дүние. Мұндай абстракциялық ой-толғамдарды Мағжаннан бұрынғы поэзиядан
көру қиын. Ақын өлеңдерін оқи отырып, оның ... ... ... мол, ... ... аңғарасың, сондықтан да терең эстетикалық ләззат
табасың. Мағжанның «Жел», ... ... т.б. ... ... ... ... Мысалы:
Мен ақынмын – жел жүйрік,
Гуілдеймін ұшамын.
Мен – ойыншы ... ... ... («Жел»)
Мағжанның бізге жеткен мұрасы 1912 жылы ... ... ... тағы да сол ... Бернияз Күлеевтің алғы сөзімен
1922 жылы шыққан жинақ, сонан соң партия, мемлекет қайраткері ... ... 1923 жылы ... шыққан жинағы. 1928 ... ... ... атты ... ... ... ... «Шолпан» журналында басылған «Батыр Баян» ... ... ... ... ... Ең соңғы айтарлықтай шығармасы –
«Еңбекші қазақ» газетіңде 1927 жылы ... ... ... ... ақындық табиғаты Абайға да, кейінгі ақындарға ... ... ... ... оның ... ... сүйенген.
«Алтын хәкім Абайға» (Қазан, 1912.»Шолпан») деген өлеңінен ... ... ... ... анық ... болады.
Шын хакім сөзің асыл – баға жетпес,
Бір сөзің мың жыл жүрсе дәмі кетпес.
Қарадан хакім болған сендей ... ... ... әні ... ... ... ... айырықша көп үміт артты.
Мен сенемін жастарға,
Алаш атын аспанға,
Шығарар олар бір танда
Мен жастарға сенемін, - деп бар ... жыр ... ... ... ... ... ... саясаттан әлдеқайда биік еді. Ақын тап
көлемімен шектелмей, жалпы адамзатқа, ... ... ... ... ортақ
ойлар айтады. «Түркістан», «Орал», «Ақсақ ... ... «От» ... ... рухы ... Ер түріктің елдік, батырлық дәстүрлерін ол
арғы тарихтан іздейді.
Ерте күнде отты күннен Гун туған.
Отты күннен от боп ойнап мен ... - ... ... келесі бір өлең
жолдарын да тебіренбей оқып шығу ... ... ... ... ... жүрек жауын болып қалды ғой құр.
Бұлбұлдың әнін үзген не болды екен?
Мынау не ... беті ... - ... ... өлең жолдарын оқып,
бүгін біз өмірі ерте үзілген ... ... ... өз
тағдырын көргендей боламыз, оның әні енді ... екен ... ... Ұлы жазушысы, академик М.О.Әуезов М.Жұмабаев туралы былай дейді:
«Мағжанды сүйемін. Европалығын, жарқыраған, ... ... ... қара ... ... ... Европадағы мәдениет пен сұлулық
сарайына барып, жайлауы жарасқан арқа қызын көріп ... ... ... ... зор ... ... жетілмеген қазақ қауымынан ертерек
шықққандай. ...Заманнан басы озық, ілгерілеп кеткен ақын ... ... ... ... ... сөз шеберін өз биігінен, өз шыңынан тану
ендігі ұрпақтың ұлы мұраттарының бірі. Мағжан Жұмабаевтың ... ... ... ... Ол ... еді. Мағжан өмір сүрген уақыт
қаншалықты күрделі саяси, ... ... алға ... ... ... Ыбырай, Абайлар бастап кеткен ағартушылық ... ... ... ... ... ... да Абай ... жыр жазды, ұлы
ұстаз үлгісін жалғастырды. Алғашқы өлеңдерінің бірін «Алтын хакім Абайға»
деп атауының өзінен ақынның ұлы ... ... ... ... ... ... қазақ арасындағы әр түрлі  келеңсіз мінез-құлықты, әрекетсіздік
пен жалқаулықты,  сауатсыздықты сынайды. Елін ... ... өнер ... ... ... ... қайтсе табылар», «Қазағым», т.б.
өлеңдерінде ақын осы ... ... ... ... сарындағы
өлеңдерінің арасында ел мен жер тағдырына алаңдаушылық жатады.  Ақын ... ... ... ... ... ... ... жақын тұтты. Ол:
Басқа жұрт аспан-көкке асып жатыр,
 Кілтін өнер-білім ашып ... - дей  ... ... ... ... әлі де жоқ ... ... өртенеді. Қолында дәулеті бар деген бай-
болыстар да, азын-аулақ оқыған төрелер де өз басының қамын ... ... ... алаңдайтын ешкім жоқ. Оқудағы шәкірттерге де дұрыс білім
берілмейді. Қыз балалар малға сатылуда. ... ... ... ... ... ... ... – осылар.  Дегенмен Мағжанның ойлары мұнымен
шектелмейді. Бір ұлттың өз халқының мүддесін ... ғана ... ... ... ... ... арман-мақсаттар бұдан әлдеқайда
биік. Туған халқы туралы айтқанда, оның ... ... ... еске ... ... ... ... Онымен де шектелмей, ақын жалпы түріктік
идея көтереді. Түркі тектес халықтардың бәрінің ... үміт ... ... пір ... Бұл ... ... «Пайғамбар», «Күншығыс»,
«Түркістан», «От», т.б. тәрізді бірсыпыра ... ... ... ... бәрі де Шығыстан келмек, Батыстан торлаған қою ... ... ... сәулесі  ғана талқандамақ. Бұл  өлеңдерінде ақынның
туған жерге, өз топырағына, ... ... ... ... ... айқын көрінеді.    Күншығыс  өлеңінде:
Қисық көзді  Күншығыс,
Бұл тұруың қай тұрыс?
Серпіл енді, ... – деп, ... ... ұран тастай отырын, өз ойларын
әйгілі "Пайғамбар  өлеңінде былайша жалғайды :
 Күншығыстан таң келеді, мен келем,
 Көк күңіренеді: мен де ... ... ... ... қаптаған,
 Жер жүзіне нұр беремін, Күн берем!
 Қап-қара түн. Қайғылы ауыр жер ... түн. ... түн ... ақ ... бір ... ... ... мен – пайғамбар, Күн ұлы.
Өлеңде ақын шабытының ғаламат күші қаншалықты сезіліп тұрса, ... оның ... ... ... мен ... да ... ... Мағжанның бұл тақырыптағы өлеңдерінде заман шындығы ... ... ... ... ойға алу ... ... Ол Шығыстың,
оның ішінде түркі елдерінің ... ... көз ... Бір ... мекенін еске алады. «Түркістан» өлеңі соның айқын айғағы.
...Түркістан – екі дүние есігі ғой,
Түркістан – ер түріктің бесігі ғой – деп ... өлең ... ... ... ... ... аталған бұл жерді мекендеген ата-
бабаларымыздың ... елес ... Ақын ... жері мен суын, көлі мен
шөлін, өзен-суларын, тауларын, Теңізі мен Аралын, Ыстықкөлін, ... ... ... ... ... мен ... ... ғажайып
көркемдікпен суреттейді. Тұранды мекен еткен ер түріктің билері мен
батырларын, ... ... ел ... хандарын еске алады. Міне,
осылайша бірлікте өмір сүріп, іргесін жауға ... ... ... ... елге ... ... ... енші алысып тарасқанда,
Қазақта қара шаңырақ қалған жоқ па? – деп, Мағжан қазақты да сол ... бір ... ... ... «Түркістан» деген образды бейнелер
арқылы Мағжан осылайша Шығыс әлемін, бүкіл түркі дүниесін ... ... Оның ... ... ... шолу ... ... тарихтың небір ерлікке
толы, бейбіт өмір жайлаған беттерін парақтайды. Оларын өз ... Көп ... ... ... Бір ... ... ... еткен ер
түріктің бүгінде бірлігі азайған. ... ел ... жеке ... ... ... ... өлеңдерінде Мағжан осынау түркі
халықтарын бірлікке шақырады. Сонда ғана ... ... ... ... ... ... ... туруға болатынын ұқтыруға тырысады.
Бұған дәлел – ақынның "Орал тауы" атты өлеңі. Өлең кейіпкері – Орал ... ... ол – ... ... ... ... Аспанмен
таласқан көкпеңбек таулар. Қарағай, шыршасы сыңсыған, бауырында не түрлі
аңдары ... ... ... мен ... тұнған Орал тауы. ... әсем ... сала ... ақын ... сөзін ары қарай жалғайды:
Бір күнде сенің иең түрік еді,
Орын ғып көшіп-қонып жүріп еді.
Қорықпайтын таудан, тастан ... ... ... ... ... ... ен ... көрік еді,
Отырса, көшсе, қонса – ерік еді.
Тұрғанда бақыт құсы бастарында,
 Іргесі жел, күн тимей, берік еді.
Мұндағы ақыннын «ер түрік» деп ...... ... ... қазақ,
қырғыз, ұйғыр, татар, башқұрт, т.б. халықтардын жиынтық бейнесі. Бір кезде
ен даланың көркі ... ... ... ... халі ... ... ... ата мекен жерлеріне,
Қасиетті атаның көрлеріне,
Аузы түкті шет елдер ие болып,
Көрсетіп тұр қысымды ерлеріне, – деп, ақын ... ... ... ... шет ... – Ресей патшалығы. Соның қысымымен бір кездегі асқақ
Оралдың да ... қаяу ... ... ... ... бүкіл түркі жұртын
бірлікке шақырумен аяқтайды:
Анамыз бізді өсірген, қайран Орал,
       Мойның бұр ... ... ... ... түрік балалары,
Таптатпа, жолын кесіп, тізгінге орал.  Туған халқының, ... ... ауыр ... ... ... ... өзін Мағжан
айрықша оптимизммен қорытып отырады. Ақынның лирикалық кейіпкері – ... нені ... да ... айтатын өткір жан.
Арыстанмын, айбатыма кім шыдар?
 Жолбарыспын, маған қарсы кім тұрар?
 Көкте – бұлт, жерде желмін гулеген,
Жер еркесі – ... ... кім ... – деп ... "Мен кім?" ... ... ... лирикалық кейіпкернің дәл осындай айбатты да
қайратты, адал да қайсар бейнесін ашьш ... ... ... өзін ... ... ... ... мол жалынға, жүйрік тұлпарға теңейді. Патшадай
қаһарлы, казыдай әділ, бидей шешен де өзі. Олай ... оған ... ... ... ... – тәңірі, табынамын өзіме,
 Сөзім – кұран, бағынамын сөзіме!
 Бұзушы да, түзеуші де өзіммін,
 Енді, ескілік, келдің өлер ... ... ... ... сөзінде алапат
күш-жігер мен шынайы шындық қатар өрілген.
Ақын өзін ... ... ... ... ғана емес, айналасындағы
жастарды да «арыстандай айбатты, жолбарыстай қайратты» қалыпта ... ... ... үшін ... ... күш – жастар. Олай болса,
өмір бойы ... ... ... өткен Мағжан үшін жастардың орны бөлек.
Өзінің «Мен жастарға сенемін» деп аталатын ... ол жас ... ... ... ... бойынан кыранның қанатындай күштілікті,
таза жүрек пен сүйкімді мінезді, ... ... ... шексіз махаббатты
көреді. Соған мақтанады. Шабыттана жырлайды. «Мен жастарға сенемін!» деп
асқақтай сөйлейді. ... ... ең ... ... – ел мен ... О бастан-ақ халқына азаттық өмір тілеген ақын туған елінің өткен
тарихына үнемі көз жіберіп ... Сол ... ... ... ... Атап ... ... күн» атты өлеңінде Еділ мен ... ... ... бір ... ... ... мен ... шалғынды
жайлауын, айна көлдері мен алаңсыз күн кешкен тұрмысын, қаһарман батырлары
мен әділ билерін, ел ... сәні ... ... ... ... ... күнді ойласам,
 Ойға терең бойласам,
Кешегі қайран қазақтың
 Сәулеті мен дәулеті
 Көз алдыма келеді, – деп, бұдан ары ... осы ... ... ... ... ... емес, колда бар асылынан айырылғанын өкіне
баяндайды.
Оның себебі неде? Бейбіт өмір неге қара ... ... ... күйі ... кеткен баяулап,
Жүрсің атсыз жаяулап,
Ит надандық желкеңде
Шабайын деп аңдып ... ... ... – деп, ақын сол ... ... ... ... жауап береді. Қазақ даласындағы 1917 жылғы төңкерістер тұсындағы
жағдайды жырлауда да ақын дәл осындай ... ... ... тек таң ... т.б. ... ... халқының тәуелсіздігі
жолындағы жанын құрбан етер ... ... ... ... ... ... ашылды,
 Жұмақ нұры шашылды.
 Келді ұшып бостандық, –
деп қуанады, бостандықты ізгі ... ... ... ... ... ... аса күшті. Екі дүние
алмасып, аласапыран болып жатқан тұста өмір сүрген ол халқына тәуелсіздік
күнінің ... ... Сол ... жету жолында абақтының азабын
тартып отырғанын ақын өлең ... ... Онда ... гөрі ... ... күйіндегі кейбір толғанысты сәттердің суреті басымырақ. Ақын
жырында болашаққа ... ... ... де алаш үшін көргенім,
Маған атақ ұлтым үшін өлгенім! –
деген жолдарда Мағжанның ұлтына, халқына деген ... ... ... ... ... калың кара ағашым,
 Кайраты мол, айбынды ер, алашым!
Өзі-ақ кұлар, ... ... ... қыл,
 Ақымақтар байқамаған шамасын, – деген жолдардан оның ертеңгі болашақтан
үміті, қалай болғанда да осы қиындықтың ... азат ... ... ... ... ... өкіметінің жетпіс жылдық билігі тұсында қазақ
әдебиетінің тарихынан жазықсыз сызылып тасталған тұлғалардың бірі - ... ... ... ... де, ... ... да бұл ... қудалауға ұшырады. Азат өмірді, халқының тәуелсіз ел болған
қалпын көруге ... сол ... ... ... де, ... де ... өткен қайраткер ақынның тағдыры аса күрделі ... ... ... құштарлық, айналасындағы адамдарға, туған табиғатқа,
жер-анаға ғашықтық туралы ойлар – Мағжан өлеңдерінің басты ... Ақын нені ... да, ... ... ... ... ... себепті де оның өлеңдері сырлы, сазды, көркем. «Сүйемін» атты ... ... ... күнделікті тұрмыстың жетегінде жүрген қарапайым
жарына деген сезімін суреттеуден бастайды. Өлеңде ... ... ... ... ... бар. Ана да, жар да әркімге қымбат екенін есіңе қайта
салғандай. Одан ... ... ескі ... малымен
 Бірге жусап, бірге өрген,
Алаш деген елім бар.
Неге екенін білмеймін,
 Сол елімді сүйемін.
Сағым сайран кұрады,
Бораны ұлып ... – ақ ... жаз – ... жоқ, шуы ... да жоқ, суы жоқ,
 Мәңгі өлік сахарасы,
 Сарыарқа деген жерім бар.
 Неге екенін білмеймін,
 Сол Арқамды сүйемін! –
деп, ... ... елі мен ... ... ... ... жайып
салады.
Мағжан нені айтса да, бейнелеп айтады. Ол үшін даланың тауы да, ... желі де ... Ақын ... адам мен ... ... ... Қай
шығармасында да Мағжан осы екі ұғымды бірлікте алып жырлайды. Бір өлеңінде
анасына, жарына, ... ... ... ... ... ... ... ұштастырып жатса, енді бір жырларында сол табиғаттың асыл ... ... ... жоғары кояды. Бұған дәлел – «Сен ... ... ... ... көз ... айналасына таңырқай көз салған ақынның
бейнесі бар. Ол ... ... ... Оның ... ... ... ... кең даланы гүлге ораған көктемнің арайлы ... ... ... ... сұлу Ай, ... есіп, жанды жадыратар Жел, ... ... ... ... көк ... нұрын шашьш тұрған Күн. Ақын осы
көріністің тамаша картинасын жасайды. Табиғаттың әр ... ... әр ... ... ... белгілерін көреді. Сонда да болса,
дүниедегі ең сұлу жаратылыс Мағжан үшін бұл емес. ... ...... ... ... ... ... түрлі сұлу дүниеде,
Бәрінен де маған, сәулем, сен сұлу!  
Мағжанның таза махаббат ... ... ... — аса көркем
мұра. Табиғатынан жаны сұлу ... ақын ... ең асыл ... ... ... ... танытады. «Сүй, жан сәулем», «Сен сұлу», ... Айды алқа қып ... ... т.б. өлеңдерінде Мағжан адамға тән
осынау ұлы ... аса ... ... ... ... ... ... ғажайып сезімнің кұшағында жүреді. Шын сүю — Мағжанның ұғымында әрі
ләззатты, әрі азапты күй. Қуанышы да мол, ... да аз ... ... ... ... ... ... бірге ол махаббатқа шексіз адал.
Сүйген жанының бір сәттік қуанышын ол патшаның тағына да, ... ... ... Сүйген жары үшін не қиындыкқа да төзуге даяр.
«Жұлдызды жүзік, Айды алқа ғып берейін» ... дәл ... ... ... ... қол ... ... жан:
Кел, жұлдызым, жылжып кана жібектей,
Жұлдызды жүзік, Айды алқа ғып берейін, – деп, жүрек сырын ... ... — сөзі ... шашы ... ... ... ... сыңғырлаған
ғажайып сұлу. Ақын осы сұлулыққа жету жолында бәрін де құрбан етуге ... ... бар ... ... ... ... ... береді.
Лирикалық кейіпкерінің «көз жасынан меруерт ... ... ... ... айды алқа етіп ғашығына сыйға тартқызады.Мағжан – қазақ
өлеңінің көркіне көрік қосқан, саздылығы мен ... ... ... ... ... де ол ... өмір ... әсем
суретке айналдыра жырлайды. «Толқын», «Шолпы», т.б. өлеңдерінде ... тән ... бір ... ... көрінеді. Мысалы: «Шолпы»
өлеңіндегі:
Сылдыр, сылдыр, сылдыр,
 Қанымды қайнатты кұрғыр.
 Шық-шық ... ... ... боп ...... ... ... қызының шашына таққан
шолпысының сыңғыры әркімнің құлағына қазір де жетіп тұрғандай әсер береді.
Ал «Толқын» атты өлеңінде ақын өмір философиясы ... ... ... туады,
 Толқынды толқын қуады,
 Толқынмен толқын жарысад, – деп, ақын айтқандай, өмірдің өзі ... ... ... ... ... Өмір ағысы осындай.
Мөлдіретіп көз жасын,
Жасымен жуьш жартасын,
Сүйіп сылқ-сылқ күледі.
 Жылағаны — күлгені,
 Күлгені оның — өлгені,
 Жылай, күле өледі.
Сылдыр, сылдыр, сылдырлап,
 Бірінің сырын бірі ... ... ... ... ... ... ... оның әрбір жолы
ақын болмысы мен ... біте ... ... астасып
жататындығын көрсетеді. Дархан даланың төсіндегі ... ... ... ішкі сезім дүнисімен бірге ... ... ... ... ішкі жан ... өріліп, бірге өрбіген табиғат жайлы
өлендерінің эстетикалық ... сол ... ... өзіндік
позициясын, өлеңдерінің көркемдік ерекшеліктерін талдай отырып, ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне
тоқталдық.
2 М.ЖҰМАБАЕВ ПОЭМАСЫНЫҢ ТАБИҒАТЫ
2.1 Ақын шығармашылығындағы ерлік рухының бейнеленуі
Мағжан - қазақ өлеңінде ... ... ... ... ... ... ... Омыртқасы майыспай ол жүкті Мағжан көтерді. Қара ... күші ... ... ... ... жазба әдебиеттің қатаң көркемдік
принципінде тәрбиеленген ... ... ... ... ... ... Мағжан ренессансының берік тағаны - Абай. Олар ... ... ... ... ... ... өзін-өзі ашудың кілтін іздеуден танбады.
Қазақ лирикасын әлемдік дәрежеге көтерген Абайды орап ... ... ... ... ... ... ... да, Абайсыз Мағжанға
ақын болудың өзі екі талай еді. "Өлсем орным қара жер" ... ... ... ... ... ... Абай аманаты түгелімен Мағжан
мойнына артылды. Осы бір қылта-қиылысты жіті ... М. ... ... ... үміт ... Енді әлем алдында Мағжан - ... еш ... ... жоқ. ... ... ... ... бұл болжауы толық ақиқатқа шықты.
Мағжан ол өреге көтерілу үшін алтын айға қол сермегені рас. Алдымен ол
әлемдік поэзияның ана сүті - ... шын ... ... ... ... Зәм-зәм сусындай мөлдір тазалықтан ... ... ... шағында ол өлең стихиясының тізгінін тартпады. Абай не ... ... ... ... ... ... - ақылдың, Мағжан ... ... деуі ... болар. Әйтпесе, ақыл мен сезім категорияларында
бұл екі акынның да теңдессіз феномен екеніне кім дау айта ... ... ... қара өлең ... ғана ... жоқ. Өйткені ол ұлан-
ғайыр поэтикалық мектеп өтті. Алайда, төтеден шауып, төске озуды ... Тіл ... ... Қорқыт, Қойлыбай, Ақан серілерді ақын
Мағжанның ғылыми негізде қарастырып, ... ... ... ... ... ... тылсымына алтын нардай шөккен бұл өнер алыптары кейін Мағжан
поэзиясының да нарқын белгіледі. Жібектің түйінін шешкен ақын ... ... ... көзі боп ... ... ... ... өнерінің сиқырын
сезінбесе, ол бояуы кетпес өлмес мұра қалдырып, ... ... ... ... ... ... ... түршіл ақын" деген пікір айтылса, оған
қосыламыз. Өйткені, ол жолда ақын көп ізденді, тер ... ... ... - ... өз ... Оған қол ... ... ақын болу мүмкін
бе? Білімдар Мағжан оны тереңнен түсінді. Әсіресе, алдында реформатор ... ... ... көр! ... қара ... мақсұт тұтпаған ол оның
көлеңкесінде ... да еш ... ... ... Осы жүкті Мағжан қабырғасы
қайыспай көтеріп кеткеніне куә боламыз.
Ай туды күңгірт кеш еді, алтын ... ғой ай ... ... ... сол сұлудың нұр төгілді,
Жайырақ суда ойнаған алтын шапақ.
Жапырақ ... ... ... ... жаны күйіп күбірлеген.
Жерде су сылдыр қағып сүйінгендей,
Кей кезде күйік кернеп күрілдеген.
Бұл - "Тұранның бір бауында" ... атты ... ... Мұнда Мағжан
қолтаңбасы айқын көрінеді. Бұл жолдарды өзіне ғана тән ету ақынға еш оңайға
түспегенін түсіну керек. Неге десеңіз, алдында ... ... ... ... тұр ғой. ... ай, жел, су, ... одан өткізіп жырлау қазақ
өлеңіне мүмкін бе? ... Абай мен қара ... ... ... де сол. ... ол Абай стилін жасытып, ізіне ... ... ... да. Мағжан өлеңге романтикалық өң берді. Адам мен
табиғатты қатар ... ... ... ... Абай табиғатқа
объективтік көзбен қараса, Мағжан субъектінің ... ... ... ... өлең сондықтан сюжетсіз, таза сурет сипатына қарамай кең тыныс,
эпикалық ... ... Сол ... ... ... ... лебі де еседі.
Эстетикалық танымдағы жақындық екі ... ... ... ... екі ... ... ... өлеңнің құрылысы, буын саны,
суреттеу әдісі де басқа болып шығады. ... ... өзен ... ... бағалау түріндегі сұлу таби-ғатты реалистік жолмен хабарлы жай
сөйлем арқылы берсе, Мағжан көтеріңкі леп, астарлы ... 11-13 ... ... ... тіл ... ... ... Абай пейзажы
жарқын, ашық, анық болса, Мағжан күлгін түсті, көңілдің ... ... ... ... ол ... ... басқа түсте - өз ... өз ... ... ... соның ләззатын жұтады. "Жел шіркін
жаны ... ... ... су ... қағып сүйінгендей, кей кезде күйік
кернеп күрілдеген" ... ... бұл ... айқын айғағы. Дара
стиль деп ... ... Әлгі ... арғы ... ... өзін ... ... отырасыз. Әсіресе, осынша сұлулыққа оранған Мағжан
жүрегінде батпандаған мұң ... ... тән ... уайым бар. Ақын ... ... ... жібімен (өзгелер секілді) үзбейді. Шыншылдық ... ... ... ... тән ... ... де осында. Сөйтіп,
Мағжан творчествосына жалғаны жоқ ақын жан азабы сол буы ... ... із ... Яғни, құныға құмартқан қазақ поэзиясы мен Абай оның
жан азығына айналып, ... ... оның ала ... ... ... етпейді. Нағыз ақын поэзия құндылығын тарих алдында ... ... ... қаланған поэзия өлшемін оның классикалық
үлгісін ардақтай білу - ақындық. Ол ... ... ... түсу қажет.
Бұзып-жару - қашанда бұзақының ісі.
Өленде әр ... өз ... ... ... Ол ... жағдайда
басқаның әзірлеген тамағына телміруі хақ. Мағжанда сол ... кең ... еді. Оның ... аса ... қосылыстардан түзілуі содан. Мағжан
өлендерінің дені арнайы ғылыми тұжырымды тілейді. ... сөз, ... ... ... ... ... ... өз мөлшері - өлшемі бар өйткені.
Мәселен, жоғарыдағы ұзақ өлеңнің басқа бір шумағын ... ... ... тұтқа таптап,
Жандардай жарқыраған тәп-тәтті таң.
Жас өрік ай нүрында ақ алтындай,
Жас жүзім-зүбаржаттан тізген шашақ.
Міне, бұл Абайдың пейзаждық ... ... ... Ол ... ... ... ... міндет емес, керісінше, өз жолынды тап.
Бұл жерде ақын Абай ... ғана ... қара ... ұйқасы мен ырғағына
ерікті, еркін ... ... ... ... ... ... ... өзі аздап қозғалысқа түскендей болады. Сөйтіп, ол табиғатты
сезіну, оны бейнелеуде өз интеллектісіне ... ... ... ... мүмкіндік алады. Мағжанның тілі қара өлеңмен шыққанымен "Шығыстың
поэзия ... оның ... ... ... алау боп ... ұмытпайық. Әлгі
өлең түріндегі сол шығыстық белгілер бұл ... ... ... сол ... ... мына жолдарымен салғастырып көрейік.
Болғанда кешке жақын апақ-сапақ,
Алдымнан шықтың ... ... ... қара ... ... бір шоқ үкі ... ... машығы, өлеңнің ырғағы, синтаксистік, ... ... ... Ал ... ... эстетикалық қызметі
жағынан ше? Міне, екі ақынның ... ... ... осы жерде.
Біржан адам портретімен шектеледі. Өз дәрежесінде оның классикалық ... ... Ал, ... мақсаты - миссиясы мүлде бөлек. Жазба
әдебиеттің, әлемдік классика нұсқаларын меңгерген ақын ... ... бола тұра оны ... ... еді. Ол ... ... өлеңінде із
түспеген соны сурет іздейді. Экзо-тикадан әлдеқайда ... ... ... табиғат суретін өз сезімі арқылы өткізбек ниетте болды. Сөйтіп барып,
лирикалық "менге" тәуелденбеген ... адам ... ... ... ... ... осылай қанаттанбақ, өзіндік өмір
салтанатын құрмақ. Поэзияның бұл тылсымын ... ... ... ... ... де ... ... еді. Сонымен "Тұранның бір бауында" атты
сурет ... гөрі ... ... тереңіне қарай шегініп, өзгеше поэтикалық
өрнек тапқан. Ол белгілер өлеңнің өн бойында сайрап түр: буын ... ... асып ... ... ұйқасқа қарай бой ... ... ... ... ... т.б. Осыдан келіп Мағжанның түр ... ... ... ... ... ... әдісі де әзір ғылымда
беймағлұм. Осының бәріне қатынасы бар, ... ... ... ... ... Ж. ... мына ... "Мағжан - еліктегіш ақын. Бір ақын
көп еліктесе, сол көп еліктеуші Мағжан ... ... ... ... татар, араб деп талғамайды. Кімнің сөзі көңілге жақса, соған еліктеп
жазады. Сондықтан Мағжанның алғашқы кездегі өлеңдерінде неше ... рух ... ... ... ... ... ішкі рухында күйректік,
жылауықтық (сентиментализм), романтизм болады. Сентиментализм, әсіресе,
әйел тендігіне арнап жазған ... ... - ... Бұл ... бір ... жуық уақыт өтті. Пікір айтылған кездегі объективтік-
субъективтік жағдайды ескермеуге тағы ... ... ... ... түр ... ... түсіндіретін мезгіл жеткен сияқты.
Бұл ... ... таба ... бір ... ... даралайтын стиль
мәселесінің қазақ әдебиеттануында ғылыми сипат алып зерттелмеуінде.
Аналитикалық ... ... ... орыс ... ... қалып қойып, ақын-жазушыларымызды сол "теориялық" таным көлемінде
ғана (оның өзі сирек) түсіндіретін жайымыз жоқ ... ... да ... орыс әдебиетіне байланыстырудың түп төркіні сонда. Теориялық
түсінік ... ... ... ... қазақ әдебиетіндегі барлық
романтизмнің атасы - Горький. « Оның арғы ... ... бар еді" ... сирек, сыбырлап қана айттық. Міне, бұл кешеуілдеу, әрине, ... ... ірі ақын ... ... ... ... ... дәрежеде әсер ететіні
анық.
"Қорқыт", "Қойлыбайдың қобызы", "Батыр ... ... бір ... бұл ... ... сөз жоқ, ақын творчествосының шырқау
шыңы. Қара өлеңді ... ... ... ... тәсілін терендетумен
болған ақын бұл поэмаларына да жазба әдебиеттің ірі көркемдік ... ... ... да ... орнықтырды. Өзіне дейінгі эпиканың дәстүрлі
даму процесіне реформа жасайды. Қалай, қандай дәрежеде? Ол - ... ... - ... ... қол созатын, талант күшін таңдайтын аса
қиын да күрделі мәселе. Лириканың жанрлық көкжиегі ... ... ... ... ... ... ... заңдылығы бар. Қатаң реалист
Абай лирикадгы эпикалық жоспардағы бейне сомдады. Романтик Мағжан қара ... ... арна ... ... бәрі ... ... стиль мәселесіне
соғады. Оның сыр-сипатына сол мәселе шешімі ... ғана ... ... ... сентименталист Мағжан реалистік әдебиеттің қақ төріне
қалай шығып кетті? Иә, ақын ... ... ... бір ... ... Ол оның ... ... баға бере алмайды. Ендеше, біз
бұл екі әдіспен суреткерлерімізге теориялық классификация жасауға асықпаған
жөн сияқты.
Мағжан - романтик қана ... ... ... ақын. Онда да, ол кесек
суреткерлік танытады. ... де ... ... тәжірибесінде,
ғалымдарымыздың түсіндіруінде ауыз әдебиетінің сұранысына ғана жауап бере
алады. Ал ... ... ... ... өрлеу кезінде
пайдаланған бірден-бір тиімді тәсілдердің бірі.
Сар дала бейне өлік ... ... ақ ... ... жапқан.
Тау да жоқ, орман да жоқ, өзен де жоқ,
Сәуле емес, қан шашып түр күні батқан, -
деген жолдар тым соны ... ... ... ... ... - ... тәсілімен реалист емес, символист. Зұлмат заманның нақты суреті
шамырқанған ақын шабытында ... ... ... ... бейнелілікпен
беріледі. Көненің емес, бүгіннің ғана жанды лебі ... ... ... ... ... бүгінгі шындық публицистикаға ұрынбай, көркем
қорытылып, дәл осылай құйыла салуы - өнер ... ... ... Онда да ақын алдыңғы амал-тәсілдеріне қайта оралмай, жаңа түр,
тың тыныс берген.
Шындық иесі - ... ... ... ... ... - ... ... да
ақын еткен сол қасиетті шындық пен жанды-жансызға айрықша махаббатпен
қарататын абзал жүрек әмірі еді. Сол ұлы ... ... ... көп ... ... ... ... поэзиясы салтымен ақын бәрін де ... ... ... ... ... өнер ... ... поэзиясындағы орынын
еш ұмытпайды. Уақытпен терезесі тең ақын соған сәйкес көркем түр ... ... де есте ... ... ... жолдар емес, тұтас Мағжан
творчествосы кепілдік бере алады. Әрине, бұл оның барлық өлеңі бір ... ... сөз ... ... ... - ... артың - тұман,
Түк көрмей сәуле берер шырақ-шамсыз.
Білімсіз ит надандық жеңгені ме?
Буының қалтырайды болып әлсіз, -
деген жолдар да Мағжан қолтаңбасын ... ... ... "Жаралы
жан" өлеңін, әсіресе, біз жоғарыда келгірген ... ... ... ... ... ... көрген болар едік. Мұндағы Мағжан тілі
көсемсөзге жақын. Өткірлігі мен зәрулігі халыққа тап ... ... ... керегі сол - тікелей тілдесу.
2.2 Мағжан поэзиясының поэтикасы
Мағжан - тыз етпе сезімнің емес, бауыры кең тұлпардай көсілетін ... ... ... ғана ... емес, жоғарыда
аңдатқанымыздай ... ... ... ... Бұл
тұрғыдан Мағжанның әлгі тәрізді өлендері де сол жүйенің кірпіші болып
қаланады. Мағжан ... ... ... ... ол ... елден ерен бұрын сезіп, өз бояуында бейнелеп беруге мүмкіндік алды.
Ақиқатты ол ... ... қан ... тұрып айтудан тайсалмады. Сөйтіп,
ақын уақыттың үніне, өзіне айналды. Сондықтан Абайдың "ұлы сия, долы ... ... ... рең алады. Ақынның жан-тән күйзелісі лирика ... ұлы ... ... Енді ... жан ... жүрек сөзі
боямасыз, ақтық сөзі боп ақтарыла-ды. Өлең түрінен гөрі ... ... ... ... бар ... ... ... шыбын жан,
Тоқталсайшы, ыстық қан!
Зарлайсың ғой жетім боп,
Бесікте қалған балапан.
Әрине, бұл Мағжанның ақтық ... ... ... ... ... ... жақындаса, соншалық өнер аруағына орана ... Бұл - ... ... Сүйек-сүйегі сөгіліп айтатын жоқтау. Әрине, ... абыз ... оның ... ... ... ... пе! Неге ол жүректен-
жүрекке жетіп, өлең сөздің тұрақты бір тіреуі болып халық поэзиясымен бірге
жасап келеді? Оның сырына да ... ... ... ... ... ... өнер ... дарыған ақын-композиторлар реквиум түрінде
дәл осындай "болжам-ақиқат" айтатын дәстүр бар. Мағжанның да ... ... ... деуге әбден сияды. Өзге тілге аударсақ, дәл ... ... ... ... оның ... біз ... деп емес, ұлттық феномен
ретінде талдап-танып, өз бағасын беру әлде ... ... ... еді. Өз
уақытының көркемдік көгіне көтеріліп, негізінен авангардтық өлең үлгісінде
көп ізденген Мағжан кенет ... ... ... өлең мен ... ... қолданудан қаймықпайды. Жоғарыда байқағанымыздай, дәстүрлі
әдебиетіне жетік ол жан сөзін бұлбұлша ... ... екі ... ... жан" ... 11 буынды қара өлең мен 7-8 буынды жыр үлгісін
қатар өріп отырады.
Авангардтық үлгіден ... қара ... ... ... ... бітім-болмысы осындай.
Соқпа, сорлы жүрегім,
Шірі енді, ақ білегім!
Мынау қарға құзғынның
Бердің-ау тәңірім, ... есіл ... ... ... таза суы ... шалқар көлім-ай.
Сол жерде ойнап жүре алмай,
Сауық-сайран құра алмай,
Қарғаға құзғын жем ... ба, бір ... ... ... шегі - бұл ұзақ ... ... "зар" ... тұсына орналасқан. Аңыраған ару-ананы ғана көзге елестетеді. Әрине,
көркемділігі шындықпен өлшеніп, өз ... ... тұр. ... ... ... сан қырлы. Сондықтан ол тек түршіл емес. Сондықтан ол
- XX ғасыр көркемсөз ренессансы. Пушкинмен, Абаймен қатарласатын жері де ... құба ... кім ... ... ... кім сарнаған?
Қайғылы сар даланы күңіренткен,
Зарына адам шыдап тұра алмаған?
Азамат! Анау қазақ қаным десең,
Жұмақтың суын апар, жаным десең,
Болмаса, ... бол да у алып ... ... ... ... - финал. Қара өлеңнің Мағжан жаңалаған нұсқасы. Мағжанға тән меңзей
айту - символика, әсіресе, соңғы шумақта анық байқалады. ... ... ... ... көрініп тұр. Барлық мәселеде Абаймен бір сызық
бойында тұратын ... бұл ... де ... ұлы арман ... түр ... тағы да өз ... өз ... ... ... бейнелі тілі ашылған сайын, реализмі қатая түседі. Мағжан
өзін ... бір ... ... ... тастамайды.
"Азамат! Анау қазақ қаным десең" ... ... Абай лебі ... сол ... бас ... ... ... қарата айтқан
бұл сөзі алайда, көсемсөз болмай-ақ, көсемдік ... ... ... ... көзге ұрады. Трагедия алдыңғы жолдардай анализ емес,
синтезденеді. Мұндай сәтте ол, ... көне ... ... ... бақ-жұлдызын барынша жандырады. Ағарту - ұлы Абайдың да өзекжарды
мәселесі болғанын білеміз. Бірақ ол бағыттағы лирикалары ... ... ... ... ... тұлғалық жағынан жақындамайды. Өйткені,
Мағжан, әсіресе, осы ортақ тақырыпта Абай өкшесін баспауға тырысады. ... ... ... ... ақын Абайды қайталаудан қатты сақтанады.
Әрине, жағдай, уақыт, орта өзегі бір бұл екі ... ... екі ... өмір ... ... қара өлеңнің - қазақ поэзиясының жеңісі.
Көк бір дария қара ... әлі ... ... ... жүрек жоқ,
Дариға жаным өледі.
Бұл - Абай күрсінісі. Бұл мәселеде Абайдан терең күрсіну қиынның қиыны.
Ол отқа көп ... ақын ... ... ... ... Абай ... оның арғы жағындағы ақындар қолданған "ақ ... ... ... ... ... ... Абай ... болды.
Қара өлең қүдірет-сарынын ешбір жүйрік жете ... ... ... ... түпсіз шеберлік кілтін іздеуден жалықпады.
Жүрегім мен зарлымын жаралыға,
Сұм өмір абақты ғой саналыға,
Қызыл тіл қолым емес кісендеулі,
Сондықтан жаным күйіп ... ... өлең ... ... ... ... жоқ. ... қобызының
сарыны еседі. Ал, дәл осы буын өлшемінде жазылған, бірақ ... ... ... ... өзінің қара өлеңдік бұл миссиясын
өтей бермейтіні бар. Бұл кездейсоқ емес. Мәселен,
Жаралы құба ... кім ... ... жұтып, кім сарнаған?
"Зарлаған", "сарнаған" сияқты толымды ұйқас ... ... ... ... ... ... гөрі қара ... бейім жолдардан нағыз
қара өлең ... ... әлгі ... ... үн жоқ. ... ... ... қаным десең", дегендегі лепті ... де ... ... ... тұр, өлең ... ... күй мен бірге "ой"
кернеген ақын "сөзін" күрделі ойлау ғасырына тек ... ... ... еді. Ақ ... қажеттігі осыдан туындамақ. Сөйтіп, түр тікелей
қажеттіліктен туындайды екен. Иә, ... қара сөз ... ... ... ... бастау болып, оқиғалы эпиканың суретін салмақшы. Әр ... ... ... ... ... ... Соны ... білу - жекелердің ғана
үлесі. Мағжан да сол ... ... ... баба ... дер ... суырып, жанып отыр. Ол Мағжан енгізіп, өз стиліне тән еткен ... ... ... ... көңіл-күй
шарттылығынан гөрі оқиғалы-ойға меңзейді. Сөйтіп, Мағ-жан 11 ... ... мен 7-8 ... жыр ... әр ... ... ... құбылтумен
ғана шектелген жоқ. Өлеңнің ішкі табиғатына бойлап, оның өзегіне өз ... Одан ... ғана ... ... буы ... ... ... ол ақ өлең мен қара өлеңге аз ... ... жоқ. Ол ... талап етеді. Себебі, Мағжан поэтикасын зерттеу арқылы біз өлең
өлшемін батыспен, әсіресе орыс әдебиетімен ... ... ... мүмкіндік аламыз. Иә, ... ... ... ... ақ өлең мен қара өлең ... ... ... сияқты. Біз оның кейбір ... ... ... Қара ... хас ... ... ол ... гөрі сөзге
көбірек жүгініп, ерікті ұйқасқа машықтанады. Жыр ... ... ... келе ... "Дариға жаным өледі" деген төртінші тармақ
әрине, өлең композициясына елеулі жаңалық ... Өлең ... ... жол - ақ өлең ... ... ... ол жырдың буын саны
мен ұйқас түрін сақтағанмен, оларға кереғар - символистік терең, астарлы
образ ... ... ... мен ... ол ... дараланады.
Мағжанның одан да гөрі батылырақ өлең өзгерісін ... ... ... ... ... ... кететіні де жоқ емес. Сондықтан оның жанрына,
көркемдік құндылығына мән бере ... ... жөн. ... ақын
эпиграммаларының барлығын қазақ өлеңіне қосылған түр ... деп ... ... - ... қымыздың арғы атасын сұрасаң,
Құлаша қулық бие сүті еді.
Томсарған ер қазақтың асы еді.
Бес ... ... бұл ... ... лайықталып жазылмағаны бірден
көзге ұрады. Буын саны кей тармақта 12-ге ... ... Оның ... ... өлең ... ... ақ ... алмасып келмейтін. Сон-дықтан өлең
ырғағына да еш нұқсан ... ... көп ... Ал, ... ... ... екпін түсіп тұрған қаратпа сөз силлабикалық жүйеге
қабыспайтын жай. Бұл инверсиялық ... ... ... жеңіл тәсіл емес,
ауызекі тілге жақындату мақсатындағы ... да ... ... ... ... ... тамырын басуға итермелейді. Тарихи
грамматиканы қарау керек. Өйткені, Мағжан қазақ ... ... ... ... оның артында талай нөсерлер бар... Болған...
Дүниедегі ... ... көбі ... шиырлады. Мағжан да көзін
Шығысымен ашты. Алайда ол, түркі әдебиеті қойынын аз ақтармады. Әдеби текті
жетік ... Көп ... ... ғана ... түріне де ол із тас-тауы
содан. Мәселен,
Келші, көзім, күн нұрына көмейін,
Сүйші - ... ... ... демейін.
Жет, жұлдызым жылжып қана жібектей,
Жұлдызды - жүзік, Айды алқа ғып берейін!
Бұл ... та бес ... ... ... ... ... мұның түр
ерекшелігі басқа. Мұндағы қаратпа сөздің де ... ... екі ... ... ... бесіншіге қоса салғаннан өлең сыны бұзылмайды.
Керісінше, Шығыстың әйгілі газелі жайнап шыға ... ... ... ... ... осы бір ... ... таңдап пайдаланады. Айтпағанымыз -
Мағжан аруз (бармақ) өлшемін білген. Бірақ ол онымен көп ... алды ... оның ... мол ... ... ... Көне ... пен Шығыс
ренессансы қиылысатын тұстан шаң беруі Мағжан өлеңін ... де ... ... ... түр ... ... тұлғасы қазақ
әдебиеттануындағы кеңестік жалған, жасанды теория қалыбына сыя ... ... ... иықтас ақын творчествосын поэтикалық жағынан тарқату -
бүгінгі әдебиеттанымымызды да өркендетері ... 13-14 ... ... ... де, осы бағыттағы ізденіс жемісі.
Күміс нүрлы Ай. Жұлдыздар - алмас, жібек жел,
Сыбырласып жас ... ... ... қайнады", жас жүрегім ойнады,
Бір сүйейін, жақында, жаным, бері ... бұл ... қай ... да қазақ өлеңіне бері салғанда, бір
ғасыр үстіндегі тың ... соны ... ... рас. Оның ... ... жерде талдап жатпаймыз. Қызығы - бұл жолдарды Мағжан бой ... ... ... ... алмаймыз. Орыс поэзиясының табиғат
шеберлері Фет, Тютчев, Абай алған "қамалдарға" да тікелей түрлік ... ... ... табиғи бөлшегіндей бұл тым сезімдік дүние өзінің поэзия
қуатымен де, соны өрнегімен де қатты ... Қара өлең ... ... шыға ... Ең алдымен оның ырғағы ... ... ... ... ... әрқашан өлең бойындағы жанды қозғалысқа ерекше мән
береді. Мұнда да ... ... ... көне ... ... ... органикалық байланысқа түсіп, ой мен ой, бой мен бой
жалғанады. Мағжанның ерікті ұйқасқа ... ... ... ... ... ұлы мақсат жатыр. Иә, ол төрт құбыласын түгендеуге түйіліп-
ақ еді...
Жалпы адамзаттық көркем ой көгіне өрмелеген Абай көп ... өз ... ... ... Ал ... ... ... мектеп өткен ақын.
Өлең жүйесінің тереңінен тамыр тарту арқылы Абай ұлы ... ... ... ... түрде екенін түсінуінде көп мағына, ол түгескен ... ... ... ... ... жарық тұрғанда Мағжанның тіл
"категориясына" үңілмеуі мүмкін емес. Бабырды оқыған Абай ... ... деп, өлең ... ... ... тура атап отыр ғой. Оған да
құлақ аспай біз Абайдың өлең ... тек орыс ... ... ... ... ... тек "тоника" жүйесін "танып", соған ғана
телідік. (Оған көбіне-көп өзек болған - 6 ... ... ... 4 ... ... "Бойы бұлғаң" т.б. өлендері - . Мағжантануға да
ә дегеннен осы ... ... ... ... ... Шындығында
жағдай басқаша. Мағжан өзінің ... әр ... ... ... қана емес) биігінен қарауы сөзсіз. Сондықтан тоника-силлабикалық
өлең жүйесін ол тек орыс ... ... ... еш ... ... - қазақ әдебиеттануының трагедиялы тұсы - төл тарихын танымау, мәдениет
ошағы болған шығысты назардан толық ... ... ... теория салқыны
еді. Мағжандай тұлғаны өз орнына қою - әлі де ... көп ... ... түр мәселесін қайта тірілту қажет. Бабыр, Фараби, Абай ... ... ... ... Бұл ... ... тікелей қатынасы бар.
Бұлар өз ... өнер ... тең ... Қатар дамытты. Олардың жеке-
жеке мектеп болуының мәнісі сонда. Міне, Мағжанның да ... ... ... қарай алмауында осындай жалғастық жатыр. Ол ... Абай ... ... түршіл Мағжан да сол дәстүршілдікті ... ... Өнер ... үшін бұл ... ... қасиет.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақ эпостарына тән жершілдік, елшілдік мұраттары ... ... ... сүю, ... аман ... ... тіпті, махаббат тақырыбынан әлдеқайда күшті сезіледі. Мағжан
ұзақ сонар поэма жазбаған, барлық поэмасының көлемі ... атты ... ... ... ауыз ... ... мейлінше меңгеріп, қазақ әдебиетін жанрлық жағынан көркейтті.
Поэма ... ...... ... шөбересі Сыздық сұлтан. Бағзы
бабасының заманындағы нақты дұшпанның орнына ... ... ... ... ... ... ... Ақын жанын әлдебір ауыр
дерексіздік, рухани дағдарыс, торығу меңдеп жазы-лғаны хақ. ... ... қулы — мен бір ... деп атаушы еді ғой, сол бір аумалы-төкпелі көңіл-
күйінің күйреп, жасыған, түңіліп мойыған кезеңінде осы поэма туса ... ... ... ... ... туған елінің мұң-мұқтажы мен
қауіп-қатері, арман-тілегі және соншалық биік ... ... ақын ... ... дерт. Сондықтан да өмірдің емес, өлімнің символикасы
жиі қолданылады.
XX ғ. орыс ... ... ... символистік ағымы әсер
етпей қалмауы және ... ... ... демі ... бетпақ шөл; бетпақ шөлдің көгі де бір ... айы ... ... үнсіз сықылды; үнсіз өлік бетпақ шөл; жанын
берді, өлді шөл; тұншыққан құм; ... ... ... ... өлім, шегі
шексіз, шөл де шөл».
Шөл мен өлім — егіз туғандай, синонимдік ... ... ... жүрегіне жақын болғанына оның «Қорқыт» атты поэмасы куә, ал мына
туындысында Мағжанның қорқытшылдығы шектен ... ... ... ... ... алаш ... тау ... бұлақ, ағаш бар...
Есіл ерді, есіл жерді жаг алды...
Ойлы ұлына бұл кең дүние болды тар.
Өз заманының сұрқия ... жаны ... ... ... ... жезтырнақ арқылы берген:
Сұлу келіншек—жезтырнақ қой қанішер.
Осы сөйлем тұтасымен оксюморон. ... ... мен ... ... ... ... ... дүниенің ішкі астары бұл, дуалистік
пәлсапаның қазығы.
Жезтырнағын өз тісіне ... ... ... ... ... ... ерен көркем әсірелейді.
Мынау тырнағы қанжар, тісі алмас бір ... иесі ауыз ... ... ... ... су ... өкпе ... жүрет-ер жігіт
немқұрайлығымен түртіп қалуы мұң ... ол ... ... ... ... ...... беті — адам» бір аяр дүние құбылып тұрады.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... Ж. ... ... ... ... Бес ... Алматы,
1992, 278б
2. Жұмалиев Қ. Әдебиет теориясы. ... 1969ж. 205 ... ... Ә. ... әдебиетінің тарихы. Алматы, 1994,189 б
4. История всемирной литературы. В 9-ти томах т.М.,1989 12-13б
5. Бердібаев Р. Ақын ... ... Бес ... ... 1992, ... ... М. ... тарихы. Алматы, 1991, 231-232 б
7. Поспелов Г.Н. Проблемы исторического развития литературы. М., 1972.
105б.
8. Гуляев Н.А. «Социально-эстетическая сущность ... . ... ... М. 1974, 7 с.
9. Аймауытов Ж Мағжанның ақындығы туралы .Жинақта:Бес арыс.Алматы.1992,
290 б
10. Қабдолов З. Сөз ... ... 1992, 344 ... Ахметов З. Абайдың ақындық әлемі. Алматы, 1995, 253 б.
12. ... Ш. ... ... мен ... ... 1995, 199 ... ... Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. Алматы, 1994, 228б.
14. Нұрғалиев Р. Телағыс. Алматы, 1988, 209 ... ... С. ... ... ... ... 1995, ... Историко-литературный процесс. Проблемы и методы научения. Под ред.
А.С.Бушмина. Л., «Наука», 1977, с 295.
17. ... И.Г. ... ... ... ... ... Опыт ... жанра. М., 1977, с 50.
18. Тілешов Е. Мағжан Жұмабаевтың ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарының
кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін ... ... - ... 1997ж. 30 ... ... М. Шығармалары - Алматы, "Жазушы", 1992. 477б
20. ... А ... - ... 2004
21. Кәрібаева Қазіргі қазақ әдебиетінің көркемдік даму арналар ы ... 2001-312 ... ... А. ... ... // Қазақ әдебиеті 2007
23. Қанарбаева Б . Мағжан поэзиясындағы фольклорлық сарын -А.2001
24. Қанарбаева Б. ... ... ... .,2007 -529 б

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы9 бет
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931жж), Мағжан (Әбілмағжан) Бекенұлы Жұмабаев11 бет
Жұмабаев Мағжанның тілдік тұлғасы26 бет
М. Жұмабаев еңбектеріндегі жалпы психология мәселелері59 бет
М. Жұмабаев шығармашылығындағы әлеуметтік - философиялық мәселелер155 бет
М. Жұмабаевтың лирикалық өлеңдеріндегі психологиялық қырлары6 бет
М. жұмабаевтың шығармашылығының жалпы қазақ әдебиетінде алатын орны33 бет
М.Жұмабаев шығармалары12 бет
Мағжан Жұмабаев9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь