Қазақ хандығы (хү-хүііі)

Қазақ хандығы (ХҮ-ХҮІІІ) Алтын Орданың озық дәстүрлерін ұстанған мемлекет болды. Халықтың қоғамдық саяси өмірі, рухани мәдениеті, тұрмысы шариғат негіздерінде қалыптасты деп Нұртазин Н.Д. өте дұрыс атап өткендей , қазақ хандығы Алтын Орданың тікелей мұрагері болып діни саясатын жалғастырды. /1/ Бірақ бұл жолдың қазақ хандары енгізген өзіндік бұраландары болды.
Қазіргі кезеңдегі Қазақстан тарихында қазақ хандарының іс-әрекеттерін зерттеуде, олардың жеке бастарының дипломатиялық және әскери саясатына көп көңіл бөлініп, олардың діни саясаты көзге ілінбей қалып жүр. Ал негізіне келсек, қазақ хандарының діни саясатының маңызы зор.
Ал осы мәселені зерттеу Қазақстан тарихында кенжелеу қалып жүр. Негізінен қазақ хандығының діни саясаты туралы деректерді ортағысырлық тарихи еңбектерден алуға болады. олардың ішіндегі ,ең маңыздылары: М.Х.Дулатидің « Тарихи Рашиди», Шах Махмұт Шорастың « хроника», Фазаллах ибн Рузбихан исфахани Михманнаме йи Бухара» т.б. осы еңбектердің негізінде азғантай болса да қазақ хандарының діни көзқарастары туралы мәлімет алуға болады. Бұл еңбектердің құндылығы, авторлардың сол уақытта өмір сүріп қазақ хандары жүргізген діни саясаттан хабардар болуларында.
Сонымен қатар, қазақ хандарының ХҮІІ-ХІХ ғасырлардағы діни саясаты және қазақ халқының наным-сенімдері туралы мәлметтерді орыс зерттеушілерінің еңбектерінен алуға болады: Левшин А.И. «Описание киргиз-казачьих или киргиз –кайцацких орд и степей», И.Г. Андреев «Описние Средней орды кригиз-кайсаков» , Вельяминов-Зернов В.В. «Исследование о Касимских цариях и царевичах» т.б. Ал қазақ зерттеушілерінің ішінен Ш.Ш.Уәлихановтың «Тәңір», «Қазақ даласындағы мұсылман діні», «Қазақтар арасындағы шамандық сенімдер халықтары» мақалыларын атап өтеу қажет.
1. Нұртазина Н.Д. Ислам дінінің қазақ тарихымен мәдениетіне тигізген әсері. //Хабаршы. 2001.№4.130 бет
2. Валиханов Ч.Ч. Собрание сочинений в 5 –ти томах. Т1.Алма-Ата.1984 с 303.
3. Нуртазина Н.Д. Ислам в историй средневекового Казахстана. Алматы. 2000. С15,202,210,217
4. Қазақстан тарихы 2 том. Алматы. 1998. 336,599 бб.
5. Құдайбердіұлы Ш. Родословная тюрков, киргизов и ханских династий. Алматы. 1990. С44-46.
6. Кәрібаев Б.Б. Кереймен Жәнібектің көшу себептері туралы. //Хабаршы. 2001. №4. 43-44бб.
7. Фазлаллах Ибн Рузбихан Исфахани. Михман наме ий Бухара. Москва.1976 С63.
8. Абусейтова М.Х. К проблеме источниковведения средневекового Казахстана// Отан тарихы. 1998 №1. С45
9. Қазақ бақсы-балгерлері: Құрастырған Ж.Дәуренбеков, Е. Тұрсынов. Алматы, 1993. 224б.
10. Гумилев Л.Н. Көне түркілер. Алматы.1994. 73бет
11. Снесарев Г.П. Реликты домусльманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. Москва. 1969. С 266.
12. М.Х.Дулати Тарихи Рашиди . Алматы. 1999. 324б.
13. Тынышпаев М. История казахского народа. Алма-Ата. 1993. С 133
14. Левшин А.И. Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайцаских орд и степей. Алматы, 1996 С 369, 314-315.
15. Зиманов С. Россия и Букевское ханство. Алматы, 1982 с137, 147
        
        Сарсенббек
Қазақ хандығы (ХҮ-ХҮІІІ) Алтын Орданың озық дәстүрлерін ... ... ... ... ... ... рухани мәдениеті, тұрмысы
шариғат негіздерінде қалыптасты деп Нұртазин Н.Д. өте дұрыс атап ... ... ... Алтын Орданың тікелей мұрагері болып діни ... /1/ ... бұл ... ... ... енгізген өзіндік
бұраландары болды.
Қазіргі кезеңдегі Қазақстан тарихында қазақ хандарының іс-әрекеттерін
зерттеуде, олардың жеке бастарының ... және ... ... ... ... ... діни ... көзге ілінбей қалып жүр. Ал ... ... ... діни саясатының маңызы зор.
Ал осы мәселені зерттеу Қазақстан тарихында кенжелеу қалып жүр.
Негізінен ... ... діни ... ... ... ... ... алуға болады. олардың ішіндегі ,ең ... « ... ... Шах Махмұт Шорастың « хроника», Фазаллах
ибн Рузбихан исфахани Михманнаме йи ... т.б. осы ... ... ... да ... ... діни ... туралы мәлімет алуға
болады. Бұл еңбектердің құндылығы, ... сол ... өмір ... ... ... діни саясаттан хабардар болуларында.
Сонымен қатар, қазақ хандарының ХҮІІ-ХІХ ғасырлардағы діни саясаты
және қазақ ... ... ... ... орыс
зерттеушілерінің еңбектерінен алуға болады: Левшин А.И. «Описание киргиз-
казачьих или киргиз –кайцацких орд и ... И.Г. ... ... ... кригиз-кайсаков» , Вельяминов-Зернов В.В. «Исследование о Касимских
цариях и царевичах» т.б. Ал ... ... ... ... ... ... ... діні», «Қазақтар арасындағы шамандық
сенімдер халықтары» мақалыларын атап өтеу қажет.
Ш.Уәлихановтың қазақтардың мұсылмандығына сенімсіздікпен қарағанын ... ... ... да, ... ... ... ... дінінің синкретті екенін
ғылыми тұрғыдан дәлелдеп береді. Ал қазіргі ғалымдар еңбектеріне тоқталсақ,
Қазақ хандарының ислам ... ... ... ... деректер Нұртазина
Н.Д. Ислам в истоий среднего векого Казахстана еңбегінде ... ... ... бір ... ... ... және ... дәстүрдің шектен
тыс мақталып ұлттық дәстүрдің маңызыдылығының толық көрсетілмеуі. Осыған
қарамастан бұл еңбек ... ... діни ... ... ... ... бірі. /3/
Қазіргі қазақ тарихшыларыныан дңн туралы жазып жүрген Мұртаза Бұлтаев
, Мырзахметов М., Жақыпбек С, ... С. т.б. ... ... бұл ... өте аз ... ... бірі қазақ хандарының
діни саясатына арналады. Қазақ хандары қазақ хандығын күшейту үшін барлық
әдіс тәсілдерді қолданған. ... бірі ... және дін ... ... ... ... мақаламда 4 атақты қазақ хандарының жүргізген
діни саясатына талдау жасап олардың қазақ ... ... ... ... ең алғашқысы қазақ хандығының негізін қалаушылардың
бірі әз-Жәнібек хан. Ол ... ... ... ... ... ... ... тайпалармен 1458-1459жылдары Моғолстанға Батыс Жетісу
жерлеріне ... ... ... хандығынан бөлінген Керей мен жәнібек
Моғолстан ханы Есен-Бұға берген Шу мен ... ... ... ... ... Қыпшақтағы қазақтардың Жетісуға көшіп келуі Орта жүзбен Ұлы Жүз
тайпаларының бірігіп, Қазақ халқының аяқталып қалған ... ... /4/ ... хан 1468 жылы ... хан ... соң жеке
тәуелсіз қазақ хандығын құруды ... Жаңа ... ... ... ... хан ... дінін қолдайды. /3/ себебі Қазақ хандығының
қоластына біріккен тайпалар негізінен мұсылмандар еді. ... ... ... ... оның Әбілхайвыр ханнан бөлініп көшуіне
рухани көсем ... ... ... ... болғанынан көреміз. Бұл туралы
біз Ш.Құдайберді ұлы Айналымға енгізген қарақыпшақ ... ... биі ... биді өлтіруіне байланысты , ... ... ... ... ... болуынан көреміз./5/. Бұл жерде Жәнібек
сұлтанның Ақжол бидің жақтастарын қолдап, Әбілхайыр ... ... ... ... қатты құрметтегенін көрсетеді /6/. Жәнібек ... ... ... ... ... ... оның кеңесшісі асан
қайғының ықпалы болған.кейбір ғалымдар Асан ... Суфи ... ... нағыз мұсылман болуына әсер етті деп ... ... өз ... ... ... ... ... Жәнібекке алысты болжай алмайсың деп реніш білдіреді. Бірақ қазақ
хандығы құырылғаннан ... ... хан ... ... ... ... 1462 жылы есен-Бұға өлген соң, Моғолстандағы тайпалардың бір бөлігі
жәнібекке қосылып, оларға қарсы Ахмет ханның ... ... ... мен ... ... ... ... хандығы құрылғаннан кейін ... ... ... ... ... үшін күрес бастап шайбанилер
ұрпағымен ұзаққа созылған қақтығыстар басталады. Осы жерде қазақ халқының
шайбанилермен шайқасқа ... ... ... ... күші әсер етті деуге
болады. Себебі ҮІІ ғасырдағы араб еліндегі Мұхаммед пайғамбардың күрейшіт
тайпаасының ... ... ... ... ... ... кейін
жеңістерге жетіп Меккеге жеңімпаз болып кіру ... ХҮ ... ... хандығынан қоныс аударып , Моғолстанға барып күшейген
соң қайтта ... - ... ... ... оралу ойы ұқсастығы халықты
қанаттандырса керек. Сол кездегі Жәнібек ханның, мұсылманша аты Әбу Сайдтың
ислам ережелерін ... араб ... ... ... шығыс поэзиясымен
сусындаған адам екенін ескерсек осы ойдың Жәнібектің өз басынан тууы мүмкін
екені ... ... ... ханның Сырдария бойындағы ... үшін ... ... ... ... ... ... келтіріп,
оларды қолөнер кәсіпшілілігін сауда ісін ... ... қала ... ... ... исламның қала мәдениетімен
тығыз байланысты екенін түсініп, қазақ хандығындағы ... ... ... бағытталған әрекет деп есептеу қажет.
Аленді Асан Қайғы ... ... ... ... бұл ... ... көрегендік танытып маңғыт сұлтандарымен одақ құрып, батыс
шекерасын уақытша бекітуі, ... ... осы ... ... келе ... ... қарсы шықпай өзінің негізгі жаулары Шайбани ұрпағына қарсы
шығуы, Алтын Орданың құлауы ... орыс ... ... ... деп ойлау керек. Ал Жәнібек ханның орыстарға қарсы
шықпауынның бір ... ... өз ... ... ... ... «джихад» жариялаудың мүмкін еместігін сезуінде.
Осылайша өз елінің тәуелсіздігі үшін күрес қазақ хандығынның ... ... ... ат ... жәнібек ханның дипломатиялық та,
әскери діни саясатыда ел бірлігі үшінбағытталды. Жәнібек хан 1480 ... ... ел үшін ... ... ... қазақ халқы оған Әз-Жәнібек
деген ат қойды. Әз-Жәнібек хан осылайша өз ұрпақтарының санасында ... ... бірі ... сақталды.
Діни саясатының тереңдігімен көзге түскен келесі атақты қазақ ханы ... ... ұлы, ... хан болды. Қасым хан қазақ хандығын ... ... ... ретінде белгілі. Оның тұсында елде тыныштық
орнап, халық саны миллионға жеткен. Оның осындай ... ... ... ... ... зор болды. Оның дәлелін ХҮІ ғасырда қазақ халқын
–ислам елі болды деген Ибн Рузбиханның өзінен ... ... хан сопы ... ... ... ... Әбу ... Саданың мүрейді
болған. /8/ ол сопыларға олдау көрсетіп Орта Азия ... ... ... Оның мысалы ретінде Қасым ханның 1512 жылы джубар шейхы
Исламды паналатуын келтіруге болады. ол ... діни ... ... адамдар
мен кездесіп өзінің шешендігімен даналығымен көзге түскен. Мен өзім Қасым
ханның діни ... ... ... деп- қазіргі «синкретті қазақы діннің»
пайда болуын санаймын.
Қасым ханның ... ... ... ... ... ... ... Өзбек хан тұсында басталып, Ақсақ Темір ... ... ... ... ... /9/. Ол осы әрекеті арқылы
мұсылмандық мәдениеттің ұлттық ... ... жол ... хан ... дәстүрмен мұсылмандық дәстүрдің жақсы ... ... діни ... ... ... Қасым хан ислам дінінің
келелі жақтарын алып, оның ішінде қала мәдениетіне үлкен көңіл бөледі. ... ... ... ... ... ... етті және ол ... жақтан
келетін діни және саяси экспанцияға сына ретінде қағылды. Бұл ... әлі ... ... ... ... архитектуралық
құрылыстардың құнды діни ... ... ... ... Ол ... ... мен сауда және оқу –ағартулық байланыстар ұстап, діни
джейхат ұранын соғыста әскерлер ... ... ... хан өзінің даналығымен елді тыныштандырып, терең ... ... ... Оның діни ... талдап көрсек, ол басқарған
уақытта ислам діні Қазақстанның Оңтүстік аудандарында кең тарады. Басқа
аймақтарда ислам ... ... ... ... көшпелі тұрмыс салты
Аллаға сиынатын мінәжат орындарын, ... ... ... Қасым хан осыған байланысты намаздың әр жерде оқылуын дінді
қаралау емес, ... діни ... ... Дін ... ... ... ... нахшамбандийа, йасауийа
ордендерінің сопылары орындады. Қасым ханның Орта ... ... ... ... мына ... ... Бабырды жеңгеннен кейін
(1512ж) Ұбайдолла ханнан Қасымның қызына құда түсіп елшілер келеді. Дәл ... хан ... ... бара ... Қожа Исламға Қасым хан былай
деген: «Мен қызымды сіздің елге жіберіп жатырмын. Сіз ... ... ... Қызыма бас көз бола жүріңіз»/3/. Осы сөздерден Қасым ханның
ұлттық дәстүрді және оның ... ... ... қамқорлап жүрседе
мұсылман дінбасылармен тығыз байланыста ... ... ... атап
өткендей Қасым ханның діни саясатының мәні ... ... , ... қарама-қайшы келмейтіндей етіп, икемдеп, екі дәстүрдіңғ де жақсы
жақтарын қазақ хандығын күшейтуге бағыттау. Бұл саясатта ислам діні ... ... ... ... оған ... ... ... Осы мақсатта Қасым
хан сопылық ілімді және сопылық одақтарды пайдаланды. Ол қожа ... ... ... ... ... т.б. атақты сопылардың уағызын тыңдаған.
Осы Қасым ханның тұсында Мұхаммед пайғамбардың ең ... ... ... Бәкір, Омар, Осман, Әли есімдері кең ... ... ... ... ... ... шығарыла бастады. Оның көрінісі Халиф Әли и Хауланның
ұлы Мұхаммед әл Ханафийа жерленген мыс ... ... ... ... ... ... ... әулие туралы аңыз т.б. ұлттық дәстүрді ... ... ... ... ... ... жаңа атқа ауыстырып,
мұсылмандық дәстүрге жақындата бастады. ... ... ... қой
малының пірі Шопан –Ата Қожа Ахмет Йассауи шәкіртіне айналып шыға келді.
Сиыр малының пірі ... Баба ... ... ... ... ... ... деген
лақап ат алды. түйе малының пірі Ойсыл қара - ... ... ... ... Карани болып мұсылман елдеріне аңыз болып тарады. Мұхаммедтің қызы
Фатима Ұмай ананың орнын басып, әйелдер мен ... ... ... сыйыну бұлақ, шың, ағаш, т.б. табиғат аясына ... ... ... кетті. Атақты түркітанушы Л.Н. Гумелевтің
еңбектерінде көрсетілген түркілердің ... ... ... ... ... ел қадірлейтін ... ... Нұх ... туралы ислам аңызынан көреміз. Ал енді әдет-
ғұрыптағы исламдық және ... ... ... келсек, оған мына
мысалдар келтіруге болады. Қазақ халқында ... ... ... құрбандық
шалу ғұрпы тамырын шамандық дәстүрден алады. Негізінде ислам шартты ... тек ... ... ... ... айтта ғана сояды. Ал
қазақтар болса басына іс түскен уақытта тәңірінің атына ... ... ... ... ауытқуларды бүркемелеу үшін мұны мұсылман дін басылары
–садақа деп атаған. Осындай ұлттық дәстүрлерді мұсылмандандыру көріністері
ХҮІ-ХҮІІ ғасырларда көп ... Бұл ... ... Г.П. ... діні ... ... ... мәжбүр болды деп жазған. /11/
Қасым хан діни ... ... ... және ... ... де
пайдаланған. Ол өзінің аса діндарлығымен көзге түскен Моғол ханы ... ... ... ... ... ... ... яғни осы әрекетімен
мұсылмандық сеніммін пайдаланып династиялық неке құрған./3/ ... ... ... ... одақ құрып, Ресей жақтан келетін қауіпті
азайтты. Маңғыттар мен ... ... ... түсу үшін діни ықпалдыда
пайдаланған деп есептеуге болады. себебі осы кездері Баба ... ... ... ... және діни ... маңғыт тайпасының
мифтік бабасы ретінде де көрсетіледі. Қасым хан ... діни ... ... ... и ... ... жазғанын ескерсек /12/,
Қасым ханның осы діни аңызды саяси одақты бекітуге ұтымды пайдалануы мүмкін
деп ойлауға ... ... ... да ... одақ ... ... бекітті. Ал осы жоғарыда айтылған жетістіктер, ... ... ... басы діни аңыздар сопылық ілімдер ... ... ... ... байланыстыру бақсы-балгерлерге қолдау
көрсету т.б. неліктен Қасым ханға телінеді, осыған тоқталып өтсек: 1. Қасым
ханның ... ... ... бекіп тыныштық орнады. Қасым хан бейбітсаясат
жүргізді. Бұл туралы М. Тынышбаев : «Қасым хан саяси ... ... ... бейбітшілікті жақтады» деген/13/. Осылайша бейбіт уақыттарда ол
діни уағыздарды күшейтіп, исламды ... ... ... сонымен
қатар ұлттық дәстүрді сақтағысы келді. Сол үшін ол Оңтүстік Қазақстандағы
ислам орнының бекігенін түсініп, батысқа ығысып, Сарайшықты өз ... ... ... ... дінін уағыздады. Елдің ішкі бірлігін сақтау үшін, бақсы-
балгерлерді қуғындауды тоқтатты. Осы арқылы мұсылмандық ... ... ... сақтауға тырысты.
2. Қасым хан басқарған уақытта қазақ даласына көптеген Орта ... ... ... хан Қожа ... Қожа ... ... ел ар
асына таратты. Исламның кереметі туралы ... ... ... ... ... сеніміне ислам дінінің жақсы ... ... ... ... ... Сопылардың уағыздарындағы мұсылман
батырларының жеңісі қазақтарды рух тантырып, ... ... ... ... түсіндіруге болады. Осылайша ислам уағызы қазақ хандығын
рухани ... ... ... ... хан ... ... ... қалап, Қазақ тарихында өзінің өшпес ізін қалдырды.
Дала ликургі деп ... А.И. атап ... ... хан ... ... іскерлігімен ұрпақтар есінде қалды. Тәуке хан ... ... ішкі ... ... ... ... заң ... дала данышпандары
қасына жиналды. Оның осындай жемісті саясатының алтын діңгегі – ислам діні
және Тәуке хан ... діни ... ... ... қазақ хандығын билеген кезеңдегі ең басты еңбегі ... ... заң ... Ал Жеті ... талдай келсек, исламдық бағытта
шығарылған құжат ... ... Бұл жеті ... ... ханның діни
саясатының айқын бейнесі көрінеді. Жеті жарғыда мынадай баптар кездеседі:
христиан дінін ... ... ... ... ... ... құқығы
болды. Аллаға қарсы шыққан адамды жеті ... ... оны тас ... ... ... қатарына жатқызу, зекет төлеуді ... ... Яғни осы ... ... ... ... дінін мемлекеттік дін
дәрежесіне көтерген . сонымен ... ... хан ... ... ... ... діни ... етті. Осы кезеңде Түркістан екінші Мекке атын
алды. Осы ... ... ... хандығының діни саясатының тірегі болды.
Тәуке хан ислам рухын жауынгерлердің рухын көтеруге де пайдаланды. Тәукенің
исламдық жасыл туы ... бұл ту ... ... күш ... бұл ту 1916 жылғы көтеріліске шыққан ... ... ... ... Тәуке ханның діни ... ... ... ... Ол ... ... де қолдап отырды.
Осының әсерінен ХҮІІІ ғасырдыңі басында ... ... ... ... сақталды. Біз бұл туралы Левшиннің еңбектерінен біле
аламыз . Осы ... ... діни ... ... ол ... ... жаратушыға сенгенімен,ислам дінінің ережелерін толық ұстамайды.
Қазақтарда басқа мұсылмандлардағыдай фанатизм жоқ, бірақ қазақтар ... ... деп ... ... ... ислам діні Түркістан, Бұхара,
Хиуадан келген дінбасылар арқылы таратылып тұр. Егер бұлар ... ... ... ... кетер еді. Қазақтар бақсы-балгерлерге сенеді. Жерлеу
ғұрпы мұсылмандық ережелермен істеледі./14/ жоғарыда айтылғандарды талдасақ
шаман ... ... ... ... ... ... ... өміріне
байланысты екенін түсінеміз. Левшин атап ... ... ... Тәуке хан заманында әдейі өршітіліп, жоңғар орыс ... ... ... ... үшін қолданылған. Ал ортазиялық дін
басылармен ... ... ... кең ... халықтың діндарлығын
күшейткен. Қазақ бақсы-балгерлерін қолдау, ... ... ... ... деп ... ... Осылардан көрінгендей Тәуке
заманында ұлттық дәстүр Мұсылмандық ... ... ... ... зор ... ... осы кездегі қазақ даласындағы ислам дінінің
күшеюін Тәуке ханның діни саясатының жемісі деп түсінеміз.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ... болды. Ол Бөкей хандығының билеушісі болып, артына қарама-қайш пікір
қөалдырған тарихи тұлға. Қазіргі ... ... бір ... ... ... ... ... белсене қатысқан Ресей империясының жандай
шапы болған, қазақ халқының біртуар ұлдары И.Тайманов М.Өтемісов ... ішер деп ... ... ... тобы ... ... ... халқын
еуропалық өркениетке жақындатқан, қазақ жастарын білімге жетелеген ... ... ... Негізінен осы екі пікірді дұрыс, бірақ ... ... ... ... хан ... ... ... жақтары бар.
Бірақ осы жақсы істерді жасау үшін ... ... ... ... халықты
қанау, жазалау арқылы табылды.
Ал енді тақырыпқа байланысты Жәңгір ... діни ... ол ... ... қолдап, қазақ жастарын мұсылманша да, еуропалық
типпен ғылыми тұрғыдан да оқығын зиялшы адам ... ... Оның ... діни ... ... ... жаңаша діни оқыту жүйесін
іздеді. Жәңгір хан тіпті Ш.Марджани, ... ... ... ... да бұрын жәдидтік ағартушылық идеологиясының қалыптасу
жолдарын іздестірді. Біз оны ... ... көре ... ... ... жаңа келген кезде Қазақстандағы ағарту ісі әлі де дамымаған еді.
Бұл кезде оқудың түрі балаларды молдалар ... беру ... ... бұл
молдалар Бұхардан, Ташкенттен , Казанна, Уфадан келген шала сауатты адамдар
еді. ... оқу ... ... айға ... ... ... ... құран сүрелерін оқытумен ... ... ... ... жандарына тілмаш молдалалар ұстады. Олар тілмаштық пен
қатар ақсүйектердің балаларын оқытты. Бірақ олсы кезеңде Ресей үкіметінің
қазақ қоғамының ... ... ... ... ... үшін ... ... тыңшы
адамдарды молда ретінде жібергенін ... ... ... ... ... ... ... Осыны көріп білген Жәңгір ханның
діни-ағарту саятатынығ ... ... ... ... медреселер жанынан
бастауыш мектептер ашу болды. Бұл мектептерді арнайы оқыған, тексерілеген
молдалар басқарды. Осы ... хан екі ... ... 1. Халықты қолда
ұстаудың құралы – исламның беделін көтеру. 2. Ауылдағы білім беруді дамыту.
/15/
Жәңгір ханның қазақ қоғамын ... ... ... ... ... әкесі орынбор мүфтиі-- М.Гусейінов және татар мен
башқұрт ... ... ... ықпалымен хан қазақ балаларын ... ... ... ... медреселеріне оқуға жіберді. Дін басылардың
қызметін орталықтануы үшін Жәңгір хан кеңесінде ахун ... ... ... Ахун ... ... ... ... нұсқау беріп отырды.
Ханның өзі жергнілікті молдалардан сынық алып, ... ... Осы ... ... беделі өсті. Осы дінбасылар хан ... ... ... ... ... ... ... әр бір руда өзінің жеке
молдасы болып, бұлар ... ... ... ... ... ... ... оқып білім алған жергілікті ... ... ... ... ... бұйрықтарын орындайтын адамдар еді. Хан осылайша белгілі
бір уақыт аралығында татар ... ... ... ... ... Жаңа ... ... орыс тілін, жаратыолыстану
пәндерін, арабша ... Бұл ... ... топ ... ... ... бай балалары көбінесе хан сарайындағы мектепте оқыды. Кейін бұл
мектеп түлектері Ресейдің жоғары ... ... ... ... ... ... ... Ғ.Бөкейов т.б. /15/
Бұлмектептерде шығыс тілдерін және дін тануды Садыраддин Әминов берді.
Осылайша ... хан ... ... ... діни және ғылыми білім алды.
Қорытып айтқанда Жәңгірдің діни ағарту саясаты жәдидт ік ... ... ... даласында ислам рөлін күшейтуге бағытталды.
Осылайша жоғарыда айтылған төрт ханның діни саясатының мәні қазақ
даласындағы ... ... ... ... ... «Дар ус ... (ислам
әлемі) бір бөлшегі қылуға бағытталды.
Сілтемелер:
1. Нұртазина Н.Д. Ислам дінінің қазақ тарихымен мәдениетіне тигізген әсері.
//Хабаршы. 2001.№4.130 бет
2. Валиханов Ч.Ч. ... ... в 5 –ти ... ... с ... Нуртазина Н.Д. Ислам в историй средневекового Казахстана. Алматы. 2000.
С15,202,210,217
4. ... ... 2 том. ... 1998. 336,599 ... ... Ш. Родословная тюрков, киргизов и ... ... 1990. ... ... Б.Б. ... Жәнібектің көшу себептері туралы. //Хабаршы.
2001. №4. 43-44бб.
7. Фазлаллах Ибн ... ... ... наме ий ... ... ... М.Х. К проблеме источниковведения средневекового Казахстана//
Отан тарихы. 1998 №1. С45
9. ... ... ... ... Е. Тұрсынов. Алматы,
1993. 224б.
10. Гумилев Л.Н. Көне түркілер. Алматы.1994. 73бет
11. Снесарев Г.П. Реликты домусльманских ... и ... у ... ... 1969. С ... ... ... Рашиди . Алматы. 1999. 324б.
13. Тынышпаев М. История казахского народа. Алма-Ата. 1993. С 133
14. Левшин А.И. ... ... или ... орд и ... 1996 С 369, ... ... С. ... и Букевское ханство. Алматы, 1982 с137, 147

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХҮ – ХҮІІІ ғасырлардағы Қазақ хандығы39 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Қ.Жұмаділовтың «Дарабоз» дилогиясында хандар образы7 бет
Қазақ ақын-жырауларының тәлім-тәрбиелік идеялары8 бет
Қазақ тарихи-этнографиясының экспозицияда алатын орны (тұжырымдама)14 бет
Қазақстан тарихы. Дәрістер курсы116 бет
Қазақстанның солтүстік – батысында Ресей билігінің күшеюі (хVііі – ғасырдың ортасы мен хіх ғасырдың бірінші ширегі)30 бет
Архетиптік ұғымдардың ХІХ ғасырлардағы ақын-жыраулар туындыларында көрініс беруі36 бет
Бұқар жырау мен Дулат Бабатайұлының тәлім тәрбиелік идеялары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь