Қылқан жапырақты өсімдіктер мен қылқан жапырақты ормандардың табиғаттағы және халық шаруашылығындағы маңызы. Орманды қорғау

Қылқан жапырақтылар ашық тұқымды өсімдіктер бөліміне жатады. Олардың бірнеше кластары бар. Солардың ішіндегі көбірек таралғанықылқан жапырақтылар класына жататын қарағайлар қатары. Сен олардың негізінен алғанда ағаштар мен бұталар екенін білесің.
Ашық тұқымды өсімдіктер табиғатта және халық шаруашылығында маңызды рөл атқарады. Қылқан жапырақтылар оттегін бөліп, көмірқышқыл газды сіңіреді. Сондықтан адам қылқан жапырақты өсімдіктер өскен аумақта жақсы тыныс алып, тынығады. Үй бұйымдары, құрылыс материалдары, отын да солардан алынады. Қылқан жапырақтылардан шайыр, эфир майы, дәрі-дәрмектер дайындалып, медицинада қолданылады.
Қарағай, шырша, самырсын және өзге ашық тұқымды өсімдіктердің халық шаруашылығында да маңызы зор. Қарағай сүрегінен химиялық жолмен өңдеп, жібек жіп тәрізді жасанды талшық алынады. Балқарағай, қарағай, кинкго сүрегі – қағаз жасауға қажетті негізгі шикізаттар. Олардың сүрегінен жоғары сапалы қағаз өндіріледі. Балқарағай – Қазақстанда кездесетін (Алтай, Сауыр Тарбағатай) биіктігі 30 метрге дейін жететін ерекше қылқанды ағаш. Оныңі Сібірлік балқарағай дейтін түрі қыста жұмсақ қылқанын түсіріп тастайды. Мәңгі жасыл, бірүйлі – қосжынысты, жарық сүйгіш өсімдік. Ол ыстыққа, суыққа, түтінге, шаңдаққа, дауылға және ауа ылғалдығына өте төзімді. Балқарағайдың сүрегінен қағаздан басқа медицинада қолданылатын, спирт, скипидар, қабығынан илік зат, бояу алынады. Жасыл бұтақтарынан дәруменді малазық дайындап, үй жануарларына береді. Ал қабығынан шайыр алып, сағыз ретінде пайдаланады. Сәндік өсімдік ретінде де пайдалануға болады. Сүрегі өте берік, қатты, шірімейтін болғандықтан, суасты құрылысына пайдаланылады. Орман өсімдіктері, ғалымдардың есептеуі бойынша, 1га орман жылына 10 тоннаға жуық көмірқышқыл газын сіңіреді.
Тұқымның сыртын жидек тәріздес түзіліс қаптайтын қылша да ашық тұқымды өсімдік. Оның тұқымындағы тұқымындағы қаптайтын түзілісті жеуге болады. Бұл ащық тұқымды өсімдік қос масақшалы қылша деп аталады. Қос масақшалы қылша (двухколосковая эфедра) – ашық тұқымды екі үйлі өсімдік. Оның аталық бүрі бір өсімдікте, аналық бүрі екіншісі өсімдіктерге орналасады. Сырт көрінісі қырықбуынға ұқсайтын бұл қылшаның биіктігі (ұзындығы) 15-40 см болады.
Қос масақшалы қылша – жапырақтары ұсақ қабыршаққа өзгерген бұта. Қабыршақтары тез түсіп қалатындықтан, фотосинтез процесі бұтақтарында жүреді. Бұтақтарын өң қаптайды. Лептесіктері сабақ ұлпасына тереңірек батып орналасады. Бұтақтарында маңызды дәрілік өнімдер болғандықтан, медицинада емге қолданылады. Қылшадан алынатын тамырларды тарылтып, ауа – тамырларды кеңейтетін дәрі эфедрин деп аталады. Әсіресе орталық жүйкені қоздыруға, өкпе демікпесі мен аллергияны емдеуге пайдаланады. Ашық тұқымды өсімдіктер тамыры тереңге бойлайтындықтан, топырақты эрозиядан сақтайды. «Эрозия» ˗ латынша «эрозио» ˗ жегідей жеу, бүлдіру. Топырақтың ең құнарлы бөлігінің судан шайылуы, жел ұшыруы. Ашық тұқымдылар өскен жерде қар және нөсер суы да топырақты бүлдіре алмайды. Сөйтіп табиғаттағы су айналымын реттейді. Бұлар басқа жасыл өсімдіктермен бірге органикалық зат түзеді. Қарағайдан зиянды бактерияларды жоятын ерекше ұшқыш зат – фитонцид (грекше «фитон» өсімдік + латынша «сэдере» - өлтіру) бөлінеді. Шырша, қарағай, балқарағай, самырсынды ормандар ауадан көмірқышқыл газын сіңіріп, оттегін бөледі. Бұл – ашық тұқымды өсімдіктердің табиғаттағы маңызы.
        
        §46. Қылқан жапырақты өсімдіктер мен қылқан жапырақты ормандардың табиғаттағы және ... ... ... ... ... тұқымды өсімдіктердің өзің тұратын жердегі маңызды түрлерін білесің бе? Қылша туралы не білесің? Орманда өсетін ашық тұқымдылардан ... ... атай ... ба? ... ... не? Орман туралы не білесің? Орманды не үшін қорғайды? 
Қылқан жапырақтылардың табиғаттағы және халық шаруашылығындағы ... ... ... ашық тұқымды өсімдіктер бөліміне жатады. Олардың бірнеше кластары бар. ... ... ... ... ... ... жататын қарағайлар қатары. Сен олардың негізінен алғанда ағаштар мен бұталар екенін ... ... ... ... ... және ... шаруашылығында маңызды рөл атқарады. Қылқан жапырақтылар оттегін бөліп, көмірқышқыл газды сіңіреді. Сондықтан адам ... ... ... ... ... ... тыныс алып, тынығады. Үй бұйымдары, құрылыс материалдары, отын да солардан алынады. Қылқан жапырақтылардан шайыр, эфир майы, дәрі-дәрмектер дайындалып, ... ... ... ... және өзге ашық ... ... халық шаруашылығында да маңызы зор. Қарағай сүрегінен химиялық жолмен өңдеп, жібек жіп тәрізді жасанды талшық алынады. Балқарағай, қарағай, кинкго ... - ... ... ... негізгі шикізаттар. Олардың сүрегінен жоғары сапалы қағаз өндіріледі. Балқарағай - Қазақстанда кездесетін (Алтай, Сауыр Тарбағатай) биіктігі 30 метрге ... ... ... ... ... Оныңі Сібірлік балқарағай дейтін түрі қыста жұмсақ қылқанын түсіріп тастайды. ... ... ... - ... жарық сүйгіш өсімдік. Ол ыстыққа, суыққа, түтінге, шаңдаққа, дауылға және ауа ... өте ... ... ... ... басқа медицинада қолданылатын, спирт, скипидар, қабығынан илік зат, бояу алынады. Жасыл бұтақтарынан ... ... ... үй ... береді. Ал қабығынан шайыр алып, сағыз ретінде пайдаланады. Сәндік өсімдік ретінде де пайдалануға болады. Сүрегі өте берік, ... ... ... суасты құрылысына пайдаланылады. Орман өсімдіктері, ғалымдардың есептеуі бойынша, 1га орман жылына 10 ... жуық ... ... ... ... сыртын жидек тәріздес түзіліс қаптайтын қылша да ашық тұқымды өсімдік. Оның тұқымындағы тұқымындағы қаптайтын ... ... ... Бұл ащық ... ... қос ... қылша деп аталады. Қос масақшалы қылша (двухколосковая эфедра) - ашық ... екі үйлі ... Оның ... бүрі бір ... ... бүрі ... өсімдіктерге орналасады. Сырт көрінісі қырықбуынға ұқсайтын бұл қылшаның ... ... 15-40 см ... ... ... - жапырақтары ұсақ қабыршаққа өзгерген бұта. Қабыршақтары тез түсіп қалатындықтан, фотосинтез процесі бұтақтарында жүреді. ... өң ... ... ... ... тереңірек батып орналасады. Бұтақтарында маңызды дәрілік өнімдер болғандықтан, ... емге ... ... ... ... ... ауа - ... кеңейтетін дәрі эфедрин деп аталады. Әсіресе орталық жүйкені қоздыруға, өкпе демікпесі мен ... ... ... Ашық ... өсімдіктер тамыры тереңге бойлайтындықтан, топырақты эрозиядан сақтайды. ˗ латынша ˗ жегідей жеу, бүлдіру. Топырақтың ең құнарлы бөлігінің судан ... жел ... Ашық ... ... ... қар және ... суы да ... бүлдіре алмайды. Сөйтіп табиғаттағы су айналымын реттейді. ... ... ... ... бірге органикалық зат түзеді. Қарағайдан зиянды бактерияларды жоятын ерекше ұшқыш зат - ... ... ... + ... - ... ... ... қарағай, балқарағай, самырсынды ормандар ауадан көмірқышқыл газын сіңіріп, оттегін бөледі. Бұл - ашық тұқымды ... ... ... ... ... ... тұқымы - құстар мен жануарлардың жемі. Қылқан жапырақты өсімдіктер жер келбетін қалыптастырады. Фотосинтез процесі ... ... ... ... оны ... қоректенуіне жаратады. Сөйтіп, жер бетінде органикалық заттардың түзілуіне үлес қосады.
Ашық тұқымдылар бөлімінің ... ... ... ... ... ... ... көбірек таралған. Бұлардың табиғатта және халық шаруашылығындағы маңызы өте зор. Ең негізгі маңызы - ауадан ... ... ... оттегін бөледі. Ғалымдардың есептеуі бойынша, қылқанды өсімдіктер 1 гектарға шаққанда ... 10 ... жуық ... ... ... ... Биіктігі 15-40 см болатын бұта - қылша да қылқанды өсімдік. Оның қос масақшалы ... деп ... ... ... ... ауа ... кеңейтетін дәрі эфедрин алынады. Кейбір қылқанды өсімдіктерден (балқарағай, қарағай гинкго сүректерінен) жоғары сапалы қағаз өндіріледі.
Қылқанды өсімдіктер тамыры ұзын, күшті ... ... ... ... Микориза құбылысының да маңызы зор. Жер келбетін қалыптастырудағы үлесі ерекше. Жер бетінде органикалық заттардың түзілуіне айтарлықтай үлес ... және ... ... ... - ... жағынан қарағанда өте күрделі организм. Орман - жер ... ... ... ... ... жамылғысының ең негізгі типі. Онда ағаштар, бұталар, лианалар, шөптектес өсімдіктер, саңырауқұлақтар, мүктер, қыналар өседі. Орман - ... ... ... ... ... ... және егін түсімін арттыруы тұрғысынан диқанның сенімді ... ... ... ... ол өз - өзінің қайта қалпына үнемі келе алатын таусылмайтын, ... қор. ... ... үшеу ... ... субтропиктік және қоңыржай белдеулері. Пальмлар, эпифиттер, лианалар тропикте ... ... Бұл ... ... ... ... маусымда суды буландыру үшін жапырағын тастайды. Тропиктік белдеудің өсімдіктерінің вегетативті кезеңі жыл бойы тоқтамайтын болғандықтан орманда мәңгі ... ... ... Субтропиктік белдеуде ормандардан аралас орман және мәңгі жасыл ағашты орманның басымырақ ... ... Ал ... ... ... қылқан жапырақты, аралас және жалпақ жапырақты орман ағаштарынан тұрады. Онда өсетін ағаштар: емен, шегіршін, ... жөке ... Ұсақ ... ... ... ... мен ... өседі.
Орманның маңызы және орманды қорғау. Жер аумағы үлкен болса да, Қазақстанда орманды жерлер көп емес. Республикамыздағы орман мен ... алып ... жер ... 21,6 млн га. Бұл ... жер көлемінің 4,2% - ы ғана. Егер әр адамға шағатын болсақ, онда 0,7 га орман көлемі иесі болады. Бұл Қазақстанды ... ... ... ... ... ... ... жағдайында орман ауа райын реттейді, ылғалды сақтайды, су режимін реттейді, топырақты эрозиядан қорғайды. Топырақ зерттеуші академик Василий Робертович Вильямстың ... ... . ... ... өсу ... мен ... бар. Онда ағаштар, бұталар, әр түрлі өсімдіктер, аңдар және құстар, насекомдар мен микроорганизмдер тіршілік етеді.
Таулы өңірлерде ... ... ... ... ... ... ... және қарағайлы ормандар басым. Мұнда қарағай, майқарағай, шырша, балқарағай, самырсын сияқты бағалы ағаштар өседі. Солтүстік Тәңіртау өңірінде әсіресе алма, өрік, ... және ... ... ... ... басым. Шығыс Қазақстан облысының ормандарында самырсын өседі. , тіпті женшень сияқты өте сирек кездесетін ... ... ... ... ғана болады. Самырсын сүрегінен музыкалық аспаптар үй жиһаздарымен қарындаш жасалады.
Қазіргі уақытта жалпы ағаш сүрегімен ... ағаш ... ... қабығы және түбірі пайдаланылады. Бұдан 20-30 жылдар бұрын ағаштан тек қана 5000 шамасында түрлі ... ... ... енді ағаш ... 20 ... жуық түрлі-түрлі заттар жасауға мүмкіндік бар.
Орман қорғау - адамдар үшін гигиеналық, эстетикалық және мәдени маңызы бар ... ... ... ... аймақтарға жатады. Сондықтан республикамыздағы ең басты міндет - ағашты үнемді пайдалану. Ол үшін оны ... ... ... ... білу ... Сондай-ақ орманды зиянкестерден, әр түрлі аурулардан назар аудару қажет. Ағашты орынсыз кесіп, ысырапқа ... жөн. ... ... ... ... ... ... ағаштардың құрамын өзгертіп, сапасын жақсартып, өсімдіктерін жануарларын арттыруға бағытталады.
Қазақстанның орман белдеулерін сақтау, оларды қорға, көбейту мәселесімен ... ... және ... мелиорация ғылыми-зерттеу институты шұғылданады. Орман көлемін қалпына келтіріп, көбейтудің мынандай 3 тәсілі бар: егу, себу, және табиғи жолмен ... ... ... ... Қазақстанда орманды қолдан егу, өсіру анағұрлым нәтижелі екені анықталды.
Орман - күрделі биологиялық организм. ... ... және ... ... өз-өзінен қайта қалпына келеді. Өйткені ормандағы өсімдік құрамы өзгереді, шөптесін өсімдіктер сирейді. Ағаштардан түскен жапырақ, сынған бұтақ қабықтар, ... ... ... ... ... ... мен жәндіктер және басқа қалдықтар көбейе келе шіриді. Сөйтіп орман топырағын құнарландырады.
Орманның маңызы ерекше зор. Табиғаттағылардың барлығы бірімен-бірі тығыз ... ... ... ... ... құрылыс материалы ретінде, химиялық шикізат ретінде қызмет ... Ауа ... ... ... сақтайды, су режимін реттейді, топырақты эрозиядан қорғап, жер бетін нұрландыра түседі. Орманның маңызы ерекше. Жоғарыда айтылғандармен шектелмейді.
Қазақстанның жер көлемі ... ... ... ... бай ... ең негізгі міндет - ағашты үнемді пайдалану. Сондықтан орман ... ... үшін ағаш ... ... ... пайдалану тиімділігін арттыру керек. Орман үшін ең қауіпті апат - өрт. ... ... ... - ... мәні бар ... ... ... мен әр түрлі өсімдік ауруларынан қорғау шараларына ерекше назар аудару керек.
Орман өсетін табиғи ескерткіштерді де назардан тыс қалдыруға ... ... ... ... сирек кездесетін, реликті өсімдік "ылғал сүйгіш шаған" ағашынан тұратын шағын орманы, Шыңтүрген шыршалары мемлекет тарапынан қорғауға ... () деп ... ... ... 12-14 ... ... бұрын өмір сүрген жануарлардың (жайлаң, керік, қылыштіс жолбарыс, киік) қалдық сүйектері мол орналасқан ... Бұл ... ... ... ... ... оң жағалауында. Орманды көлемі жағынан қалпына келтірудің, ... ... 3 ... ... егу, себу және табиғи жолымен қалпына келуіне ықпал жасау екенін ұмытуға болмайды.
Лиана экваторлық, ... ... ... және қоңыржай белдеулер, Василий Робертович Вильямс, гигиеналық, эстетикалық, ... өрт, ... егу, себу ... ... ... ... ықпал жасау. Өсімдіктер бөлімі, қылқандылар класы, қарағайлар қатары, ... ... ... 1. Орман деген не? 2. Орманда болдың ба? Егер орманда болсаң, одан ... әсер ... 3. ... ... ... бар ма? ... тал орманын көрген боларсың? Ойыңды баянда. Қарағайлар қатарына қай өсімдіктер жатады? 5. Олардың табиғаттағы және адам ... ... ... 6. Бұлар неге ашық тұқымды өсімдіктер деп аталады?
В 1. Орманның өз-өзінен қалпына келуін қалай түсінесің? 2. ... ... ... не айта ... 3. Лиана деген не? Ата-анаңның немесе мұғаліміңнің көмегімен жауап беруге тырыс. 4. Қай ағаштардың сүрегінен жоғары сапалы қағаз ... 5. ... ... ... ... ...
С 1. Орманның маңызы туралы не білесің? В.Р. Вильямс ... кім? Ол ... ... не ... 2. Ол ... ... түсіндің бе, түсінсен баянда. 3. Орман қорғаудағы негізгі міндет не деп ... ... ... ... ... ... ... тәсілдері бар? Қылша қандай өсімдік? 5. Эфедрин деген не? Ол не үшін пайдаланылады? 6. Эрозия және фитонцит туралы не ... ... ... ... қайсысының қатысы бар? 7. Қарағайлар қатары қай класқа жатады? Ашық тұқымдылар қандай өсімдіктер бөліміне жатады?
деген тақырыпта хабарлама жазыңдар. ... ... бар ... тал ... ... өсімдіктер өсетінін анықтаңдар. Өсімдік атауларын дәптерге жазыңдар.
деген тақырыпта хабарлама жазыңдар. Ормандағы қылқандылар туралы деректермен танысыңдар.
Ашық ... ... ... ... ... осы заманғы бірден-бір жаңа түрі екі қалақты гинкго жер ... ... ... ағаштардың ең алғашқы түрі болып саналады. Бұл өсімдік бұдан 250 млн жы бұрын пайда болған. Жапонияда ... XII ... бері ... Ол ... ... атаумен белгілі. Қазіргі кезде мәдени гинкгоны ичо-ағаш (дерево-ичо) дейді.
Білмекке құмарлар үшін
Жабық тұқымдылар ... қос ... ... ... ... бірі - ... ... сексеуіл. Қызылша, көкпек, сораң, алабота, теріскен, бұйырғындар да алабота тұқымдас өсімдіктер.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... алып жатыр. Оның көлемі 5 млн шаршы метр деп ... ... ... ... ... отын қоры ... пайдаланған. Бақанас, Сары-Үйшік-Отырар, Мойынқұм және Қызылқұмда сексеуілден отын дайындалған. Сексеуіл қорын сақтап қалу үшін бір жылдары көшеттер отырғызылыпты. ... ... ... ... көп ... сексеуіл орманы сиреп кетті. Енді мүлде жойылып кету қауіпі сексеуілге төніп тұр. Сондықтан сексеуілді ... ... ... ... ... 3 түрі ... Олар қара ... ақ сексеуіл және зайсандық сексеуіл.
Қара сексеуіл Сырдария, Іле, Шу өзендерінің төменгі ағыстарының аңғарларында тоғай болып өседі. Биіктігі 6 ... ... ... ... ... ... өсетіндіктен, жасыл өркендері түзды болады. Жапырақтары болмайды, діңдері қисық, жиі бұтақталған, тамыры 8-12 м тереңдікке ... ... ... суын ... ... ... жас өркендерінде жүреді.
Ақ сексеуіл шөлдің құмды жерлерінде өседі. Өркендері майда, қою жасыл шырынды. Жапырақтары жетілмегендіктен, органикалық заттар жас өркендерінде ... Ерте ... ... ... ашық қоңыр түсті гүлдері дамиды.
Бұлардың діңі қисық, ... морт ... ... ... - ... ... ... ауыр, суға батып кетеді. Өте қатты болғандықтан өңдеуге көнбейді. Сексеуілдің жас бұтақтары мүлде жапырақсыз болады. Өйткені ... ... ... ... қызметін жас өркендері атқарады.
Сексеуілдің гүлі ұсақ, қосжынысты - бірүйлі, қабыршақ ... гүл ... ... 4-тен орналасады. Гүлсерігі қабыршақтанған 5 жапырақшалардан құралып, жемісінде ... ... ... ... Жемісі - қанатты жаңғақша, қыркүйек - қазан айларында ... ... ... - ... айларында жерге төгіледі. Сексеуіл тұқымынан көбейеді, өркендеріненде пісіп жетіледі. Ол 30-60 жыл тіршілік етеді. Сексеуіл діңі жаққанда ... көп ... ... ... көп ... ... жаққанда түскен күлден сақар (тыңайтқыш) өндіріп алады. Сексеуілдің жас өркендерін қыста қой, түйе ... Ақ ... құм ... ... ... ... ... Алакөл маңы, Шелек, Шарын өзендерінің бойында, Үстіртте кездеседі. Биіктігі шамамен 2 м. Қабығы қызыл немесе ақшыл - сұр ... ...
● Аға ... (Ежелгі Рим) жыл санаудан бұрын (ж.с.б) 79 жылы емдік және жемістік қасиеттерінде ерекше назар аударып, 1000-нан астам өсімдіктерді сипаттап жащды.
... ... Лука Гини XVII ... ... ... ... ең ... гербарий үлгісін жасады.
● Француз ботанигі Ж. П. Турнефор (1656-1708) туыс ... ... 500 ге жуық ... тұқымдастарын сипаттап жазды.
● Швед табиғат зерттеушісі және натуралист Карл Линней 1735 жылы өзінің атты ... ... ... ол ... ... ... алып, барлық өсімдік әлемін, 24 класқа бөлді. Линней тұқымды өсімдіктерді айқыннекелілер (явнобрачный) деп атап, 23 класқа біріктірді. Ал қалған ... ... ол ... ... да, ... ... да ... (тайнобрачный) деп атап, оған 24 класты қамтыды.
● К. Линнейдің атты еңбегі 1753 жылы жарияланды. Ол онда өсімдіктердің ... екі ... ...
... ... - түр саны ең көп өсімдіктер. Оның 2500-ға жуық түрі бар деп есептелінеді.
● Түр саны ең аз ... ... ... ... ... ... ... 130-ға жуық түрі топтастырылған
Кез келген сексеуіл түрінің маңызы зор. Сексеуілдің сүрегі сірке қышқылын, метил спиртін, ... және ... ... ... Бұтақшасында 20-25% қымыздық қышқылы, 20-25% күл, 1-3% лимон қышқылы болады.
Күрделігүлділер тұқымдасы
Жалпы ... және ... ... ... ... бір, ... көп ... шөптектес өсімдіктер, жартылай бұталар, бұталар және аздаған аласа ағаштар ... ... ... ... ... және суккулентті түрлері де бар. Күрделігүлділер қос жарнақтылар класының ішіндегі ең үлкен тұқымдас. Оған ... ... ... туыс, 20000-нан астам түр жатады. Қазақстан флорасында 139 туыска ... 854 ... ... кездеседі. Оларды жер бетінің барлық құрлықтарынан, тундрадан ... ... ... ... ... ... ... қарлы мұздақтарға дейінгі аралықтардан, шіріндісі мол қара топырақтардан және құнарсыз құмды жерлерден де кездестіруге болады. Жоғары деңгейде ... ... ... ... туыстары өзгергіш келеді, өйткені олар форма түзу сатысында тұр.
Жапырақтары көп жағдайда кезектесіп, сиректеу қарама - ... ... ... ... ... олар ... ... қатты қысқарады. Қосалқы жапырақшалары болмайды. Жапырақ тақталарының көлемі, формасы және тілімделуі үлкен көлемде ... ... Көп ... ... бөлінетін әр түрлі заттар жиналатын қуыстары - сүт жолдары және шайыр жолдары болады. ... ... ... ... тән ... ... гүлшоғыры себет, сырт қарағанда гүлге ұқсас. Кейде себеттері ... ... ... ... ... ... ... астын гүласты жапырақшалары жауып тұрады, олардың жиынтығы ... ... ... ... беті ... ойыс немесе дөңес болуы мүмкін. Себеттің сырты жылтыр, тікенектермен немесе түктермен ... ... ... ... біршама үлкен және қанық боялған. Ал, екіншілері ұсақ, көріксіз болып келеді. Күлтесі 5 мүшелі, тостағаншасы желайдарға айналып кеткен ... ... ... Бос орналасқан 5 аталығы және түтікшеге біріккен тозаңдығы болады. Аналығы біріккен екі жеміс жапырақшасынан тұрады. Жатыны төменгі, бір ... ... ... Көп ... олардың ұшуын қамтамасыз ететін желайдары болады. Гүлдері насекомдармен және желмен ...
2. ... ... ... ... құрылысына қарай күрделігүлділерде гүлдердің мынадай түрлері болады: түтікше гүл, ... гүл, ... ... ... ... гүл.
Түтікше гүлде, күлте жапырақшалары төменгі жағынан түтікшеге бірігеді, үстінгі жағынан түтікше қоңырау тәрізді кеңейеді, 5 тісшеге бөлінеді. Бұл ... ... дара ... ... гүл. Оны ... ... былай беруге болады: * Т(5) - 0 - рар. К (5) А (5) Ж(2) - ... ... ... ... ... ... түтікшеге бірігеді, бірақ ол өте қысқа болады. Одан жоғары түтікше бір жағынан ғана ыдырап тілше түзеді, оның ұшы 5 ... ... Бұл қос ... бұрыс гүл. Оны формула түрінде былай беруге болады: Т(5) - O- рар. К (5) А (5) Ж(2) - ... гүл, тек 3 ... ... ... оны ... ... 3 тісі ... тұр. Бұл бұрыс гүл. Көп жағдайда аналық гүл, аталығы жоқ. Оны формула түрінде былай ... ... Т(5) - O - рар. К (5) А (0) Ж(2) ... тәрізді гүлдің, күлтесінің түтікшесінің жоғарғы жағы воронка секілді кеңейген болып келеді. Бұл жыныссыз гүл, аталығы да, ... да ... ... ... ... беруге болады: Т(5) - O - рар. К (5-7) А (0) ... ... бір ... тек ... ... ... ... тілше гүлдерден тұруы мүмкін. Екінші жағдайда себеттің ортаңғы бөлігі ... ... ал шет жағы ... ... ... воронка тәрізді гүлдерден тұрады.
Себеті тек тілше гүлдерден тұратын өсімдіктерге бақбақ, қалуен және шашыратқы өсімдіктері мысал ... (80, 81 - ... ... ... түрі бар, оның 59-ы ... кездеседі. Жалпы бақбақ жер шарының барлық құрлықтарында кең таралған. Негізінен жертаған түзетін жапырақары бар, ... ... ... ... сары ... Аса ... түрлеріне кәдімгі бақбақ және көксағыз жатады. Кәдімгі бақбақ аса кең таралған дәрілік өсімдік, тамырында инулин жиналады. Көксағыз эндемдік түр, ... ... 27% -ға ... ... ... ... ... жағдайда Алматы облысына қарасты Райымбек ауданының территориясында теңіз деңгейінен 1800-2000 м биіктікте, ... ... ... ... ... тегістігінде, Тұзкөл аумағында өседі. Кәдімгі цикорий немесе шашыратқы арамшөп ретінде кең таралған өсімдік. Бірақ дәрілік қасиеті бар, тамырында инулин жиналады. ... тек ... ... тұратын өсімдіктерге жусанның түрлері мысал болады. Қазақстанда жусанның 81 түрі өседі. Басым көпшілігі малазықтық өсімдіктер. Дәрілік және эфир ... ... де бар. ... ... ... ащы ... ... жусаны және т.б. жатады. Себеттің ортаңғы бөлігі түтікше гүлдерден, ал шет жағы жалған тілше гүлдерден тұратын өсімдіктерге ... ... ... және ... ... ... ... Себетінің ортаңғы бөлігі түтікше гүлдерден, ал шет жағы воронка тәрізді гүлдерден тұратын өсімдіктерге гүлкекіренің түрлері мысал ... ... ... ... ... ... ... топтары бар: малазықтық, өсімдік майы алынаты, дәрілік, техникалық, эфир майы алынатын, бал ... ... және ... ... ... жусанның көптеген түрлері, тапинамбур және т.б. жатады. Күнбағыстан және мақсардан өсімдік майынһ алынады (82 - ... ... ... ... түймедақ, кәдімгі мыңжапырақ, ащы жусан, кәдімгі шашыратқы, өгей шөп, ... ... ... ... биік ... құмдық слаубас секілді өсімдіктерден дәрілік шикізат алынады. Жусанның ... ... ... ... ... ... қияқ ... және т.б. эфир майы алынады. Техникалық өсімдіктер тобына көксағыз, таусағыз, ... ... және т.б. ... ... ... ... салалы нарғызгүл, қызай кесте жусан, қашқаргүл және т.б. жатады.
Бал жинайтын өсімдік топтарына күнбағыс, ... ... биік ... көксағыз, таусағыз, нарғызгүл, қашқаргүл, шашыратқы және т.б. жатады. Арамшөптерде гүлкекіренің түрлері, шоңойна, ... ... ... ... ... түрлері, ойраншөп, кәдімгі сарысояу, тікенді сарысояу (83-сурет).
1. Тұқымдас ... ... деп ... ... ... себеті тек тілше гүлдерден тұрады?
3. Қандай өсімдіктердің себетінің ортаңғы бөлігі түтікше гүлдерден, ал шеті жалған тілше гүлдерден тұрады?
4. Қандай ... ... ... ... ... ... ал шеті воронка тәрізді гүлдерден тұрады.
1. Қосымша әдебиеттерді пайдалана отырып, күрделігүлділер тұқымдасына жататын дәрілік өсімдіктер ... ... ...
2. ... ... ... техникалық өсімдіктер туралы хабарлама даярлаңдар.
Күрделігүлділер тұқымдасына жататын техникалық өсімдіктерді қолданылуына қарай мына кестені толтырыңдар:
Техникалық түрлері
Дәрілік түрлері
Май ... ... ... түрлері
Дара жарнақтылар класы
Дара жарнақтылар класына барлық гүлді өсімдіктердің 25%-ы жатады. Бұл дара жарнақтылардың ... қос ... ... біршама аз екендігін көрсетеді. Бірақ, олар шылғындықтарда, өзен жайылмасында, таулы және далалы аймақтарда түрлерінің саны бойынша да, особьардың саны ... да ... ... ... ... жарнақтылардың көбісі шөптектес өсімдіктер. Сиректеу жағдайда ағаш тәрізді формалары да ... ... ... қос ... ... айырмасы болады. Дара жарнақтылар аз бұтақтанады, сабақтары екінші рет қалыңдап, ... ... көп ... ... ... ... параллель немес доға тәрізді жүйкеленеді. Ең бастысы дара жарнақтылардың тұқым жарнағы біреу ғана болады. ... ... ... ... флорасында кең таралған және практикалық маңызы бар лалагүлділер, жуалар және астық тұқымдастарына тоқталамыз.
Лалагүлділер тұқымдасы
Жалпы сипаттамасы және алуантүрлілігі. Лалагүлділер тұқымдасына жататын ... ... ... ... ... пиязшықты көпжылдық шөптектес өсімдіктер. Жапырақтары көп жағдайда қылыш немесе таспа тәрізді, параллель ... ... ... Қос жынысты, дұрыс гүл. Көпшілігінің гүлінің мөлшері орташа немесе үлкен, көзге айқын байқалады. Гүлдері көп ... ... ... ... ... гүлшоғырын құрайды. Сиректеу гүлдері жалғыздан болады. Басым көпшілігінің гүлсерігі, қарапайым, күлте жапырақша түрінде болады. Олар үш-үштен екі шеңбер ... ... ... 3, сиректеу 4жеміс жапырақшасынан тұрады. Жатыны жоғарғы, аздаған, түрлерінде ... ... ... ... немесе жидекті болып келеді. Тұқымының эндоспермі болады, оның құрамында белок, май, сиректеу крахмал бар. Ұрығын эндосперм қоршап тұрады.
Тұқымдасқа 45 ... 300- дей түр ... ТМД ... ... 640-тай түрлері кездеседі. Қазақстан флорасында 27 туысы, 229 түрі бар. Лалагүлділер Еуразияның, Африканың және ... ... ... климатты облыстарында кеңінен таралған. Аздаған түрлері тропикалық Африканың және оңтүстік Американың тауларында өседі. Лалагүлділердің көпшілігі ... ... ... бейімделген. Лалагүлділердің көпшілігінің практикалық маңызы бар. Олардың ... ... ... ... және жіп ... жарайтын өсімдіктер бар.
Маңызды тұқымдастары мен түрлері. ... ... бірі ... ... ... ... ... климатты облыстарында өсетін 80-90- дай түрлері бар. ТМД елдерінің еуропалық бөлігінде, Сібірде, Қиыр ... ... 15 түрі ... ... ... ... ... тәрізді бірін екіншісі жауып тұрады. Гүлдері үлкен, сары, күлгін, ақ түсті келеді, бояуы қанық болады. Ақ ... ... ... ... ... құрылысы формула түрінде былай беруге болады: К 3+3 А 3+3 Ж(3). Бір ... ... ... түсі сары ... ... ... сәндік өсімдік. Қазіргі кезде бұл түрдің 2000-дай сорттары бор. Шығыс Азияда жеуге келетін пиязшығы үшін ... ... ... ... өсіреді. Тамаққа лалагүлдің Сібірлік түрлерін де пайдаланады. ... ... ... ... ... ем болатын глюкозиттер табылған. Бұйра лалагүл, негізіненорманның ашық жерлерінде, жарық жақсы түсетін ормандарда, ... ... ... ... ... ТМД ... барлық жерлерінде кездеседі деуге болады. Бірақ, Орта Азияда өспейді. Бұл түр ... ... ... ... ... ... ... өкілі.
Тұқымдастың тағы бір маңызды туысы қызғалдақ (85- сурет). ... ... ... түр бар. ... ... мен ... Африканың жазы құрғақ, әрі ыстық болып келетін, ал көктемде және ... ... ... ... ... жартылай шөлді және шөлейт аймақтарында кең таралған, сиректеу орманды жерлерде де кездеседі. Олар тегістікте де және ... ... ... белдеулерінде өседі, бірақ мәңгі мұз басқан биіктікте сирек кездеседі. Қызғалдақтың ... 45 см ... ... одан да ... ... ... сырты пленка тәрізді жылтыр болып келеді. Гүлдері үлкен, қанық ... әр ... ... ... Өте ... ... бірақ иісі болмайды. ТМД елдерінің территориясында 60-тай түрі бар, олардың көпшілігі Орта Азияда өседі. Қазақстанда қызғалдақтың 32 түрі бар, оның 7-еуі ... ... ала ... қызғалдақ, қысқа аталық қызғалдақ, Альберт қызғалдағы, Грейг қызғалдағы, кеш қызғалдағы, Калпаковский қызғалдағы 1 эндемик және ... ... ... ретінде , 6-уы сирек кездесетін түрлер ретінде Қазақстанның Қызыл кітабына енген. ... ... ... ... ... ... қызғалдағы, Островский қызғалдағы, Кауфман қызғалдағы, Шренк қызғалдағы ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде қызғалдақтың 2900-дей сорттары белгілі.
Батыс Еуропаға қызғалдақты ... XVI ... ... ... Бұл өсімдікті өндірістік мақсатта өсіру әсіресе Голландияда жақсы жолға қойылған. Гүлсерігі ... тек ... ... түрінде берілген. Күлтежапырақшаларының мөлшері бірдей, олар үш-үштен топтасып, екі қатар шеңбер түзеді. Гүлдің ортасында үлкен аналық орналасады, оның қысқа мойны үш ... бар ... ... аяқталады. Жатыны жоғары. Жемісі қорапша.
Тұқымдастың кең ... ... бірі - ... ... ... ... түр бар. Қазжуалар ерте көктемде өсетін эфемероидтар. Олар өте ұсақ өсімдіктер, жапырақтары жіңішке, гүлдері ұсақ, түсі көпшілігінде сары ... ... ... ерте көктемде гүлдейді де, вегетациялық кезеңін тез аяқтайды. Қазақстанда 38 түрі кездеседі, олардың барлығы дерлік шөлді және шөлейт ... ... Гүлі мен ... ... ... бірдей. Попов қазжуасы деп аталатын эндемдік, сирек ... түрі ... ... ... тіркелген.
Дәрілік және дәрумендік түрлері. Жоғарыда аталғандардың басқа Қазақстан флорасында лапыз, тамырдәрі, секпелгүл, шырыш туыстарының түрлері кең ... ... ... ... екі түрі ... оның ... (сары лапыз) сирек кездесетін өсімдік ретінде Қызыл ... ... ... ... улы ... және ... алколоидтары медицинада қолданылады. Тамырдәрінің де Қазақстан флорасында екі түрі бар, оның біреуі ... ... ... улы алколоидтардың болуына байланысты медицина қолданылады. Сепкілгүлдің Қазақстанда 5 түрі бар, оның ... ... ... ... ... түр ... ... кітапқа тіркелген. Шырыштың Қазақстан флорасында 13 түрі кездеседі, олардың барлығы сәндік өсімдіктер. Илария шырышы деп аталынатын түрі сирек кездесетін, ... түр ... ... ... ... ... ... үлкен шырыш деп аталатын екі түрінің жаңа пайда болған жас жапырақтарын ерте ... ... ... ... А және С дәрумендері бар. Көптеген түрлерінен желім алынады.
1. ... ... ... ... дара ... ... ... Лалагүлділердің гүлінің құрылысы қандай?
3. Жай гүлсерік қосарланған гүлсеріктен қалай ажыратылады?
4. Лалагүлділерге қандай гүлшоғыры ... ... ... ... түрлері тән?
6. Лалагүлділерге жататын қандай дәрілік өсімдіктерді білесіңдер?
7. Лалагүлділерге ... ... ... тіркелген қандай өсімдіктерді білесіңдер?
8. Лалагүлділерге жататын қандай ... ... ... ... ... ... ... қызғалдақ өсімдігі жөнінде хабарлама жасаңдар. 2. Қызғалдақтың гүліне талдау дасаңдар, суретін салып, формуласын жазып, диаграммасын сызыңдар.
Жуалар ... ... және ... ... ... соңғы уақытқа дейін лалагүлділер тұқымдасының бір туысы ретінде қарастырылып келді. Тұқымдасқа негізінен ... ... және ... ... көп жылдық шөптектес өсімдіктер жатады. Жапырақтары түтік тәрізді немесе жалпақтау келген таспаға ұқсайды. Гүлдері ұсақтау, шатырша ... ... ... ... ... ... гүлдері үлкен, бояуы қанық болады. Гүлдері ашылғанға дейін гүлшоғырын, астыңғы жағынан, екі жұқа пленка тәрізді жамылғы жауып ... ... ... бос ... ... жапырақшалар түрінде болады немесе төменгі жағы біріккен болып келеді. Қос жынысты, дұрыс гүл. Күлте жапырақшаларының саны 6, олар ... екі ... ... ... ... да саны 6, ... ... екі шеңбер түзеді. Біріккен 3 аналығы болады, жатыны жоғары. Жемісі қорапша. Гүлдері негізінен ... ... ... ... ... ... ... секілді гүлдері үлкен, бояуы қанық, тропикалық түрлері құстармен (колибрлармен) тозаңданады. Насекомдарды олардың гүлдерінің ... ... және ... иісі еліктіреді.
Жер бетінде жуалар тұқымдасына 32 туыс, 750-дей түр жатады. Олар Австралиядан басқа құрлықтардың барлығында кездеседі. ТМД ... ... 2 ... 323 ... ал ... бір ... 109 түрі өседі. Түрлерінің басым көпшілігі солтүстік ендіктің қоңыржай климатты облыстарында кең таралған. Бұл тұқымдасқа жататын түрлердің өсетін ортасы экологиялық ... ... ... ... Олар ... ... ... бастап, теңіз жағалауына дейінгі аралықтың барлығында кездеседі. Тіптен екі жақын түрлердің өзі әр ... ... ... ... Бір түр, ... тау ... құрғақшылыққа бейімделген болса, осыған жақын, екінші түр (бұрышты жуа), ылғалды ортаға ... ... түр ... құнарлығы жоғары аллювиальды шалғындық топырақта өседі. Еуразияда кездесетін жуалардың көптеген түрлері, мысалы, Сібір жуасы, ... ... ... жуа және т.б. таза ... өсімдіктері болып табылады. Жуалардың ішінде шөп орылатын шалғындықтардда арамшөп ретінде ... ... бар. ... ... немесе жеңіс жуасы осындай арамшөп. Жуалардың көптеген ... ... ... ... ... ... ... қарашіріндісі мол құнарлы топырағында аю жуа көптеген жерлерді алып жатады.
2. Тұқымдастың аса маңызды және кең ... ... жуа. ... ... бойынша жуаның 400-дей түрі бар, оның 250-уі ТМД елдерінің территориясында, ал Қазақстанда 109 түрі өседі.Пиязшықты - ... ... ... екі ... ... ... іші қуыс ... тәрізді және жалпақ таспаға ұқсас жапырақтар. Гүлдерінің, гүлшоғырының және жемісінің құрылысы жоғарыда айтылғандай осы тұқымдасқа тән белгілер қайталайды. Гүлсерігі қарапайым, ... ... саны 6, олар ... ... екі ... ... орналасады. Аталықтарының да саны 6, оларда үш-үштен топтасып екі шеңбер түзіп орналасады, біріккен 3 ... ... ... ... ... ... жоғары, жемісі қорапша. Жуаның гүлінің құрылысын формула түрінде былай беруге болады: * K3+3A3+3Ж(3).
Маңызды көкөністік түрлері. Аса кең таралған маңызды түрінің бірі ... жуа. Оның ... ... тәрізді, сабағының іші қуыс, ауаға толы болады. Шатырша гүлшоғыры шар тәрізді келеді. Жуаның ащы ... ... оның ... эфир ... ... ... Оның концентрациясы 0,03-0,05%-ды құрайды. Сонымен бірге жуаның құрамында 5%-ға дейін қант, В, С дәрумендері және фитонцидтер болады. Қатпарлы ... ... ... ... ... Жабайы түрі белгісіз, қатпарлы жуаның пиязшығы - 2[0]температурада үсіп қалады, сондықтан да оны топырақта ... ... ... ... ... ТМД ... ... орталық және оңтүстік аймақтарында екі жылдық, ал тұқымын алу үшін үш жылдық дақыл ... ... ... жуаның отаны - Орта Азия.
Тұқымдастың тағы бір маңызды түрі - ... ... ... ... жалпақ, түзу келеді. Жамылғысының ұзын тұмсығы болады, пиязшығы көптеген ұсақ пиязшықтардың жиынтығынан тұрады. Пиязшықтары арқылы және өнім ... ... да ... ... ... ... белок және С дәрумені болады. Қазақстанда кеңінен отырғызады. Сарымсақтың да отаны - Орта Азия.
Порей жуасын жапырақтары мен сабақтарының ... ... түп жағы үшін ... ... жуа көп ... күресуге бой бермейтін арамшөп болып табылады.
Жуалар тұқымдасына жататын түрлердің ішінде көптеген пайдалы өсімдіктердің топтары бар: тамақ ... ... ... және ... өсімдіктер.
Қазақстан флорасында кездесетін жуаның 9 түрі сирек кездесетін, ... және ... ... ... ... ... тіркелген. Олар қорғауды қажет етеді. Бұлар мына түрлер: ... жуа, сары жуа, ... ... ұсақ торлы жуа, тамырлы жуа, искем жуасы, Сергей жуасы, Суворов жуасы, турген жуасы. Жуалардың көптеген түрлері тамаша гүлдейтін сәндік ... ... ... Бұл ... ... ... жуасының алатын орны ерекше.
1. Жуалар тұқымдасына жататын өсімдіктердің негізгі белгілерін атаңдар.
2. ... ... ... және ... ... ... Қазақстан флорасында жуалар туысына қанша түр жатады және олар қандай жерлерде өседі?
4. Жуалар қалай көбейеді?
5. ... ... ... ... ... тұқымдасында пайдалы өсімдіктердің қандай топтары бар?
Жуа мен сарымсақтың халық шаруашылығындағы маңызы жөнінде хабарлама жасаңдар. Ол үшін қосымша әдебиеттерді пайдаланыңдар.
3. ... ... ... ... кең ... түрлеріне қара алқа, будан петунясы, қара меңдуана, ... ... ... және т.б. ... Олар үй ... жол ... бос қалған жерлерде, бау-бақшаларда және егістік жерлерде кездесетін бір жылдық арамшөптер. Қара алқа мен ... ... ... ... ... ... ... гүлдері біршама үлкен. Біріккен күлте жапырақшалары көмескі сұрғылт түсті келеді, күлгін қызғылт түсті ... жиі ... ... құмыраға ұқсас қорапша, қақпақшасы арқылы ашылады. Сасық меңдуананың ақ түсті гүлдері ұзын түтікше түзеді. Түтікшенің жақтаулығының ... ұшы ... ... ... ... оның сыртын тікендер тығыз жауып тұрады және төрт жақтауы арқылы ашылады. Бұл ... ... өте улы ... ... құрамындағы алкалоидтарды дәрі-дәрмек жасауға пайдаланады.
1. Алқалар тұқымдасына жататын өсімдіктердің ортақ белгілерін атаңдар.
2. Алқалар тұқымдасына жататын қандай маңызды ... ... ... ... ... жататын қандай улы өсімдіктерді білесіңдер?
4. Алқалар тұқымдасына жататын қандай дәрілік өсімдіктерді білесіңдер?
5. Неге тамаққа картоптың жемісін емес, ... ... ... ... ... ... ... пен помидор өсімдіктеріне бақылау жасаңдар.
Помидордың көшеттеріне және ... ... ... ... ... Сабақтарын, гүлдерін, гүлшоғырларын және жемістерін қарап, ерекшеліктерін дәптерлеріңе жазып отырыңдар. Помидордың көшетін қай ... ... ... ... ... ... ... жататын экономикалық жағынан маңызды, бірақ пайдалы деп айтуға келмейтін қандай ... ... ... ... ... отырып, хабарлама жасаңдар. Алқалар тұқымдасына жататын өсімдіктерді пайданылуына қарай мына кестені толтырыңдар.
Тағамдық түрлері
Дәрілік түрлері
Сәндік ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Катон - Қарағай мемлекеттік ұлттык табиғи бағы4 бет
Орманды өсімдіктер6 бет
Қорықтар Аймағы8 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Сақтандыру шарты жайлы8 бет
Өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру15 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлык реформа және ауыл шаруашылығындағы экономикалық тұрақтылық28 бет
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет
Аймақтардың оптимальды ормандылығы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь