Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz) өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері. Культивирленетін өсімдік клеткаларынан каучукты(изопреноид) бөліп алу әдістері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1. Тау.сағыз (Scorzonera tau.saghyz) өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
2. Каучук түзуші тау.сағыздың биосинтетикалық қасиеттері, изопреноид синтезі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
3. Тау.сағызды вегетативті және микроклонды көбейту ... ... ... ... ...11
3.1 Микроклонды көбейту әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
3.2 Микроклонды көбейту кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13

4. Суспензиялы культураны алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
5. Культивирленетін өсімдік клеткаларынан каучукты(изопреноид) бөліп алу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
Эндемик тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz, Lipsch7 et Bosse)- күрделігүлділер тұқымдасына жататын (Asteraceae), жойылып бара жатқан, Тянь-Шань және Памир Алтай ареалына жататын өте құнды техникалық өсімдік. Қоңыржай аймақтағы табиғи каучукке ең бай өсімдік. Каучук – су өткізбейтін, электроизоляциялық және созылу қасиеті (эластичность) бар табиғи немесе синтетикалық материал. 20% табиғи каучук (латекс) Гевея ағашынан Индонезия, Малайзия, Вьетнам елдерінде өндірілетіні белгілі. Өндірістік жағдайда каучукты бутадиен мен изопреннен химиялық синтез жолымен алады. Осы жолмен алынатын каучук техникалық мақсатта, мысалы, автомобиль шинасына, медицинада (хирургиялық қолғап және медициналық латекстен жасалатын заттар) ауыр және жеңіл өнеркәсіпте т.б. мақсаттарда пайдаланады. Табиғи каучук синтетикалыққа қарағанда берік, сондықтан жыл сайын табиғи каучук бағасы өсуде және бұл жаңа альтернативті көздер іздеуге себеп болды.
Қазақстанның климаттық жағдайларына сәйкес табиғи каучуктың негізгі оптималды көзі “Қызыл кітапқа” енген “тау-сагыз”өсімдігі болып табылады. [1]Тау-сағыз тамыры 40% каучуктан тұрады. Тау-сағыздың табиғи популяциясы өте көп болуына байланысты, микроклонды көбейту технологиясын Scorzonera tau-saghyz түріне жетілдіру керек. Биотехнологиялық әдіс арқылы әндемикті көп мөлшерде алу табиғи каучукты қажетті млшерде өндіруге жол ашады. Технологияның бірінші кезеңінде өсімдікті in vitro культурасына енгізу жүргізіледі, яғни материалды стерилизациядан өткізу, бөліп алу және қоректік ортада культивирлеу.
Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz) - күрделігүлділер тұқымдасына жататын көпжылдық өсімдік. Көпжылдық кейде 2 жылдық шөптекті және бұта тәрізді болып келеді. 170 түрі бар. Шөлейтті өңірлерде, соның ішінде көбіне Орта Европа және Шығыс Азияда өседі. Жуандаған жер асты мүшелері жеуге жарамды түрлері кездеседі, мысалы S.turberosa, S.hispanica. Европа мен Америкаға көкөніс ретінде өсіріледі. Ең маңыздысы тау-сағыз өсімдігінің тамырында каучук болатыны анықталған. Біржылдық тау-сағыздың тамырында 5-6% каучук, 2 жылдықта 9-10% , 3 жылдық 12-15 %. Көпжылдық өсімдік тамырының диаметрі 10см –ге жетеді, ал ұзындығы 4м, биіктігі 25-40см. [2]
Сыртқы түрі жартылай бұта түріндегі қысқа, жуан тамыр сабақтан тұрады (каудекс) Каудекс соңы бір немесе бірнеше астық тұқымдас өсімдігіне ұқсас біркелкі жапырақшалармен аяқталады. 1-4 гүл тостағаншасынан тұрады. Гүл шоғыры көптеген сары күлтешелерден (30-40) тұрады. Пісіп жетілген бақбақ өсімдігіне тән шар тәрізді болып, желмен жеңіл таралады. Тұқым – цилиндрлі, қабырғалы, үстіңгі бөлігінде ұшуға қабілетті айдары бар, ақ өскіншелермен. Табиғи жағдайда өсімдік тұқыммен ғана емес, вегетативті жолмен сабақ пен тамырдың өскіндерімен көбееді.
1. Қазақстанның Қызыл кітабы
2. Липщиц С.Ю., Боссе Г.Г. Скорцонера тау-сагыз ( Новое каучуконосное растение Казахстана). // Трест Каучуконос ВСНХ СССР. 1930.- №4. – С. 18-22.
3. Бондаренко, П.В.Тараканов, С.Г Тау-сагыз.-1942.- 5 бет
4. Липщиц С.Ю., Боссе Г.Г. Новый каучуконос Казахстана - Scorzonera tau-saghyz Lipschits et Bosse. // М. Тр. Всес. инст. кауч. и гуттап. – 1931.- Вып.1.- 56 с.
5. Павлов Н.В. Растительные ресурсы Южного Казахстана. – М. Изд. Московского общества испытателей природы. 1949. – 9 бет.
6. Макогон, В.Н., 1936. Проблемы натурального каучука в СССР. В книге научно-исследовательских работ "Каучук Я Kauchukonosy" (Резина и резиновые растения, на русском языке) под редакцией Б.А. Келлер,Академия наук прессы, Москва. 127-170.
7. Paterson- Jones et al., 1990; Roshchina V.V. and Roshchina V.D., 1993; Cornish “Biochemistry”, 2001
8. Бутенко Р.Г. Культура изолированных органов и физиология морфогенеза растений.- М. 1964.- 270 бет.
9. Sanadze, 1990; Jones and Rassmussen, 1995
10. Каучук и каучуконосы. Глав. ред. Б. А. Келлер, т. I, M.-Л., 1936; Культура каучуконосов в СССР (Всесоюзный научно-исследовательский ин-т каучуконосов)
11. Валиханова Г.Ж. Биотехнология растений. Алматы «Кокжиек», 1996. 126-127 бет.
12. Катаева Н. В., Бутенко Р. Г. Клональное микроразмножение растений. — М., 1983. 97 бет.
13. Мусалиев В.К., Мухамбетжанов С.К., Нам С.В., Рахимбаев И.Р. Микроклональное размножение роз. МЕтодическое руководство по организации и проведению работ.- Алматы, 2011.-64 бет.
14. Бутенко Р. Г. Биология культивируемых клеток высших растений in vitro и биотехнологии на их основе, Монография. — Москва, ФБК-Пресс, 1999. — 159 бет.
15. Войновский А.Б., Вейнберг С., 1936 года. Развитие метода для восстановления резиновых от тау-сагыз и его практическое применение. Сборник научных работ Украинского института для резины и растений, III-IV, 40-42.
16. Калинин Ф.Л., Сарнацкая В.В., Полищук В.Е. Методы культуры тканей в физиологии и биохимии растений.- Киев, Науковая думка. 1980.- 487 с.
17. Jung-Hwan Lee, Yoon Eui-Soo, Jung Su-Jin, Bae Ki-Hwa6 Seo Jin-Wook6 Choi Yuonh-Eui Plant Regeneration and Effect of Auxin and Cytokinin on Adventitiouns Shoot Formation from Seeding Explant of Taraxacum platycarpum. Korean Jurnal Plant Biotechnology.- 2002.- Vol. 29, № 2.-pp. 111-115.
18. Культура клеток растений. / под ред. Р. Г. Бутенко. М., 1986.
19. Ковальчук И.Ю., Волгина М.А., Насибулина А.Х., Использование клонального микроразмножения в селекции плодовых и ягодных культур // Ускорение размножения посадочного материала плодовоягодных культур с использованием биотехнологических методов.- С. 6-14.
20. Ковальчук И.Ю., Мухитдинова З.Р., Турдиев Т.Т., Успанова Г.К., Чуканова Н.И. Микроклональное размножение малины, как метод сохранения биоразнообразия растений в Казахстане // Материалы II Всерос. научно-практ. конф. «Биотехнология как инструмент сохранения биоразнообразия растительного мира». Волгоград. – 2008. – С. 186-190.
21. Долгих С.Г., Карычев, Остаркова Л.В. Клональное микроразмножение и оздоровление сортов и подвоев яблони // Научные достижения в биотехнологии, виноградарстве и ягодоводстве.- С. 3-7.
22. Волкова Н.К. Сад и ягодник: Издательство Компартии Казахстана, 1988.215.
23. Pliego-Altaro F. Development of an in vitro rooting bioassay using juvenile phase stem cuttings of Persea Americana Mill // J. Hort. Sci. – 1988. – Vol. 63, N. 2. – P. 295-301.
24. Ромаданова Н.В., Мухидинова З.Р. Корнеобразование и кариологический анализ растений яблони in vitro после хранения в жидком азоте // Пробл. обеспеч. биол. Безопасности Казахстана: международная конф., посвященная 80-летию академика И.О. Байтулина. Алматы. – 2008. – С. 215-218.
25. Мухитдинова З.Р., Турдиев Т.Т., Кушнаренко С.В. Ботаникалық ресурстарды қорғаудың тиімдісі – биотехнологиялық әдістермен көбейту және сақтау // Матер. науч. конф. «Актуальные проблемы ботанического ресурсоведения». Алматы. – 2010. – С. 328-331.
26. Боровикова О.В., Янкова А.И. Микроразмножение клоновых подвоев косточковых культур // Научные достижения в биотехнологии, виноградарстве и ягодоводстве. – Алматы: Бастау, 1997. – Т. 13. – С. 19-24.
27. Уизерс Л.А. Хранение ткани при биотехнологии растений // Биотехнология сельскохозяйственных растений. – М., 1987. – С. 176-204.
28. Ковальчук И.Ю., Боровикова О.В. Клональное микроразмножение вишни и сливы // Ускорение размножения посадочного материала плодовоягодных культур с использованием биотехнологических методов.- С. 14-21.
29. , М., 1948; Промышленные каучуконосы СССР. Под общ. ред. А. А. Ничипоровича, М., 1938.
30. Сельскохозяйственная энциклопедия. Т. 2 (Ж - К)/ Ред. коллегия: П. П. Лобанов (глав ред) [и др.]. Издание третье, переработанное - М., Государственное издательство сельскохозяйственной литературы, 1951, с. 624
31. 1971 Догадкин Б.А. Химия эластомеров. М., 1981 Лепетов В.А., Юрцев Л.Н. Расчеты и конструирование резиновых изделий. Л., 1987
32. Бобков, П. 1939 года. Добыча каучука из корней кок-сагыз. Каучук и резина (резиновая
и резиновые изделия, на русском языке): 8, 67-70.
33. Эскью, Р.К., Эдвардс Г., P.W. 1946 года. Процесс восстановления резины от мясистых растений. США Патентное, № 2393035.
34. Schloman, складской варрант Младший, Карлсон, D.W., Hilton, Центральная Америка, 1988 год. Гваюла экстрагируемых: Влияние Добыча условий на выход и состав. Биомассы. 17 (4), 239-249.
35. Siler, D.J., корниш, К., 1994. Гипоаллергенность гваюлы белки частиц резиновой сравнению с Hevea латекса белков. Пром Crop Prod. 2, 307-313.
36. Бобков, П. (1937). Кок-сагыз в качестве источника спирта, латекса и резины, Spirito-vodochnaia промышленность "12:3-5.
37. Коган Л.М., (1939). Технология добычи природного каучука, Каучук и резина 8: 31-34.
        
        Реферат:
Әдебиеттер: шет ел, отандық.
Кілтті сөздер: Тау-сағыз, микроклонды көбейту, каучук, клетка культурасы.
Зерттеу объектілері: Scorzonera ... 1-2 ... ... ... ... ... ... сомалық клеткаларды in vitro өсіру әдісі.
Өзектілігі:
Каучук - су өткізбейтін, электроизоляциялық және созылу қасиеті (эластичность) бар ... ... ... материал. Арнайы әдістерді қолдану арқылы одан резина алады. Каучук авто, авиа шиналарды ... кең ... ... ... ... ... сұраныс артуына байланысты, өндірістік масштабта табиғи каучук алу жолдарын қарастыру маңызды. ... ... ... көзі ... ... ... біздің елімізде кездесетін "Қызыл кітапқа" енген "тау-сагыз"өсімдігі болып табылады. Тау-сағыз тамыры 40% ... ... ... ... микроклондық көбейту әдістерін пайдаланып, жоғары мөлшерде каучук ... ... ... ... алу ... бар.
Микроклондау әдісімен көбейтілген тау-сағыз өсімдігі болашақта өндірістік масштабта табиғи каучук алу үшін ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері.................................................................................................5
* Каучук түзуші тау-сағыздың биосинтетикалық қасиеттері, изопреноид синтезі..............................................................................................................8
* Тау-сағызды вегетативті және микроклонды көбейту...................11
3.1 Микроклонды көбейту әдістері.............................................................12
3.2 ... ... ... ... ... ... Культивирленетін өсімдік клеткаларынан каучукты(изопреноид) бөліп алу әдістері........................................................................................................16
Жұмыстың мақсаты: Жоғары дәрежеде табиғи каучук бар тау-сагыз ... ... алу ... ... көбейту әдісін жетілдіру.
Мынадай міндеттер қойылды:
* Тау- сағыздың соматикалық клеткаларындағы ... ... Тау- ... ... ... морфогенез және регенерация индукциясы;
* Тау-сағыз каллусты клеткаларынан суспензиялық культурасын алу;
* Өсімдік- регенеранттарды in vitro жағдайында клондау.
Зерттеу объектілері: Scorzonera tau-saghyz, 1-2 ... ... ... әдісі: микроклонды кобейту, сомалық клеткаларды in vitro өсіру ... ... ... tau-saghyz, Lipsch7 et Bosse)- күрделігүлділер тұқымдасына жататын (Asteraceae), жойылып бара жатқан, Тянь-Шань және Памир Алтай ареалына жататын өте ... ... ... ... аймақтағы табиғи каучукке ең бай өсімдік. Каучук - су өткізбейтін, электроизоляциялық және ... ... ... бар табиғи немесе синтетикалық материал. 20% табиғи каучук (латекс) Гевея ... ... ... ... ... ... белгілі. Өндірістік жағдайда каучукты бутадиен мен изопреннен химиялық синтез жолымен алады. Осы ... ... ... техникалық мақсатта, мысалы, автомобиль шинасына, медицинада (хирургиялық қолғап және медициналық латекстен жасалатын заттар) ауыр және жеңіл өнеркәсіпте т.б. мақсаттарда ... ... ... ... ... ... сондықтан жыл сайын табиғи каучук бағасы өсуде және бұл жаңа ... ... ... ... ... ... жағдайларына сәйкес табиғи каучуктың негізгі оптималды көзі "Қызыл кітапқа" енген "тау-сагыз"өсімдігі болып табылады. ... ... 40% ... ... ... ... популяциясы өте көп болуына байланысты, микроклонды көбейту технологиясын ... ... ... ... ... ... әдіс ... әндемикті көп мөлшерде алу табиғи каучукты қажетті млшерде өндіруге жол ашады. Технологияның бірінші кезеңінде өсімдікті in vitro ... ... ... яғни ... ... ... ... алу және қоректік ортада культивирлеу.
Әдебиетке шолу
Тау-сағыз өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері:
Тау-сағыз (Scorzonera tau-saghyz) - күрделігүлділер тұқымдасына ... ... ... ... ... 2 ... ... және бұта тәрізді болып келеді. 170 түрі бар. Шөлейтті ... ... ... ... Орта Европа және Шығыс Азияда өседі. Жуандаған жер асты мүшелері жеуге жарамды ... ... ... ... ... ... мен Америкаға көкөніс ретінде өсіріледі. Ең маңыздысы тау-сағыз өсімдігінің тамырында ... ... ... ... ... тамырында 5-6% каучук, 2 жылдықта 9-10% , 3 ... 12-15 %. ... ... тамырының диаметрі 10см - ге жетеді, ал ұзындығы 4м, ... ... ... түрі ... бұта ... қысқа, жуан тамыр сабақтан тұрады (каудекс) Каудекс соңы бір ... ... ... ... ... ... біркелкі жапырақшалармен аяқталады. 1-4 гүл тостағаншасынан тұрады. Гүл ... ... сары ... (30-40) ... Пісіп жетілген бақбақ өсімдігіне тән шар тәрізді болып, желмен жеңіл таралады. Тұқым - ... ... ... бөлігінде ұшуға қабілетті айдары бар, ақ өскіншелермен. Табиғи жағдайда өсімдік тұқыммен ғана ... ... ... сабақ пен тамырдың өскіндерімен көбееді. Вегетация уақыты ұзақ емеc −3-3,5 ай. ... ... 3 жылы ғана ... ... ... ... аралығында, ал шілде - тамыз аралығында аз мөлшерде жеміс ... ... ... өсімдік биомассаны аз түзеді. Культуральды жағдайда тау-сағыз салыстырмалы тез өседі, 2 жылы гүлдей береді. ... ... өсуі ... ... температурасында жүзеге асады. Егер 9°С - дан төмен болса, олар өспейді және 25°С-дан ... ... өсу ... ... ... өнуі үшін ... қатар, топырақтың беткі қабаты жақсы ылғалданған болу керек. Сондықтан суарып отыру қажет. Егер аталған жағдайлар ... ... ... өскіндері 5-6 күннен соң шығады. Өскіндер 2 жапырақшадан тұратын ұзынша формада болады. 7-10 күнде өскінде ... ... ... ... ... өсуі ... ... маусымы мен шілдесіне дейін жалғасады. Жаздың ыстық температурасында жапырақ өсуі тоқтатылып, ескілері шіріп кетеді, ал өсімдік ... ... ... ... жапырақ өсуі қыркүйектен басталады.
1 жылда тау-сағыз тамыры 1м дейін өседі. 1 жылдық тамырдың салмағы орташа 2,5-5 г болады. Ал ... ... ... 3-7 % ... ... ... 2 жылы көктемде басталады. 2 жылы тамырдың өсуі қарқынды жүреді және массасы 8-20г жетеді. Кей жағдайда 40-80г, ал ... ... 7-12 % ... 3 жылы ... гүлдей бастайды. Тұқымның 1 га жерден жиналғаны 15-60 кг құрайды. 1 га 30-35ц тамыр, ... ... 15-20% ... ... ... ... яғни 150-250 кг ... тамырының өзегінде және жер асты бұтақшаларында салыстырмалы көп мөлшерде болады. Табиғи каучукты алу үшін тау-сағыздың құрғақ тамырларын пайдаланады. Тамыр 40 % ... ... ... 1929 жылы С.С.Зарецкий Қаратау өңірінен тапқан. Бұл өсімдік бұрыннан жергілікті ... ... еді. Егер ... ... бөлсе, каучуктың созылмалы жіпшелерін көруге болады. Каучук сонымен қатар тамырдан ғана емес, каудекстен және жапырақтан да анықталған. [3]
Жапырақта басқа органдарға ... ... аз ... ... ... каучук түзетін глобуллалар орналасады. Әр түрлі жастағы өсімдіктердің глобула формасы мен өлшемі әр түрлі. Өсімдік жасы өскен сайын ... ... ... ... ... ... ... өзектегі каучук мөлшері өзгереді. Егер 1 жылдықта 1-8% ... ... 2-3 ... 8-30 % ... мөлшері болады.
Қазіргі кезде тау-сағыз "Қызыл кітапқа" енген. Бұл ... ... ... ... яғни соғыс жылдары 14 млн. өсімдік алынып пайдаланған. Кейін оның табиғи қоры толуы үшін ұзақ ... ... ... ... ... ... 3-4 - ші жылы ғана жүреді және жас кезінде өскіндердің өлімі көп кездеседі. Тау- ... сол ... ... басқа өсімдіктерге қарағанда бәсекеге төмен болып табылады. [5]
Өсетін аймағын интенсивті түрде басқа өсімдіктер қамтуы тау-сағыздың ... ... ... ... Сырдарияның Қаратау тауларынан алғаш тау- сағыз табылған, содан бері геологиялық процестер ... ... ... ... ... Бұл да өз әсерін тигізді, яғни шөл және шөлейтті ... ... ... ... ... Топырақ өзгеруіне байланысты көптеген өсімдіктер тау-сағыздың өсетін аймағын кішірейтуде. Төмен бәсекелестігіне байланысты тау-сағыз өсімдігі саны ... ... ... қарамастан табиғи каучук өндіру даму үстінде. 1963 жылы 2,17 млн. тонна, 1973- 3,45, ал 1981 жылы - 4 млн. ... ... ... ... ... ... каучук өндіру ақталады. Төмен бағамен сатылса да, тиімді болып табылады. Табиғи каучуктың әлемдік нарықта бағасы ... ... ... ... ... төмен. Қазіргі таңда бағалы заттар өндіруде биотехнологиялық және гендік инженериялық әдістер қолдану арқылы табиғи каучукты тау-сағыз ... ... ... ... және ... инженерия әдістері көмегімен, мысалы, тау-сағыздың каучук синтездейтін гені бақбақ өсімдігіне енгізуге болады. Бақбақ та өз алдына каучук ... ... деп ... Бұл қол ... ... бұл ... қолдану үшін тау-сағыздың барлық генетикалық әртүрлілігін және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан: Сырдария, Қаратау, Машат, Даубаба, Тәжікстан: Фан таулары, Өзбекстан: Ферғана солтүстігі, Қырғызстан: ... ... ... ... ... ... Исфир бассейні. Орта Азияның эндемик өсімдігі, Батыс Тянь-Шань, Қаратау, Тамир Алтайдың төмен немесе таулы, қыратты жерлерінде өседі.[2]
Тау-сағыз өсімдігінің саны ... ... күрт ... сол ... 14 млн. ... қазып алынды. Қазіргі кезде жайлап қайта қалпына келуде.Табиғи таралуының негізгі ... ... ... бәсекеге қабілеттілік, тұқымның ұзақ уақыт пайда болуы, геологиялық жұмыстар, малға азық болуы, каучук түзуші ... көп ... ... ... ... ... ... изопреноид синтезі
Каучуктың полиизопреноидының түзілуі клетка паренхимасында жүзеге асады. Алдымен каучуктың бөлігі цитоплазмада, кейін вакуольде ... ... ... ... ... пируват, мевалонат болып табылады. Каучук- эмперикалық формуласы С5Н8 , изопреннің полимердену өнімі мен молекулалық массасының алуан түрлі ... ... 105- 4*105 ... бұл ... ... ...
Изопреноид көмірсуларының атомдары пируваттың декарбоксильденуі нәтижесінде ацетаттан түзіледі. Көміртегінің екі атомы бар ацетат молекуласы ... үш ... ... мен бір атом көміртегінің бөлінуінен С5 молекуланы изопренге айналдырады.
Келесі кезең үш молекула ... ... ... ... ... ацетил коферменті қатысымен жүреді. Келесі кезең мевалонатқа айналудан тұрады. Кейін мевалонаттың фосфорилденуі жүреді. Сол кезде ... ... ең ... ... ... ... қатысады. Ол изопентилпирофосфат пайда болуы. Терпендердің, сесквитерпендердің және жоғарғы изопреноидтардың изопентилпирофосфаттан ... ... ... ... изопентилпирофосфат қалдығының ұзарған изопреноид тізбегіне қосылуы нәтижесінде пайда болады. Бұндай полимеризация әдісі ... ... ... болып табылады, соның ішінде каучуктың да. (сурет 1)
Сурет 1. Каучук биосинтезі (Paterson-
Jones et al., 1990; Roshchina V.V. and ... V.D., 1993; Cornish ... ... әдіс арқылы каучук түзілуі фруктозадан 1-0-метил- L-инозитол арқылы алуға болады. Каучук ... ... ... ... ... ... ... ағаш Hevea brasiliensis латексінде ол 5 мг мин-1мл-1 . Судың жеткіліксіз ... ... ... арттырады. Каучук синтезін сонымен қоса, этилен де стимулдейді.[8]
Сүттіген шырынының кей бөліктерінде каучук емес, ... ... ... ... ... және терпеноидты спирттер де болады. Бұл дезинфицирлеуге қабілеттілігін арттырады. Терпеноидтармен қатар латекстен басқа да ... ... ... ... және ... қышқылы, фенол болады. Сурет 2:
Сурет 2. Латекстегі хелидон (1) және мекон (2) ... ... кең ... амин ... ... (ДОФА). Латексте ДОФА 1,7% құрайды. Қорғаныш қызметін сүттіген шырынында лизоцим ... ... Олар ... ... ... ... Сурет 3:
Изопреннің түзілу жолы (Sanadze, 1990; Jones and ... ... ... вегетативті және микроклонды көбейту
Табиғи жағдайда тұқымға қарағанда көбінесе вегетативті жолмен көбееді. Культурада тау-сағыздың тұқым арқылы көбеюі қарастырылады. Вегетативті көбею ... ... ... ... ... ... ... тау-сағыз тамырынан ұзындығы 0,5 см жаңа өсімдік түзілетіні анықталған. Академик Лысенко бұл қасиетті қолданып тау-сағыздың тез өсуін қамтамассыз ету үшін ... ... ... ... әдістері:
Өсімдіктерді микроклонд көбейтудің артықшылықтары
Микроклонды көбейтудің мынадай артықшылықтырын атауға болады:
1. Көбею коэффиценті өте жоғары (шөптектес өсімдіктерде бұталарда, ағаштарда, қылқан ... ... ... ... 104 - ... жапырақтыларда 104).
Мысалы, гербера, бүлдірген, бақытгүл, раушанның бір өсімдігінен in vitro ... бір ... ... 1 ... ... клон ... ... болады. Алма ағашының бір бүршігінен 8 айдың ішінде 60 мыңнан астам өркен шығады. Таңқурайдың бір бұтағы меристемаларын бөліп алып өсіріп ... 50 ... ... ... ... болады. Сонымен микроклоналды көбейтудің коэффиценті басқа вегетативтік көбею әдістерімен салыстырғанда мыңдаған есе артық.
2. ... ... ... ... ... мен патогендік микроорганизмдерден сауықтырылады.
3. Сұрыптау процесін жылдамдату. Жаңа сорттарды тез көбейтіп, оларды ауылшаруашылық өндірісінде пайдалану мерзімі едәуір қысқарады.
4. ... ... ... ... ... ... пальманы тек in vitro жағдайында көбейтуге болады. Осы әдіспен өнеркәсіп деңгейінде бірқатар өсімдіктерді көбейтеді.
5. Үнемділік. ... ... ... ... ... жыл бойы ... ... өсіру арқылы жылыжайлар алаңы үнемделеді.
6. Жас өсімдіктерді алу, яғни кәрі дарақтарды жасарту.
7. Өсу процесін жыл бойы ... ... ... бұл ... ... ... болатын өсімдіктерді көбейтуге тиімді [11].
Микроклонды көбейтудің әдістері
Микроклонды көбейтудің түрлі әдістерін ғалымдар ол кезде өтетін морфогенездің өзгешеліктеріне қарай жіктейді. Н.В. ... мен Р.Г. ... ... ... ... ... ... меристемалардан өскен өсімдіктер;
б) жаңадан пайда болған меристемалардан өскен өсімдіктер.
Бірінші типті өсімдіктер бүтін өсімдікте бұрыннан болған меристемаларды сабақтың апексі, қолтық пен ... ... ... активтендіру жолымен пайда болады. Бұл меристемадан шыққан өсімдіктер генетикалық жағынан аналық өсімдікпен пара пар, өйткені апекстерді in vitro ... ... олар ... ... ... Өсімдіктердің меристемалары in vivo жағдайында үздіксіз белсенді пролиферациялық күйде ... ... ... тұрақтылығы ДНҚ-
ның репарация жүйесінің активтілігі жоғары болғандықтан және де өзгерген клеткалардың вегативтік сұрыпталуына байланысты.Сурет 4:
Сурет 4. ... төбе ... ... ... ... M - ... меристема; Л - жапырақ.
Екінші типті ... in vitro ... ... ... ... мен ... алынады. Бұл өсімдіктерде маманданған және каллус клеткаларынан шыққандығына байланысты генетикалық өзгергіштіктер орын алуы ... ... ... ... бастапқы өсімдіктен біршама ауытқып кете береді. Сөйтіп бұл әдіс тек ... ... ... ... ... ... ... табиғи өзгергіштіктен аспайтын өсімдіктерге пайдалануға болады.
Бүршіктер мен эмбриондар былай пайда болады:
1) экспланттың ... ... ... (көбейме мүшелерінің ұлпаларының, эпидермистен, субэпидермис ұлпаларынан, жапырақ мезофилінен т.б.)
2) экспланттан шыққан ... ... ... отырғызылған каллустан немсе суспензиядағы клеткалардан [12].
3.2 Микроклонды көбейту кезеңдері
Клонды микрокөбейту 4 сатысы бөлуге болады:
* Донор- өсімдікті таңдап ашу, ... бөлу және ... ... ... ... ... ... яғни меристемалық клондар санының максималды дәрежеге жетуі.
* Тамыр түзіп, ортаға адаптацияның қалыптасуы (+2°C, +10°C)
* Жылыжайда өсімдіктерді өсіруі немесе егіс алқапта ... ... ... ... ... орта ... ... Сатыда стерильді, жақсы өсетін культура алу керек. Егер мүмкіндік ... ... ... ... ... ... бензилпеницилл) 100-200 мг/л концентрацияда. Бұл сатыда Мурасиге Скуг қоректік ортасы қолданылады және ауксин, цитокинин қосады.
* Микрокөбею. Бұл сатыда ... ... ... алу ... ... МС ... ... Бұл сатыда цитокинин мен ауксиннің концентрацияда арақатынасы маңызды рөл ... ... БАП ... ... , ал ... ИУК және НУК ... 0,5 мг/л қолданылады. Егер өсімікті цитокинин мөлшері жоғары қоректік ортада өсірсе өсімдіктің морфологиясының өзгеруіне алып келеді. Витрифицирленген ... ... ... ... ... цитокинин бар қоректік ортада өсірілу керек.
* Үшінші және төртінші сатыда микробүршіктердің тамырлануы және ... ... Бұл ... қоректік орта Уайт ортасымен алмастырылады. Қант мөлшері 0,5-1% азаяды, цитокинин мүлдем қосылмайды, тек ауксин қосылады. ... -3 май ... ИУК және НУК ... ... екі әдіс ... ... Микробүршіктерді ауксиннің стерильді концентрациялы ертіндісінде (20-50мг/л) 2-24 сағат ұстайды, кейін гормонсыз ... ... ... Микробүршіктердің 3-4 аптада кұрамында ауксин (1-5 мг/л) аз концентрациясы бар қоректік ортада ... ... ... ... ... ... ең ... сатысы болып табылады. Ол үшін көктем мен жаз ыңғайлы мезгіл болып есептеледі. Көпшілік өсімдіктерге субстрат ретінде топырақ , торф, пермет (1:1:1); ... ... (3:1) ... Көшірілген өсімдіктерді жылыжайда 20-22°С температурада, 65-90% ылғалдылықта өсіреді.[13]
4. Суспензиялы культураны алу
Суспензиялы культура дегеніміз - жеке немесе бір топ ... ... ... ... ... ... ... ұшырату мүмкіндігі жеңіл гомогенді клетка популяциясын құрайды. Суспензиялы культура модельді жүйе ретінде, екінші ... ... ... ... ферменттер индукциясы және гендер экспрессиясы, бөгде қосылыстар деградациясы, цитологиялық зерттеулерде т.б. ... ... ... ... ... бар колбаға каллусты тканьді салу арқылы суспензиялы клетканы алады. Суспензияны арнайы араластырғыш аппарат көмегімен (100-120 ... ... Жаңа ... ... ... ... ... үлкен агрегаттарынан 1-2 қабат марлі, нейлонды елеуіш көмегімен құтылады.
60-100 мл ... ... ... ... үшін ... 2-3 г жас ... алады. Суспензиялы клетка өсуін бірнеше параметрлермен бағалауға болады:
* Тұнбаға түскен клетка мөлшері
* Клетка саны. Фукс-Розенталь камерасында саналады.
* Құрғақ және ... ... ... ... ...
* ... ортаның өткізгіштігі. Кондуктометр көмегімен анықталады.
* Клеткалардың өміршеңдігі. Микроскоптағанда цитоплазманың ... ... ... ерекшелігінің бірі жоғары тығыздығы, яғни клеткаларды культивирлеуде биомасса өскен сайын орта арта түседі. Ол адгезияға ұшыратады. Адгезия- клеткалардың бір-біріне ... ... ... жұмысына қиындық туғызады. Кейін көбік түзіледі. Ол биомассаның ары қарай дамуына кедергі келтіру мүмкін. Суспензиялы клетка культурасын екінші реттік метаболиттерді алу үшін ... ... ... ... өндірілетін
алкалоид, терпеноид, гликозид, полифенол, полисахарид, эфир майлары, пигменттер, антиканцерогендер (птотецин, ... ... ... ... ... ... өсімдік клеткаларынан каучукты (изопреноид) бөліп алу әдістері
Табиғи каучук алу технологиясы:
Қолданыстағы ... ... ... 3 ... ...
* 2% NaOH ... ... суда уату;
* будың көмегімен резиналық қалыпқа ... ... ... 3 ...
* ... ... ферментация;
* центрифугирования.
3. Эскью технологиясы : фрезерлік тастарды суға салып кейін центрифугалауға негізделген. 1949 жылы ... ... ... арқылы тау-сағыздың тамырынан табиғи каучук алуға болады. Ең алдымен өсімдікті біраз уақыт ... ... ... ... ... бар сода 0,1% ертіндісі көмегімен сілтілендіреді. Қалған бөлігінен арнайы шар тәрізді ұсақтағыш аппараттан өткізіп ... ... ... түзілгенше өткізеді. Целлюлоза және т.б. қосылыстардан айыру үшін жуып, флотациялайды. ... ... ... ... ... ... каучук алынады.
4. Еріткіш технология: 3% каучука в ... және ... ... ... вулканизациялау негізгі сатылардың бірі болып табылады. Табиғи каучуктың вулканизациялаушы агенті: күкірт . Бұл ... ары ... ... ... ... ... сантокюр, дибензтиазолилдисульфид (альтакс), тетраметилтиурамдисульфид (тиурам) және т.б.[15].
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
* Қазақстанның Қызыл ... ... С.Ю., ... Г.Г. ... ... ( Новое каучуконосное растение Казахстана). // Трест Каучуконос ВСНХ СССР. 1930.- №4. - С. ... ... ... С.Г Тау-сагыз.-1942.- 5 бет
* Липщиц С.Ю., Боссе Г.Г. Новый каучуконос Казахстана - Scorzonera tau-saghyz Lipschits et Bosse. // М. Тр. ... ... ... и ... - 1931.- ... 56 ... ... Н.В. Растительные ресурсы Южного Казахстана. - М. Изд. Московского общества испытателей ... 1949. - 9 ... ... В.Н., 1936. ... ... каучука в СССР. В книге научно-исследовательских работ "Каучук Я Kauchukonosy" (Резина и резиновые растения, на русском языке) под ... Б.А. ... наук ... ... 127-170.
* Paterson- Jones et al., 1990; Roshchina V.V. and Roshchina V.D., 1993; Cornish "Biochemistry", 2001
* ... Р.Г. ... ... ... и физиология морфогенеза растений.- М. 1964.- 270 бет.
* Sanadze, 1990; Jones and ... ... ... и ... ... ред. Б. А. Келлер, т. I, M.-Л., 1936; Культура каучуконосов в СССР (Всесоюзный научно-исследовательский ин-т каучуконосов)
* ... Г.Ж. ... ... ... , 1996. 126-127 ... ... Н. В., Бутенко Р. Г. Клональное микроразмножение растений. -- М., 1983. 97 ... ... В.К., ... С.К., Нам С.В., Рахимбаев И.Р. Микроклональное размножение роз. ... ... по ... и ... ... ... 2011.-64 бет.
* Бутенко Р. Г. Биология культивируемых клеток высших растений in vitro и биотехнологии на их ... ... -- ... ... 1999. -- 159 ... ... А.Б., Вейнберг С., 1936 года. Развитие метода для восстановления резиновых от тау-сагыз и его ... ... ... ... ... ... ... для резины и растений, III-IV, 40-42.
* Калинин Ф.Л., Сарнацкая В.В., Полищук В.Е. Методы культуры тканей в физиологии и ... ... ... ... ... 1980.- 487 с.
* Jung-Hwan Lee, Yoon Eui-Soo, Jung Su-Jin, Bae Ki-Hwa6 Seo Jin-Wook6 Choi Yuonh-Eui Plant Regeneration and Effect of Auxin and ... on ... Shoot ... from Seeding Explant of Taraxacum platycarpum. Korean Jurnal Plant Biotechnology.- 2002.- Vol. 29, № 2.-pp. ... ... ... ... / под ред. Р. Г. ... М., ... Ковальчук И.Ю., Волгина М.А., Насибулина А.Х., Использование клонального микроразмножения в селекции плодовых и ягодных культур // Ускорение размножения ... ... ... ... с ... биотехнологических методов.- С. 6-14.
* Ковальчук И.Ю., Мухитдинова З.Р., Турдиев Т.Т., Успанова Г.К., Чуканова Н.И. Микроклональное размножение ... как ... ... ... ... в ... // Материалы II Всерос. научно-практ. конф. . Волгоград. - 2008. - С. ... ... С.Г., ... ... Л.В. ... ... и ... сортов и подвоев яблони // Научные достижения в биотехнологии, виноградарстве и ягодоводстве.- С. ... ... Н.К. Сад и ... ... ... ... 1988.215.
* Pliego-Altaro F. Development of an in vitro rooting bioassay using juvenile phase stem cuttings of Persea ... Mill // J. Hort. Sci. - 1988. - Vol. 63, N. 2. - P. ... ... Н.В., ... З.Р. ... и кариологический анализ растений яблони in vitro после хранения в жидком азоте // Пробл. обеспеч. биол. Безопасности Казахстана: ... ... ... 80-летию академика И.О. Байтулина. Алматы. - 2008. - С. ... ... З.Р., ... Т.Т., ... С.В. ... ... ... тиімдісі - биотехнологиялық әдістермен көбейту және сақтау // Матер. науч. конф. . ... - 2010. - С. ... ... О.В., ... А.И. ... клоновых подвоев косточковых культур // Научные достижения в биотехнологии, виноградарстве и ягодоводстве. - ... ... 1997. - Т. 13. - С. ... Уизерс Л.А. Хранение ткани при биотехнологии растений // Биотехнология сельскохозяйственных растений. - М., 1987. - С. ... ... И.Ю., ... О.В. ... микроразмножение вишни и сливы // Ускорение размножения посадочного материала плодовоягодных культур с использованием биотехнологических методов.- С. 14-21.
* , М., 1948; ... ... ... Под общ. ред. А. А. Ничипоровича, М., 1938.
* Сельскохозяйственная ... Т. 2 (Ж - К)/ Ред. ... П. П. ... ... ред) [и др.]. ... третье, переработанное - М., Государственное издательство сельскохозяйственной литературы, 1951, с. 624
* 1971 ... Б.А. ... ... М., 1981 ... В.А., ... Л.Н. ... и конструирование резиновых изделий. Л., 1987
* Бобков, П. 1939 года. ... ... из ... ... Каучук и резина (резиновая
и резиновые изделия, на русском языке): 8, 67-70.
* Эскью, Р.К., ... Г., P.W. 1946 ... ... ... резины от мясистых растений. США Патентное, № ... ... ... ... ... Карлсон, D.W., Hilton, Центральная Америка, 1988 год. Гваюла экстрагируемых: Влияние Добыча ... на ... и ... ... 17 (4), 239-249.
* Siler, D.J., корниш, К., 1994. Гипоаллергенность гваюлы белки ... ... ... с Hevea ... ... Пром Crop Prod. 2, 307-313.
* Бобков, П. (1937). Кок-сагыз в качестве ... ... ... и ... Spirito-vodochnaia промышленность "12:3-5.
* Коган Л.М., (1939). Технология добычи природного каучука, Каучук и резина 8: 31-34.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тау-сағыз өсімдігінің биологиялық ерекшеліктері42 бет
Табиғаттағы каучук2 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
Әртүрлі аймақтарда өсетін топинамбур өсімдігінің (жапырағы, сабағы, жемісі) құрамындағы белоктар мен аминқышқылдарының таралу заңдылықтарын анықтау69 бет
"Дәннің құрылымы мен оның анатомиялық бөліктерінің микроқұрылымының технологиялық маңызы"9 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
Altheae officinalis L (Дәрілік жалбызтікен) өсімдігі вегетативитік мүшелерінің онтоморфозгенезі38 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь