Шыңғыс хан мемлекетінің нығаюына түрік тайпаларының ықпалы

Сонымен аталған мемлекеттік құрылымдардың бәрін ығыстырған және солардың тікелей мұрагері болып табылатын Монғол феодал-дық мемлекеті өмірге келген болатын. Аталған мемлекеттің негізін салушы Шыңғыс хан екенін тарих растайды . Түрік – монғол тайпаларын бір орталыққа , ауқымды империяға бағындырған ол, XIII – XIV ғасырларда қазіргі Монғолия жерінде тұрақты мемлекет орнатады. Осы мемлекеттің этно – саяси құрылымы да өте күрделі еді [ 66 , 29 б. ] . Монғол империясының солтүстік шығысындағы үлкен тайпа бұрынғысынша Жалайырлар бола берді. Олардан батыс-қа қарай Онон өзенінің бойында Тайчиуттар , олардан төменде Онон және Керулен аралығында Монғолдар , олардан оңтүстікте Татарлар ( 1202 ж. дейін өмір сүрген тайпалық бірлестік ) және оңтүстік шығыста Қоңыраттар (Хонгираттар) , олардан оңтүстік батыста Оңғұттар , ал Қарақорым атты империя астанасының айналасында Керейттер ( 1203 – 1204 ж. дейін өмір сүрген мемлекеттік бірлестік ) , олардан солтүстікте Байырғулар және шығыста Гурвандар мен Меркіттер ( 1185 ж. дейін өмір сүрген тайпалық бірлестік ) , ал Монғолдардың батысында Хамагтар жайлап жатты. Сондай- ақ , Монғол мемлекетінің Байкал көлінен батысқа қарайғы солтүстігін Ойраттар , олардан батыста Алтай жотасының бойын Наймандар мекендеді. Осыдан XIII – XIV ғасырлардағы Монғол мемлекетінің этникалық құрылымын көруге болады. Ал оның сол кездегі көршілеріне келсек, Байкал көлінің шығысында Булгачиндар , батысында Енисей қырғыздары және Дубалар , Ертіс –тен оңтүстік батысқа қарай Қарақидандар , олардан төменде Шығыс Түркістанда Ұйғырлар ( 847 – 1218 жж. өмір сүрген ) орналасқан еді. Монғол мемлекетінің оңтүстігін Таңғұт хандығы иемденіп жатты. Бұл 1031 – 1227 жж. аралығындағы мемлекеттік бірлестік болатын.
Сөйтіп , Алтай – Саян және қазіргі Монғолия территориясында көптеген Түркі және Монғол тайпалық бірлестіктері өмір сүрген еді. Бірақта , Шыңғыс ханның батысқа жаққа жылжуы Түркі тайпалары-ның орналасу аймақтарын сапалы түрде мүлде өзгертіп жібереді. Осыған орай шолу жасасақ , Монғолдарға көрші Түркі тайпалары Меркіттер тайпалық бірлестік ретінде көп кешікпей – ақ жойылып кеткен еді. Олардың қалдығы 1216 ж. қазіргі Қазақстандағы Торғай өзенінің бойында Шыңғыс ханның баласы Жошы әскерлерінің қанды қырғынына ұшырап, бытыраңқы түрде осы маңда қалып қойған болатын. Ал Монғол мемлекетінің солтүстік шығысында Керулен мен Онон өзенінің орта ағыстарын мекендеген Жалайыр-лар болса көптеген тарихи шырғалаңдардан кейін ақырында Жетісу жеріндегі кейініректе қазақты құраған Түркі тайпаларының құрамы-на келіп орныққан еді.
Бұрын тарихи деректерде Отыз татарлар деген атпен әйгілі болған Керуленнің оңтүстігіндегі ұлы даланы мекендеген Татарлар 1202 ж. Шыңғыс хан ұйымдастырған қырғыннан кейін тоз – тоз болып ыдырап , Монғолдарға қосылып кеткен еді.
        
        Шыңғыс  хан  мемлекетінің  нығаюына  түрік  тайпаларының  ықпалы 
Сонымен аталған мемлекеттік құрылымдардың ... ... және ... ... мұрагері болып табылатын Монғол феодал-дық мемлекеті өмірге келген ... ... ... негізін салушы Шыңғыс хан екенін тарих растайды . Түрік - ... ... бір ... , ауқымды империяға бағындырған ол, XIII - XIV ... ... ... ... ... ... ... Осы мемлекеттің этно - саяси құрылымы да өте ... еді [ 66 , 29 б. ] . ... ... ... шығысындағы үлкен тайпа бұрынғысынша Жалайырлар бола ... ... ... қарай Онон өзенінің бойында Тайчиуттар , олардан төменде Онон және ... ... ... , ... оңтүстікте Татарлар ( 1202 ж. дейін өмір сүрген тайпалық бірлестік ) және ... ... ... ... , ... ... ... Оңғұттар , ал Қарақорым атты ... ... ... ... ( 1203 - 1204 ж. ... өмір ... ... бірлестік ) , олардан солтүстікте ... және ... ... мен ... ( 1185 ж. ... өмір сүрген тайпалық бірлестік ) , ал Монғолдардың ... ... ... ... ... ақ , ... мемлекетінің Байкал көлінен батысқа қарайғы солтүстігін ... , ... ... ... ... бойын Наймандар мекендеді. Осыдан XIII - XIV ... ... ... ... құрылымын көруге болады. Ал оның сол кездегі көршілеріне келсек, ... ... ... ... , ... ... қырғыздары және Дубалар , Ертіс - тен оңтүстік ... ... ... , ... ... ... ... Ұйғырлар ( 847 - 1218 жж. өмір ... ) ... еді. ... ... ... ... ... иемденіп жатты. Бұл 1031 - 1227 жж. ... ... ... ...
Сөйтіп , Алтай - Саян және қазіргі Монғолия территориясында ... ... және ... ... ... өмір сүрген еді. Бірақта , Шыңғыс ханның батысқа жаққа ... ... ... орналасу аймақтарын сапалы түрде мүлде өзгертіп жібереді. ... орай шолу ... , ... ... Түркі тайпалары Меркіттер тайпалық бірлестік ретінде көп ... - ақ ... ... еді. Олардың қалдығы 1216 ж. ... ... ... ... ... ... ... баласы Жошы әскерлерінің қанды қырғынына ұшырап, бытыраңқы түрде осы ... ... ... болатын. Ал Монғол мемлекетінің солтүстік шығысында Керулен мен Онон ... орта ... ... ... ... ... тарихи шырғалаңдардан кейін ақырында Жетісу жеріндегі ... ... ... ... ... ... келіп орныққан еді.
Бұрын тарихи деректерде Отыз ... ... ... ... ... Керуленнің оңтүстігіндегі ұлы даланы ... ... 1202 ж. ... хан ... қырғыннан кейін тоз - тоз болып ... , ... ... ... еді. ... ... ( ... ) деген атпен мәлім болған Монғол мемлекетінің ... ... ... , ... Хинган тау жоталары ... ... ... ... ... ... кейініректе қазақтың Орта жүзін құраған іргелі тайпаға ұласты.
Сондай - ақ, тағы бір ... ... ол ... ... деген атпен мәлім болған Монғол мемлекетінің оңтүстік шығысын ... ... ... ... да ... барысында батысқа жылжып, қазақ жеріндегі Уақ деп аталатын ... ... ... ... еді. ... ... бел ортасында орналасқан кезінде , 1203 - 1204 жж. ... ... ... ... ... ... тағдыры аса күрделі бола түскен. Монғол жаула-уының барысында олар да ... ... ... , ... ... кетуге мәжбүр болған . Қазіргі қазақтың Жетіру тайпалық құрылы-мындағы ... және Орта ... ... осы ... ... ... ... ғалымдар дәлелдеп жүр [ 72 , 24 -25 бб. ]. ... ... - ... ... ... ... ... хандығы болды. Олардың қалдығы Күчліктің бастауымен Шыңғыс ханның қуғын - ... Орта Азия ... ... ... ... ...
Монғол жаулауы Енисей қырғыздарының да Тянь - Шань ... ... ... ... болыпты. Осыған ұқсас жорықтар Жетісудағы Қарақидандар мемлекетінің ... ... ... ... ... ... Қарақытайлар деген атпен ... ғана ... ... және Орта Азия ... құрамына шашырап кеткен екен. Қуғын - сүргін Ұйғырларды да ... ... еді [ 72 , 26 б. ].
, - деп ... ... ... ... айта ... болады. Дерек мәліметі де зерттеушінің пікірімен былай жазылады : > , - [ 78 , 5 б. ] деп өз ойын ... . ... жылы ... хан . ... ... ... шыдамаған Күшлік өзіне ілескен түркі тайпаларымен қарақытайлар жеріне ... ... және жаңа ... ол ... ... айналған.
[ 72 , 166 б. ].
Тек 1218 жылы Шыңғыс ... ... ... 20000 ... Жебе ноян ... ... ... аттандырғаны туралы хабар батысқа қашқан ... ... ... Қаңлылардың, Қыпшақтардың, Телеулердің,
Қырғыздардың және т.б. ... алып ... еді. XIII - XIV ... ... алғаш Жайық, Ембі бойынан , онан соң башқұрттар ... бой ... [ 72 , 169 б. ... - 1206 ... аралығын қамтитын кезең 24 жыл ... ... толы ... . ... хан осы уақытта 20 - ға жуық ... ел, ұлыс ... ... ... Бұл шайқастар Шыңғыс хан үшін оңай болмаған еді. Жеңіліске ... ( 1190 ... ... ... ) , ауыр жарақат алып әзер ... ( 1201 ... ... ... ) ... де ... 1202 жылы Далан Нөмергеде татарлармен болған ақтық шайқасы , 1203 жылы ... ... ... биік және Жер ... шайқасы, 1204 жылы Наху Хонда наймандармен болған соғыс Шыңғыс хан үшін аса ауыр ... ... ... ... барлығында Шыңғыс хан жеңіске жетіп , аумақ ... ... ... күш ... ... болатын. Тайпааралық соғыстардан әбден қалжыраған көшпенділер ел бірлігін ... ... ... ... зәру ... Шыңғыс хан өзінің жеңісті жолы , ... - ... ... ... ... ... ... мүддесінен шықты да олардың қолдауына ие болыпты [ 79 , 225 б. ]. ... хан 1185 - 1206 ... ... он екі хандықты ... [ 1 , 234 б. ]. ... Азия ... ... ... 1190 - 1206 жж. ... ... найман, керейт, меркіт тайпаларының жекелеген топтары келген. Күшлік хан ... аман ... ... Хангайдан Алтайға келіп , осында ертеде монғолдар талқандаған керейттер мен ... ... ... ... [ 76 , 64 б. ]. ... жылы Онон ... бойында дүйім Монғол мемлекетінің шаңырағын көтеріп, ... ... ... ... ... ... 31 ... 23 - і , Монғол мемлекетін құруға елеулі еңбек ... үшін аты ... атақ - ... ие болған 88 тұлғаның 72- сі нирун ... ... ... ... ... ... басымдылығында өткен болатын. Осы рәсім кезінде қаған ... ... ... ... ... ... тасқа ойылып жазылған қағанның таңба жарлығын жиналған ... ... ... хас таңбаны ұлы қағанның қолына табыс еткен. Онда былай деп ... ... - ... ... ... : - делін-ген. Бұдан байқайтынымыз жаңа құрылған ... жар ... ... аты - ( Ұлы ... ... ).
Ұлығ Монғол ұлысының ... ... ... ... ( buyr - nor ) ... ... ... Солтүстігі Байкөлден ( baigal - nor ) , ... ... ... қытайдың ұлы ақ қамалына ... ... алып ... 79 , 236 б. ].
Монғол ұлысы тарихта монғолдардың құрған алғашқы ... ... ... ... ... ... ... билігін мойындады. Солай бола тұра ... хан ... ... ... тек ... ... ( ... , Боржығындық) ғана емес, этнотеррито-риялық факторға да жете мән ... ... ... 1182 жылы ... құрылған Хамаг монғол ұлысы этникалық факторға ... ұлыс ... ... ... ... ... (1182 - 1206 жж. ) ... хан тек монғолдарымен шектелмей этнотерриториялық мүддені алға тартқан еді. Ұлы ... ... ... ... ... ... оларға сый - сияпат, атақ - ... ... де осы ... қатаң сақталыпты. Онда аталған тұлғалар ақсүйектігімен ғана емес , ... ... ... ... ... ... ... мыңбасыларының көпшілігін Боданшар әулетінен тараған ақсүйектер құрағаны ... ... ... ... ... ... да еліне ерен еңбегі мен ... ... ру ... ... ... - ... де ... Ұлы жиында қатысқан тоқсан бестің ішінен сексен сегіз ... аты ... еді. ... қатарында 31 тайпаның өкілдері болыпты. Отыз ... ... үші ... ... ... ... екен. Сексен сегіз тұлғаның ішінде 70 монғол, түркілердің 18 өкілі ( 8 ... 5 ... 2 ... , ... ... уақтардың әр қайсысынан бір - бірден ) ... ... ... ... салмақ тасы басым екендігі белгілі болған
[ 79 , 238 б. ]. ... ... ... ежелгі түркі, монғол мемлекеттерінің жалғасы болып табылады.
1206 жылы ... құру ... тек ... ... тиеді. Монғол мемлекеті өсіп өркендеп мемлекет ... ... ... ... ... ... ... рөлін әлсіреткен еді. Монғол ... ... ... ... XIII ғ. бастап Шыңғыс хан бастаған монғолдардың тегеуірініне ... бере ... ... ... ... қазіргі Монғол даласында қалдырып, ежелгі ... - ... ... ... ... ... Сөйтіп уақыт өткен сайын түркілердің монғол даласындағы ескерткіштері күңгірт ... ... ... онда ... 15 - 16 ... ... монғол атымен бүркемеленген . Нәтиже-сінде бұрын ... ... ... ... ... атанған болатын [ 79 , 239 - 240 бб. ]. ... хан ... ... ... бастап , өзі дүниеден өткенге ... ( 1206 - 1227 ) 21 жыл ... 70 рет ... ... ... ... ... Туманған өзенінен Днепрге дейін , Қытайдың Вэй Хэ дариясынан ... ... - ... дейінгі 7. 700. 000. Шаршы шақырым аумақты басып алған. Оның ... ... жері ... Александрдың басып алған жер көлемінен 2 есе , Корсикандық Напо-леоннан 7 есе көп. ... ... ... ішінде әлемнің төрт құбыласынан ... бес ұлы ... 12 кіші ... бар екен [78 , 5 б.].
Сонымен, Монғол үстіртін және ... - Саян ... ... ... ру - ... , әсіресе түркілер Еуразияның үлкен кеңістігінде ауқымды қозғалыстарға барып , ұлы ... ... еді. ... ... , ... ... халқын құраған түркі тайпаларының құрамы күрделене түскен болатын. ... ... ... , ... ... ... , Кіші жүздегі Жетіру бірлестігін құраған Тама , ... ... ... Керейт, Кердері, Рамадан, Батыс ... және ... Саян ... ... жері ... батысқа жылжып, әртүрлі тайпалық бірлестіктерге қоңсы болып, олармен ... ... - ... ... бұрыннан Жетісуда орныққан Қарлұқ, Түргеш, Қарақидан, ... ... ... ... ежелгі Үйсіндерден бастау алатын әртүрлі Түркі тайпаларының ... ... және ... ... осы ... ... бұрынғыдан да бетер бауырлас, туыстас ... ... ... Одан ары ... ... ... ... , ислам дінін қабылдап, мұсылман атанған. Күшейе келе ... ... ... ... ... ... айналған болатын [ 66 , 32 б. ].
Параграфты қорытындылайтын ... ... ... ... ... этно - саяси процестерді зерттеп жүрген ғалымдардың кейбір пікірлерін ... ... Ол ... легі ... ... ... : , - деп ... ... ... ... тарих ғылымының болашағы зор деп ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі және монғол көшпелі қоғамы: саяси – әлеуметтік және этникалық байланыстар мәселесі (VI-XIII ғғ.)119 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«Алтын Орда» мемлекетінің құрылуы7 бет
«Алтын орда» мемлекетінің құрылуы туралы13 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь