Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының психологиялық ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.тарау. ЖОҒАРҒЫ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

1.1. Психология ғылымындағы тұлғааралық қатынас мәселелеріне теориялық шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6

1.2. Бірлескен танымдық диалогтық іс.әрекет тұлғааралық қатынас және
оқытушылар мен студенттердің өзара әрекеттесу формасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15

1.3. Жоғары білім беру жүйесіндегі тұлғааралық қатынас стильдері мен оның өнімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

2 БӨЛІМ. ОҚЫТУШЫЛАР МЕН СТУДЕНТТЕРДІҢ ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАТЫНАС ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭМПИРИКАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ

2.1. Зерттеудің мақсаты, міндеті, барысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..45

2.2. Зерттеудің классикалық әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46

2.3. Зерттеу әдістерін талдау және өңдеу ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... .52

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 70

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75
Жұмыстың өзектілігі Бүгінгі таңда еліміздегі бүкіл білім беру жүйесі, соның ішінде жоғарғы білім беру жаңа реформалар негізінде жүзеге асырылуда. Жоғары оқу орны әлеуметтік маңызды институттардың бірі ретінде өз қабырғасындағы студенттердің тұлғалық және кәсіби дамуына, ішкі дүниетанымының кеңеюіне өз септігін тигізеді. Сонымен бірге, әрбір студенттің бойында өз мамандығына сәйкес оқытушылардың бейнесі қалыптасады. Студенттердің оқытушылар мен тұлғалық қатынастарындағы өзара қабылдауына сыртқы ортамен қатар олардың меңгеріп жатқан кәсібінің қалыптастыратын кәсіби біліктілік ұғымдар жиынтығы әсер етеді. Себебі студент кәсіп әлеміне енген сайын оның кәсіби сана сезімі, қоршаған ортаға, болашаққа және оқытушыларға деген көзқарасы күрделі өзгерістерге ұшырайды. Бұл мәселенің қазіргі жоғарғы білім беру жүйесіндегі жаңа кредиттік технология әдісінің талаптарына сай студенттердің тек оқу пәнін ғана емес, сондай-ақ оқытушыларды таңдау мүмкіндіктері аясында өзектілігі арта түсіп отыр.
Қазақстан демократиялық қоғам ретінде , әлемдік білім кеңестігіне шығу және алдыңғы қатарлы дамыған 50-мемлекеттің қатарына еру бағытын айқын ұстанғандықтан білім беру жүйесін дамытудың жаңаша стратегиялық жоспарларын өңдеуді талап етеді. Осыған сай қазіргі уақыттағы білім жүйесінде бірқатар елеулі өзгерістер орын алуда. Білім жүйесіндегі өзгерістер тек оқытушыға ғана емес, сонымен бірге студенттерге де әсер етуде. Қазіргі кезде студенттер жан-жақты сапалы білім алуға тырысады. Ал, оларға бұл мақсатқа жету үшін сапалы әрі қазіргі заман талабына сай білім беретін оқытушы қажет екені бәрімізге белгілі.
1. Андреева Г.М. Социальная психология. М., 1980
2. Активизация личности в системе общественных отношений. М., 1989. - 136 с.
3. Анцыферова Л.И. Эпигенетическая концепция развития личности Эрика Г. Эриксона. - М., 1998.
4. АртемовВ.А Курс лекций по психологии. 2-е изд., перераб. И доп. Харьков,1958.
5. Бодалев. А.А. Восприятие и понимание человека человеком. - М., 1982.
6. Брудный А.А. Понимание и общение. М., 1989
7. Бодалев. А.А. О разработке психологии познания людьми друг друга.//
8. Богомолова. Н.Н.; Данилин.К.Е. Спецпрактикум по социальной психологии. - М., 1979, 298 с.
9. Бодалев. А.А. Формирование понятия о другом человеке как личности. - Л., 1970. - 136с.
10. Березовин. Н.А. Адаптация студентов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - Минск: Университетское, 1990. - 150с
11. В.И, Мясищев Психология отношений.- М., 1995.¬ - С. 162-180
12. Вопросы психологии межличностного познания и общения. – Куба, Кубанский унив. 1983.-175с.
13. Гофман Л.Я. Психология эмоциональных отношений.- М., 1987.
14. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. М., 1987.
15. Данилин К.Е. Формирование внутригрупповых установок и рефлексивной структуры группы. Межличностное восприятие в группе. - М.,
16. Данилин К.Е. Восприятие межличностного предпочтений в группе. / Автореферат дисс. доктор психол. наук. - М., 1984. – 43 с.
17. И.А. Зимняя Педагогикалық психология. Алматы, 2005 436 б
18. Климов Е.А. Индивидуальный стиль деятельности в зависимости от типологических свойств нервной системы. Казань, 1969.
19. Кан-Калик В.А. Учителю о педагогическом общении. М., 1987.
20. Келли Г. Процесс каузальной атрибуции / Современная зарубежная социальная психология. Тексты.- М., 1984.
21. Коломинский Я.Л. Психология взаимоотношений в малых группах. Бишкек, БГУ., 1976. - 121с
22. Крижанская. Ю.С., Третьяков Г.П. Грамматика общения. - Л., 1997.
23. Кузьмина Н.В. Педагогическое мастерство учителя как фактор развития способностей учащихся // Вопросы психологии. – М., №1, 1984. – С. 20-26.
24. Кондратьева С.В. Межличностное понимание и его роль в общении / Автореферат дисс. доктор пс. наук. - Л., 1976.- 367с.
25. Кроник Л.В. Установки и эталоны межличностного оценивание. Социальная психология личности. - М., 1987.
26. Кун М., Макпартленд Т. Эмпирическое исследование установок личности на себя / Современная зарубежная соц. психология. Под ред. Андреевой Г.М. - М., 1984.
27. Леонтьев А.А. Психология общения. 2-ое изд., испр.и доп. М., 1997.
28. Леонтьев А.А. Лекция как общение. М., 1974.
29. Ломов Б.Ф. Методологические и теоретические ппроблемы психологии. М., 1984.
30. Лисовский В.Т., Дмитриев А.В. Личность студента. - Ленинград: Л., ЛГУ, 1974.- 324 с.
31. Левитов Н.Д. Детская и педагогическая психология. - М., 1964. – 477 с.
32. Маркова А.К. Психология усвоения языка как средства общения. М., 1974.
33. Маркова А.К. Психология труда учителя. М., 1993.
34. Майерс Д. Социальная психология. - СПб. 2000.- 688с.
35. Муздыбаев. К. Психология ответственности. - Л., 1983.
36. Методы социальной психологии. /Под. ред. Е.С. Кузьмина, В.Е. Семенов. - Л., ЛГУ, 1989.-136 с.
37. Методика изучения межличностного восприятия. - М., МГУ, 1989
38. Налчаджян А.А. Социально-психологическая адаптация личности. - Ереван, 1988.-262с
39. Нартова-Бочарев С. Психология личности и межличностных отношений. М., ЭКСМО-Пресс; 2001. - 416с.
40. Ночевник М.Н. Человеческое общение. М., Политиздат., 1988. - 126с.
41. Никиреев Ё.М., Асадулин Ф.М. К вопросу изучения мотивов общественной деятельности студентов / Студенческий коллектив и формирование личности будущего учителя: сб.научн.тр. – М., 1981.С.25-33.
42. Обозов Н.Н. Межличностные отношения. Л., 1979.-651с.
43. Психолого-педогогическое проблемы формирование личности в учебной деятельности. – М., 1988.
44. Петровская Л.А. Обратная связь как феномен социально - перцептивных процессов в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
45. Путляева Л.В. Психологические аспекты проблемного обучения / Под. Ред. А.А. Вербицкого. М., 1983.
46. Панферов В.Н. Психология общения //Вопросы философии. 1992. №7. С. 25-28.
47. Панюшкин В.П. Функции и формы сотрудничества учителя и учащихся в учебной деятельности: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол. наук. М.,
48. Психологическое воздействие на личность и группу. М., МГУ., 1989.-136с.
49. Петровская Л.А. Обратная связь как феномен социально - перцептивных процессов в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
50. Психология. Словарь. / Под общей редакцией А.В. Петровского, М.Г. Ярошевского. – М.,Политиздат. 1990.-494с.
51. Петренко В.Ф. Экспериментальная психосемантика: Исследование индивидуального сознания // Вопросы психол., № 5. 1982, С. 19-23.
52. Поршнев. Б.Ф. Социальная психология и история. - М., 1968.
53. Петровская Л.А., Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. / Психол. журнал, №3, 1982, С. 28.
54. Петровская Л.А. Компетентность в общении. - М., 1989
55. Рубинштейн С.Л. Принципы и пути развития психологии. - М., 1960
56. Роджерс К. Взгляд на психотерапию. Становление человека. М., 1984.
57. Рубцов В.В. Организация и развитие совместных действий у детей в процессе обучения. М., 1987.
58. Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, Мектеп, 1973.
59. . Степаненка. Т.Г. Социальные стереотипы и межличностные отношения // Общение и оптимизация совместной деятельности. - М., 1987
60. Сиомичев. А.В. Психологическое особенности адаптации студентов в сфере общения в вузе./ Автореф. дис.докт.пс.наук. – Алматы - 1985.
61. Столин В.В. Самосознание личности. - М., 1983. – 283 с.
62. Соловьева О.В. Обратная связь в межличностном общении. - М., 1992.
63. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. - СПб., 1996. – 349 с.
64. Тильман. Ф., Робер. М.А. Психология индивида и группы. - М., Прогресс, 1988. - 255с.
65. Түңлікбаева Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі ықтималды – статистикалық әдістер. - Алматы, 1999. – 43 б.
66. Уманский Л.И. Психология организаторской деятельности школьников. - М., Просвещение, 1990.
67. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа формирования умения учиться: Автореф. дисс. на соиск. уч.степ. докт. психол. наук. М., 1992..
68. Шорохова Е.В. Психология личности и образ жизни. - М., Наука, 1997.
69. Шакурова З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для психологов / Под ред. Ю.С. Багимова - Челябинск, 1993. – С. 5-30.
70. Щубин В.И. Начало пути проблемы молодежи в зеркале социологии и литературы. - М., Молодая гвардия. – 1997.
71. Щепаньский. Я. Элементарные понятия социологии./ Пер. с полского. - М., 1969.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІ
Алматы
педагогика кафедрасы
Бітіру жұмысы
Оқытушылар МЕН СТУДЕНТТЕРДІҢ ТҰЛҒА АРАЛЫҚ ҚАТЫНАСЫНЫҢ психологиялық
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Алматы – ... ... ... БЕРУ ... ... ... ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Психология ғылымындағы тұлғааралық қатынас мәселелеріне ... ... ... ... іс-әрекет тұлғааралық қатынас және
оқытушылар мен студенттердің ... ... ... ... ... беру ... ... қатынас стильдері мен оның
өнімділігі..................................................................
..................................................36
2 БӨЛІМ. ОҚЫТУШЫЛАР МЕН СТУДЕНТТЕРДІҢ ... ... ... ... ... ... ... барысы………………………………..............45
2.2. ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... беру жүйесі,
соның ішінде жоғарғы білім беру жаңа реформалар негізінде жүзеге ... оқу орны ... ... ... бірі ретінде өз
қабырғасындағы студенттердің тұлғалық және ... ... ... ... өз ... ... Сонымен бірге, әрбір
студенттің бойында өз мамандығына ... ... ... ... ... мен ... ... өзара қабылдауына
сыртқы ортамен қатар ... ... ... ... ... ... ұғымдар жиынтығы әсер етеді. Себебі студент кәсіп әлеміне
енген сайын оның ... сана ... ... ... болашаққа және
оқытушыларға деген көзқарасы күрделі өзгерістерге ұшырайды. Бұл мәселенің
қазіргі жоғарғы білім беру ... жаңа ... ... ... сай ... тек оқу ... ғана ... сондай-ақ
оқытушыларды таңдау мүмкіндіктері аясында өзектілігі арта түсіп отыр.
Қазақстан демократиялық қоғам ... , ... ... ... ... ... қатарлы дамыған 50-мемлекеттің қатарына еру ... ... ... беру жүйесін дамытудың жаңаша стратегиялық
жоспарларын ... ... ... ... сай ... ... білім
жүйесінде бірқатар елеулі өзгерістер орын ... ... ... тек ... ғана ... сонымен бірге студенттерге де әсер
етуде. Қазіргі кезде студенттер жан-жақты сапалы білім алуға тырысады. ... бұл ... жету үшін ... әрі ... заман талабына сай білім
беретін ... ... ... ... ... ... президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің 2005 жылғы
Қазақстан халқына жолдауында: “21 ғасырда білімін дамыта ... ... ... ... Біз мұғалім мамандығының беделі мен ... ... деп бұл ... ... ... атап ... ... жоғарғы білім беру жүйесіндегі оқытушылар мен студенттердің
тұлға аралық қарым-қатынас мәселелерінің бірінші кезекті сипаты анықталады.
Жалпы психология ғылымында ... ... ... ... әртүрлі зерттеу аймағында өзекті болып табылады. Мысалы, еңбек
ұжымдарын басқарудағы тұлға аралық қатынас, (Е.С. ... И.П. ... ... педагогикалық жүйені қалыптастырудағы тұлғалық қатынастың
ролі (З.Ф. ... С.В. ... Д.Б. ... ... ... ... қатынастың өнімділігі (А.И. Захаров; В.К.
Мягер; Б.Д. Карвасарский); ... ... ... ... кәсіби
қызметіндегі қатынастар (В.Л. Васильев; Л.Р. Ратинов) және т.б.
Зерттеу мақсаты: студенттердің ... ... ... ... ... ... анықтау.
Зерттеудің міндеттері:
1. Оқытушылар ұжымына зерттеу жұмыстарын жүргізу.
2. Әр ... ... ... ... Оқытушылардың тұлға аралық қатынастағы типтерін айқындау.
4. Студенттер тобына зерттеу жүргізу және ... ... ... ... ... ... ... сапалық психологиялық талдау жасау.
Зерттеудің болжамы: Оқытушылар мен студенттердің тұлға ... ... ... кәсіби бағыттылығы мен бірлескен
танымдық іс-әрекетті ... ... ... ... ... мен ... арасындағы тұлға аралық
қатынас жағдайлары.
Зерттеу объектісі: ҚазҰПУ-нің педагогика және ... ... мен ... ... және ... ... - ... білім беру
жүйесіндегі оқытушылар мен студенттердің ... ... ... ... ... мен оқытушылардың кәсіби бағыттылығы
мен бірлескен танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру стилдерінің ... ... ... ... сипатталады. Жұмыстың
практикалық мәнділігі- осы ... ... ... ... ... ... оқытушылар мен студенттердің бірлескен ... ... ... ... ... ... және ұқсас
эмпирикалық зерттеулерге салыстырмалы мәлімет ретінде пайдалануға болады.
Жұмыстың құрылымы: ... ... ... екі тараудан,
қорытындыдан, колданылған әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.
Жалпы жұмыс көлемі – 77 ... ... ... ... БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ ТҰЛҒА АРАЛЫҚ
ҚАТЫНАСТЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1. Психология ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас адам арасындағы байланыстың қойылу
нәтижесі және процесі ретінде немесе субъектілердің түрлі белгілер жүйесі
арқылы өзара әркеттесуі ... ... ... ғылымында қарым
-қатынас біріккен іс -әрекетке қажеттіліктен туындайтын, өзіне ақпаратпен
алмасуды, ... ... бір ... ... ... байланыс орнату және дамыту процесі ретінде сипатталады.
Бұл анықтама қарым -қатынастың ... ... ... ... ... алмасуы, өзара әрекетті, бірін-бірі тануы. Мазмұнның
осы 3 сипаттамасын қарым -қатынастың аспектілерін ... ... беру ... ... аспектісі ретінде
қарастырылады; адамдардың бір-бірін түсінуі және тануы ... ... ... ... ... ... - ... барлық үш
аспектілер бірлестігінде толығырақ ... ... ... ... ... аспектіні жеке қарастырған дұрыс. Кейде ... және ... ... ... ... ... [39]. ... -қатынас мәнін түсінуде байланыс, ... ... т.б. ... негізгі болып табылады:
Әлеуметтік-психологиялық феномен ретінде қарым -қатынасты ... ... үшін ... яғни жанасу сөзін алуға болады. ... ... тіл жән ... ... жүзеге асады. Сөйлеу қарым
-қатынастың негізгі тәсілі болып табылады. Ол адам санасын ... ... ... ... ... ... Сөйлеу пайда болушы
санының көріну формаларының бірі ретінде ... ... және ... ... ... бірі ... филогенетикалық және онтогенетикалық
деңгейлерде дамудың күрделі кезеңдерінен өтті. Сөйлеу манерасы адамның
дүниетану ... ... оның ... ... Сөйлеу сапасы
мазмұн, қатынас және әсер үндестігіне тәуелді. Мазмұны ... ... - адам өзі ... ... эмоционалды контекстке
құрамымен байланысты; әсер ... ... ... ... біз сөйлеушінің сөйлеуінің әлеуметтік-психологиялық ... ... Бұл ... оның ақпаратты қаншалықты мазмұнды екенін,
ол сөйлеушінің өзіне қызықты ма және оның ... ... ... ... ме, соны ... керек. Сөйлеу тіл арқылы жүзеге асады. Тіл - ақпаратты
қандай да бір кодпен хабарлайтын белгілік жүйе.
Қазіргі ... ... ... өте көп, ... ... дамуымен олардың кейбір интерациясы ... ... ... ... ... ... ақпаратты біреудің паралингвистикалық
тәсілдері табылады. Оларға мыналар жатады: сөйлеу ... ... ... айту ... ... ... ... мимика,
дене тұрысы. Қарым - қатынаспен қоса жүретін паралингвистикалық ... оның ... ... ... тәсілдер айтылғанның
мағынасын дәлелдеуі мүмкін, немесе керісінше оны теріске шығаруы ... мән ... ... ... көрсетілгендердің
арасындағы қарама - қайшылықтарды толық емес ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекет категориясына маңызды роль
берілді. Іс -әрекет жайлы ілімге сүйене отырып, кеңес ұрпағы ... оның ... мен оны ... әдістері мәселесінің барлығын жаңаша
қарастырды. Теориялық, эксперименталды және ... ... ... ... адам психологиясының әлеуми себептелуі, тұлға психологиясы
және оның дамуы ашылады. Қарым-қатынастың іс ... ... ... жайлы тезисті қабылдау қарым -қатынасты ... ... ... білдіреді, оның ішінде экспериментальды
зерттеу деңгейінде. Осындай ... бірі ... - ... оның
формасы көзқарасынан емес, оның мазмұны көзқарасынан зерттеу ... Бұл ... ... ... ... тән, ... ... дәстүрімен ұштасады. Коммуникация бұнда ... ... ... - не ... ... не ... не оның ... не коммуникативті актінің де ... де ... ... ... дәл ... ... ... қарым -қатынас іс -әрекет жағы ... ... ... ... ... онда бұл ... бір ғана формасын
талдау жеткіліксіз болып табылады.
Қарым-қатынас "іс -әрекет" категориясы ... ... А.А. ... т.б. психологтар қарым-қатынас амалына,тәсіліне, ... ... ... ... ... оның материялды сипатын көрсетеді. "Қарым-
қатынас үшін ... ... ... ... ... оны мұндай талдауда өзара әрекеттің заттық сипатымен дәл ... ... де, оның ... та ... іс ... ... ... жету амалы болып табылады[5].
"Бейне" және "қатынас" категориялары ... ... ... анықтамасында
адамның адаммен өзара ... ... жағы ... ... өмір ... бейнелеу процесі 2 салаға бөлінеді. Бірінші
салада партнерлардың тұлғалық мәнін тану ... ... ... қарым-қатынас
процесінің спецификалылығын сипаттайды. Бұл таным адамды қабылдау объектісі
ретінде бейнелеу негізінде ... ... ... ... әрекетін,
қылықтарын, мінез-құлықтарын оның тұлғалық мәні жайлы ... ... ... ... Осы және вервальды, сонымен ... ... ... ... ... партнерлер бір-біріне өздерінің іс-әрекеті,
идеялары сезімдері, т.б. жайлы ... ... ... реттеуге
ұмтылады [22].
Қарым-қатынас анықтамасына "бейне" категориясы көзқарасынан ... - ... ... ... ... ... ... көріністері енетін, формасы бойынша ақпараттық процесс болып
табылады деген тұжырымға әкеледі.
Ақпараттық ... ... ... ... ... ... Егер партнерлер өзара әрекет процесінде алмасатын ... ... ... ... өзара түсініктеріне ұқсас
болса, онда қарым-қатынас процесі өзін адамдар санасынан адам ... өз ... мәні ... көрсетпейді, өйткені идеалды формалар
өздерінің практикамен ақиқат немесе жалған қарама-қайшылықтарын көрсетпейді
[40]. ... ... ... : ... ... бір ... өзара әрекет процесі ретінде де, адамдардың бір-біріне
қатынасы ... де, ... ... ... түсіну процесі ретінде де
бола алатын күрделі және ... ... ... ... ... ... - адамдардың біріккен өмір ... ... ... жән психологиялық өзара әрекет тәсілімен
әлеуметтік реттеу процесі. Қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Қарым-қатынас жанама және
тікелей, тұлғааралық және ... ... ... қарым-қатынас - бұл
тікелей "бетпе-бет" кәдімгі ... ... ... ... субъектілері жақын
орналасып, сөйлеу арқылы және паралингвистикалық ... ... ... ... Тікелей қарым-қатынас ең толық өзара әрекет түрі болып
табылады, өйткені индивидтер максималды ... ... ... қарым-
қатынас формалары және тұлғааралық болады. Тікелей қарым-қатынас екі
субъектілер арасында және бір ... ... ... ... ... ... ... тікелей қарым-қатынас кіші топтар үшін ғана реалды болуы
мүмкін, яғни ... ... ... барлығы бір-бірін білетін топта.
Жанама қарым-қатынас индивидтер бір-бірінен ... ... ... бойынша алшақтаған жағдайда өтеді, мысалы, субъектілер телефон
арқылы сөйлеседі немесе ... хат ... ... ... толық
емес психологиялық байланыс болып ... ... кері ... Жанама қарым-қатынас та субъектілер арасында және топта ... ... ... - ... ... ... ерекше түріне жатады. Бұқаралық қарым-қатынас ... ... ... ... қатар бұқаралық ақпараттың
әртүрлерімен жанамаланған коммуникацияны білдіреді. Бұқаралық ... және ... ... ... ... ... қарым-қатынасты кең мағынада қоғамдағы әлеуметтік
байланыстар мен қатынастардың жиынтығы ретінде, және тар ... ... ... ... ... ... байланысы
ретінде анықтайды.
Қажетті және перспективті болып Б.Ф. Ломов еңбектерінде рельевті түрде
көрсетілген қарым-қатынас мәселесіне деңгейлі тұрғыдан келу табылады. ... ... ... ... ... ... 3 ... керек. Бірінші деңгейді макро деңгей деп атайды. Бұл деңгейде
адамның басқа адамдармен қарым-қатынасы ... ... өмір жолы ... ... бір жағы ... ... уақытта қарым-қатынасты коммуникативті, интерактивті және
перцептивті жақтардан тұрады деп қарастырушы бағыт кең ... Оның ... ... ... ... жағы ... ... жүзеге асады,
интерактивті – партнерлердің өзара әрекетін реттеуде, ал перцептивті ... ... ... ... ... ... ... көмегімен “тану” арқылы жүзеге асады.
Қарым-қатынас субъектілерінің өзіндік функционалды жүктемелері бар.
Мысалы, А.А. Брудный бойынша қарым-қатынаста үш ... ... ... итермелеуші; интердиктивті – тиым ... ...... ... тиер ... және т.б, және ... төрт негізгі функциялары: инструменталды – іс-әрекетті ... ... ... ... – қауым, топ қалыптастыру; өзін
көрсету; тасымалдаушы функциялары көрсетілген. Соңғы ... ... үшін ... ... ... ... ... оқыту негізінде
жатыр: тұлғаны оқыту қарым-қатынас арқылы жүзеге асады..”. ... ... ... ... ... итермелеуші,
координациялаушы, түсіну функциясын ... ... ... және әсер ету ... бөлуге мүмкіндік береді.
Қарым-қатынас мәнін анықтау үшін, соңғы он жылдарда ... ... және ... ... ... ұсынулар маңызды болып шықты.
(Б.Д.Парыгин, Г.М.Андреева, А.А.Бодалев, А.А.Брудный, А.А.Леонтьев,
Б.Ф.Ломов, Л.А.Карпенко, ... ... ... және т.б.)
мысалға, қарым-қатынасты «мазмұны бірлескен іс-әрекет үшін қолайлы түрлі
қатынастар ... ... ... мен ... ... болып келетін
адамдардың өзара әрекеттесу» ... ... ... ... ... төрт ... ... байланыс, өзара әрекет, таным, өзара қатынас
және осыған сәйкес ... ... ... ... гностикалық, реттеуші бағытты ұйғарады .
Б.Ф.Ломов ... үш ... ... ... және де ... және де өзіндік
коммуникативтік компоненттің хабарды алу мен беру ... ... мен ... ... кешірулердің болуы ретінде, яғни аффективті
компонент ретінде міндеттілігін атап көрсетеді.
Қазіргі кезде кең таралған ... ... ... оның
коммуникативтік, интерактивтік және перцептивті ... ... осы ... ... бәрі бір ... ... жағы ақпарат алмасуда интерактивті – ... ... ... мен декодтауларының бір жақтылығы ... ... ... ... ...... ... апперцепция, рефлекция сияқты
Механизмдердің көмегімен «оқу» кезінде жүзеге асырылады. Мұғалімнің
коммуникативтік әсерінен студенттер тобының ... ... осы ... қандай да жағы көбірек айқындалуы мүмкін. Қарым-
қатынас субьектілері ... ... ... алып жүреді және
бұрыннан бері қарым-қатынастың түрлі функцияларын жүзеге асырушылар ... ... ... бойынша коммуникацияда (қарым-
қатынаста) үш бастаптқы функциялар:
Активациялық – әрекетке түрткілеу,
Интердиктивті – тыйым салу, тежеу,
Дестабилизациялаушы – ... ... т.б. және де ... ... ... ... ... инструменталды іс-әрекетті қарым-
қатынас жолымен үйлестіру, синдикативті – ... ... ... ... ... ... үшін ерекше қызықты,
себебі «бұл функция оқыту негізінде жатыр.
Қарым-қатынас арқылы тұлға оқытылуы жүзеге асады, ... ... ... және ұйымдастырылған да қайталана беретін
адамдармен контакт процесінде болатын берілген кісіге өз білімдері ... ... ... өзіндік даралық, формалды емес те». Қарым-
қатынастың ... ... жете ... ... ... ... ... түсіну функциясын, қатынастар орнатудың
функцияларын және әсер ... ... ... жіктеуге мүскіндік береді
(Л.А.Карпенко).
А.А.Брудный терминологиясы бойынша осыған байланысты қарым-қатынастың
екі түрін ... ... және ... ... ... көз алдында әңгімелесушінің болуын, не жоғын белгілейді. Осы
тұжырымдама терминінде педагогикалық қарым-қатынас ... ... ... ... ... және ... ретінде
сипатталуы мүмкін .
Қарым-қатынасты қалай дегенмен де бір-бірімен психологиялық қатынаста
байланысқан адамдар арасындағы мақсатты тура ... ... бір ... контакт орнату және қолдау процесі ретінде айқындай отырып
А.А.Леонтьев оның ... ... ... ... бағыттылық, арнайы семиотикалық пен ... ... ... ... ... семиотикалық және
жанамалылық дәрежесі, қарым-қатынас ... ... ... анықталған [27, 67-78бб].
Бұл жерде бұрынырақ аталған сипаттамалардың ... ол ... ... Мысалға, бағыттылықтың екі жақты табиғаты белгіленеді,
адамдардың өзара әрекеттесу ерекшеліктерін ... және ... ... ... ... ... ... ақпарат алмасу бағытына емес
сондай-ақ бағдарланудың өзінің бағыттылығының әлеуметтік немесе тұлғалық
табиғаты да белгіленеді. Осы ... ... ... ... ... ... тұлғаға бағдарланған және әлеуметтік бағдарланған. Олар коммуникативтік,
функционалдық, әлеуметтік-психологиялық және ... ... ... ... қарым-қатынастағы айтулар ... ... және ... де ... ... ... Сондықтан да оларға
толыққандылық, дамығандық, ашықтық, дәлдік және жоғары мәдениет талаптары
қойылады.
Қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... және вербалды еместердің бірігуінің – тілдік әсер ету ... үшін ... ... ... ... ... ... уақыт пен кеңістік бойынша жақындығы мен оның ... ... ... ... ... ... оның
психологиялық динамикасы болып табылады ол ... әсер ету ... ... ақпараттың адам психикасына әсер ету дәрежесімен сипаты
қандай болуына байланысты келесілерді ... ... ... ... сендіру.
Осы сипаттамалар бойынша А.А.Леонтьев ізінше лекцияны «онда қолданатын
құралдар ... және ... ... ... ... ... таяу ... психологиялық динамикалы әлеуметтік бағдарланған
қарым-қатынас ретінде ... ... ... қарым-қатынастың
тағы екі сипаттамасын қосуға болады. Тұлғалық, ... ... көп ... ... ... мәтініндегі субьектілік
көрінісі белгіленеді, екіншісімен – ... ... ... ... ... бір мезгілде оның барлық сипаттамалары
жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... әлеуметтік табиғаты былайша анықталады, адамдар арасында
пәнсіз қарым-қатынас болмайды. Ол әрқашанда мазмұнды, ... ... ... және де ... ... ... пен қатынастардың белгілі бір
түрінде – өндірістік-техникалық, экономикалық, саяси, адамгершіліктік т.б.
қандайда бір ... ... ... бола ... [28, ... осы ... ... әсер етеді және ... ... ... ... араласушылардың, мысалы,
мұғалімнің және студенттердің даралық-тұлғалық ерекшеліктерін олардың
мәдениет деңгейін, жасын, ... және ... ... ... және т.б. ... ... ... қарым-
қатынасты оның негізгі формаларын, қарым-қатынас өнімін талдау ерекше мәнге
ие. Ол осы қарым-қатынасты жүзеге асырушы ... ... ... ... да олардың тұлғалық ерекшеліктерін де ашуға мүмкіндік
береді.
1.2. Бірлескен танымдық диалогтық іс-әрекет ... ... ... мен ... ... ... формасы ретінде.
Қарым-қатынас іс-әрекеттің тұрғысынан бұл бірлескен іс-әрекетке деген
қажеттіліктен туындайтын және ақпарат алмасуды өзара ... ... ... мен ... ортақ стратегиясын өндіруді қамтитын адамдар
арасында байланыс орнату мен оны ... ... көп ... ... ... ... ... іс-әрекет бірлігіне негізделеді. Ол қарым-
қатынастың кез-келген ... бұл ... ... ... ... деп ... ... жағдай педагогикалық процесс
ерекше болып табылатын қарым-қатынасты субьектілердің бірлескен оқу ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Іс-әрекет қарым-қатынас бірлігі жайлы пікір, сонымен бірге осы
құбылыстар байланысының сипатын ... ... ... ... ... болмысы жағынан (Б.Ф.Ломов) қарым-қатынас іс-әрекет
түрі сияқты тек түр қатынасында болатын ... ... ... ... ... ... ... Г.В.Гусев және т.б.) соңғы
жағдайда ол қандай іс-әрекет, ... па әлде ... па ... ... Біз ... екі формасы да мүмкін дегенді негізге аламыз,
бірақ қарым-қатынастың өзі ... ... ... ... формалары болып табылады. Мұндай түсіндірме Б.Ф.Ломовтың жалпы
позсциясымен сәйкес келеді. Бұл позиция бойынша қарым-қатынас ... ... ... ... ... бірі қосылуы жапсырылуы
емес, ол оған серіктестер ретінде ... ... ... ... ... түсіндірмелерден айырмашылық мынада: Б.Ф.Ломов үшін қарым-
қатынастың өзі ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас оның формасы болып табылады. Өзара әрекеттесу формасы
адамның қоршаған ... ... ... ... әрекеттесуінің үш
жоспарының бірі ретіндегі адамдар іс-әрекетінің қоғамдық ... ... ... ... ... іс-әрекетінің аясы ең
алдымен адамның өмірлік іс-әрекетінің ... ... ... ... ... өзі-өзі үшін, өзінен тыс нәрсені
басқалар үшін жасау, жарату ... ... ... негізгі
мақсаттарының ішінде мақсаттардың үш тобы бөлінуі мүмкін материалдық ... ... ... ... ... ... жинақтау, меңгеру
және ой алмасу, мақсаттардың алғашқы екі ... ... ... ... үшін ... ... ... сәйкес шартты
түрде іс-әрекеттің өзара ... және ... ... үш ... ... ... (еңбек), танымдақ (танып білу) және қоғамдық-
коммуникативтік (қарым-қатынас). ... ... ... оған ... құрылымы тұрғысынан келу негізінде бөлгені
мағызды. Бұл келіс ... ... ... ... мен ... ... үйлесуі адамның жалпы іс-әрекет субьектісі және
тұлға ретінде ... ... ... ... да бағыттар бар. Мысалы, ... ... ... ... бірі ... ... ... арақатынаста және өз көрінісін ... ... ... психология бойынша еңбектерінен Г.Гебнердің, Д.Берлрның
және т.б. ... ... ... ... Бұл келіс Г.Лассвелдің
қарым-қатынасты зерттеу міндеттерін «кім нені, қай арна ... ... ... ... ... анықталған еңбектеріне дейін өрлей
отырып, негізінен ақпарат алудың психологиялық ... ... ... ... ... ... ... және
т.б. зерттеуге бағытталған.
Коммуникация модельдеріне оларды зерттеу компоненттері (жалпы түрлде:
бастау – хабар – арна – ... ... ... ... мен
аудитория ерекшеліктері, жағдайлары, ситуациялар, құралдары және т.б. қарым-
қатынастің тілдік құрылымы, ұйымдасуы және ... оның ... ... мазмұны т.б.) эксперименталды ... ... ... аудитория реакцияларының әсерлері мен формаларына
қатысты яғни кері байланыс әсеріне, аудиторияның ... ... және ... реципиенттерінің әлеуметтік ұстанымдар жүйесіне, мысалы
олардың эксперименталды зерттеулерден ... ... ... ... ... мен ... ... яғни кері
байланыс әсеріне, аудиторияның өзінің сипатына және де ... ... ... жүйесіне, мысалы ... әсер ету ... ... ... ... ... түсініктері осы келісте орталық
түсініктер болып табылады. ... ... ... ... ... беру ... ... процестер
барысының өзгешелігін есепке алу ... ... ... ... және ... ... ... береді. Бұл
жерде жүйе ретінде өзара әрекеттесуші субьектілер түсінігі нақтыланады.
Ю.А.Шерковиннің көрсетуінше, ... ... ... негізінің өзінде ол олардың күйлерінің ... ... ... ... ... жүйелер-коммуникатор психикасы мен
реципиент психикасы өзара ... ... ... ... ... күйде болып және әрекеттене алады – эмоционалдық қозу немесе
салмақты байыптылық, мазасыз сенімсіздік ... ... ... Олар ... мен ... бойынша ұқсас ие болуға, ойлау
материалы ретінде ұқсас ... ... ... [17, 364 б].
Осы жағдай педагогикалық қарым-қатынасты сипаттау үшін едәуір маңызды.
Коммуникацияның екі жағы ... оның ... ... ... болады. Мысалы, егер осы ... ... ... оқуы мен тыңдаушы Б-ның ... ... ... онда А – Б өз ... ... ... ... болып табылса А-ның, Б-ның да әрқайсысы жүйе ретінде өз ішінен
ақпаратты алуды ... ... және ... ... ... асырады.
Тыңдаушы Б тек А-дан ақпарат қаьылдап қана ... ол ... ... ... ... дайындықты қоса отырып, оны қайта өңдейді.
Сонымен бірге тыңдаушы Б басқа тыңдаушылардан да ... ... ... ішілік қатынастардың күрделі жүйесіне түседі. Лектор А – ... көзі емес ол ... ... ... кері ... ... келіп түскен ақпараттарды қабылдаушы және т.с.с. болады.
Басқаша ... ... жүйе тек бір ғана ... ... алу ... ғана емес сондай-ақ оның ... ... іске ... ... бүкіл қатарға кері тәртіпте яғни алудан ... ... ... А – Б ... ... ... болып
келеді, оның ішінде әр жүйе шегінде қабылдау, ... және ... ... ... немесе «аудитория» болып табылатын Б жүйесінде бұ процесс
барлық тыңдаушылар арасында көп арналы байланыс орнату есебінен, одан ... ... ... ... ... қолданатын педагогикалық
өзара әрекеттесу схемасын, оған енетін буындардың бүкіл алуан ... ... ... ... кері ... т.б.) көрнекті көрсетуге
мүмкіндік береді. Бірақ берілген келіс бойынша осы өзара ... ... оның ... екі ... ... ... және ... Осы табиғатты ашу үшін сөйлеуші мен тыңдаушы байланысын орнататын
ғана емес сонымен бірге оның психологиялық ... ... ... қажет. Мұны тек іс-әрекет қажеттіліктері мен түрткілерін, мақсатпен
міндеттерін, оның психологиялық құрылымын, ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттікіс-әрекетті келіс
негізінде ғана жасауға болады.
Сондай-ақ, тілдік қарым-қатынасты адамдардың өзара әрекеттесуі,
интеракционизм ... ... ... ... ... ... та бар. Осы келіс ... ... мен ... кең тұрғыдан адамдар өзара ... ... атап ... оқу ... ... ... қарым-қатынас оқытушы мен
студенттердің оқудағы өзара әрекеттесу, ... ... ... ... ... вербалды қарым-қатынастың мазмұнына,
функциясына және ішкі құрылымына жүргізілген ... ... ... ... ... терминдерді пайдаланып педагогикалық іс-әрекетті
анықтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... және ... құралдардың бүкіл жиынтығын пайдалана отырып бір
мезгілде ... ... және ... ... ... ... – бұл білім беру процесінің барлық субьектілерінің
қатынастарын орнатушы контактік; ақпараттық, түрткі болушылық, үйлестіруші
өзара әрекеттесу. Ол көп ... ... көп ... ... ... ... Онда ... оның барлық
сипаттамаларының арнайы ерекшеленген синтезі, білім беру ... ... ... жаңа сапалық мазмұнынан көрінеді. Ол
осы субьектілер қатынасын қатынастар жүйесінің немесе «педагогикалық ... ... ... ... ... әр тарихи типі
елгілі бір мемлекеттік, ... ... ... ... Бұл жүйе ... ұжым ұйымдастыратын үйренуші тұлғасын
оған мақсатты жүйелілік және ұзақ ... әсер ету ... ... мен
тәрбиелеуді жүзеге асырады.
Педагогикалық жүйенің өзінің мақсаты, міндеттері, ... ... және ... өзі ары ... ... ... функционалдық,
мазмұндық сияқты түрлі бірліктерді талдау үшін айырықша маңызды. Осы кең
контексте педагогикалық қарым-қатынас «студенттердің ... ... оқу ... ... ... үшін мектеп оқушысы ... ... үшін ең ... ... ... оқытудың
эмоционалдықиқолайлы климатын қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... ... [27, 20 б].
Осыған педагогикалық қарым-қатынастың оқудағы әріптестік формасы
ретінде оқыту мен студенттердің өзінің ... ... ... шарты
екенін қосайық.
а) педагогикалық қарым-қатынастың бағыттылығы педагогикалық қарым-
қатынсатың ... ең ... оның көп ... бағыттылығынан
көрінеді. Ол тек үйрнеушілердің өзара әрекеттерінің ... ... ... ... ... ... ... жүйенің өзіне негіз
болып табылатын оқу білімдерін игеруді ұйымдастыруға және осы ... ... ... ... орай ... ... кем дегенде үш бағыттылықпен
сипатталады. Оқудағы өзара әрекеттесудің өзіне, үйренушілерге және ... ... ... ... қарым-қатынас оның субьектілеріне үш
жақтық бағдарлануымен де анықталады, тұлғалық, әлеуметтік және ... ... да бір оқу ... игеруде бір ғана үйренушімен жұмыс істей
отырып, үнемі оның ... ... ... ... Яғни,
фронталды жұмыс істей отырып әр ... әсер ... ... ... ... ... аталған сипаттамалардың
бүкіл жиынтығымен айқындала отырып тұлғалық бағдарланған.
Әлеуметтік бағдарланған және пәндік ... ... ... ... ... Бұл ... ... бәрін қамтитын педагогикалық қарым-қатынас аддитивті ... ол ... жаңа ... ие ... педагогикалық қарым-қатынастың ерекшелігі педагогикалық қарым-қатынастың
екінші сапасы оның оқытушы функциясымен шартталады. Ол ... ... ... ... ... беру ... ... көрсеткендей
тәрбиелеуші және дамушы сипатқа ие. Қарым-қатынастың ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Оқытушы функция тасымалдаушылықтың көрінісі сияқты ол адам үйренуінің
барлық ... тән ... беру ... ... ... ... ... жоғары оқу орнындағы арнайы ұйымдастырылған процесте
жүзеге асады.
Педагогикалық ... ... ... ... болғанмен де
ол өктемдік жүргізуші емес, бұл – мұғалім мен студенттердің өзара ... ... ... органикалық бөлігі А.А.Брудный атап
көрсеткендей мұғалімнің студенттермен қарым-қатынасы ... оның ... оқу ... ... ... ... Бұл
жерде қарым-қатынас тасымалдаушы функцияны орындайтыны орынды [6].
Нағыз педагог үшін шәкірттермен қарым-қатынас жасау бұл қашанда өзін-
өзі ... ... ... Сонымен қатар педагогикалық қарым-қатынас
Е.А.Климов ... ... ... ... ... ... ... өзгешелігінде бейнеленеді. Еске салайық бұл схема
мұғаліммен ... ... ... көрсету жұмысшылары мен
клиенттеріңің, психотерапевт пен клиенттердің және т.б. ... ... ... ... қарым-қатынас жоғарыдағы аталған өзара ... ... ... ... ие. ... оған ... ... қарым-қатынасы ең жақынырақ «шынында мұғалім қай ... де ол ... ең ... адамзат ақыл-ойының күшіне сенімді
танымға деген қарымды ұмтылысты ақиқатқа деген махаббатты және ... ... ... ... ... ... және ... жеткен
мәдениеттің кіршіксіз әдеппен бірге әділеттікті парасаты, қарапайымдылықпен
үйлскен көңіл-күй серпілісін көрсете алса – онда осындай ... ... ... кіші ... ... ... ... жиі болатын тұлға аралық
қақтығыстарды адамгершіліктік ... шеше ... ... ... [14, 4 ... ... осы ... үшін ортақ болып табылатын К.Роджерс
берілген қарым-қатынасты жеңілдету фацилитациялау функциясының маңызы бар.
Бұл функцияның маңыздылығы соншалықты ... ... ... ең
алдымен қарым-қатынас фацилитаторы деп атады. Бұл мұғалім ... ... ... бойындағы жақсы қасиеттерін көрсетуге көмектесетінін
білдіреді. Педагогтың студент табысына, ... ... ... ... ... ... өзара
әрекеттесуді жеңілдетеді, студенттің өөз маңыздылығын көтеруіне және ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жайлы айта отырып, онда студент
мен қатар тәрбиеленуші және ... ... бар ... ... ... ... қарым-қатынасты талдау қарым-қатынастың педагогикалық
және ... ... ... ... ... айрып алған
жөн. Бұл түрлі құбылыстар қаншалықты ажырамас болса да ... ... ... ... ... міндеттің педагогикалық міндетке әсер
етудің таңдалған әдісіне барабарлығы, – қарым-қатынас процесінің және жалпы
педагогикалық әсер ету ... ... ... /43,22 ... міндет студенттердің белгілі бір оқу материалын игеруге
байланысты (мысалы, осы ... ... оның ... әрекеттің жалпыланған тәсілдерін өндіруді ұйымдастыру және
т.б. ), ал ... ...... әсер ... ... мен, оны ... ... іске асыруға болады деген сұраққа жауап.
Осы жерде педагогикалық қарым-қатынастың түрлі жағдайларында ... ... ... ... ... тілдік әрекеттер жайлы сұрақ
туындайды, оған педагогикалық ситуация мен ... акт ... ... оқу ... ... ... пен дәрісті
анықтау контексінде қарастырылады. Ол сабақ мақсатымен, міндеттерімен,
кезеңдерімен, оның мазмұнымен, оқу ... ... ... өзара әрекеттесу сипатымен сипатталады. Негізіне
байланысты, педагогикалық ... ... ... ... ... формасы
бойынша ол іскерлік (жеке), ресми (ресми емес), формалдық (формалдық емес)
болуы мүмкін.
Сабақ (дәріс) кезеңдері, бөліктері ... ... ... ... мен ... ... (онда бағдарлану, ұғыну, анықтап алу
және т.б.), әрекет тәсілдерін ... ... ... ... ... және ... әрекет тәсілдерін игерілген білімдерін
бақылау және бағалау бола алады.
Еңбектестік динамикасы ... ... ... ... ... ... оны аяқтау ситуациялары анықталуы мүмкін. Оқудағы
өзара әрекеттесу сипаты бойынша, бұл еңбектестік, бәсекелестік, ... ... ... ситуациялары болуы мүмкін. Орындалатын оқу
міндеттерінің ... ... ... ... немесе проблемалық болуы
мүмкін.
Оқудағы өзара әрекеттесуге қатысушылардың орналасуының формалды
критериий ... оны ... ... ... ситуациясы ретінде
анықтайды (15-45 см қашықтығы); тұлғалық (75см), әлеуметтік (2м дейін) ... (3-7м). ... ... ... ... жіктеу
үшін басқа да жеке негіздер таңдалуы мүмкін. Мысалы, мұғалімнің бірінші
сыныппен, ... ... ... ... ... ситуациясы, яғни, «басталу» ... ... ... ЖОО ... ... ... өзара әрекеттесуге ену;
ынтымақтастық, бейтарап, тұлғалық және ... ... ... және т.б. ретінде анықтала аланыды. Әр ситуация белгілі бір тілдік
әрекеттер көмегімен, ... ... ... ... ... ... мен іске асады. Бұл жерде атап өтетін жағдай жалпы
қарым-қатынаста және ... ... ... және
функционалдық бірліктер ретінде коммуникативтік ... ... ... ... ... ... ... түрліше қарастырады.
Мысалға, А.К.Маркова қарым-қатынас іс-әрекетінің құрылымдық ... ... өз ... ... ... ... ... бірлікте тек
сөйлеуші ғана есепке алынады және жалпы қарым-қатынас процесінде ... ... ... екі ... ... ... ... ретінде
қарым-қатынастың құрылымдық бірлігі деп ... өз ... ... Бірақ мұндай бірлікте тек сөйлеуші ғана есепке алынады және
жалпы ... ... ... ... ... Егер де ... өзара әрекеттесу формасы ретінде қарым-қатынастың құрылымдық ... акт ең аз ... ары ... ... ... ... ... жойылады деп жорамалдауға болады. Бұл жерде (жай ғана
әрекеттер жайлы, жай ғана бір обьектінің екіншісіне ... ... ... ... ... ... сөз болып отыр» [32, 249]. Осы өзара әрекеттесудің
белсенді екі жақты ... ... ... ... ... тек
жарияланушы теоретикалық постулаты болып табылатыны рас.
Іс жүзінде қарым-қатынастың барлық схемалары «сөйлеуші (бірінші партнер) –
тыңдаушы (екінші партнер)» (С1 – Т2) ... ол тек бір ... ... коммуникативтік акт схемесына ол тек ... екі ... ... ... ... Егер де қарым-қатынасты шынымен де
ойлармен алмасу процесі ретінде «түйіндес акт» ... ... ... оның ... ... ... болу керек, мұнда функция болып табылатын
С1–Т2 және ... ... ... қарым-қатынас шарты ... Осы ... ең ... рет ... диалогты тілдің шынайы
бірлігі ретінде анықтай отырып айтқан. Ары қарай ... ... ... және оның ішінде педагогикалық қарым-қатынас жайлы айта отырып, оның
құрылымдық бірлікте – коммуникативтік актіде іске асуын назарға аламыз.
Сөйлеуші мұғалім ... ... ... акт ... ... біз ... ... белсенді өзара әрекеттесу субьектілерін
ғана белгілейтінімізді атап өту ... ... бұл ... ... ... алты-жеті (Р.О.Якобсон, В.А.Артемов және т.б.)
элементтерге дейін кіретіні белгілі, мысалға Р.О.Якобсон тілдік ... алты ... ... ... ... алушы (тыңдаушы),
код (тіл), хабарлама, контекс және контакт. Соңғысы – ...... іс ... тіл ... ... ... акт
элементінен гөрі әрекеттен кейінгі фактор ретінде қарастырыла алады.
Тілдің В.А.Артемов ұсынған коммуникативтік ... ... ... ... яғни ... көзі ... ... хабарлама
қабылдаушы (тыңдаушы) байланыс арнасы алынған ... ... ...... қылық ұйғарылады. Айта кетейік, бірінші (Р.О.Якобсон) және
екінші (В.А.Артемов) жағдайда қарым-қатынас коммуникативтік – ... ... ... ... ... ... (Функцияларының) байланысы олардың
динамикасы Я.Якоушек ұсынған қарым- қатынастың деңгейлік ... ... ... өз ... ... беру мен ... түскен индивидтердің бастанқы ақпараттылығында ... ... оның ... мен ... ... Алайда
осы деңгейдің өзінде коммуникация тек ... алу мен ... ... ... ... ол ... ... қатынастарын да қамтиды.
Мысалға ... ... ... ... ... ... қалай
қабылдауының антиципациясы орын алады. Өз кезегінде реципиент өзі алған
ақпараттың ... ... ... ... бастанқы ниеті оның
тәжірибесі, білімдері және т.б. осы деңгейде бірлескен іс-әрекетпен тікелей
байланыс жоқ. Коммуникация екінші деңгейде нақ ... ... ие ... ол ... ... ... ... мен қабылдауын көрсетеді.
Осы деңгейде коммуникация ... ... ... ... ... тікелей байланысты,ол тек қана іс-әрекеттегі
емес сондай-ақ сонымен байланысты коммуникациядағы ... ... ... ... бұл ... ... ... оқыту,
нұсқа беру, бұйыру және т.б. сипатқа ие бола отырып ... ... ... етеді. Берілген білімдермен, ойлармен шешімдермен
алмасу бұл жерда міндетті бірлесе орындауға бағынған-қажет ... оқу ... ... және ... деңгейде алдыңғы шепке коммуникация үшін неғұрлым мәнділері,
бір-бірінің ұстанымдары мен басқалардың пікіріне ... асу ... ... және т.б. шығады. Осы жағдайда коммуникация ... ... ... ... ... ... қалыптасуына
бағытталады жалпы бағалауға ұмтылу кедергілерге тап болуы мүмкін, бұл
кедергілер ... ... ... ... негізгі
мақсаттарының әр түрлілігінде болады. Коммуникация осы үшінші деңгейі өзара
қатынастардың ұжымдық ... ... ... бірлігі коммуникативтік міндет болып
табылады, ол коммуникативтік актінің ішінде қызмет атқарады В.А.Кан-Калик
бойынша коммуникативтік міндетті ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас деңгейінің болуы үйренушілердің
даралық ерекшеліктерін есепке алу, ... ... ... ... ... ... ... алу басшылыққа алынады. М.И.Лисинаның анықтауы
бойынша қарым-қатынас міндеті-мақсат оған жетуге қарым-қатынас процесінде
жасалынатын ... ... ... ... ... ішкі ... жағдайлар анықтайды. Міндет өз ... ... ... ... ... бөлейік.
Біріншіден коммуникативтік міндет бұл продуктивті-рецептивті бірлік,
яғни ол сөйлеушінің де тыңдаушының да тілдік іс-әрекетін қамтиды. ... ... ... ... ... ... ... 1. ақпаратты беру (хабарлау), 2. ақпаратқа сұраныс талап ету, 3.
әрекетке ... болу ... ... ... ... және 4. педагогикалық
қарым-қатынас серігінің (қарастырылып отырған жағдайда ... ... ... емес ... ... ... осы
топтарда әрқайсысының коммуникативті міндеттері көптеген тілдік әрекеттер
арқылы шешіледі. ... ... ... ... ... т.б.) «хабарлау» мен «түрткі болу» сияқты
әрекетердің барлық саналуандығын бөлуге ... ... ... ... міндеттерді жеткізудің
интонациялық формаларын зерттеулерге бағытталғандықтан олардың атауларда
төрт коммуникативтік түрлері бейнелейді ... ... ... ... үн ... В.Артемов осыған сәйкес сөйлешінің хабарлау сияқты жалпы
коммуникативтік міндетті баяндау ретінде анықталады оның кем ... ... ... ... өзі, ... атау, хабарлама санап, тізбектеу
сөзді қақпалау, жауап, ақпар, ... ... ... ... ... болу сияқты түрінің спектрі одан да кең. А.В.Бельский, В.А.Артемов
мәліметтері ... оған кем ... он алты түрі ...... ... ... ескерту, қоқан-лоқы, тыйым, шақыру, сақтандыру, үндеу,
кеңес, тілек, өтініш, өсиет ... ... [4, ... ... ... коммуникативтік міндеттері
бөлінген олар педагогикалық қарым-қатынаста неғұрлым көп ... ... Бұл ... ... мен ... ... ... мен оларды жүзеге асырушы студенттердің – болашақ педагогтардың
арнайы игеру обьектісі болу керектігіне куәландырады.
Қарым-қатынас оқыту ... мен ... ... қарастырылған
А.К.Маркованың зерттеулерінде оны игеру төрт кезең ретінде берілген,
олардың ... ... ... ... ... Мысалы бірінші кезеңде
студентті өз ойын айқын. Нақты жеткізуге үйрету. ... ... ... ... әсер ... ... ... дәлелдеу мен аргумент
келтіруді үйрену керек басқаша айтқанда осы кезеңдерде шәкірт белгілі бір
коммуникативтік міндетті ... ... ... Бұл ... ... мен оны сақтау қажеттілігңн ... ... ... ... ... ... міндеттері тыңдаушының коммуникативтік
міндеттеріне қарағанда көп зерттелген. ... ... ... ... ... ... ... бөлінген
«түсіну», «есте сақтау», «жаттау», «меңгеру», «қорытынды ... ... ... шығару», «дәлелдеу». Бұл міндеттер ... ... ... ... ... ... ... Олардың әрқайсысы
келесісінің үш ұстанымының ... ... ... ... немесе
коммуникативтік ұстаным «хабарды алу және басқаға беруә – ... ... ... ... ... көп ... ... етеді.
Мұны мұғалім қарым-қатынасты, оқытуды ұйымдастыруда және ... ... ... кезінде есепке алуы тиіс, осыған сәйкес
коммуникативті актінің функционалды бірлігі ... ... ... ... ... ретінде бола отырып сөйлеуші мен
тыңдаушы жүзеге ... ... екі ... ... ... ... ... араласа және сипаты бойынша түрлі
коммуникативті міндеттерді орындай отырып бір ... осы ... ... ... ... ... ... фукциялардың төрт тобын бөледі: 1) ынталандырушы, 2) елеп
ескеруші, оларға: а) ... және б) ... ... 3) ... 4) ... ... а) ... зейінін қабылдауға, есте
сақтауға және қайта жаңғыртуға бағыттаушы, б) ... ... ... ... ... дайындалған қамтамасыз етуші, в) міндеттерді
нұсқауларды ... ... мен ... ... г) сабақ үстіндегі
хорлық, жұптық, топтық, даралық жұмыстарды ұйымдастырушы, д) оқушының сабақ
кезіндегі тәртібімен реттеуші (С.Я.Ромашина) ... ... ... ... ... бағалаушы соның ішінде мақылдаушы әрекеттері
азырақ көрсетілген.
Мұндай ситуация әрине ... ... ... ... ... материалын игеруге жағымды қуаттаудан айырады. Сонымен бірге
коммуникативтік ... ... ... ... ... педагогикалық
жоғары оқу орны студенттері – ... ... ... ... оқулықтардың өзінің құрылымындағы жаттығулардың 70 ... ... ... қалыптасуына бағытталғаны куә болды
тіпті олардың жартысынан көбі бір нәрсе ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Тек 1,2 пайызы жаттығулар
реттеуші іскерліктердің дамуына ... және 3,5 ... ...
қарым-қатынас стиліннің өзін қарастыру – елеулі қызығушылық ... ... ... ... ... ... отырып қойылады және
орындалады.
Қарым-қатынас стилінен а) мұғалімнің ... ... б) ... студенттердің қалыптасқан өзара қатынас
сипаты, педагогтың шығармашылық даралығы, г) ... ... өз ... ... ... ... адамдардың бір-бірімен
өзара әрекеттесу тәсілдері мен ... ... ... ... ол ... өзара әрекеттесу.
Оқытушы өзінің қарым-қатынас стилін 1) студенттің ойлау процесіне аса
зейін аудару ойлаудың қалт еткен қозғалысы дереу ... ... ... ... ойды ... ... ... де жеткілікті, 2) эмпатияның болуы – өзін
студенттің орнына қоя білу ептілігі, оның ... ... және оның өзін ... бұл ... бір ... ... іс-
әрекетін болжауға және оны « post faktum» ... ... ... ... 3) ақкөңілділік, үлкен әріптестің табысына ... ... 4) ...... ... ... ... ретінде өз іс-әрекетін қатаң түрде үздіксіз талдау және
оқу процесіне неғұрлым мол ... ... ... ... ... ... ... бет алыстарына сәйкес
келетін осы көрсеткіштермен танысу олардың бұрын ... ... ... ... ұйымдастыруша мұғалімде болуы ... ... ... ... ... Бұл жерде ... ... ... да ... қарым-қатынас стилінен
туған мәнез-құлығының студентердің жауап реакциялары ең алғаш рет ... ... ... ... ... ... ... кекету, мұғалімнің мінез-құлығы мен оның ... ... ... ... ... ... оқыту жүйесі қаншалықты мазмұнды
және әдістемелік ұйымдастырылса да оны ... ... ... жүргізілген талдау келесі жағдайлар туралы айтуға
мүмкіндік береді:
• педагогикалық қарым-қатынас жайлы ... ... ... ... еңбектестігінің формасы ретінде.
• педагогикалық қарым-қатынаста бір мезгілде оның үш ... ... ... және перцептивтік жақтарының болуы
педагогикалық қарым-қатынаста вербалды қатар болса да тәсілдердің,
яғни көркемдік кинетикалық, символикалық тәсілдердің кең ... ... пен ... ... мен ... ... ... әрекеттесуі ретіндегі психологиялық талдауы осы жақтардың
әрқайсысын оқу ... ... ... және ... де ... ... ... сипаттаушының бірі бұл іс-әрекеттің мақсаты
мен түрткісі әр ... ... ... ... пен ... ... де ролдік позицияларымен теңестіріледі, ... ... ... тәрбиелеушінің ролін айқындайды.
Субьектілердің екеуінде анықтайтын ... ... – оқу ... іс-әрекеттің бір жағынан олардың даралық ... мен ... ... ... олардың әрқайсысы оқытушыра
немесе студенттер ұжымында қатысатын қатынастармен шартталуы.
Г.А.Цукерман ... ... ... ... ... ... іс-әрекетіндегі келесі ережелерді көрсетеді
1. меңгеріліп отырған материалдың көлемі және түсіну тереңдігі
ұлғаяды.
2. ... ... ... мен ... ... өседі.
3. білім мен іскерлікті қалыптастыруға аз уақыт жұмсалады.
4. оқу ... ... ... ... ... ... студенттер білімнен көбірек қанағат алады, мектепте өздерін еркін
сезінеді.
6. студенттер арасындағы өзара қатынас сипаты өзгереді.
7. топтың ... күрт ... бұл ... ... ... ... өзара сыйласу өзінің және өзгелердің мүмкіндіктерін сәйкес
бағалай алу қабілетімен ... ... ... маңызды әлеуметтік дағдыларға ие ... ... ... ... ... ала отырып өз мінез-
құлқын қалыптастыру іскерлігі, қарым-қатынастың гуманистік
түрткілері– ... ... ... балалардың өзара бейімділіктерін
олардың дайындық деңгейлерін, жұмыс қарқындарын есепке ала отырып,
оқытуда даярландыру мүмкіндігі алады.
9. оқытушының ... ... ... ... үшін ... шарт ... ... барлық топтар өздерінің қалыптасуында қақтығыстық
қатынастар сатысынан өтеді [67, 20 б].
Еңбектестіктің осы артықшылықтарын талдау, оның ... ... өзі үшін ... ... ... ... мұғалім іс-әрекетке тінде яғни
өзі үшін мәнді жағымды жәрдем алатын мұғалім ... ... ... ... ететінін көрсетеді. Оқудағы еңбектестік проблемасының өзінде
екі жақ ұйғарылады: а) біріккен іс-әрекеттің баланың дамуына, оның оқи ... ... ... ... ... ... б) ... әрекеттің
өзін және оның балаларда жаңа іс-әрекет түрлерінің пайда болуындағы ролін
зерттеу.
Бұл мәселенің екінші жағы азырақ зерттелген ... ол топ ... ... және осы ... ... қасиеттерімен
әрекет тәсілдерінің қатысушалырдың арасында таратылуы мен ... ... ... ... ... ... ... болып
келеді. Басқаша айтқанда жаңа іс-әрекет пайда болуының алғы ... ... ... өзін ... де ... ... болады, бірақ ол
субьектілерге емес іс-әрекеттің өзіне ықпалын зерттеуді ұйғарады.
В.В.Рубцовтың зерттеу белгілері арқылы берудің әрекеттің ... ... ... ... зерттеу белгілері ... ... ... ... ... ... эксперименталды тұрғыдан
дәлелдеуге бірлескен бөліскен іс-әрекетті ұйымдастыру тәсілдері мен
механизмдерін ... ... ... ... ... ... бірлескен, бөліскен шынайы генетикалық
эвристикалық формасы оқу іс-әрекет іс-әрекетті үшін ... ... ... мүмкіндік береді:
1. міндетпен қайта құру жүйесін көру,
2. қайта ... ... ... отырған құбылыс
ерекшеліктерімен байланыстыру.
3. бірлескен іс-әрекеттің жалпыланған моделін құру.
4. зерттелініп отырған құбылысқа өз әрекеттеріне ... ... ... өзі ... жеткілікті жоғары деңгейінің
қалыптасуын растайды [57, 133 б].
Бірлескен оқу әрекетін ... оқу ... ... бағалай отырып
В.В.Рубцов және В.В.Агеев оның ... ... ... ... ... өтеді. Мақсаттың ортақтығы, әр қатысушының өзінің даралық әрекетін
орындауы, барлығының үйлестірілуі аддитивтіксіз яғни ... ... қосу ... ортақ нәтижені алу.
Т.А.Матистің оқудағы еңбектестіктің студенттердің тек жеке сөйлемдері
ғана емес, сондай-ақ тұтас мәтінді құрастыруына тигізетін ... ... ... ... өзін-өзі бағалаудың күшеюін жеке жағсақ
әрекеттердің азаюын айқындайды. ... ... ... ... реттеуші күрделі психологиялық механизмдердің ... ... ... іс-әрекет нәтижесіне Студент мен тұлғасы
мен оқу тобының ұжым ... ... ... әсері туралы айта келе
рефлекцияны дамытудың маңыздылығын атап өтеді.
Студенттердің рефлексивтілігі ойлауының дамуы үлкен тәрбиелік ... ... ие. ... ... ... ... іс-әрекеттің
өзіндік рефлексивті сәттері және де бақылау мен бағалау әрекеттері қажетті
түрде пайда болады, және дамиды. Осылайша ... ... ... ... оның компоненттерінің бірлігінде толыққанды қалыптасуына ғана
емес сондай-ақ студент тұлғасының дамуына да ... ... ... ... ... ... ... динамикалық позицияның» қалыптасуымен шартталған. Ол адамның өзін
басқа адамның көзқарасы жағынан ғана ... ... ... ... ... ... орындау барлық кезеңдерге
барлық қатысушылармен бірлесіп орындалады.
Бірлескен іс-әрекетте тапсырманы орындау проблемасының теоретикалық
талдауы кез-келген ... ... ... ... көрсетті:
белсенді диалог және біріккен шеім логикалық пайымдауды, өзара ... ... ... ... ... талап еткенде пайда болады.
Оқудағы еңбектестікке сәйкес міндет оны ... ... мен ... ... бір ... ... ... неғұрлым проблемалық оқу міндеттері ... ... ... ... ... ... ... оларды
орындау барысында ойлау-мнемикалық болып табылады. ... ... ... бірлесе орындау қатысушылардың пәндік-танымдық, пәндік-
коммуникативтік және ... ... ... ... ... ұйғарады. Біріншілері тікелей топқа ұсынылғаг тапсырманы шешуді
іздеумен байланысты, екіншісі қарым-қатынас пен бірлескен ... ... ... іс-әрекетке ... ... ... серіктестерінің міндеттер пәні мен
шарттарын қалай ... ... ... ... ... ... орындау үш сатылы кезеңдерден өтеді: шарттармен танысу,
шешу және бақылау, ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерді жеке тұрғыдан шешумен салыстырғанда белгілі бір
дер ерекшелік тән. ... жеке ... дер ... тиімді бақылауда
ерекше маңыздылыққа ие болады. Оның тиімділігінің төменділігі немес мүлдем
болмауы топ жұмысын ... ... ... ... етуі ... ... тиімділігі үшін оның ұйымдастырылуы сипаты соның ішінде
қатысушылар ... ... ... бір ... ... ... ие. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың бірлескен ... ... ... болу ... тәсілдері жайлы айта отырып еңбектестік формаларының өзі
ғана емес ... ... ... лері ... міндетті
бірлесе орындауды ұйымдастыру тәсілі де елеулі мәнге ие ... атап ... ... триадасының вербалды тапсырмаларды орындауын талдау
материалдарының негізінде ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру тәсілі ретінде бірлескен
жұмыс өнімділігін артыратыны көрсеткен. Бұл жерде бағдарлама пәндік өзгеріс
тәсілдерін де ... ... ... ... ... ... ... теоретикалық-эксперименталды жұмыстардың нәтижелері
бірлескен ұжымдық субьект болып табылатын мұғалім мен оқу ... ... ... ... ... жайлы сұрақты туындатты. Осы
сұрақтың шешімі П.П.Панюшкиннің осы процестің ... ... және ... ... ... ... мұғалім студент еңбектестігінің продуктивті
схемасының жалпы контексінде ... ... ... ... ... жетілдірді [47, 162 б]. Бұл процестің алты фазасы
оқудағы еңбектестіктің алты ... ... Олар ... жаңа ... ... ... өзгеріп отырады. Бірінші фаза – іс-
әрекетке ... Ол ... ... ... 1. ... мен ... бөлінген әрекеттер, 2. студенттердің ұқсату әрекеттері, 3.
студенттердің еліктеуші ... ... ... ... фазасы – студенттердің іс-әрекеті мұғаліммен келісімдеуі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өздігінен ұйымдастырушы әрекеттері, студенттердің өздігінен
түрткі болушы әрекеттері.
В.П.Панюшкин іс-әрекетті жетілдірудегі серіктестік деген үшінші фазаны
жорамалдайды [47]. Ол бірлескен ... осы ... ... ... тең ... оның дамуы мен қалыптаса байланысуының
нәтижесі болып табылады. үйренушілер неғұрлым ересек болса, соғұрлым нағыз
бірлескен ... ... жолы ... ... және оқу ... ... тең ... субьект-субьектілік өзара әрекеттесу
схемасы бойынша және мұғаліммен еңбектестігінде ... ... ... іс-әрекеттің даралық іс-әрекет алдында нәтижелік артықшылығы
бар олар ... ... ... ... ... санына
олардың бірлескен іс-әрекетке қатынасына байланысты.
1.3. Жоғарғы білім беру жүйесіндегі тұлғааралық қарым-қатынас стилдері мен
оның өнімділігі
Оқытушының педагогикалық іс-әрекеті ... ... ... ... бір стилмен сипатталады. Кең мағынада іс-әрекет ... ... ... ... – оны ... ... ... тәсілдердің, әдістердің тұрақты жүйесі. Ол іс-әрекеттің ... ... ... ... ... Н.Р.Левитов, В.С.Мерлин, Е.А.Климов және т.б.).
Психологиялық мағынада іс-әрекеттің даралық стилі – бұл ... ... ... ... ... Ол ... іс-
әрекетті неғұрлым жақсы жүзеге асуға ұмтылған адамда қалыптасады, ... ... ... ... ... ... жақсы теңдестіру
мақсатытнда адам саналы немесе стихиялы түрде әрекет жасауға мәжбүр болатын
психологиялық ... ... ... ... [17, 49 б]. ... оның ... неғұрлым жақсы орындалуын қамтамасыз етуші
амал-тәсілдердің жеке өзіндік тіркесі» екені ... атап ... ... ... ... өзінің қабілеттерін айқындай
отырып және оның ... ... ... ... оның ... ... ... мен дағдыларды қамтиды
(П.Э.Чудновский).
Іс-әрекет стилі өзін-өзі реттеу стилімен байланысты. Екеуі де ... ... ... ... екі ... байланысты жақтары ретінде
қарастырылады (А.И.Марасонова, Г.А.Бекулова). Соңғы он жылдықта ... ... ... ... анықтаушы және тәуелсіздігін
саралап жіктелінуімен, талдамалығымен ... ... ... ... Қазіргі кезде «стиль» түсінігі өте кең контексте мінез-
құлық ... ... ... басқару стилі, қарым-қатынас ... ... т.б. ... ... [1, 28 ... атап ... ... анықтаған мінез-құлық стилдері
ең алдымен жетекшілердің шешім қабылдау түріне жатқызылады. ... ... ... және бетімен жіберуші үш стилі
белгіленді. Кейінгі зерттеулерде оның ... ... және ... ... анықтаулары енгізілді. Алайда іс-әрекетке өзара
әрекеттесуге, қарым-қатынасқа қатысты ... ... ... ... ... екі жағы ... ... және техникалық, яғни
формалдық (амал тәсілдер). Төменде Г.М.Андреева бойынша үш ... және ... ... ... ... келтірілген [1, 282-
284, 222-224 бб].
Кесте 1 – ... ... ... ... ... және
мазмұндық жағы
|Қарым-қатынас | Формалдық жағы ... жағы ... | | ... стилі |Іскерлік қысқа әмірлер. |Топтағы істер алдын-ала |
| ... ... ... |жоспарланады. Тек |
| ... ... сөз ... ... мақсаттар ғана |
| |үн. ... мен сөгу ... ... – |
| ... эмоциялар есепке|белгісіз. Жетекшінің |
| ... ... ...... |
| ...... ... Лидер| |
| ...... тыс. | ... ... |Нұсқаулар ұсыныс түрінде. |Шаралар алдын-ала емес |
| ... сөз ... ... үн|топ ішінде жоспарланады.|
| ... ... ... іске ... ... мен ...... жауап береді. |
| ... ... ... ... |
| ... – топ ішінде. ... тек қана |
| | ... ... |
|Бетімен жіберу |Үн-конвенционалды мақтау мен|Топтағы істер өздігінен |
|стилі ... ... ... ... ... ... |
| ... жоқ. ... |лар ... ... |
| ...... топ |тың ... жеке мүд- |
| ... ... ... ... |
| | |се жаңа ... тарапы- |
| | |нан ... ... ... ... ... жүйе ... ... сияқты әртүрлі функцияларын (Е.А.Климов. В.С.Мерлин және т.б.)
және оның құрылымдылық ұйымдастыруын ... ... ... ... ... белгілі бір құрылымы бар, оынң ұйытұысына
даралық – психологиялық ерекшеліктер кіреді. Олар ... ... ... ... не кері әсер ... ... ... анықтай отырып зерттеушілер адамдар қысылшаң
қақтығыстық жағдайда мінез-құлықтың онға жуық ... ... атап ... Олар ... ... ... көнгіш,
қашқақтау стилі, басу, бәсекелестік, және қорғаныс стилі (Г.Б.Морозова).
мағыздысы: мінез-құлықтың бұл ... ... ... ... ... кез-келген даралық стилдерімен қатарласып жүреді
және ол оның ... ... ... ... эмоционалдық реңк береді. Олар
педагогикалық ... ... ... ... ... да ... келе мінез-құлыққа, іс-әрекетке қарым-қатынасты неғұрлым ортақ
стилі – К.Левин ұсынған стилдер (оның ... және ... ... ... ... ... саралап жіктелінуі адамдардың өзара
әрекеттесу сипатының өзгешелігімен және олардың даралық психологиялық
ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... ... оның ... бейнелей отырып, басқару
стилін де өзін-өзі реттеу стилін де қарым-қатынас стилін де және ... ... де ... іс-әрекет стилі кем дегенде үш факторлардың әсер етуін
айқындайды: а) осы ... ...... ... ... ол ... ... тұлғалық, мінез-
құлықтық ерекшеліктерді қамтиды.
Б)іс-әрекеттің өзінің ерекшеліктері және, в) оқушылардың ерекшеліктері
(жасы, ... ... ... ... т.б.). бұл ... ... оқу іс-әрекеттерін басқаруда субьект-субьектік өзара әрекеттесумен
сипатталатын педагогикалық іс-әрекетте: а) өзара әрекеттесу сипатымен, б)
іс-әрекетті ... ... ... пәндік кәсіби құзырлығымен,
г) қарым-қатынас сипатымен де байланыстырылады. Бұл жерде В.А.Кан-Каликке
сәйкес қарым-қатынас стилі деп ... пен ... ... өзара әрекеттесуінің даралық-типологиялық ерекшеліктері
түсіндіріледі.
Педагогикалық іс-әрекет стилдерінің түрлеріне сипаттама. Педагогикалық
іс-әрекет ... ең ... ... ... жалпы үш түрге
бөлінеді: өктемшілдік, демократиялық және либералды бетімен жіберу, сонымен
қатар, ол өзіндік «педагогикалық» мазмұнымен ... ... ... ... ... ... [33, 30-34 б б].
Өктемшілдік стилі. Студент тең құқықты серіктес емес, педагогикалық әсер
ету обьектісі ... ... ... бір ... ... қабылдайды,
шешеді, өзі қойған талаптардың ... ... ... ... ... мен ... ... есепке алмай өз
құқықтарын есепке алмай пайдаланады, шәкірттерінің аладында өз ... ... ... ... ... ... ... тек оқытушының жетекші ролі барысында ғана жүзеге асырады. Өзін-өзі
төмен ... ... ... ... ... ... стил
барысында оқушылардың күші білімдер игеру мен өзін-өзі ... ... ... әсер етуінің негізгі әдісі бұйрық ақыл айту болып
табылады. мұғалімге өз ... ... ... және ... тән. Жетекшілік етудің осындай стилін ұстанған мұғалімдер
басты назарды әдістемелік мәдениетке ... ... ... ... болып келеді.
Демократиялық стиль. Оқушы қарым-қатынастағы тең серіктес, бірігіп білім
іздеудегі әріптес ретінде қарастырылады. ... ... ... ... Олардың пікірлерін есепке алады. Ой-пікір білдіруін
бағалайды, студенттердің тек оқу ... ғана емес ... ... ... да ... ... әсер ету әдістеріне әрекетке түрткі
болу кеңес өтініш жатады. ... ... ... ұстанған
мұғалімдердің студенттері байыпты, қанағаттану өзін-өзі жоғары бағалау
күйін сезінеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... Мұндай оқытушылар үшін үлкен кәсіби
орнықтылық өз ... ... ... ... ... ... қабылдаудан қашып бастаманы студенттерге,
әріптестеріне береді. Студенттердің іс-әрекетін ұйымдастыру мен қадағалауды
жүйесіз орындайды. ... ... ... ... ... ... қақтығыстар байқалады \33, 30-34 б б]. Осы стилдердің
әрқайсысы ... ... ... ... ... айқындай отырып, оның
сипатын анықтайды. Бағынудан-серіктестікке және бағытталған әсер етудің
болмауына. Осы стилдердің әрқайсысының ... не ... ... ... ... ... іс-әрекетінің қарым-қатынасында сараланып жіктелуінің енгізлуі
сипатын В.А.Кан-Калик ұсынған [19, 97-100 б ... ... ... бірлесіп шығармашылық әрекетпен
елігушілік ... бұл ... өз ... өз ... ... ... болып табылады.
• достық ықылас стилі, ол мұғалімнің аудиториямен өзара әрекеттесу
табыстылығының жалпы фоны және алғышарты болып табылады. В.А.Кан-
Калик ... ... ... ... айналу
қаупіне оның жалпы педагогикалық іс-әрекетке зиянды ... ... ... ... ... педагогикалық тұрғыдан мақсатқа
сәйкес болып бірақ педагогтың өзара әрекеттесуінің жалпы ... ... ... [19, 98 б]. ... ... ... ... қарым-қатынас стилінің түрі – дистанция,
ол студенттердің ... мен ... ... ... әсер ете отырып тұлғалық өзгерістерге
конформизмге, фрустрацияға, өзін-өзі сәйкес ... ... ... ... т.б. ... мүмкін.
Қорыту мен жарамсақтану қарым-қатынас стилі – оның өзі ... ... ... ... ... ... стилдердің әрқайсысының
басымдылық тарту жағдайын талдау негізінде В.А.Кан-Калик ... ... ... ... ... ... толық нақты
көріністі А.К.Маркова мен А.Я.Никонова ұсынды \19\. Осы ... ... ... ... ... ... келесі
негіздемелер жатқызылған: стилдің мазмұндық сипаттамалары (мұғалімнің ... ... ... ... бағдарлануға басымдылық беруі,
мұғалімнің өз еңбегіндегі бағдарланушы және бақылаушы, бағалаушы кезеңдерін
күшейтуі) ... ... ... (икемділік, тұрақтылық,
ауысқыштық т.б.) ... ... ... мен оқу ... және ... ... Осы ... авторлар қазіргі заман
мұғалімін сипаттаушы даралық стилдердің төрт ... ... ... ... мұғалімді оқыту ... ... ... ... мұғалім жаңа материалды
педагогикалық, қызықты түсіндіреді. ... ... ... ... оның ... кері ... ... Эмоционалды-
импровизациялық стилі мұғалім сауалнама жүргізу барысында студенттердің ... ... ол ... өзін қызықтыратын студенттермен жұмыс істейді.
Олардан тез қарқынмен жауап алып нақты ... ... ... аз ... ... өз ... жауап құрастыруын тоспайды.
Эмоционалды-импровизациялық стиль. Эмоционалды-импровизациялық стильді
оқытушыға оқу тәрбиелеу ... ... ... ... ... өту үшін ол неғұрлым қызықты материалдарды таңдайды, қызықтылығы
аз бірақ маңызды ... ... өз ... ... ... стильді оқытушы іс-әрекетінде оқу ... ... ... ... ... ... орын ... стильді оқытушыны оқытудың сан ... ... ... пайдалану ерекшелендіреді. Ол ұжымдақ
талқылауды жиі ... ... ... ... ... ... стильді оқытушыға ішкі түйсік
тән, ол сабақ үстіндегі өзінің іс-әрекетінің ... мен ... ... ... ... стиль.
Эмоционалды-әдісқойлық стилді оқытушы үшін оқу тәрбие процесін сәйкес
жоспарлап жоғары ... ... ішкі ... ... ... процесі мен нәтижесіне бірдей бағдарлана отырып мұндай
оқытушы оқу-тәрбиелеу процесін ... ... ... оқу ... ... Студенттердің барлығының білім деңгейін ... оның ... ... оқу ... ... мен ... ... қадағалау орын алады. Мұндай мұғалім жоғары
шапшаңдықпен ерекшеленеді. Ол сабақ ... ... ... жиі ... ... ... қолданады. Оқу матеиалын өтуде эмоционалды-
әдісқойлық ... ... ... ... ... ... белсендіру орнына, оларды өз пәнінің ерекшелігімен біржолата
ұмтылады.
Пайымдаушы импровизациялық стиль.
Пайымдаушы импровизациялық стилді оқытушыға ... ... ... ... оқу ... процесін сәйкес жоспарлау тән.
Эмоционалдық ... ... ... ... импровизациялық
стилді оқытушы оқыту әдістерін таңдау мен түрлендіруде аз ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайды, ұжымдық
талқылауды ... ... оның ... ... ... ... айтуының салыстырмалы уақыты эмоционлады ... ... ... ... ... стилді оқытушылар
әсіресе сауалнама барысында өзі аз сөйлейді, ... ... ... ... беруге көмектесу т.б. арқылы) әсер ете отырып жауап
берушіге жауабын жете айтуға ... ... ... ... ... ... басымырақ бағдарлана отырып және оқу-тәрбие процесін
сәйкес жоспарлай отырып пайымдаушы әдісқойлық стилді оқытушы ... ... ... пайдалануда ескішілдікті танытады. Жоғары
әдісқойлық (оқу материалын бекітудің, қайталаудың, студенттердің білімін
қадағалаудың жүйелілігі) оқыту ... ... ... жиынын
пайдалану мен, студенттердің қайта ... ... ... ... ... сирек жүргізумен үйлеседі. Сұрастыру процесінде
пайымдаушы әдісқойлық стилді мұғалім студенттердің аз санымен ... ... ... ... ... ... рефлексивтілік тән
Педагогикалық іс-әрекет стилі басқару стилін қарым-қатынас стилін мінез-
құлық стилімен оқытушының когнитивті ... ... оның ... бұл ... ... ... оқытушы еңбегі стилінің
төрт түрінде неғұрлым толық көрінеді [19, 180-190 б б].
2 БӨЛІМ. ОҚЫТУШЫЛАР МЕН ... ... ... ... ... Зерттеудің мақсаты, ғылыми болжамы, міндеттері
Зерттеудің мақсаты: Оқытушылар мен студенттер арасындағы ... ... ... ... ... ... ... ұжымына зерттеу жұмыстарын жүргізу.
8. Әр оқытушының индивидуалды мәліметтерін өңдеу.
9. ... ... ... ... типтерін айқындау.6
10. Студенттер тобына зерттеу жүргізу және мәліметтердің сапалық
талдауы
11. ... ... ... ... мәліметтерін сапалық психологиялық талдау жасау.
Зерттеудің болжамы: Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық ... ... ... ... мен ... ... іс-
әрекетті ұйымдастыру жағдайларына тәуелді.
Зерттеу объектісі: Абай ... ... ... ... ... мен студенттері.
Зерттеу пәні: оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға аралық қатынас
жағдайлары.
Зерттеу әдістемелері:
1. Тұлға ... ... ... таңдауды зерттеу әдістемесі
(О.И.Комиссаров).
2. Оқытушының кәсіби бағыттылығы ... ... және ... ... ... ... “Менің оқытушым” әдістемесі (М.Кун, Т. Макпарлендтің “Мен кіммін?”
әдістемесінің модификациясы.
2.2. Зерттеудің классикалық ... ... ... ... Ұстаздардың кәсіби бағыттылығын анықтау әдістемесі
Бұл әдістеме оқытушаларäûң тұлға аралық қатынастағы еәñiáè áàғûòòûëûғûн
àíûқòàó мақсатында ... ... ... ... ... ... ... бірнеше ïåäàãîã òèïòåði бөліп шығарылады.
Ìұíäà еөáiíåñå òөìåíäåãi қàñèåòòåðãå êөңië àóäàðûëàäû.
-êөïøiëäiê, àøûқòûқ - (коммуникатор)
-ұéûìäàñòûðóøûëûқ, басқарушылық - (ұйымдастырушы)
-ïәíãå äåãåí ... - ... ... êөðñåòó òүðòêiëåði - (қолдаушы)
Ұéûìäàñòûðóøû òèïiíiң òұëғàëûқ ... òәí ... ... ... ... ... қûçó ... êåëãiøòiê. Ұéûìäàñòûðóøû-
ìұғàëiì áàëàëàðäà ғàíà åìåñ, ñîíûìåí áiðãå ïåäàãîãèêàëûқ ұæûìäà äà áàñøûëûқ
åòåäi. Ñàáàқòàí òûñ ... ... ... өç қàáiëåòòåðií áàéқàòàäû. Îë òîï
қûçûғóëàðûìåí òûғûç áàéëàíûñòà áîëàäû.
Ïәíãå áàғûòòàëóøû òèïêå òâîð÷åñòâîëûқ, êәñiáè èêåìäiëiê òәí ... ... ... ... студенттердің ïәíäi èãåðói қàòàң ñàқòàëûï, iñ-
әðåêåòòåðií îñû íåãiçäå ... ... ... ... ... ... ... ñûðòқû òàðòûìäûëûқ, æîғàðû
àäàìãåðøiëiê ñàïàëàðûíàí òұðàäû. Ìұíäà ìiíåç-құëûқòûң ýìîöèîíàëäûқ ñàïàëàðû
äà åðåêøå îðûí àëàäû.
Èíòåëëèãåíò òèïi ... ... ... ... ... ñèïàòòàëàäû. Èíòåëëèãåíò-ìұғàëiì òàëàï қîéғûø, ìîðàëäûқ
åðåæåëåðäi қàòàң ñàқòàó ... ... ... ðóõ, åðêiíäiê
ñåçiìií ñiңiðóãå ұìòûëàäû.
Êîììóíèêàòîð ұñòàç ìåéiðiìäi, ... ... ... ... ... Îë ... ... әñåðií студенттердің æåêå
өìiðiíå òiêåëåé àðàëàñà ... ... ... ... ... æүçåãå
àñûðàäû. Áiëiìíiң қàæåòòiëiãi ìåí îíûң ... ... ... ... үøií ... ... ... ïәííiң құðàìûíà åíåäi.
Ұñòàçäàðäûң әð òүðëi òèïòåðiíäå äå ... áiëiì ... ... ... ... Áұë ... әðқàéñûñûíûң äà өçiíå òәí îқûòó әäiñ-
òәñiëäåði ìåí ... ... ... îñû ïðîöåñòåð áàðûñûíäà
êөðiíiï îòûðàäû.
2. Коммуникативтілік және ... ... ... ... æәíå ... ... çåðòòåó әäiñòåìåñi тұлға
аралық қàðûì-қàòûíàñ äàìó äåңãåéi æәíå ұéûìäàñòûðó ... ... ... ... ... íåìåñå òîïòûқ æàғäàéäà æұðãiçiëói
ìұìêií. Қàðûì-қàòûíàñòûқ æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòiëiê äåңãåéiíiң ... ... ... ... ... ... ìåí ... øêàëàñû 5-áàëëäûқ áàғàëàóäàí òұðàäû.
Áiðiíøi øêàëàëûқ áàëë àëғàí çåðòòåëóøiëåð áîéûíäà қàðûì-қàòûíàñòûқ ... ... ... ... ... áîëàäû.
Åêiíøi øêàëàëûқ áàëëғà èå áîëғàí çåðòòåëóøiëåðäiң áîéûíäà қàðûì-қàòûíàñòûқ
æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ ... ... ... ... ... ... қàðûì-қàòûíàñқà ұìòûëìàéäû, æàңà ... өçií ... ... ... ... Òàíûñòûқòà øåêòåóëi, æàңà àäàìäàðìåí қàðûì-қàòûíàñ
êîíòàêòûñûí îðíàòóäà ... ... ... áåëãiñiçäiê ñèòóàöèÿëàðäà
áåéiìäåëói íàøàð, өç ïiêiðií қîðғàé àëìàéäû, ðåíiø ... ... ... æәíå ... äà ... ... øåøiì, áàñòàìàøûëäûқ
èäåÿëàðûíàí àóëàқ æұðóãå òûðûñàäû.
Үøiíøi øêàëàëûқ áàғàëàóғà èå áîëғàí çåðòòåëóøiëåðäiң ... ... æәíå ... ... äåңãåéi îðòà äәðåæåäå
êөðiíåäi. Ìұíäàé àäàìäàð қàðûì-қàòûíàñқà æàқûí, өçiíiң òàíûñòûқ øåңáåðií
øåêòåìåéòií, өç ... ... ... өç ... ... àëàäû.
Àëàéäà áұëàðäûң қàðûì-қàòûíàñ æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåði äåңãåéi
òұðàқòû åìåñ. ... áiëiì àëó ... ... ... ... ... àòàëғàí қàáiëåòòåðiíiң òұðàқòûëûғû ìåí äәðåæåñií äàìûòóғà æәíå
қàëûïòàñòûðóғà òîëûқ ìұìêiíäiê áàð äåï ... ... ... ... èå ... ... қàðûì-қàòûíàñ æәíå
ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåði ... ... ... ... æàңà îðòàäà өçií æàқñû ñåçiíåäi, êåç-êåëãåí æàңà àäàìäàð
ìåí òåç қàðûì-қàòûíàñ îðíàòà àëàäû. Æàңà ... ... ... áåéiì,
өçiíiң òàíûñòûқ øåңáåðií ұíåìi êåңåéòiï îòûðóғà òûðûñàäû. Áұë ... ... ... ìåí ... ... ... қîғàìäûқ ìәäå íè øàðàëàðäû ұéûìäàñòûðóғà áåëñåíå àò ñàëûñàäû,
қèûí ñèòóàöèÿëàðäà äåðáåñ øåøiì øûғàðóғà áåéiì. ... áәði æåêå ... ... ұìòûëûñûìåí ұøòàñòûðà æұðãiçåäi.
Áåñiíøi øêàëàëûқ áàëëғà èå ... ... ... ... ... өòå æîғàðû äәðåæåäå êөðiíåäi.
Ìұíäàé àäàìäàðäà қàðûì-қàòûíàñ æàғäàéëàðûíà қàæåòòiëiê ... æәíå ... ... èå. Қèûí ... äà òåç áåéiìäåëåäi, äåðáåñ
øåøiì øûғàðó ìåí áàñòàìàíû өç қîëûíà ... ... өç ... қàíäàé
æàғäàéäà áîëìàñûí қîðғàé àëàäû. Êåç-êåëãåí æàңà îðòàíû æàíäàíäûðûï, iñ-
әðåêåòêå ұéûìäàñ òûðóғà, æàңà äîñòàð ... өç ... ... ... ... Қîғàìäûқ øàðàëàð ìåí ìåðåêåëiê æàéòòàðäû, òұðëi îéûí
ұéûìäàñòûðûï, êөңiëäi өòêiçóãå áåëñåíå àò ... ... ... äåðáåñ øåøiì øûғàðóғà, ұòûìäû ... ... ... ìåí ... ... ... àñà êөï êұø æұìñàìàé-àқ
қîë æåòêiçóãå áåéiì êåëåäi.
Æàëïû àëғàíäà, ұéûìäàñòûðóøûëûқ iñ-әðåêåòïåí ... ... íèåò ... òèïîëîãèÿëûқ қàñèåòòåðiìåí ұøòàñûï, êәñiáè iñ-әðåêåò íәòèæåñi
æåòiñòiãiíiң ... ... ... ... ... ... íәòèæåñi ìåí қîғàìäûқ құíäûëûғûíûí ñóüåêòèâòi ñåçiíó æәíå ñîғàí
îðàé æåêå áàñòûқ áåëñåíäiëiê äåңãåéiìåí àíûқòàëàäû.
3. Топтағы нормативті таңдауды ... ... (О.И. ... ... арқылы индивидтің әртүрлі норма типтерінен қайсысын
таңдайтынын зерттейміз, бұл топтағы қалыптасқан ... ... ... ... ... ... Методика арқылы
нормативті таңдаудың екі ... ... ... ... және іскер.
Жоғарыда айтылған нормативті таңдау негізінде топта индивидтер арасында
қалыптасқан екі ... ... ... ... ... ... және функционалды. Нормативті күтімді білу ... ... ... ... адекватты бағалауда және басқаны
қабылдау кезінде кездесетін қателікті түсіндіру кезінде көмектеседі.
Методика 51-сұрақтан тұратын сұрақтамадан және ... ... ... ... ... ... сұрақтама жатыр. Егер де
сіз жазылған пікірмен келіссеңіз “қосу״ белгісін ... егер ... ... ... ... де сіз ... ... қиналсаңыз
“қосу-алу״ белгісін қоюыңызға болады״. Жалпы сұрақ саны ... ... ... ... жеке ... ... ... болады.
Зерттеуші зерттелінушерге нұсқауға сай ... ... ... өз ... жұмыс жасауы тиіс.
Нәтижелердің өңделуі:
Сыналушының жауаптарын дишифраторға салып, сәйкес келген ... және ... ... жеке-жеке есептеп шығарамыз.
А) Коммуникативті таңдау дишифраторы: (барлық дұрыс жауаптар саны 22)
2+ 22+ ... 24+ ... 27+ ... 29+ ... 31+ ... 33+ ... ... ... ... ... дишифраторы: (барлық дұрыс жауаптар саны 22)
|1+ |18+ |32+ ... |21+ |34+ ... |23+ |36+ ... |25+ |39+ ... |26+ |42+ ... |28+ |44+ ... |30+ |49+ ... және ... ... ... ... ... екеуінің
қорытындыларын мына формула арқылы теңдестіру ұсынылады:
__Д - К_ *100 (1)
Д + ... ... ... ... (Кун М. және ... Т. ... кіммін?”
әдістемесінің модификациясы)
Бұл әдістеме арқылы студенттердің оқытушыға деген қатынасын зерттейміз. Осы
әдістеме “Мен кіммін” ... ... ... табылады. Осы
әдістемеде зерттелушіден 12 минут ішінде өзінің оқытушысын суреттеп беруі
керек. Ондағы жауаптардың түрлері ... ... бола ... ... ... логикаға берілмей, мазмұндама сияқты болып кетпеуін
талап ету керек.
“Менің оқытушым” әдістемесінде зерттелушілердің оқытушылар мен тұлға аралық
қатынасындағы ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік мінездемелер, профессионалдылық
қасиеттер, мінез-құлықтық және физикалық (дене бітімі) ... ... – бұл ... оқытушының жынысына, жасына,
әлеуметтік статусына, профессионалды ... ... және ... мән ... ... - студенттің оқытушының қабілеттері, кәсібилігі,
болашаққа деген жоспары, көзқарасын және оны ... ... ... маман ретінде сипаттаған кезде
Жүріс-тұрыс ерекшеліктері – студенттің оқытушы мінез-құлқына, көңіл-күйіне,
қылықтарына көңіл бөлуі
Физикалық ерекшеліктер – сол кездегі студенттердің өз ... ... ... ... ... ... және тағы да басқа
қасиеттерімен бейнелеуі.
3. Зерттеу мәліметтерінің сандық және сапалық ... 2 – ... ... ... ... êөðñåòêiøòåðі
|( |Èíòåëëèãåíò |Àøûқòûқ |Ұéûìäàñòûðó ... ... |
| 1 | 10 | 6 | 8 | 9 | 9 |
| 2 | 9 | 7 | 7 | 10 | 5 |
| 3 | 5 | 6 | 8 | 9 | 8 |
| 4 | 8 | 6 | 6 | 8 | 6 |
| 5 | 7 | 8 | 9 | 9 | 8 |
| 6 | 7 | 7 | 7 | 9 | 4 |
| 7 | 7 | 9 | 8 | 7 | 5 |
| 8 | 8 | 6 | 7 | 10 | 6 |
| 9 | 10 | 10 | 6 | 9 | 9 |
| 10 | 8 | 8 | 7 | 8 | 4 |
| 11 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 12 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 13 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 14 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 15 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 |
| 16 | 6 | 5 | 8 | 6 | 4 |
| 17 | 7 | 4 | 6 | 7 | 7 |
| 18 | 9 | 6 | 8 | 7 | 6 |
| 19 | 5 | 9 | 9 | 9 | 9 |
| 20 | 7 | 8 | 6 | 5 | 8 |
| 21 | 6 | 7 | 6 | 6 | 6 |
| 22 | 9 | 7 | 8 | 9 | 9 |
| 23 | 6 | 9 | 7 | 8 | 8 |
| 24 | 7 | 8 | 7 | 8 | 7 |
| 25 | 8 | 7 | 6 | 5 | 5 ... 3 – ... ÊÎÑ-2 әдістемесі áîéûíøà òîïòûқ көðñåòêiøòåði.
|( |Êîììóíèêàòèâòiëiê |Ұéûìäàñòûðóøûëûқ ... ... ... | 0,60 | 0,65 | 3 ... | 0,55 | 0,60 | 2 ... | 0,45 | 0.55 | 1 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3-4 ... | 0,55 | 0,65 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,65 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,75 | 4 ... | 0,70 | 0,76 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... | 0,55 | 0,62 | 2 ... | 0,60 | 0,70 | 3 ... | 0,70 | 0,74 | 4 ... | 0,75 | 0,80 | 4 ... | 0,68 | 0,74 | 4 ... | 0,61 | 0,78 | 4 ... | 0,58 | 0,67 | 3 ... | 0,75 | 0,81 | 5 ... | 0,70 | 0,78 | 4 ... | 0,69 | 0,71 | 4 ... æәíå ... áåéiìäiëiêòi çåðòòåó әäiñòåìåñi
ұñòàçäàðäûң êәñiáè iñ-әðåêåò áàðûñûíäàғû қàðûì-қàòûíàñ äåңãåéiíiң äàìó
äәðåæåñi ìåí ұéûìäàñòûðóøûëûқ ... ... ... ... ìәëiìåòòåð ÊÎÑ-2 әäiñòåìåñiíiң ... ... ... àíûқòàëäû.
Æàëïû òîïòûқ îðòàқ ìәëiìåòòåðäi òàëäàó.
Çåðòòåó æүðãiçiëãåí 25-оқытушының ... ... ... ... æàòàäû. (4-5). Áұë çåðòòåëóøiëåðäiң áîéûíäà êîììóíèêàòèâòiëiê
æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåðiíiң æîғàðû äåңãåéäå ... ... ... ... îðòàäà өçií åðêií ñåçiíåäi, iñ-әðåêåò áàðûñûíäà êåç-
êåëãåí æàңà àäàìäàðìåí òåç àðàäà қàðûì ... ... ... ... ... ... іс-әрекетті ұйымдастыруда көбінесе демократиялық
стилдегі өзара ынтымақтастық позицияны ұстанатынын байқауға болады.
Ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàñèåòòåðiíiң æîғàðûëûғû æàëïû ... ... òûñ ... ìåí ... ... ... æîñïàðëû òүðäå
ұéûìäàñòûðóûíà èãi ûқïàë åòåòiíi àíûқòàëäû. Оқытушылар áîéûíäàғû
Êîììóíèêàòèâòi æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåðiíiң ... ... ... æàғäàéûндағы студенттермен өçàðà áiðëåñêåí танымдық iñ-әðåêåòòi
ұéûìäàñòûðó æәíå олармен ñåíiìäi қàðûì-қàòûíàñ îðíàòóäà ... ... ... ... қûçìåòi òâîð÷åñòâîëûқ ñèïàòòà
áîëғàíäûқòàí, ұñòàçäàðғà àäàìíûң ... åíå áiëó, ... ... ... îñû ... ... òiêåëåé áàéëàíûñòû
æүçåãå àñàòûíûí áàéқàóғà áîëàäû. Çåðòòåëiíãåí îñû åêi қàáiëåò ұñòàçäàðäûң
êәñiáè iñ-әðåêåòiíiң òàáûñòûëûғûíûң ... ... ... ... ... íåãiçií құðàé îòûðûï, êүíäåëiêòi iñ-әðåêåò
òәæiðèáåñiíäå ... ... ... êөðñåòåäi.
Үøiíøi áàғàëàó øêàëàñûíà æàòқûçûëғàí ұñòàçäàð áîéûíäà ұéûìäàñòûðóøûëûқ æәíå
кîììóíèêàòèâòiëiê қàáiëåòòiëiê äåңãåéiíiң îðòà äәðåæåñií êөðñåòåäi. ... ... ... ... ... ... øåêòåìåéòií,
êәñiáè îðòàäà êөçқàðàñòàðûí қîðғàé àëàòûí, өçiíiң êәñiáè ... ... ... ... ... Áұë ... оқытушыларға
студенттермен тұлға аралық қатынас барысында áiðëåñêåí танымдық iñ-әðåêåòòi
жағымды ұéûìäàñòûðó, өçàðà òүñiíiñòiê, өíiìäi ... ... ... ... ... áàғàëàó øêàëàñûíà æàòқûçûëғàí ... ... æәíå ... қàáiëåòòåði îðòàäàí ñәë
òөìåí äәðåæåäå áàéқàëàäû. Ìұíäàé ұñòàçäàð қàðûì-қàòûíàñқà үíåìi ұìòûëìàéäû,
æàңà êәñiáè ... өçií ... ... æàëғûç æұìûñ æàñàғàíäû ұíàòàäû.
Êәñiáè iñ-әðåêåò òәæiðèáåñiíäå ... ... ... ... ... ... áàéқàóғà áîëàäû.
Çåðòòåëóøiëåð àðàñûíäà 1-ұñòàç áiðiíøi áàғàëàó øêàëàñûíà æàòàäû. Áұë æàғäàé
ұñòàç áîéûíäàғû Êîììóíèêàòèâòiëiê æәíå ... ... ... êөðñåòåäi.
Æàëïû òîïòûқ êөðñåòêiøòåðäi ìàòåìàòèêàëûқ ñòàòèñòèêà әäiñòåði àðқûëû өңäåï,
òîïòàñòûðóäà ... ... ... ... ... үøiíøi
øêàëàғà ñәéêåñ êåëåäi.
Êîììóíèêàòèâòi æәíå ұéûìäàñòûðóøûëûқ қàáiëåòòåðiíiң ... ... ... ... ұøòàñûï, оның êәñiáè әðåêåò
íәòèæåñi æåòiñòiãiíiң àëғûøàðòûí құðàéäû. Áұë қàáiëåòòåð êөáiíåñå êәñiáè ... ... ìåí ... құíäûëûғûí ñóáúåêòèâòi ... ... ... ... ... æåêå ... ... äåңãåéiìåí áàéëàíûñòà àíûқòàëàäû.
Æàëïû ïñèõîëîãèÿëûқ çåðòòåóëåðäå қàíäàé äà áið åêi ... ... ... ... ... ... òóûíäàéäû. Êîððåëÿöèÿ òåðìèíi өçàðà
áàéëàíûñ, өçàðà òәóåëäiëiê ìàғûíàñûí áåðåäi. Îñûғàí ... ... ... åêi ... ... (êөïìүøåëiê êîððåëÿöèÿëûқ áàéëàíûñ)
áåëãiíiң áið-áiðiìåí ñәéêåñòåíå өçãåðói. Өçàðà áàéëàíûñòûң ñàíäûқ øàìàñû
êîððåëÿöèÿëûқ ... äåï ... ... ... øàìàñû -1
( r ( +1 àðàñûíäà ғàíà áîëàäû æәíå îñû ... ... ... ... ... ... ... өòå æîғàðû, êүøòi
áàéëàíûñ r ( 0,70; ìәíäi, æåòêiëiêòi áàéëàíûñ 0,50 ( r ( 0,69; ... 0,30 ( r ( 0,49; ... ... 0,20 ( r ( 0,29; өòå ... r ( ... зерттеу болжамын дәлелдеу үшін ïàéäàëàíûï îòûðғàí ×.Ñïèðìåííiң ðàíãiëåð
êîððåëÿöèÿñû êîýôôèöèåíòi ... åìåñ ... ... ... ... ... қàíäàéäà áið åêi áåëãiíiң àðàñûíäàғû áàéëàíûñòûң áàғûòûí
(+, -) æәíå ... ... ... ... ... ... үøií
çåðòåëóøiëåð òîáûíäàғû åêi áåëãiíiң áàðëûқ ìәíäåði ðàíãòåëiíiï, ñәéêåñ
ðàíãiëåðäiң àéûðìàñû àíûқòàëûíàäû.
×.Ñïèðìåííiң ðàíãiëåð ... ìûíà ... ... åñåïòåëiíåäi:
( (((2)
(((1( (((( (2)
( ((2-1) Ìұíäàғû, (-åêi áåëãi, åêi ... ... ... ... ÿғíè ... ... ... қалыптастырамыз:
Н0 – Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының
ерекшеліктері мен олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары арасында өзара ... ... ... - ... мен ... ... ... қатынасының
ерекшеліктері мен олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру жағдайлары арасында ... ... ... ... ... ... ... ×. Ñïèðìåííiң ðàíãiëiê êîððåëÿöèÿ
êîýôôèöèåíòi әäiñi ... ... ... ... ... ... мен тұлға
аралық қатынастардағы өзара таңдау әдістемесі ... ... ... ... тұлға аралық қатынастағы кәсіби бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру ... ... ... ... ... және ұйымдастыру қабілеті әдістемесі
мәліметтері мен тұлға аралық қатынастардағы өзара ... ... ... ... ... ... ... тексереміз.
Кесте 4 – Оқытушының кәсіби бағыттылығы мен тұлға аралық қатынастардағы
өзара таңдау көрсеткіштерінің байланысын ... ... ... |Коммуника- |Ранг |d |d2 |
| ... | ... | | | ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |5 |4.5 |10.5 |110.5 ... |5 |5.5 |5 |4.5 |1 |1 ... |6 |10.5 |7 |16 |5.5 |30.25 ... |5 |5.5 |7 |16 |- 10.5 |110.25 ... |8 |19 |6 |9.5 |3 |9 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |5 |5.5 |3 |1.5 |4 |16 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 ... |6 |10.5 |7 |16 |1 |1 ... |4 |1.5 |5 |4.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |5 |4.5 |2.5 |6.25 ... |11 |25 |8 |22 |3 |9 ... |7 |15 |7 |16 |- 1 |1 ... |5 |5.5 |6 |9.5 |- 4 |16 ... |7 |15 |6 |9.5 |5.5 |30.25 ... |8 |19 |7 |16 |3 |9 ... |4 |1.5 |6 |9.5 |- 8 |64 ... |5 |5.5 |4 |2 |3.5 |12.25 ... |6 |10.5 |7 |- 16 |- 5.5 |30.25 ... |7 |15 |6 |- 9.5 |- 5.5 |30.25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |8 |19 |8 |22 |3 |9 ... |6 |10.5 |7 |16 |- 5.5 |30.25 ... |9 |22 |8 |22 |0 |0 |
| | |325 | |325 | |558 ... ... рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs ... ... анықтаймыз (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
Qkp = {
0.88 (P ≤ 0.01)
яғни Н0 терістеліп, Н1 ... ... ... ... ... ... ... мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... бар және ол ... мәнділік
деңгейіне жетеді.
Кесте 5 – Оқытушылардың тұлға аралық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру көрсеткіштерінің
байланысын анықтау.
| ... ... ... ... |d |d2 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |12,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |0,5 |0,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |- 1 |1 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |12,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |4 |5 |7,5 |56,25 ... |6 |5,5 |4 |5 |- 0,5 |0,25 ... |8 |21,5 |6 |21,5 |- 0,5 |0 ... |5 |5,5 |5 |15 |9,5 |90,25 ... |7 |18 |5 |15 |3,5 |9 ... |4 |2 |5 |15 |- 13 |169 ... |6 |12,5 |5 |15 |- ... ... |8 |21,5 |6 |21,5 |0 |0 ... |6 |12,5 |45 |5 |7,5 |56,25 ... |3 |1 |4 |5 |- 4 |16 ... |5 |5,5 |4 |15 |0,5 |0,25 ... |8 |21,5 |8 |25 |3,5 |1 ... |10 |25 |7 |24 |1 |56,25 ... |6 |12,5 |4 |5 |7,5 |12,25 ... |6 |12,5 |5 |15 |- 3,5 |9 ... |7 |18 |5 |15 |3 |169 ... |7 |18 |4 |5 |13 |6,25 ... |9 |24 |6 |21,5 |2,5 |90,25 ... |5 |5,5 |5 |15 |- 9,5 |0,25 ... |5 |5,5 |4 |5 |- 0,5 |7945 ... | |325 | |325 | |90,25 ... ... рангілік корреляциясының формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs ... ... ... (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01)
яғни Н0 терістеліп, Н1 қабылданады.
Жауап: Оқытушылардың ... ... ... кәсіби бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... бар және ол ... ... жетеді.
Кесте 6 – Оқытушының кәсіби бағыттылығы мен ... ... ... ... ... ... ... |Пәнгер |Ранг ... ... |D |d2 |
| ... | | | | | ... |5 |5 |7 |18,5 |- 13,5 |182,25 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |7 |16,5 |6 |12,5 |4 |16 ... |9 |23 |6 |12,5 |10,5 |110,25 ... |7 |16,5 |6 |12,5 |4 |16 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |12,5 |- 7,5 |56,2 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |3,5 |12,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 |4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |8 |16,5 |7 |18,5 |2,5 |6,25 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |6 |10,5 |6 |12,5 |- 2 |4 ... |11 |25 |8 |23 |2 |4 ... |5 |5 |4 |1,5 |3,5 |12,25 ... |10 |24 |9 |25 |- 1 |1 ... |7 |16,5 |7 |18,5 |- 2 | 4 ... |6 |10,5 |5 |5 |5,5 |30,25 ... |8 |21 |8 |23 |- 2 |4 ... |5 |5 |6 |12,5 |7,5 |56,25 ... |4 |1,5 |5 |5 |- 3,5 |12,25 ... | |325 | |325 | |621 ... ... ... ... ... саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs критикалық мәнін анықтаймыз (В. Урбах).
0.72 (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01) яғни Н0 ... ... ... ... ... ... қатынастағы кәсіби бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық ... ... ... ... тәуелді байланыс бар және ол ... ... ... 7 – Оқытушылардың тұлға аралық қатынастағы кәсіби бағыттылығы мен
олардың бірлескен танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... |d |d2 ... | ... ... | | | |
|8 |20,5 |6 |22,5 |- 8,5 |72,25 |
|4 |2,5 |5 |12 |- 11,5 |132,25 |
|6 |11,5 |4 |2 |9,5 |90,25 |
|7 |16,53 |5 |12 |4,5 |20,25 |
|5 |5,5 |4 |2 |3,5 |12,25 |
|6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 |
|6 |11,5 |5 |12 |- 2 |0,25 |
|8 |20,5 |6 |22,5 |- 6,5 |4 |
|5 |5,5 |5 |12 |- 0,5 |42,25 |
|6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 |
|6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 |
|4 |2,5 |5 |12 |- 11,5 |132,25 |
|3 |1 |4 |2 |- 1 |1 ... |25 |6 |22,5 |2,5 |6,25 |
|6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 |
|9 |24 |7 |25 |- 1 |1 |
|5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 |
|6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 |
|8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 |
|8 |20,5 |6 |22,5 |- 2 |4 |
|5 |5,5 |5 |12 |- 6,5 |42,25 |
|6 |11,5 |5 |12 |- 0,5 |0,25 |
|7 |16,5 |5 |12 |- 4,5 |20,25 |
|8 |20,5 |5 |12 |- 8,5 |72,25 |
|8 |20,5 |5 |12 |8,5 |72,25 |
| |325 | |325 | |840 ... ... ... ... формуласына саламыз.
rs = 1 - = 1 - = 1 - = ... ... ... rs ... ... ... (В. ... (P ≤ 0.05)
rkp = {
0.88 (P ≤ 0.01)
яғни Н0 терістеліп, Н1 қабылданады.
Жауап: ... ... ... ... ... ... ... бірлескен танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... бар және ол статистикалық ... ... ... ... және ... ... ... кезеңінде
студенттер тобына жүргізілген әдістемелердің мәліметерін талдаймыз. “Менің
оқытушым” әдістемесіің мәлімететрін өңдеу үшін біз ... ... Осы ... ... алынған жауаптар
бойынша студенттердің оқытушылар тұлғалық қатынасының ... ... ... ... ... ... тіркелген нәтижесі бойынша, біз мынандай талдау ... ... ... профессионалдылық қасиеттер, мінез-
құлықтық және физикалық (дене ... ... ... мінездемелер – бұл студенттің оқытушының жынысына, жасына,
әлеуметтік статусына, ... ... ... және ... мән бергенде
Профессионалдылық қасиеті - студенттің оқытушының қабілеттері,
кәсібилігі, ... ... ... ... ... ... ... нағыз маман ретінде сипаттаған кезде
Жүріс-тұрыс ерекшеліктері – ... ... ... ... ... көңіл бөлуі
Физикалық ерекшеліктер – сол кездегі студенттердің өз оқытушыларына
берген физикалық мінездемелерін сыртқы ... ... және ... басқа қасиеттерімен бейнелеуі.
Кесте 8 – “Менің оқытушым” әдістемесі бойынша студенттердің топтық
мәліметтері
|№ ... ... ... ... ... % |
| ... ... | |
| | | ... ... ... | | |к | | | |
|1 | ... |20 | | | | |
| ... | |48 |16 |14 |22 |
|2 | ІV курс |20 | | | | |
| ... | |21 |62 |10 |7 ... ... ... ... зерттеу жүргізуде біз зерттеушілердің
әрбір тобы бойынша келесі нәтижелерді алдық.
Зерттелушілер мәліметтерін курстар бойынша ... ... ... ... 1-курс студенттері тұжырымдардың мазмұнын мағыналық
талдамында ... ... ... ... ие болды. Бұл
топтағы әлеуметтік мінездемесі тексттің 48 %, ... ... ... ... – 14 %, ... ерекшелігі – 22 %.
Бұл көрсеткіштер бізге төмендегідей маңызды тұжырым ... ... ... ... ... оқытушылар мен тұлға аралық қатынасы кезінде
маңыздылығы бойынша ... - ... ... яғни, оқытушының
жасы, жынысы, әлеуметтік статусы ... ... - ... ... ... аударады. Басқаша айтқанда, төменгі курс ... ... ... ... ... қатынаста
олардың сыртқы түріне, әдемілігіне үлкен мән беріп, керісінше оқытушылардың
кәсіби біліктілігіне көңіл ... ... жайт ... ... ... ... жете біле бермеуі мен
ЖОО жағдайындағы бірлескен танымдық іс-әрекетке ... ... ... ... ... Бұл өз ... ... курс
студенттерінің оқытушыларды сипаттауында ... ... ... ...... ... әкеледі.
4 курс студенттері “Менің оқытушым” әдістемесі бойынша бірқатар
маңызды мәліметтерге ие ... ... ... ... ... ... ... мінездеме – 21 %, профессионалдылық
қасиеті –61 %, жүріс-тұрыс ерекшелігі – 10 %, ... ...... ... көрсеткіштерне сүйене отырып, жоғары ... ... мен ... танымдық іс-әрекет жағдайындағы
тұлға аралық қатынаста мінез-құлықтық және физикалық ... ... ... ... ... ... басым көңіл
аударатыныны туралы тұжырым жасауға болады.
Бұл әдістемедегі сұрақтарға студенттердің жауабын талдай отырып, олардың
оқытушыларды қалай ... және ... ... кері ... ... ... ... пікірлерін негізгі екі категорияға бөлуге болады::
бағалаушы және ... ... ... курс ... ... кең қолданатын болса, жоғарғы курс студенттері
жауаптарынан керісінше, бағалаушы пікірлерді жиі кездестіруге болады.
Қорыта келгенде, зерттеу барысында қол жеткізген ... ... ... ... - ... ... ... беру жүйесіндегі оқытушылар
мен студенттердің ... ... ... ... ... ... олардың кәсіби тұлғалық бағыттылығы мен ... ... ... ... ... ... сенімділігін нақтылай түседі.
Қорытынды
Оқытушылардың студенттермен өзара әрекеттесу мәселесіндегі ең бастысы,
студенттердің оқытушы ... ... ... ... Осы ... ... өз жұмысында қарастырған. Оқытушының ... ... курс ... ... ... ... сайын олар оқытушы тұлғасын
рационалды ... ... ... бұл заңдылық. Төменгі ... ... ... болмауы оларды басқа сырт жақтан
ақпарат іздеуге итермелейді немесе балалық шақта қалыптасып қалған ... әкеп ... ... ең бірінші өзінің “Менінің”, тұлғалық
қасиеттерінің студентке әсер ететінін және студенттердің оған еліктейтінін
білуі керек. ... ... ... ... ... реалды істерінен және педагог ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... бейнелейтін
принципке негізделген, оқытушыны қабылдау ... ... ... ... ... айырылады. Студенттерде реалды
белсенділіктердің көрінуінің жағымды және жағымсыз ... ... ... ... жағдайында байқағанымыз оқытушылардың
өзіндік индивидуалды қасиеттері студент санасына беріле ... ... ... ... және ... жақтары
араласып кетеді. А.Б. Николаева өз жұмысында бөліп ... ... ... ... ... ... жағымды
құбылыстарды бағаламауын көрсетті. Эксперимент қорытындысының ... ... өз ... ... ... ... аспектісінің әсер ететінін білуі керек.
И.А. Рапопорт студент тұлғасының оқу ... ... ... ... ... ... ... “Әлеуметтік белсенділік” ұғымы
философия, әлеуметтану, ... және ... ... ... ... ... ... Бірақ та, зерттеушілер арасында бұл
ұғымның ортақ тұтас бір ... жоқ. ... ... әр автор оның
құрылымын және компонентін өзінше қарастырады.
Бірақ та, барлық авторлардың келісетін жері әлеуметтік белсендіру ... ... ... ... ... ... белсенділікті
оқығанда тұлғалық қасиеттерді де зерттеу басталады, ол ... бұл ... және ... ... Рапопорт жұмысының мақсаты осы ... ... ашу ... ... белсенділігінің жоғары және төменгі деңгейін
салыстырып көру.
Қорыта ... ... ... қол ... ... және сапалық талдауы - біздердің жоғарғы ... беру ... мен ... ... ... ... кезіндегі
тұлғааралық қатынас ерекшеліктері олардың кәсіби тұлғалық бағыттылығы мен
іс-әрекетті ұйымдастыру ерекшеліктеріне тікелей тәуелділігі ... ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Андреева Г.М. Социальная психология. М., 1980
2. Активизация личности в ... ... ... М., 1989. ... с.
3. Анцыферова Л.И. Эпигенетическая концепция развития личности ... ... - М., ... ... Курс ... по психологии. 2-е изд., ... И ... ... А.А. ... и ... человека человеком. - М., 1982.
6. Брудный А.А. Понимание и общение. М., ... ... А.А. О ... ... ... людьми друг друга.//
8. Богомолова. Н.Н.; Данилин.К.Е. Спецпрактикум по социальной психологии.
- М., 1979, 298 с.
9. Бодалев. А.А. Формирование понятия о другом ... как ... ... 1970. - ... ... Н.А. Адаптация студентов и НОТ. Учеб.метод. пособ. - ... 1990. - ... В.И, ... ... отношений.- М., 1995. - С. 162-180
12. Вопросы психологии межличностного познания и ...... ... ... ... Л.Я. ... ... отношений.- М., 1987.
14. Добрович А.Б. Воспитателю о психологии и психогигиене общения. М.,
1987.
15. ... К.Е. ... ... установок и рефлексивной
структуры группы. Межличностное восприятие в группе. - М.,
16. Данилин К.Е. Восприятие межличностного ... в ... ... ... доктор психол. наук. - М., 1984. – 43 с.
17. И.А. Зимняя Педагогикалық психология. Алматы, 2005 436 ... ... Е.А. ... ... ... в зависимости от
типологических свойств нервной системы. ... ... ... В.А. ... о ... ... М., 1987.
20. Келли Г. Процесс каузальной атрибуции / ... ... ... ... М., ... Коломинский Я.Л. Психология взаимоотношений в малых группах. Бишкек,
БГУ., 1976. - ... ... Ю.С., ... Г.П. ... общения. - Л., 1997.
23. Кузьмина Н.В. Педагогическое мастерство учителя как ... ... ... // Вопросы психологии. – М., №1, 1984. – С. 20-
26.
24. ... С.В. ... ... и его роль в ... ... ... ... пс. наук. - Л., 1976.- 367с.
25. Кроник Л.В. ... и ... ... ... ... ... - М., ... Кун М., Макпартленд Т. Эмпирическое исследование установок личности на
себя / Современная зарубежная соц. психология. Под ред. ... ... М., ... ... А.А. ... общения. 2-ое изд., испр.и доп. М., 1997.
28. Леонтьев А.А. Лекция как общение. М., 1974.
29. Ломов Б.Ф. ... и ... ... ... М.,
1984.
30. Лисовский В.Т., Дмитриев А.В. Личность студента. - Ленинград: Л., ЛГУ,
1974.- 324 с.
31. Левитов Н.Д. Детская и ... ... - М., 1964. – 477 ... ... А.К. ... ... языка как средства общения. М.,
1974.
33. Маркова А.К. Психология труда учителя. М., 1993.
34. ... Д. ... ... - СПб. 2000.- 688с.
35. Муздыбаев. К. Психология ответственности. - Л., 1983.
36. Методы социальной психологии. /Под. ред. Е.С. ... В.Е. ... Л., ЛГУ, ... ... ... изучения межличностного восприятия. - М., МГУ, 1989
38. Налчаджян А.А. ... ... ... ... ... ... С. Психология личности и межличностных отношений. М.,
ЭКСМО-Пресс; 2001. - ... ... М.Н. ... ... М., ... 1988. - ... Никиреев Ё.М., Асадулин Ф.М. К вопросу изучения мотивов общественной
деятельности студентов / ... ... и ... будущего учителя: сб.научн.тр. – М., 1981.С.25-33.
42. Обозов Н.Н. Межличностные ... Л., ... ... проблемы формирование личности в учебной
деятельности. – М., ... ... Л.А. ... ... как ... ... - ... в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
45. Путляева Л.В. Психологические аспекты проблемного обучения / Под. ... ... М., ... ... В.Н. ... общения //Вопросы философии. 1992. №7. С. 25-
28.
47. Панюшкин В.П. Функции и формы сотрудничества учителя и ... ... ... ... дисс. на соиск. уч.степ. канд. психол.
наук. М.,
48. Психологическое воздействие на личность и группу. М., МГУ., ... ... Л.А. ... ... как ... ... - ... в группе. Межличностное восприятие в группе. - М., 1981.
50. Психология. Словарь. / Под общей редакцией А.В. ... ...... ... ... В.Ф. ... ... Исследование
индивидуального сознания // Вопросы психол., № 5. 1982, С. 19-23.
52. Поршнев. Б.Ф. Социальная ... и ... - М., ... ... Л.А., ... О.В. ... связь в межличностном
общении. / Психол. журнал, №3, 1982, С. 28.
54. Петровская Л.А. Компетентность в общении. - М., ... ... С.Л. ... и пути ... ... - М., 1960
56. Роджерс К. Взгляд на психотерапию. Становление человека. М., 1984.
57. Рубцов В.В. Организация и развитие ... ... у ... ... ... М., 1987.
58. Соковкин В.М. О природе человеческого общения. - Фрунзе, Мектеп, 1973.
59. . Степаненка. Т.Г. ... ... и ... ... ... и оптимизация совместной деятельности. - М., 1987
60. Сиомичев. А.В. Психологическое особенности адаптации студентов в ... в ... ... дис.докт.пс.наук. – Алматы - 1985.
61. Столин В.В. Самосознание личности. - М., 1983. – 283 с.
62. ... О.В. ... ... в ... общении. - М., 1992.
63. Сидоренко Е.В. Методы математической обработки в психологии. - ... – 349 ... ... Ф., Робер. М.А. Психология индивида и группы. - М., ... - ... ... Э.М. Психологиялық зерттеулерде қолданылатын негізгі
ықтималды – статистикалық әдістер. - ... 1999. – 43 ... ... Л.И. ... ... ... ... -
М., Просвещение, 1990.
67. Цукерман Г.А. Совместная учебная деятельность как основа ... ... ... ... на ... уч.степ. докт. психол. наук.
М., 1992..
68. Шорохова Е.В. ... ... и ... жизни. - М., Наука, 1997.
69. Шакурова З.А., Казанцева Э.Р. Основы математической статистики для
психологов / Под ред. Ю.С. ... - ... 1993. – С. ... ... В.И. ... пути ... молодежи в зеркале социологии и
литературы. - М., Молодая гвардия. – 1997.
71. Щепаньский. Я. ... ... ... Пер. с ... ... ... ... таңдауды зерттеу әдістемесіне сұрақтама
1. Адамдар өз жұмысына жоғары баға алған кезде ғана ең ... ... ... тек ... достары бар адамдар ғана бақытты.
3. Барлық спортсмендер атақты болуға ұмтылады.
4. Рационалды адамдар қарым-қатынас жеткіліксіздігінен қиналады.
5. Мен өзімді арам ... деп айта ... ... ... ... өз пәнін жақсы білетіндер.
7. Әрбір адам басқа адамдарды ренжітпейтіндей жүру керек.
8.Студенттің ... өз ... ... ... жасауына байланысты.
9. Ұнайтын ісің де адаммен қарым-қатынастың орнын баса алмайды.
10. Маған кейде әңгіме айтқан ... ... ұнау үшін өз ... ... ... ... Көптеген адамдарға ортамен қарым-қатынас жасау өнерін үйрену керек.
13. Жұмыста жұмыстастар арсында тек іскерлік қатынас болу керек.
14. ... ең ... ... ... ... бала ... мені мақтаған ұнайтын.
16. Көптеген адамдар топта жұмыс жасауды өзін ... ... баға алу деп ... Адам ең жақсы досы деп өзін түсінетіндерді айтады.
18. Университеттің негізгі ролі - студенттерді ... ... ... ... ... Адам ... ұнайтын адамдармен жұмыс жасаған кезде ерекше күштің пайда
болғанын ... Мен өзім ... ... ... ... ғана көмектесемін.
21. Мен телефонмен тек іскерлік жұмыстарды ... ... ... ... деп ... ұмытып кететін ұйымдар ұнамайды.
23. Айналамдағы адамдардың айтқан сыны менің жұмысыма кері әсерін тигізеді.
24. Бос уақытыңды достармен бірге өткізу ... Мен ... ... жоспарлап қоюға тырысамын.
26. Жақсы басшы- ең алдымен өз ісінің маманы.
27. Көп адамдар үшін топтағы жұмыс- жаңа адамдармен ... тағы ... ... ... ... өмірі туралы кітаптар ұнайды.
29. Жұмыстағы коллегаларың достық қарым-қатынаста болу керек.
30. Маған өз сезімдерін игере алмайтын адамдармен жұмыс ... ... ... ең алдымен студенттерде ... ... ... ... ... ... ... көп нәрсе білу керек.
33. Мен басқалармен жиі ... ... ... қатысы жоқ нәрселер
туралы айтамын.
34. Адамның қабілеті максималды болады егер оның еңбегін дұрыс бағаласа.
35. Жұмыста достық ... ... ... ... ... ... ... ойымша, жұмыс үшін жұмысшылармен қатынасты үзуге болады.
37. Таныс емес ортада мені ең алдымен ашық ... ... ... басшы ең алдымен жұмыста ... ... Бос ... ... жетілдіруге және ұнататын істерің үшін қалдырған
дұрыс.
40. Студенттің табысы көп жағдайда оның ... ... ... ... Мен тік және ашық ... ұнатпаймын.
42. Финанстық шарты бірдей жағдайда мен конкурсты ұйымдастырушы емес, оған
қатысушы болар едім.
43. Адам өз ... ... ... ... ... барып,
қанағаттанады.
44. Адамдар қарым-қатынасты талдауға көп уақыттарын жібереді.
45. Мен жиі адамдарды бір көріп-ақ сынай беремін.
46. Адам ... тек ... ғана сену ... ... ... ... ... арасында жақсы өзарақатынас
қалыптастыру.
48. Маған өз қателіктерімді мойындау қиын.
49. Өмір бойы өз ... ... ... құрметке лайық.
50. Топтың жаны болу- адам үшін керек нәрсе.
51. Мен адамдардан қатты көңілім қалады.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқытушылар мен студенттердің тұлға аралық қатынасының психологиялық ерекшеліктері туралы92 бет
Оқытушылар мен студенттер арасындағы тұлға аралық қарым-қатынастың психологиялық ерекшеліктерін айқындау59 бет
«ҚР Білім саласындағы лицензиялар беру мәселелері»13 бет
Жоғарғы оқу орны жүйесіндегі өзгерістер жағдайындағы кәсіби стресс78 бет
Менің университетім3 бет
«Бала мазасыздығына ата-анамен бала қарым-қатынасының әсері»24 бет
«Станциялардың түрлері. Аралық станция»7 бет
Адам аралық қатынас31 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы10 бет
Адам аралық қатынастар психологиясы туралы түсінік15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь