Тауке ханның ішкі және сыртқы саясаты

Жоспары

1. Тауке ханның ішкі және сыртқы саясаты 2
2. Тауке ханның «Жеті жарғысы» 8
Қолданылған әдебиеттер тізімі 14
1. Тәуке ханның ішкі және сыртқы саясаты

Тәуке хан қазақ елінің қасиетті қаласы Түркістанда ақ киізге көтеріліп, бүкіл үш жүздің ханы болып сайланғаннан кейін қазақтың сол заманындағы қоғамының ішкі және сыртқы саясатына ерекше көңіл бөліп, сол кезеңнің өзінде-ақ ұлт мемлекеттілігін халықаралық деңгейге, биік дәрежеге көтеруге аянбай күш салады. Атап айтатын болсақ, Тәуке хан қазақ мемлекеттілігін нығайту үшін ең алдымен бет-бетімен ру-руға бөлінген, бір-бірімен қырылысып жатқан елінің ұлттық бірлігін сақтауға аянбай күш салады. Елдің басын біріктіру мақсатында ру басшыларының алауыздылық қимыл-әрекеттерін қолдағы бар тәсілдің бәрін қолданып, тыюды мақсат етті.
Тәуке хан ішкі саясатында қолдағы бар мүмкіншіліктерді пайдалана отырып, қайткен күнде де ру арасындағы алауыздықты тыю үшін сонымен қатар ел басқару ісін жақсартуды күн тәртібінде қойды. Бір орталықтан басқарылатын қазақ мемлекеттілігін құру үшін бірінші санатта тұрған мәселе Шыңғыс хан ұрпағынан тараған, сұлтан, төрелердің және ерекше статусқа ие болған қожалардың, қазақ қоғамындағы құқықтық жағдайларын өзгертуге ден қояды. Ондағы мақсаты мемлекеттік басқару ісіне әр ортадан шыққан қабілетті, туа біткен дарынды адамдарды тарту еді. Қазақ қоғамында Шыңғыс хан заманынан қалыптасқан дәстүр бойынша ел басқару сұлтан, төрелердің маңдайына жазылған қағида болды, Соның нәтижесінде елді билеген сұлтандар басқару ісін өнер, ақылдылық, беделдік парасатпен емес, жиі-жиі жағдайда тек тұқым қуалаған атағымен алып отыратын болған.
Тәуке хан қолдағы бар мүмкіншіліктерді пайдаланумен халықтың, ел басшыларының санасына ел арасында өзінің ақыл-парасатымен, батырлық әрекеттерімен ел басқару ісіне бейімі бар дарынды тұлғаларды тарту қажеттігін сіңіруді саясатының ең басты мақсаттарының бірі деп таныды. Салыстырып байқайтын болсақ, Тәуке ханның бұл саясаты I Петр жүргізген саясатпен ұштасады. Бұл шаралар өзінің нәтижесін де берді. Қазақ қоғамының саяси аренасына осындай саясаттың негізінде халық арасынан шыққан дарынды билер мен елдің тәуелсіздігі мен бостандығын қорғауда ерлік танытқан батырлар көтеріле бастайды. Мемлекеттік аппараттың құрамында үлкен өзгерістер болды. Атап айтатын болсақ, басқару процесіне бүрын беймәлім болған «Билер кеңесі» енгізілді. Бұл мемлекеттік орган қазақ мемлекеттілігінің саяси жүйесінде үлкен құқықтарға ие болумен қатар, ішкі, сыртқы саясатты жүргізуде орасан зор рөл атқарды. «Билер кеңесі» сайланған алқалық орган ретінде талқыланған, қаралған мәселе бойынша қайта айналып қарауды қажет етпейтін шешім қабылдау дәрежесіне дейін көтеріле алған.
«Билер кеңесі» өзінің мемлекеттік функцияларын тұрақты түрде атқарып отырды. Үш жүз рулар арасындағы шиеленісті дауларды шешуде, сепаратистік қимыл-әрекет жасаған сұлтандарды және жалпы трайболизмді тежеуде өлшеусіз рөл атқарып отырды. «Билер кеңесінің» нақтылы мәселе бойынша қаралған істерінің шешімдері заң күшіне еніп, ханның өзі оны жоққа шығара алмағандығын айта кеткен жөн. Бұл мемлекегпк органның құрамына непзінде ру, ел басшыларының (ақылгөй ақсақалдардың) жиналысында бата алған, яғни сайланған от ауыз, орақ тілді шешендер, аймаққа танымал болған беделді адамдар және ұрыстарда ерлік танытқан батырлар енген. «Ханда қырық кісінің ақылы бар» деген сөз содан қалса керек. «Билер кеңесінің» құрамына атақты Төле би, Қаз дауысты Қазыбек, Әйтеке, Досай, Едіге, Сырымбет, Қабек Даба Есейхан Жалған Ескелді, Сасық би, Байдалы, Тайкелтір, Қоқым сияқты дарынды қайраткерлер мен батырлар кірген. Бұл органның қазақ қоғамында беделінің артқаны сонша, тіпті Тәуке хан оның келісімінсіз, бекітуінсіз мемлекеттік маңызы бар шешім қабылдауға құқы болмаған. «Билер кеңесі» өзнің мемлекеттік статусы бойынша ханның билігін шектеу құқына ие болған, көшпелі қазақ қоғамының тұрмыс-тірлігіне сай қалыптасқан ұлы даланың сол кездегі парламент және ең жоғарғы сот органы ханның ішкі және сыртқы саясат мәселелері бойынша шешім қабылдауы «Билер кеңесінің» құптауын талап еткен. Бір сөзбен айтқанда, қазақ қоғамында атқарушы билік ханның қолында шоғырланған «Билер
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

2. Т. Жұмақанов, Т. Шаңбай, Б,Жұматаев. Ежелгі Қазақстан: Алматы. «Аруана» баспасы, 2002 ж.
3. Байпақов К.М. Ортағасырдағы Қазақстан. Алматы, 1998 ж.
4. Байпақов К.М. Ежелгі Қазақстан. – Алматы: «Аруана LTD», 2005.
5. Байтанаев Б.А. Ескі Испиджаб. Шымкент-Алматы, 2003 ж.
6. Жолдасбайұлы С.Ж. Жетісу тарихы (XVI – XVIII 5ғ.ғ.) (Тарихи және палеоэтнологиялық зерттеу), Алматы, 1996 ж.
7. Қазақстан тарихы. Т.1 Алматы, 1996 ж.
        
        Жоспары
1. Тауке ханның ішкі және сыртқы саясаты 2
2. ... ... ... жарғысы» ... ... ... ... ... ішкі және ... саясаты
Тәуке хан қазақ елінің қасиетті қаласы Түркістанда ақ ... ... үш ... ханы ... сайланғаннан кейін қазақтың сол
заманындағы қоғамының ішкі және сыртқы саясатына ерекше көңіл бөліп, ... ... ұлт ... ... ... биік ... аянбай күш салады. Атап айтатын ... ... хан ... ... үшін ең ... ... ... бөлінген, бір-
бірімен қырылысып жатқан елінің ... ... ... ... күш салады.
Елдің басын біріктіру мақсатында ру ... ... ... ... бар ... бәрін қолданып, тыюды мақсат етті.
Тәуке хан ішкі саясатында қолдағы бар мүмкіншіліктерді ... ... ... де ру ... ... тыю үшін ... қатар
ел басқару ісін жақсартуды күн тәртібінде қойды. Бір ... ... ... құру үшін ... ... ... мәселе
Шыңғыс хан ұрпағынан тараған, сұлтан, төрелердің және ерекше статусқа ие
болған қожалардың, қазақ қоғамындағы ... ... ... ... Ондағы мақсаты мемлекеттік ... ... әр ... ... туа ... дарынды адамдарды тарту еді. Қазақ қоғамында Шыңғыс
хан заманынан қалыптасқан дәстүр бойынша ел ... ... ... жазылған қағида болды, Соның нәтижесінде елді билеген сұлтандар
басқару ісін ... ... ... ... ... ... ... тұқым қуалаған атағымен алып отыратын болған.
Тәуке хан қолдағы бар мүмкіншіліктерді пайдаланумен халықтың, ... ... ел ... өзінің ақыл-парасатымен, батырлық
әрекеттерімен ел басқару ісіне ... бар ... ... тарту
қажеттігін сіңіруді саясатының ең басты мақсаттарының бірі деп ... ... ... Тәуке ханның бұл саясаты I Петр жүргізген
саясатпен ... Бұл ... ... ... де ... ... қоғамының
саяси аренасына осындай саясаттың негізінде халық арасынан ... ... мен ... ... мен ... ... ... танытқан
батырлар көтеріле бастайды. Мемлекеттік аппараттың құрамында ... ... Атап ... ... ... ... ... беймәлім
болған «Билер кеңесі» енгізілді. Бұл ... ... ... ... жүйесінде үлкен құқықтарға ие болумен қатар, ішкі,
сыртқы саясатты жүргізуде орасан зор рөл атқарды. «Билер кеңесі» сайланған
алқалық ... ... ... ... ... ... қайта айналып
қарауды қажет етпейтін шешім қабылдау дәрежесіне дейін көтеріле алған.
«Билер кеңесі» ... ... ... ... ... ... Үш жүз ... арасындағы шиеленісті дауларды шешуде, ... ... ... және ... ... ... ... атқарып отырды. «Билер кеңесінің» ... ... ... қаралған
істерінің шешімдері заң күшіне ... ... өзі оны ... ... айта кеткен жөн. Бұл мемлекегпк органның құрамына ... ... ... ... ... ... бата ... яғни
сайланған от ауыз, орақ тілді ... ... ... ... ... және ... ... танытқан батырлар енген. «Ханда қырық кісінің
ақылы бар» деген сөз ... ... ... ... ... ... ... би, Қаз дауысты Қазыбек, Әйтеке, Досай, Едіге, Сырымбет, ... ... ... ... Сасық би, Байдалы, Тайкелтір, Қоқым сияқты дарынды
қайраткерлер мен батырлар кірген. Бұл ... ... ... ... сонша, тіпті Тәуке хан оның келісімінсіз, бекітуінсіз мемлекеттік
маңызы бар шешім қабылдауға құқы ... ... ... ... ... ... ханның билігін шектеу құқына ие ... ... ... ... сай қалыптасқан ұлы даланың сол ... және ең ... сот ... ... ішкі және сыртқы саясат
мәселелері бойынша шешім қабылдауы «Билер кеңесінің» құптауын талап ... ... ... ... ... атқарушы билік ханның қолында
шоғырланған «Билер кеңесі» шығарған ... мен ... хан іс ... ... Хан ... ... ... жолмен қабылданғанмен
мемлекеттік маңызы бар мәселелер бойынша ... ... ... қабылдай алмайды. Тек тығыз мәселе бойынша тез арада шешуді ... ... хан өз ... ... ... ... ... кеңесі» Тәуке хан құрған мемлекеттілікті нығайтуға өлшеусіз
үлес қосты. Халық мүддесіне қызмет еткен, ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... тарихтың өзі куә. «Билер кеңесі»
негізінде Сырдарияның ... ... ... Түркістан мен Сайрам
жерінде орналасқан Битөбе, Мәртөбе сияқты ... ... ... ... ... ... тұсында әсіресе 1698—1717 жылдар аралығында
қазақ елінің территориясына жоңғар феодалдары баса-көктеп кіріп, ... ... ... көшпелі қазак, халқының кең даласын қанға бояды. Дәл
осындай қиын-қыстау кезеңде ... ... ірі ... ... ... ... Ішкі әскери стратегиялық саясатта Тәуке хан қазақ
даласында шайқастың бірнеше тактикасын ойлап, тауып, ... ... ... ... ... ... ... соққы беруді дағдыға айналдырды.
Қазақ әскері негізінде ... хан ... ... басқаруды қайта
жандандырды. Әскерде басшылық ету Онбасы, Жүзбасы, ... ... ... Тәуке ханы ұсынысымен «Билер кеңесі» аса ерлік
көрсеткен, ақылгөй батырларды ... Бас ... ... ... ... Тәуке ханның әскерінің жалпы саны соғыс ... 80 ... ... ... Ал бейбіт өмір сүрген кезеңде, қыс мерзімдерде хан
ордасында негізінде 500—1000-ға жуық тұрақты жасақтар ғана ... ... ... хан ... ішкі бүлікшіліктен қорғау және ханның
қауіпсіздігін сақтаумен шектеліп отырған.
Тәуке хан әскердің соғысу қабілетінің ... ... ... ... Соғыс өнерінің әр саласынан хабары бар адам дар жауынгерлерді
арнайы дайындықтан өткізуді мақсат еткен. Дайындық барысында ... ... ... оқ ату аттан аударып түсіру, арқан тастау сияқты соғыс
өнерін ... ... ... ... ... хан ең әуелі жоңғар шапқыншылығына тойтарыс беру
мақсатында көрші мемлекеттермен қатынасты нығайтты. Ең алдымен Тәуке хан
діні бір, тілі бір ... ... ... Бұхарамен дипломатиялық
қатынастарды биік дәрежеге көтерді. Екі ел арасында негізінде ... ... ... ... болып тұрды. Тәуке хан ... ар ... ... ... ... ... ... керуен саудагерлерін тонауға
тыйым салды. Бұдан былай ондай ... ... ... ... ... ... ... тартылға еді. Бұхарада Тәуке ханның бұл қадамдары жылы
қабылданды, қазақ ... ... ... шабуылдар пышақ кескендей
тоқталды. Бірақ Тәуке ханның Бұхара басшыларын Жоңға шапқыншылығына ... ... ... ... ... ... не ... да соғыстың артын
бағу саясатын көздеге еді.
Тәуке хан ... ... ... ... өз ... жібереді.
Ондағы мақсаты - қазақ қоғамымен, оның ба мәдениетімен орыс елін таныстыру,
екі ел арасындағы сауда қатынастарын жандандыру еді. Ал, ... ... ... ... ... ... жеңілгеннен кейін Тәуке хан Ресеймен
достқ қатынастарды нығайтуды және ... ... ... ... ең ... ... деп таниды. Жоңғарлар басып алған қазақ
жерін азат ету үшін I Петр ... ... ... дейін барады.
1694 жылы Тәуке хан Түркістанда Феодор Скибин, Матвей ... ... ... сән-салтанатпен қабылдап, қазақ елінің әскери күшін көрсете
отырып, келіссөз соңында оларға батыл түрде: ... ... ... (Парсы) шахының менен, Тәуке ханнан несі артық? Олар да мен сияқты
ғой» деп сөз қайтарған екен. Бір ... ... ол ... ... ... өзінде барлық елдермен тең құқықтық жағдайда болуға талап еткен,
отарлық саясаттың ... ... де ... ... ... Тіпті қазақ
пен орыс халықтарының арасындағы қақтығыстар болып ... ... ... ... ... ... ... бастырмауға тырысқан. Осыған бір дәлел
1714 жылы Ресейде Кондратий Булавиннің патшаға қарсы жасаған ... ... соң, оның ... ... ... мыңдаған орыс қазақтары
I Петрдің ... ... ... ... Дон өзенінен өткен соң ... ... бет ... ... ... ... ... орыс
өкіметінің заң алдында жауапқа тартылуы қажет, бірақ қолға ... ... ... қылмыскерлер тобы болған. Соның нәтижесінде бүкіл қарақшылар
Еділ мен Жайық өңірінде қоныс теуіп отырған қаз ... ... ... ... ... ғана ... алып ... бейбіт өмір сүріп отырған
қазақтарға қарсы айуанды бассыздық, зорлық-зомбылық әрекеттер жасайды.
Мылтықпен ... орыс ... ... ... өміріне ойран салып,
еркін даланы қанға бояйды. Мұндай әрекеттерді естіген Тәуке хан тез арада
«Билер ... ... орыс ... ... ... ... ... сұлтан мен Бөгенбай батырды 30 мың сарбазбен ... Бұл ... ... ... ... ... ... орындайды.
Көп шығынға ұшырамай, қысқа мерзім ішінде бассыздыққа жол ... ... ... ... аз ғана ... Еділ өзенінің арғы
жағына өтіп, әрең дегенде қашып құтылады. Оның нәтижесінде қазақ ... ... ... онда ... дейін берік болып тұрған.
Сыртқы саясатта Тәуке хан қазақ халқы мен ... тілі және ... ... бір көршілес қарақалпақ және ... ... ... ... отырған.
Тәуке ханның тұлғасын, халық үшін атқарған өлшеусіз қызметін, зерттеу
барысында біз ... ... ... ... хан ... ... бір ... қайраткерлерінің бірі. Xандық билік жүргізген аралықта бұрын
бытыраңқы жағдайда ... ... ... жем ... ... ... қыздарын күңдікке ұшыратқан үш жүздің ел басыларын ... ... ... топтастыра алды деп айтуға ғылыми
негіз бар. Бұл сол заман ... сай ... бір ... ... ... ... негізі ретінде танылған
мемлекеттің ... ... ... ... ... әрі ... ата заңы
ісеттес болған Тәуке ханның «Жеті Жарғысы», жаудың ... да ... ... ... және ... ... ... жұмылдыра
білетін, саяси билік жүргізе алатын ... ... еді. ... осы ... ... барысында ескермеген сияқты.
Біздің мұндай ... ... ... қияли пікір емес зерттеу ... ... ... ... және ... ғалымдардың еңбектеріне
сүйенген қорытынды деп айтуға болады.
Сонымен қатар, ... хан елге ... ... ... бір ... ... ... С.Мұқанов та мойындайды. 1948 жылы
басылып ... Абай ... ... ... ... алғы ... қорытындыға келеді «Бұрын ұсақ хандықтарға бөлінген ... XVI ... ... бір ... ... ... мәлім. Осы мемлекет
1718 жылы Тәуке хан өлгеннен кейін ... «Үш жүз» ... ... ... ... ... Қазақ халқының бұлайша ыдырауымен, Қазақстанның
шығысында монғол тұқымдас елдерден құралған қазақпен үнемі жауласып келген
Жоңғар ... ... 1723 жылы ... ... ... бір ... ... қазақ мемлекеттілігін
құрғанын аса көрнекті қазақ ... ... та ... қорытындысы бойынша, Тәуке хан «ру ... ... ... және жеке ... мен ... ... ... билігін
толық өз қолына шоғырландырды. Осындай шаралармен орталықтанған мемлекетке
қарсы билер мен сұлтандардың мүддесіне ауыр ... ... ... ... ... ... ... Тәуке хан өлген соң-ақ, қазақ даласы,
қазақ халқы оңды бір хан ... көзі ашық бір ... ... ... кейінгі хан тұқымдары үйірге жаңа түскен сәуріктерге, қазақтың
бас, ... ... ... от ... ... ... ... қас
болып тұрғандықтан, өз қол астындағы қазақтарды да бір-бірімен жауластырып,
қырылыстырып бітірді».
Дәл осындай пікірді ... ... В.А. ... ... Ол ... ... ... «Тәуке хан басқарған жылдарда қазақ ... ... ... ... ... ... ... қазақ хандығында
сыртқа тебетін бағыт күшейе түсіп, Тәукенің мұрагері Ғайыпқа сепаратистік
пиғыл көздеген хан мен сұлтандардың ... тыю ... ... ... ... «Жеті жарғысы»
Тәуке хан өкімет беделін көтеруге және оған үш ... ... ... ... ... реформаторлық қызметінің
сапынан ерекше орын ... ...... ... ... жүйесін
қалыптастыруы. Мемлекетті нығайтып, тәртіп орнату үшін ... ... сай ... ... ... ... ... етілетін заң
жүйесі болуы шарт. Бұл қағиданы Тәуке хан аса көрегендікпен түсінген. Құқық
жүйесін жасау қызметіне қазақ қоғамынан ... қара ... қақ ... шешімдерімен елге танымал болған билерді тарта білді. Олардың негізгі
өзегін Ұлы жүзден Төле би, Орта жүзден Қаз дауысты ... және Кіші ... би ... ... ... ... ... қоғамының ұлттық хартиясы —
«Жеті Жарғы» дүниеге ... Ол тек қана сол ... ... ... ... ... емес. Оның мәні және мазмұны жағынан көшпелі қазақ
халқының этикалық, шаруашылық ұйымдастыру және географиялық ... ... аса ... ... ... болып табылады.
«Жеті Жарғының» әрбір бабы қазақ халқының әлеуметтік практикасының
жемісі, ұлтты қорғау үшін, көшпелі ... ... ... ... және ... ... идеялық пікірталас, билердің
данагөйлігінің қорытындысы. ... ... ... кейін ауызша түрде
ел арасына таралған. Тарихи, құқықтық әдебиеттерде «Жеті Жарғы» қай ... ... ... жоқ. ... ... ... ... зерттеген
шығыстанушы ғалым Н.Өсеров оны 1680 жылы қабылдады деген пікір айтады.
Басқа әдебиеттерде қабылдаған жыл ... ... ... ... 1684— 1685 ... ... ... құжат. Олай дейтін
себебіміз, ... ... аса ... бар бұл ... ... ... ішінде
қабылдау ешқандай ақиқатқа сай келмейді. «Есім ханның ескі ... ... ... ... ... қазақ халқының зандарын бір жүйеге салу, жаңа
нормалар енгізу, ескі заман талаптарына сай ... ... ... ... ... хан 1680 жылы ... ... салып жасап үлгерді
деуіміз ғылыми шындыққа сай келмейді. Заң ... үшін ... ... ... ... шарт. Үш жүздің өздеріне тән болған, ... ... ... ... бір ... тоғыстыру уақытты,
кеңесті, данагөйлікті талап ететін ұзақ мерзімнің ... ... ... ... ... сөз сол ... берсе керек. Қазақ ұлтының аса
патриот ақыны, қоғам қайраткері Мағжан Жұмабаев «Түркістан» деп аталатын
әйплі ... ... ... ... ... күрделі, қиын және маңызының
тарихта зор ... ... ... аз ... ... Есім ... жолы дайын.
Тәукедей данышпан хан құрған екен,
Басында Күлтебенің Құрылтайын.
Ал кезінде Тәуке ... әрі ... әрі ... бірі ... жырау «Жеті Жарғының» пайда болуы хақында былай дейді:
Шығатайдан соң орнына Тәуке ... ... деп атақ ... Төле, Әйтеке ақылшы боп,
Дейтұғын «Жеті Жарғы» заң шығарды.
Әз Тәукенің «Жеті Жарғысына» теориялық-ғылыми ... ... ... ... ... бабы, талаптары мен реттеу функциялары сол заманның
тарихи жағдайларына ... ... ... ... ... ... заң ... айналдыруда заман талабынан асып, көрегенділіктің
нағыз данышпандылығын танытқанын ... ... Атап ... бұл
құқықтық документ қазақ халқының ұлттық бірлігін нығайтуға, рулар арасында
алауыздықты тежеуге, жоңғар шапкыншылығына ... елді бір ... ... ... рөл ... хан 1718 жылы ... салды. «Жеті Жарғыны» қазақ халқы негізінде
XIX ғасырдың ортасына дейін қолданып келді. Ал, кейбір нормалары ... ... ... ... ... ... ... тиімді атқарып келді. Көп жылдар бойы ... ... ... ... «феодалдық қатынастардың сарқыншағы, керітартпа, реакциялық
мазмұндағы заң жиынтығы» деген мағынамен сипатталынды. Сонымен қатар «Жеті
Жарғы» ұлттық, ... ... ... ... ... ... келетін тәуелсіз қазақ мемлекеттілігінің хартиясы негізінде «Жеті
Жарғы» заңының барлық ... ... ... ... жоқ. Оның ... ... Я.Гавердоскийдің, А.И.Левшиннің еңбектерінде
берілген.
«Жеті Жарғы» негізінде жеті ... ... ... тұратын қоғамдық
қатынастарды реттейтін салалардың жиынтығы. Бір сөзбен айтқанда. ... жер ... ... ... құн дауы, бала тәрбиесі және неке, қылмыстық
жауапкершілік, рулар арасындағы дау, ұлт ... ... ... ... тұжырымымыз Қазанғап Байболұлының «Төле бидің ... ... ... дастанындағы идеяларға негізделген. Бұл дастанда «Жеті
Жарғының» жеті институттары ... ... ... ... ... ... жеріне жанжал болса,
Біреуге басымдылық қып озбыр кісі.
Үй іші мен баланы тәрбиелеу —
Болған жосын заңының ... ... ... — үшінші заң,
Баян етер бәрін де білген кісі,
Төртінші боп саналған мынау ... ... ... ру ... ... жаудан қорғамақ — бесінші бұл,
Алтыншы, жетінші — құн дауы, жесір дауы.
Тәуке ханның «Жеті Жарғысында» ... ... ... ... ... ... сайлау тәртібі сияқты мемлекеттік құқықтың
институттары бекітілмеген. Бұл саяси өкіметінң әлсіз ... ... ... ... ... ... ... қоғамында жеке адамның беделінің негізінде басқару өте тиімді
болып, ру шиеленістерін тежеуге, ұлттық қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... Бірақ «Жеті Жарғы» жылына бір рет
күз айларында белгіленген жерде қазақ елінің ... ру, ... ... ... ... ... ... екенін міндет ретінде бекітті.
Және қатысушылар қару ... ... ... ... ... ... ... көтерілген мәселе бойынша дауыс беру құқынан айрылған.
Тәуке ханның бұл ... ру ... ... ... бойынша
шешім қабылдап, дауыс бергенде «семсер ұстап серт бердім» деген мағынамен
ұштасқан, яғни құрылтай-кеңестің шешімін орындауға, іс ... ... ... дәлелдей түседі.
«Жеті Жарғы» қазақ мемлекеттілігінің жариялық өкіметін қамтамасыз ету
мақсатында қару асынуға жарайтын әрбір жанұя жыл ... өз ... ... ... ретінде төлеп отыруды өлшем ретінде бекітті.
Мемлекеттік маңызы бар мәселенің бірі — ... ... ... ... ... ... ... рулардың символдары ретінде танылды.
Ал меншікті иемдену, пайдалану, билеу барысында ... ... ... құлағына салынатын ендері болды. Таңба ... ... ... ен салу ... ... жеке ... ретінде пайдаланды.
«Жеті Жарғы» және қазақтың ... ... ... ... ... ... ... сай «Қасым ханның қасқа жолы»,
«Есім ханның ескі жолы» сияқты заң жинақтарының ... ... ... ... өмірі, патриалдық-қауымдық құрылыстың ықпалы жалпы
қылмыстық құқыққа, оның жеке институттарына өте зор болғаны анық. Сондықтан
қазақтың әдеттік-қылмыстық ... ... ... ... ... ... көрінісі ретінде танылады.
«Жеті Жарғы» өзінің бабтарында «қылмыс» деген ... ... ... ... ашып ... ... нормаларда тек қазақ
қоғамының әлеуметтік практикасында жиі-жиі кездесетін ... ... ... ... оларға қолданылатын жазалардың түрлері
көрсетілген. Негізінде ... ... ... ... құрамдары
беріледі: кісі өлтіру, ұрлық, тонау, бүлік шығару, ... ... ... ... ... мүшеге зақым келтіру, әйелді зорлау, әйелді алып қашу,
экзогамиялық табу, күйеуі бар әйелмен көңілдес болу, ... тіл ... ... өту ... әрекеттерді жауапқа тартуды көздейді. Қылмыс
істеген адамдарды қылмыскер деп танымайды, керісінше оларды «жын ... ... ... ... ... ... бағалайды, қылмыскерді
«күнәһар» деген ұғыммен алмастырып қарайды.
Қылмыстық жауапқа тарту 13 ... ... ... ... ... ақыл-есі дұрыс, өз әрекеттеріне толығынан жауап бере ... ... «Он үш ... отау ... деген сөз әр адамның әрекетіне жауап
бере алатынының нышаны болса ... ... ... ... ... ... емес ... жауапқа тартпаған. Сонымен қатар қылмыс субъектісі
болып құлдар саналмайды. ... ... ... үшін ... ... Екі ... ... кісі өлтіргені үшін де жауапқа тартылмайды, бірақ
олар елдің қарғысына ұшырайды.
«Жеті Жарғының» негізгі талаптарының бірі — ... ... сай жаза ... яғни талион принципі (қанға қан, ... ... ... принципі «Жеті Жарғыда» бекітілгенімен онша дамыған жоқ,
керісінше жаза қолданудың негізігі формасы ... ... ... ... ... тек жеке ... ісі, яғни жәбірленушінің тілек-
талаптарына сай болуына байланысты «барлық мәселелерді өздері құштар
адамдар ... ... ... «Жеті Жарғының» бірнеше бабтары қазақ
мемлекеттілігінің ... ... ... және оның территориялық
тұтастығын, ұлттық бірлігін сақтауға бағытталғанын аңғарамыз. ... ... ... ... ... ... «Жеті Жарғының»
бір бабы мына норманы бекіткен: «Көтеріліс жасап, бүлік шығарған кісілерге
өлім ... ... Бұл ... ... зер салатын болсақ, сол
кезенде әрбір ру басшыларының сепаратистік, алтыбақан алауыз болған қимыл-
әрекеттерінен ... ... ... әсер ... аңғармасқа болмайды.
Бұл бабтың мәні дәл қазір де әлсіреген емес.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
|2. |Т. ... Т. ... ... ... ... ... |
| ... баспасы, 2002 ж. ... ... К.М. ... ... ... 1998 ж. ... |Байпақов К.М. Ежелгі Қазақстан. – Алматы: «Аруана LTD», 2005. ... ... Б.А. Ескі ... Шымкент-Алматы, 2003 ж. ... ... С.Ж. ... ... (XVI – XVIII 5ғ.ғ.) ... және |
| ... зерттеу), Алматы, 1996 ж. ... ... ... Т.1 Алматы, 1996 ж. |

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Тәуке хан4 бет
Қазақ мемлекетінің құрылысы және оның дамуындағы ерекшеліктер445 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
XVIIғ Соңы мен XVIII ғ. Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саясаты7 бет
XVІІ ғасырдың екінші жартысы мен XVІІІ ғасырдың аралығындағы қазақ қоғамындағы саяси-әлеуметтік хал-ахуал16 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Билер кеңесінің соттық функциясы15 бет
Ежелгі қазақ хандары мен билеушілері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь