Қазақстан Республикасындағы еңбек миграциясының динамикасы мен себептері және оның елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайына әсері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8

І ЕҢБЕК МИГРАЦИЯСЫН ЗЕРТТЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ.МЕТОДОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕМЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
14
1.1 Миграциялық процестерді зерттеудің негізгі бағыттары ... ... ... 14
1.2 Батыс ғалымдарының зерттеулеріндегі еңбек миграциясын реттеу тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
23
1.3 Еңбек миграциясы халық қозғалысының негізін құраушы бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
26

ІІ ЕҢБЕК РЕСУРСТАРЫНЫҢ МИГРАЦИЯСЫН БАҚЫЛАУ ЖӘНЕ РЕТТЕУДІҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ... ... ...
36
2.1 Аймақтағы еңбек миграциясының ерекшеліктері және даму тенденциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
36
2.2 Еңбек миграциясының еңбек нарығын қалыптастырудағы рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
60
2.3 Қазақстандағы еңбек миграциясын реттеудің механизмдері және оларды жетілдіру шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
65
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... .. 82
ҚОСЫМША А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 85
ҚОСЫМША Б ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 87
Жұмыстың жалпы сипаты. Магистрлік диссертация Қазақстандағы еңбек миграциясын және оны бақылау мен реттеудің маңыздылығына, сонымен қатар, оның еңбек нарығын қалыптастырудағы рөлі мен еңбек мигранттарының қоғамға тигізетін тиімділігі мен кері әсерінзерттеуге арналған.
Ғылыми әдебиеттерді, алдыңғы қатарлы тәжірибелерді талдау, сондай-ақ проблеманың іс-жүзіндегі жағдайын зерттеу бізге Қазақстандағы миграциялық процестердің жай-күйінің нақты бейнесін, оның еңбек нарығында алатын орны, жұмыссыздыққа, қоғам тәртібі мен мемлекеттің әлеуметтік проблемаларын шешудегі рөлін көрсетуге мүмкіндік береді.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.
Мыңдаған жылдардан астам бізге белгiлi құбылыс бұл еңбек миграциясы. Демек, ол қоғамдық құрылымның өзгеруіне байланысты тоқтаусыз жүріп отырады және де бақылау мен басқаруды қажет ететін процесс.Қазіргі күні бұл - iс жүзiнде әрбiр елдiң өмiрiндегi маңызды орын алып отырған маңызды әрі өзекті мәселелердің бірі.
Миграцияға деген қызығушылық тек жиырмасыншы ғасырда ғылыми түрде зерттеле бастағанымен, миграцияның тарихы адамзаттың пайда болуымен басталады. Миграцияның негізгі себептері ретінде табиғи апаттардан қашу, өмір сүруге ыңғайсыз климаттық жағдайлардың болуы, өмір сүру территориясына өзге қарсы топтардың қысымынан болатын көшулер, жауланған құлдарды еріксіз өзге жерге эксплуатациялау секілді миграцияға түрткі факторларды атауға болады. Әлем тарихындағы миграция басым жағдайда мәжбүрлі түрде немесе империялардың «саяси амбициясы» әсерінен жүрген. Оның дәлелі, ХІХ-XX ғасырлардағы Еуропалық империялардың колониялды саясатын айтуға болады. Соның ішінде қазақтардың арғы тегі Ғұндардың (Қыпшақтардың) Еуропаға қоныс аударғандығы, Аттиланың Еуропаны жаулаған сәтте өзге еуропалық халықтардың қазіргі Ресей мен Шығыс Еуропа жеріне миграция жасағандығы тарих беттерінде жазылған. Бұл көш – «Ұлы көш» деген атпен белгілі [1, 14б.].
Миграциялық үдерістердің даму динамикасында бірнеше кезеңдерді көрсетуге болады: алғашқы қоғамдық дәуірдегі миграция, жаңа мыңжылдықтағы миграция, орта ғасырлардағы миграция, жаңа заманғы миграция, бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және кейін болған миграциялар, екінші дүниежүзілік соғыс кезіңдегі және соғыстан кейінгі миграциялар және қазіргі заманғы миграция. Қарап тұрсақ, әр заманның миграциялық үдерістерінде өзіңдік ерекшеліктері болған. Сондықтан, әлеуметтік жағынан қарағанда миграцияның типтері қалыптасты деуге толық негіз бар. Миграцияның типологиясын социологиялық тұрғыдан Т.Н.Юдиннің «Миграция социологиясы» кітабында толықтай көрсетілген.
1 Белкин Е.В., Шереги Ф.Э. Формирование населения в зоне БАМ. М.: «Мысль», 1985.- 14стр.
2 Метелев C.Е., Международная трудовая миграция и нелегальная миграция в России. Москва.:«ЮНИТИ-ДАНА», 2006. - 18-22стр.
3 Ravenstein E. G. The Laws of Migration\\ Journal of the Royal Statistical Society. Цитата по: «Migration Decision Making», New - York: Pergamon Press, 1981
4 КастелсС. Информационная эпоха: экономика, общества и культура. Перевод. с англ. Под.научной ред. О.И. Шкратана. — М.: ГУ ВШЭ, 2000. — 608 с.
5 Stark O. A Theory of Migration as a Response to relative Deprivation. The German Ecnomic Review, 2000. - Vol.1: 131-143
6 Boyd M."Gender Issues in Immigration and Language Fluency." In Immigration, Language, and Ethnicity, ed. B. Chiswick. Washington, D.C.: AEI Press. - 1992.
7 Tomas W., Znaniecki F. Chlop polski w Europie inAmeryce. Ludowa Spoldzielia Wydawnicza. Warszawa, 1973, T. 1-5
8 Znaniecki F. Comment by J.L.Thomas Marriage Prediction in The Polish Peasant //The American Journal of Sociology. 1950. V. 55. №5. Pp. 577578.
9 Park R., Burgess E., McKenzie R. The City. Chicago, - 1926.
10 BurgessE.The growth of the city: on introduction to a research project. Chic., 1925.
11 МаккензиР. Человеческая миграция и маргинальный человек // Социальные и гуманитарные науки. Сер.11. Социология. 1998.-№3. 167-176 стр.
12 ЗомбартВ.Социология / Пер. с нем. И. Д. Маркусона. - М.: УРСС, 2003.
13 Юдин Т.Н. социология миграции. Учебное пособие для вузов. М.: Академический проект, 2006. – 272с.
14 Рыбаковский Л.Л. Миграционный потенциал. Понятие и критерии оценки. // Социологические исследования. 2009. - № 2. - С. 29-36.
15 Молодикова И.Н. Транзитная миграция и транзитные страны: теория, практика и политика регулирования. М., 2009
16 Бойков В.Э. Бойков В.Э. Социальные аспекты миграции населения // Социологические исследования. 2007. № 12.
17 БлиноваМ.С. Социология миграции: история становления и перспективы развития. Учебное пособие- Лит.-Им.указ.:с.189-190
18 ИонцевВ.А.Социологические подходы к изучению миграции населения // Российское общество и социология в XXI веке: социальные вызовы и альтернативы: 2 Всерос. социол. конгресс: тез. докл. и выступлений. М., 2003. - Т. 3. - С. 442-443.
19 Климова Т.В. Социология мигарции: этапы становления и развития. Алматы, 2001.
20 Струмилин С.Г. Проблемы экономики труда: Очерки и этюды. М.: Вопросы труда, 1925. - 224 с.
21 Заславская Т.И.Социетальная трансформация российского общества: деятельностно-структурная концепция. М.:Акад. народного х-ва, 2002. - 568 с.
22 РябушкинТ.В.Исследование пространственных закономерностей миграции населения. // Статистика миграции населения. "Статистика".- 1973, стр. 35-48
23 Морозова Г.Ф. Влияние миграции на формирование рынка труда // Социологические исследования. 1993.- № 5.
24 Дорин А.В. Экономическая социология. Минск, 1997. С. 104
25 Меликьян Г.Г., Колосова Р.П. Экономика труда и социально-трудовые отношения. М., - 1996. С.322
26 ЧерноваЕ.П.Тенденции интеграции рынков труда. // Проблемы рыночных отношений в Кыргызстане. Бишкек: КРСУ, 2000. - С. 272-277.
27 СадыроваМ.С.Социально-профессиональная мобильность интеллигенции Казахстана. Алматы, 1999.
28 Садовская Е. Ю. Миграция в Казахстане на рубеже ХХ1 века: новые тенденции и перспективы. Алматы, 2001.
29 Забирова А.Т. Теории и концепции процессов миграции в зарубежной социальной науке // Евразийское сообщество, 2003. - №2
30 Байкенова М. М., Королькова Н. Н., Садовская Е. Ю. Социально-экономические факторы миграции. // Мысль. 1999. № 4.
31 Елмырзаева Р. Заңсыз еңбек миграциясының алдын алудағы Еуропалық тәжірибе. // Ақиқат, 2009. - №7, 36-39бб.
32 Татимов М. Б., Акшалов М. А. Формирование самостоятельной демографической и миграционной политики Республики Казахстан. Алматы, 1997.
33 Мурад Аджи, Полынь половецкого поля, 92-133-бет. «ТОО ПИК-КОНТЕКСТ» баспасы, Мәскеу. 1994 ж.
34 http://www.memo.ru/prawo/ref/671214.htm //Декларация о территориальном убежище (1967)
35 www.kazsocium.kz // Алтынбеков А.Б.«Миграциялық процестерді теориялық зерттеу»
36 Айдосов С.Б. Әлеуметтік салаға көшіп-қонудың әсері. // Ізденіс, 2007. - №1, 202 б.
37 Асылбеков М.Х. Иммиграцияның еңбек нарығына әсері. // Аграрлық нарық проблемалары, 2006. - №2, 100 б.
38 Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Астана, 2008 ж.
39 Галиев Д.А. Развитие рынка труда в сельхозпроизводстве и его значение для стабилизации миграционных процессов Казахстана. // Экономика и статистика, 2006. - №1, 41 стр.
40 Садырова М.С. Әлеуметтану: өзекті мәселелері. – Алматы: Эверо, 2011. – 284б.
41 «Халық миграциясы» ҚР Заңы 13 желтоқсан 1997 жыл
42 Сыртқы көшіп – қонуды мемлекеттік реттеу. Алматы: Халықаралық Бизнес Университеті, Хабаршы, 2007. -№ (4), 16 б.
43 Козина В.В. Некоторые аспекты социально-демографические развитие Казахстана. // Вестник НАН РК, 1993. - №5, 78 стр.
44 Мамашев Т. Шетел қазақтарының Қазақстанға көшіп келуінің бүгіні мен болашағы. // Ақиқат, 2007. - №3, 19-23 бб.
45 Керімқұлов Т.І. Оралмандар ордасы. / Қазақ елі газеті, 18 қараша2007ж.
46 ҚР Жер Кодексі 20 маусым 2003 ж. № 442-ІІ
47 ҚР «Ұлттық қауіпсіздік туралы» Заңы 26 маусым 1998 жыл
48 Кәпқызы Е. Оралмандар тағдыры – қазақ тағдыры. / Жас Алаш,2006. №37 (89)
49 www.Stat.kz./img/docs/625
50 Ербеке Д. Заңсыз көші-қон алаңдатады. // Ақиқат, 2005. - №3, 27-33 бб.
51 Алматы қаласы әкімінің аппараты. Алматы қаласының ресми интернет-ресурсы
52 Дәнеш Байболат, Қырғыздың басындағы хал қазақтың қабырғасына батады. / «Алаш айнасы» Республикалық қоғамдық-саяси күнделікті газет, 27 қаңтар 2012 жыл
53 www.enbek.gov.kz// Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жанындағы «Ақпараттық сараптау орталығы»
54 www.kazsocium.kz // Алтынбеков А.Б. Қазақстандағы көші-қон саясаты мен қалыптасқан жағдайға социологиялық талдау, - 29.04.2011.
55 Асанбаев М.Б. Анализ внутренних миграционных процессов: выводы, меры, реализации. Алматы, 2010. - С.234.
56 www.kazinform.kzОспаналиев А. «Дипломмен ауылға» жобасынан мемлекеттің де, ұлттың да ұтары көп. - 6 қараша 2009 жыл.
57 Қазақстан Республикасы статистика Агенттігінің Статистикалық жинағы. - Астана, 2009. - 16 бет.
58 www.egov.kz Мухит Асанбаев, вице-президент Казахстанского центра гуманитарно-политической конъюнктуры, кандидат политических наук, 07.2009
59 www.thenews.kz Қанат Мәметқазыұлы, Еліміздегі еңбек миграциясын басқаруда жаңа әдістер жүзеге асатын болады.
60 Мұхаммедов А.Б. Халықтың көшіп-қонуын мемлекеттік реттеудің экономикалық мәселелері //Экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертацияның авторефераты. Алматы – 2007. -11-13 бб.
61 Отраслевая программа миграционной политики Республики Казахстан на 2001–2010 годы. г.Астана
62 «Халықтың көші қоны туралы» ҚР Заңы25 Шілде 2011 жыл
        
        АННОТАЦИЯ
Жұмыстың жалпы сипаты. Магистрлік диссертация Қазақстандағы еңбек миграциясын және оны ... мен ... ... ... ... оның ... ... қалыптастырудағы рөлі мен еңбек мигранттарының қоғамға тигізетін тиімділігі мен кері әсерін зерттеуге арналған.
Зерттеу ... ... мен ... ... жұмысының объектісі ретінде елдегі еңбек миграциясының сипаты мен бағыты, пәні - оған әсер етіп ... ... ... ... және ... ... еңбек нарығын қалыптастырудағы рөлі олардың әлеуметтік жағдайы қарастырылып отыр.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Қазақстан ... ... ... мен ... анықтаужәне оның елдің әлеуметтік-экономикалықжағдайына әсерін әлеуметтанулық тұрғыдан талдау мақсаты қойылды.
Алға қойылған мақсаттарды орындау үшін мынандай міндеттер атқарылуы қажет:
- ... ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясатына әсерін анықтау;
- миграция ... ... және ... қазіргі жүргізілген зерттеу қорытындыларына салыстырмалы түрде сараптама жүргізу.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалықтары. Ғылыми жұмыста еңбек миграциясы процесінің сипаты мен бағыты, оған әсер етіп ... ... ... ... ... жағдайына әсерімәселесі жан-жақты социологиялық тұрғыдан талданып, зерттеу жұмысы бойынша төмендегі негізгі жаңалықтар ... ... ... ... ... ... ... анықталды;
- еңбек миграциясының еліміздің ішкі және сыртқы саясатына әсері анықталды (жағымды және жағымсыз);
- еңбек миграциясының қазіргі кездегі ... ... және ... ... ... барысында жүргізілген зерттеу қорытындыларына бұрынғы жүргізілген зерттеу нәтижелерімен салыстырмалы түрде сараптама жасалып, жаңа қорытындылар дәлелденді.
Зерттеу жұмысының құрылымы. ... ... ... 2 тараудан, (әрбір тарау тараушаларға бөлінген), қорытындыдан, ... ... және ... ... ... ... 89 бет құралған
АННОТАЦИЯ
Актуальность темы исследования. В магистерской диссертации рассматривается трудовая миграция в РК и ... ее ... и ... а ... ее роль в ... ... ... позитивное и негативное влияние трудовых мигрантов на структуру казахстанского общества.
Объект и предмет ... ... ... ... характер и направление трудовых мигрантов в стране, а также влияния политических, социально-экономических факторов и ее роль в формировании рынка труда. ... ... ... специфические особенности миграционной политики, осуществляемой РК, а также закономерности формирования миграционной политики страны, направленной на социальную ... ... и ... ... для его ... ... ... и задачи исследования. Целью исследования является динамика и определение причины трудовой миграции в РК и ... ... ... на ... ... ... ... данной цели установлены следующие задачи:
-рассмотреть теоретико-методологические особенности миграционной политики и определить причины трудовой ...
- ... ... ... миграции на внутреннею и внешнею политику государства иособенности формирования и развития миграционной политики;
- описать структуру современных миграционных ... и их ... в ... ... ... на ... эмпирических данных проделать сравнительный анализ.
Научная новизна исследования. В магистерской диссертации проделан факторный анализ миграционных процессов и влияния на социально-экономическое состояние ... ... ... ... ... моментами:
- проделан теоретико-методологический анализ миграционной политики;
- определены направления влияния различных групп мигрантов на социально-экономические процессы казахстанского ... ... ... и внешние условия, способствующие и препятствующие трудовой миграции в современном обществе;
- на основе социологических методов исследования, эмпирических данных реализован ... ... к ... ... ... проделан сравнительный анализ;
Структура работы. Представленная магистерскаядиссертация состоит из введения, двух глав,объединяющих три параграфа, заключения, списка ... ... и ... ... - 89 ... ... ... of the research theme. The thesis deals with the labour migration in the Republic of Kazakhstan and the significance of its ... and ... as well as its role in the ... of the labour market, the positive and the negative effects of labour migrants to the ... of the ... society.
The object and purpose of the study. The object of study is the nature and ... of the labour migrants in the country, as well as the ... of ... ... factors and its role in the formation of the labour market.
Under study are special characteristics of the migration policy of the Republic of ... as well as the rales of ... policy, the social ... of society and creating ... for ... ... goal and ... of the study.
To achieve this goal, the ... ... to examine ... and ... features of ... policies and determine the causes of migration;
-describe the impact of labour migration on a core and ... policies of the State and ... of ... and ... of ... policies;
-describe the structure of current flows of migrants and of their place in the ... of the ... society;
-on the basis of ... data do ... ... newness of the research. The master thesis done by factor analysis of ... and its impact on the ... ... of ... novelty of work is ... by the following main points:-carried out a theoretical-methodological analysis of migration policies;
-the way the impact of different groups of migrants to the social and economic ... of the ... ... the basis of ... research methods, empirical data implemented an integrated approach to the analysis of the labour migration, carried out a comparative ... ... ... to the study of the ... of labour ... in modern Kazakhstan society.
Structure of the work. The thesis consists of introduction, two chapters with three paragraphs, sentences, a list of ... and ... ... ... ... ... процестерді зерттеудің негізгі бағыттары............
14
1.2
Батыс ғалымдарының зерттеулеріндегі еңбек миграциясын реттеу тәжірибесі...............................................................................
23
1.3
Еңбек миграциясы халық қозғалысының негізін құраушы бөлігі ретінде....................................................................................
26
ІІ
Еңбек ... ... ... және ... ... еңбек миграциясының ерекшеліктері және даму тенденциясы.......................................................................................
36
2.2
Еңбек миграциясының еңбек нарығын қалыптастырудағы рөлі......................................................................................................
60
2.3
Қазақстандағы еңбек миграциясын реттеудің ... және ... ... ... ... ... ... тізімі ..........................
82
ҚОСЫМША А.................................................................................
85
ҚОСЫМША Б.................................................................................
87
НОРМАТИВТІК СІЛТЕМЕЛЕР
* Қазақстан Республикасы ҚР Заңы 25 Шілде, 2011 ... ... ... ... ... ... ... 28 қаңтар 2012 жыл
3. ҚР Заңына сәйкес 2005-2007 арналған Қазақстан Республикасы халқын жұмыспен қамту бағдарламасы
4. ҚР Заңы 13 ... 1997 ... ҚР Заңы 26 ... 1998 жыл
6. 2004-2010 жж. ҚР ауылдық аймақтарын дамытудың Мемлекеттік ... ... жж. ҚР ... ... Стратегиялық жоспары
8. ҚР Мемлекеттік бағдарламасы
АНЫҚТАМАЛАР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
Миграция - ... ... ір ... келесі елге немесе бір елдің ішінде көшіп қонуы.
Еңбек миграциясы - ... ... ... мақсатында мемлекет ішілік, мемлекет аралық көшіп-қонуға қатысуы.
Иммиграция - адамдардың жұмысқа немесе басқа да себептермен ұзақ ... ... елге ... яғни ... ... - ... күші ... яғни басқа елдерден жұмыс орнын табу мақсатында елден кетуі.
Реэмиграция - эмигранттардың өз отанына, тұрғылықты мекеніне қайтып келуі.
Ақыл-ойдың сытылуы- жоғарғы ... ... ... ... ... - елге ... және елден кеткен мигранттардың ара қатынасы.
Заңсыз миграция - белгілі бір мемлекетке азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... бұза ... ... кесіп өтуі.
Сыртқы миграция:
* қайтарымсыз - тұрғылықты мекен ... ... ... ... - ... ... мерзімдік мигранттар елге ақылы жұмыс орнын табуға бір ... кем ... ... ... ... миграция. Мұндай мигранттарды деп те атайды. Жұмысшы-фронтальерлер көрші мемлекетке ... ... үшін ... ... ... ... ... миграция - экономикалық емес себептерге байланысты болады.
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаты. Магистрлік ... ... ... ... және оны ... мен ... маңыздылығына, сонымен қатар, оның еңбек нарығын қалыптастырудағы рөлі мен еңбек мигранттарының қоғамға тигізетін тиімділігі мен кері ... ... ... ... қатарлы тәжірибелерді талдау, сондай-ақ проблеманың іс-жүзіндегі жағдайын зерттеу бізге ... ... ... жай-күйінің нақты бейнесін, оның еңбек нарығында алатын орны, жұмыссыздыққа, қоғам тәртібі мен мемлекеттің әлеуметтік проблемаларын шешудегі рөлін көрсетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... белгiлi құбылыс бұл еңбек миграциясы. Демек, ол қоғамдық құрылымның өзгеруіне ... ... ... ... және де ... мен ... ... ететін процесс.Қазіргі күні бұл - iс жүзiнде әрбiр елдiң өмiрiндегi маңызды орын алып отырған ... әрі ... ... ... деген қызығушылық тек жиырмасыншы ғасырда ғылыми түрде зерттеле бастағанымен, миграцияның тарихы адамзаттың пайда ... ... ... негізгі себептері ретінде табиғи апаттардан қашу, өмір ... ... ... ... ... өмір сүру ... өзге ... топтардың қысымынан болатын көшулер, жауланған құлдарды еріксіз өзге жерге эксплуатациялау секілді миграцияға түрткі ... ... ... Әлем ... ... басым жағдайда мәжбүрлі түрде немесе империялардың ... ... Оның ... ... ғасырлардағы Еуропалық империялардың колониялды саясатын айтуға болады. Соның ішінде қазақтардың арғы тегі Ғұндардың (Қыпшақтардың) Еуропаға қоныс аударғандығы, Аттиланың Еуропаны жаулаған ... өзге ... ... ... ... мен Шығыс Еуропа жеріне миграция жасағандығы тарих беттерінде жазылған. Бұл көш - деген атпен ... [1, ... ... даму ... бірнеше кезеңдерді көрсетуге болады: алғашқы қоғамдық дәуірдегі миграция, жаңа мыңжылдықтағы миграция, орта ғасырлардағы миграция, жаңа заманғы ... ... ... ... ... және ... болған миграциялар, екінші дүниежүзілік соғыс кезіңдегі және соғыстан ... ... және ... ... ... ... тұрсақ, әр заманның миграциялық үдерістерінде өзіңдік ерекшеліктері болған. Сондықтан, әлеуметтік жағынан қарағанда миграцияның типтері қалыптасты деуге толық негіз бар. ... ... ... ... ... кітабында толықтай көрсетілген.
Миграция - қазіргі жаһандану процесі мен әлемдік саясаттың өзекті мәселелерінің бірі болып отыр. Миграциялық процесс кеңістіктен кейінгі ... ... ... жүйедегі елдерде аса қарқын алғаны белгілі. Сонау тарихи кезеңдердегі Жібек жолы салған сара ... ... ... ... ... ... да, ... миграциялық үрдістен бұл аумақтың ешқашан тыс қалмайтынына тағы бір дәлел болады. Үкімет жанынан жұмыс істейтін миграциялық комитеті және ... ... ... де ... күні ішкі және ... ... процестерін реттеуге міндеттелген, соған сәйкес олардың жұмыстары да солай үйлестірілу жұмыстары жүргізілуде. Алайда, ... ... ... ... ауытқулар айқын көрініс беруде. Әсіресе, оралмандардың тарихи отанға келгеннен кейінгі елді мекендерге орналасуына, Орталық Азия елдерінен келетін ... ... ... елде ... ... ... олардың тікелей міндеттеріне айтылар сын болып табылады. Оралмандардың елге орналасуы мен олардың жақындық-жершілдік мүддесіне сай тұрақтануы және ... сай ... ... ... ... ішкі ... ... мәселелерін тудыруда.
Гастарбайтерлер деп аталатын (немісшеден аударғанда Gastarbeiter-қонақтаушы жұмысшы), Орталық Азия ... ... ... қазақстандық экономиканы да, қоғамды да елестету қиын болып бара жатыр. Еңбек мигранттары қатарындағы гастарбайтерлер елдегі ірі құрылыстармен қатар, ... ... ... және ... ... ... секілді салаларда еңбек етіп жатыр. Қазақстандағы еңбек миграциясы аса күрделіпатқа ие. Мұндай еңбек мигранттары елдегі заңды және ... ... орын ... да жол ... Атап ... ... ... миграцияның салдары өте көп. Олардың еңбегінің белгілі елдегі салық заңдарымен ... ... де, ел ... ... тиісті қаржының сыртқа кетуіне де жол ашады. Орталық Азия елдеріндегі саяси-экономикалық даму үрдісі демографиялық, экологиялық, әлеуметтік дағдарыстар жағдайына ... ... ... ... оның ... канадалық Хоумер-Диксон, болашақтағы соғыстар мен азаматтық қақтығыстар судың жетіспеушілігінен, егіндік жерлердің тозуынан, орман, балық қорларының азаюынан болатынын ... ... ... бұл ... қауіп бүгінгі уақытта көлемді резонанс ала алмай отыр. Бұл жағдайда Орталық Азия аймағы да бөлініп қалмайды. ... ... орын алып ... этно-территориялық дау-дамайы бар, тұрғындардың өте тығыз орналасуы мен туу жоғары болашақта салмақты мәселелер тудыруы мүмкін Ферғана жазығы ... ... өзі ... ... ... және Қырғызстанды қамтитын Ферғана жазығының тұрғындары үшін, қоршаған орта ... ... бос сөз ... Осы ... ... азия аймақтың бұл бөлігінде мүмкін болуы ғажайып емес қақтығыстардың алдын-алу амалдарын күшейтіп, нақты шараларды жүзеге асыру қажеттілігі туып отыр. Осы ... ... үшін де аса ... ... ... ... еңбегі мен олардың қоғамда жүріп-тұруының өзі үлкен мәселеге айналып отыр. Ол мәселе, ұлтшылдық отын тұтандырып жіберуі де ... ... ... ... үрдістің кезек күттірмейтін мәселе екендігі, оның үкімет ... ... ... ... ... ескеру қажет.
, - деген қағиданы ұстанғанымыз абзал болар еді. Сонымен қатар, ҚР ... ... ... ... ... міндеттер тұрғанын, әсіресе ішкі миграция мәселесін де естен шығармауды еске салды. Бұл мәселе ... ... ... жоқ. ... ... сырттан жұмыс істеуге келетін көрші елдердің азаматтары көбейіп кеткені салдарынан орын алып отыр. Сонымен бірге, ауылдан ... ... ... ... ... ... саны артты. Олардың жұмыс табу, баспаналы болуы өз ... тез ... ... ... ... ... мәселе.
Миграция ерекше әлеуметтік феномен ретінде әлеуметтік ғылымдардың зерттеу объектісіне айналып отыр. Ендігі кезекте миграция теорияларының негізгі көзқарастарына, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес халықаралық миграция мемлекеттер арасындағы экономикалық теңсіздік пен дамудың және жалақының әртүрлі болуымен бағалайды. Еңбек нарығы дегенімізжалақысы аз ... ... ... ... ... күші ... келе бастауын білдіреді. Еңбек күшін шығарушы мемлекеттің экономикасының өсуі ... ... ... ... алып ... ... экспортер мемлекет ендігі кезде импортер мемлекетке айналуы мүмкіндігі де жоққа шығарылмайтын факт. Неокласикалық теорияның тұжырымдауы бойынша еңбек күшін шығарушы мемлекетпен ... ... ... мемлекеттің де жағдайы бір-бірімен тығыз байланысты екендігін айқындап ... ... ... ... ... сай ... ... алады. Адам ресурсының дамуы өзіндік тұрғыда инвестиция екендігін ... ... ... ... алға ... күш екендігі белгілі. Сондықтан, теоретиктер сыртқы мемлекетке кететін ... тек ... ... ұтуды ғана қарастырмайды. Адамның өзге мемлекеттерге көшуі, оның психологиялық тұрғыдан өзгеретінін дәлелдейді. Яғни, мигранттардың туған-туыстарынан кетуі, жора-жолдастарынан алыстауы, климаттық жағдайдың ... т.б. ... ... адам ... кері әсер ететіндігін тұжырымдайды.
Жаңа экономикалық теориялар өзінің аясында микро және макро экономикалық аспектілерін синтездеуге тырысады. Себебі, эмиграция жеке адамның ... ғана ... ... ... ... мәселесі, белгілі бір топпен ақылдаса отырып шешетін мәселе деп қарастырады. Бұл мәселеге мемлекеттегі ... ... да ... ... ... ... миграция отбасылық жағдайды жақсартатын болса, онда миграцияға деген стимул күшейеді. Егер мемлекеттің экономикалық әлеуеті жоғары болса онда ... ... ... ... ... ішкі нарығына инвестицияның көбейу мүмкіндігі жоғары болып саналады.
Қоғамдық капитал теориясының жақтаушылар ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарығына әсері қандай екендігін анықтайды. ретінде түрлі мемлекеттік, қоғамдық және ... ... бола ... Яғни, олар мигранттар арасында болуы шарт. Ол әр ... ... ... беруші, тапсырысты орындаушы институт болуы мүмкін. Осы іс-әрекеттің барлығы потенциалды мигранттарға жағдай жасау болып табылады.
Сегментелген ... ... ... (екі жақты) индустриялдық және постиндустриялдық мемлекеттердегі халықаралық еңбек миграциясын қалыпты жағдай деп ... ... ... екі ... де осы дамыған елдерде жүретіндігін тұжырымдайды. Мысалы, мемлекеттің азаматтары жалақы жоғары бірінші салалы еңбек ... ... ... ... ... екінші деңгейлі еңбек нарығында шетелдік еңбек мигранты жұмыс істейді. ... ... ... ... ... ... тән ... десек болады. Сауд-Арабия, БАӘ, Малазия, АҚШ, Ұлыбритания, Канада және т.б. ... ... және ... ... ... күшін белсенді пайдаланатын мемлекеттердің бірі болып саналады.
Технологиялық даму теориясын жақтаушылардың тұжырымдауы бойынша ... мен ... ... ... ... ... маңызды екендігін айтады. Келген иммигрант жергілікті халықпен бәсекеге түсіп бәсекелестікті ... ... ... бір бөлігі болады, мемлекеттің қойған салығын төлеп, мемлекеттегі көптеген нарық тұтынушыларының біріне айналатындығын ескертеді. ... ... ... және ... ... әр ... ... мемлекеттен итеріп тұратын күш болатынын және дамыған мемлекеттердің өзінің мигрантқа жасалынған жағдайымен ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық даму деңгейі, халықтың өмір сүру сапасы, таланттарға жасалынған ... ... т.б. ... ... әсер етеді). Жаратылыстан берілген бостандық, еркіндік деген құндылықтарды мигранттардың пайдалана алатындығын, олардың қайда және қалай жұмыс ... жеке ... өзі ... ... ... мойындайды [2, 18-22бб.].
Осылайша, қазіргі қатынастарда миграция процестері адам және азаматтар өмірі үшін өте маңызды мәселе болып табылады. Бұл ... ... және ... ... ... баса ... аудара отырып, халықаралық саяси және қоғамдық мәселерде орнын анықтап-ажырата білу қажет. ... ... ... ... ... ... жағдай болғандықтан оған мемлекетті басқару, мемлекеттік реттеу, қоғамды дамыту істерінде басты ... ... ... ... ... мен пәні.
Зерттеу жұмысының объектісі ретінде елдегі ... ... ... мен ... пәні - оған әсер етіп ... ... әлеуметтік-экономикалық факторлар және еңбек миграциясының еңбек нарығын қалыптастырудағы рөлі олардың әлеуметтік жағдайы қарастырылып отыр.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Қазақстан ... ... ... мен ... анықтаужәне оның елдің әлеуметтік-экономикалықжағдайына әсерін әлеуметтанулық тұрғыдан талдау мақсаты қойылды. ... ... ... ... үшін ... міндеттер атқарылуы қажет:
- еңбек миграциясының себептерін анықтау;
- еңбек миграциясының еліміздің ішкі және ... ... ... ... ... ... зерттеу және бағалау;
- қазіргі жүргізілген зерттеу қорытындыларына салыстырмалы түрде сараптама жүргізу.
Зерттелініп отырған мәселенің қарастырылған дәрежесі.
Еңбек миграциясы қазіргі ... әлі де ... ... ... және оны ... ... мен ... жетілдіруді қажет ететін маңызды мәселе болып отыр.
Жалпы миграциялық процестерді зерттеуші ... ... ... социологиясы классиктерінің Э.Д. Равенштейннің, С.Кастелсің, О.Старктың, М.Бойдтың, У.Томастың, Ф.Знанецкийдің, Р.Парктің Э.Берджестің, Р.Маккензидің, В.Зомбарттың [3-12]еңбектерін ... ... ... ... ... ... ресей ғалымдары Т.Н. Юдин, Л.Л. Рыбаковский,И.Н. Молодикова, В.Э. ... ... ... Т.В.Климовалар[13-19] зерттеген.
Миграциялық процестердіңдемографиялық құбылыстарға ықпалын зерттеуге өз үлестерін қосқан С.Г.Струмилин, Т.И.Заславская, Т.В.Рябушкин, А.Бжирянский, В.А.Болдырев, Б.Стулевич және ... ... ... ... ... ... ... қатарынан М.С. Садырова, Е.Ю. Садовская,А.Т. Забирова, М.М. Байкенова, Н.Н. Королькова,Р.Елмырзаева, М.А. ... ... ... болады.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалықтары. Ғылыми жұмыста ... ... ... ... мен ... оған әсер етіп отырған факторлар, миграцияның елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайына әсерімәселесі жан-жақты социологиялық тұрғыдан талданып, зерттеу жұмысы бойынша ... ... ... ұсынылады:
- жалпы еңбек миграциясына ықпал ететін себептерін анықталды;
- еңбек миграциясының еліміздің ішкі және сыртқы саясатына ... ... ... және ... ... ... қазіргі кездегі деңгейі зерттелді және бағаланды;
- ғылыми ... ... ... ... қорытындыларына бұрынғы жүргізілген зерттеу нәтижелерімен салыстырмалы түрде сараптама жасалып, жаңа қорытындылар дәлелденді.
Зерттеу ... ... ... ... аттыIVХалықаралық ғылыми конференция, атты Халықаралық ғылыми конференция материалдарында жарияланған 3 мақалада жарияланған.
Зерттеу жұмысының құрылымы. ... ... ... 2 тараудан, (әрбір тарау тараушаларға бөлінген), қорытындыдан, ... ... және ... ... ... ... 91 беттен құралған.
І Еңбек миграциясын зерттеудің теориялық-методологиялық негіздемесі
+ Миграция түсінігі, мәні мен ... және ... ... ... ... ... ... социологиялық зерттеудің өзекті бір саласы ретінде қалыптасып ... ... ... ... ... миграцияға түрткі болатын негізгі факторларды зерттейтін орта деңгейлі теория - миграция социологиясы қалыптасып, одан әрі дамып ... ... ... жиырмасыншы ғасырда ғаламдық қарқын алып, барлық континеттерді, әлеуметтік таптар мен қоғамдық өмірдің барлық салаларын қамтыды. Мигранттардың өзге ... ... ... ... ... ... Мигранттардың қатарында еңбекке қабілетті экономикалық белсенді халықтар, сапалы мамандар ... ... ... ... ... мол ... да ене ... Осындай факторлар мемлекеттің дамуына, қоғамның әлеуметтік жағдайының оңтайлауына кері әсерін тигізді. Яғни, миграция барысында донор мемлекеттің ... ... - адам ... жоғалтты. Ал, қабылдаушы мемлекетке мигранттар үлкен көлемдегі инвестицияға айналды және айнала береді де. Донор мемлекет кеткен мигранттарды кері ... ... ... ... ... ... үшін қолданған жағдайда ғана, сол мигрантқа кеткен шығынды қайтара алатындығы Азия мемлекеттерінің ... ... ... - ... ... ... көшу, орын ауыстыру деген мағына береді. Ғылымда миграцияға байланысты 30-ға жуық анықтама берілген.
Миграцияға деген қызығушылық тек жиырмасыншы ... ... ... ... ... де ... ... адамзаттың пайда болуымен басталады. Миграцияның негізгі себептеріне табиғи апаттардан қашу, өмір ... ... ... жағдайлардың болуы, өмір сүру территориясына өзге қарсы топтардың қысымынан болатын көшулер, жауланған құлдарды еріксіз өзге жерге эксплуатациялау секілді миграцияға түрткі ... атап ... ... Әлем ... ... ... жағдайда мәжбүрлі түрде немесе империялардың әсерінен жүрген. Оның дәлелі, ХІХ-XX ғасырлардағы Еуропалық империялардың ... ... ... ... ... ... қазақтардың арғы тегі Ғұндардың (Қыпшақтардың) Еуропаға қоныс аударғандығы, Аттиланың Еуропаны жаулаған сәтте өзге еуропалық халықтардың қазіргі Ресей мен Шығыс ... ... ... ... тарих беттерінде жазылған. Бұл көш - деген атпен ... [33, ... ... даму ... ... кезеңдерді көрсетуге болады: алғашқы қоғамдық дәуірдегі миграция, бірінші ... ... ... және кейін болған миграциялар,орта ғасырлардағы миграция, жаңа заманғы миграция, жаңа ... ... ... ... ... кезіңдегі және соғыстан кейінгі миграциялар және қазіргі заманғы миграция. Тұжырымдай ... әр ... ... процестерінде өзіңдік ерекшеліктері болғандығын бйақаймыз. Сондықтан, әлеуметтік жағынан қарағанда миграцияның типтері ... ... ... ... бар. ... ... социологиялық тұрғыдан Т.Н.Юдиннің кітабында толықтай көрсетілген[13, 235б.].
Миграцияны келесі топтамаларға бөлсек болады:
Иммиграция (лат тілінен. emmigro - қоныстанамын) - ... ... ... түрде білгілі бір мемлекеттерге көшіп келуі (ұзақ уақыт болуы мүмкін). Егер қоныс аударушы бір жылдан артық ... ... ол ... деп ... классификациясы бойынша халықаралық миграция субъектілеріне, шетел студенттері, шетел азаматтары, түрлі санаттағы еңбек ... ... ... құру ... келген мигранттар, иммигранттар, қашқындар, саяси баспана іздеуші тұлғалар жатады.
БҰҰ-ның мамандары: - деген анықтама ... 1970 ... бері ... мемлекеттер бұл терминді унификациялап жатқанымен, БҰҰ-ның иммигранттарды тіркеу жобасы әлемдік деңгейде қолданылмай отыр.
Иммиграцияның әсерінен ... жаңа ... ... (АҚШ, ... Жаңа ... ОАР, ... ... Аргентина т.б. мемлекеттер). Дәстүрлі иммиграциялық мемлекеттерден бөлек жиырмасыншы ғасырдың екінші жартысында Батыс Еуропа мен Солтүстік Еуропа иммигранттарды көптеп ... ... ... да көп ... ... ... жатады. Сол уақыттағы мигранттарды көп қабылдаушы мемлекеттердің қатарына Германия, ... ... ... ... Швеция және Голландия кіреді.
Иммиграциялық ағымдарды шартты үш топқа бөлуге болады. Реэмиграция - титулды ... ... ... ... ... ... оралман деп аталады). Иммиграция негізгі екі катигорияға: транзитті және заңсыз иммигранттар. Тұрақты және уақытша экономикалық иммиграция. ... ... ... ... миграциясы секілді түрлері бар (құрылыс, өнеркәсіп, транспорт және ауылшараушылығы салалары кіреді).
Енді заңды миграцияны талдап көрелік. БҰҰ-ның эксперттері халықаралық ... ... ... бес ... бөледі: білім алуға келген шетелдіктер; жұмыс істеуге келген (кеткен) мигранттар; отбасы құру, отбасын қайта біріктіру линиясындағы мигранттар; тұрақты ... бара ... ... мемлекетке арнайы жіберілген адамдар (қашқындар, саяси баспана іздеушілерге т.б.).
Эмиграция (лат тілінен. Emigro - ... ... орын ... ) - ... бір ... ... бір ... өмір сүруге кетуі. БҰҰ-ның эксперттері эмигранттар қатарына бір мемлекеттен екінші мемлекетке бір жылдан ұзақ уақытқа кеткен адамдарды санатына жатқызуға ... ... ... ... (жұмыссыздық, табыстың аз болуы, өмір сапасының төмендігі т.б.); ... ... ... ... өмір ... жақсы болуы, сапалы білімге қол жетімділік, әлеуметтік статусының жоғарылауы т.б.); әскери-саяси (соғыстың болуы, қақтығыстар мен жаңа мемлекеттердің пайда болуы); ... ... өз ... ... оралуы, этникалық дискриминация мен қақтығыстар т.б.); демографиялық (шетелдік азаматпен неке құру, отбасын қайта құру); экологиялық және ... ... ... нашарлығы, табиғи катаклизмалар, техногенді катастрофалар мен апаттар); діни және өзге де ... ... ... ... ... - белгілі бір мемлекетке азаматтығы жоқ адамдардың, шетелдіктердің қоныстанушы мемлекеттің заңнамаларын бұза отырып шекараны кесіп өтуі.
Біз ... мен ... ... ... жайында ақпарат құралдары арқылы естіп-біліп жатамыз. Бұл екі ұғым өзара ұқсағанымен, мағынасында, қолдану аясында айырмашылықтар бар. ... діни ... ... ... дискриминациясынан қашқан адаммен, бір бай немесе саяси тұлғаның өзге мемлекетке баспана сұрап барғаның алсақ, алғашқысының жағдайы ... ... ... ... бұл ... ... берген нақты анықтамасы бар. 1951 жылғы қашқындардың статусы жөніңдегі Конвенцияда: деп көрсетіледі.
Алғашқы рет 1948 жылы жөніңдегі ... ... ... ... Сол кезден бастап ресми түрде адамдарға ... ... ... Бас ... ... ... қамтамаз етуге және баспана қағидаттарын сақтауға шақырды. 1967 жылы БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы баспана беруді гуманисттік және адамгершілік іс-әрекет ... атап ... ... бір ... өзге ... азаматына баспана беруіне қарамастан достық қарым қатынасын үзбеу керек деп кеңес беретін атты ... ... ... өте ... бұл тек ... ғана емес, сонымен қатар, келген мемлекеттің заңынан қорғау мақсатында жұмыс істей бастады [34]. ... ... ... ... ... келесі үш бағыт бойынша шеше алады: өз еркімен өз отанына қайта оралу; баспана беруші мемлекетте қалып, сол жерге сіңісу; өзге ... көшу ... жаңа өмір ... ... ғасырда екінші, үшінші шешу жолдары басым ... ... ... ... ... өз ... ... шешіліп жүргенін байқауға болады. Қазіргі заманғы бай мемлекеттер мен қоса кедей мемлекеттер өз ... ... ... беруді қаламайды.
Еңбек миграциясы - адамдардың жұмыс істеу мақсатында мемлекет ішілік, мемлекет аралық көші-қонға қатысуы. Бүгінгі күндері әлемде жасалатын ... ... ... ... ... ... барлық адамдарға белгілі. Себебі, миграцияға түсетін әр адам өз әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсартқысы келетіні дәлденіп ... ... ... - ... ... апаттар мен табиғи ортаның бұзылуынан адамдарды мемлекет ішінде, өзге мемлекеттерге немесе шекараға қоныстандыру. Аталған амал әрекет аяқ ... ... ... ... ... мен ... бір ... ұзақтан келе жатқан табиғи процестердің әсерінен болуы мүмкін (экологиялық мәселелер, елдің ... жер ... ... ... ұйымы өзінің шегінде мигранттарды бірнеше топтарға бөледі:
Жоғары квалификациялы кадрлар - өте жоғары квалификациялы мамандар (Бұл топ мемлекетке ... ... ... жасалады (пәтер, жоғарғы жалақы, сапалы өмір), азаматтық берумен қатар, отбасы құруға да мүмкіншілік береді);
Маусымдық жұмысшылар - белгілі бір ... ... ... ... ... ... істейтін адамдар;
Арнайы шарт бойынша жұмыс істейтін мигранттар - ... ... жоқ ... ... ... ... ... мигранттар - өзге мемлекетке келіп жұмыс істейтін және ... ... ... ... ... еңбек күші;
Арнайы жобалардың аясында еңбектенуші мигранттар - ... бір ... ... ... ... ... ... адамдар.
Осылайша, замануаи қатынастарда миграция процестері адам және азаматтар өмірі үшін өте ... ... ... ... Бұл ... ... және шетелдік әлеуметтік ғылымдарда баса назар аудара отырып, халықаралық саяси және қоғамдық мәселерде орнын анықтап-ажырата білу қажет. Мигранттар мәселесі ... ... ... ... жағдай болғандықтан оған мемлекетті басқару, мемлекеттік реттеу, қоғамды дамыту істерінде басты назарда ұстаған жөн[35].
Миграция-бұл халықтың көшіп-қонуы, бір ... ... елге ... миграция) немесе бір елдің ішінде көшіп қонуы (ішкі миграция). ... ... ... және ... ... ... бар. ... халықтың басқа елден тұрғылықты өмір сүру үшін немесе ұзақ уақыт мекендеуге ... ... ... бұл түрі ... ... және ішкі мәселелер қиындық көздеріне айналды. Қазіргі кезде миграция жағдайының сипаты мен шиеленісу дәрежесі көбіне алыс шет елдерден қоныс аударудың даму ... ... ... ... ... ... ... ТМД елдерімен мигранттар үшін өту базасына айналатын Қазақстанның сыртқы шегарасының , басқа елдерде республикамызға ретсіз ауысу мәселелері шетелдіктердің жаппай және ... ... ... Бұл ... ең көп ... ... Оңтүстік Шығыс Азия, Африка Орталық Шығыс елдерінен ағылатын босқындар екендігі жасырын емес.
Сараптау бағасы бойынша, ... ... ... ... ең ... теріс көрсеткіші Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Шығыс қазақстан облыстарына тиесілі (соның ішінде ... ... ... ... ... аударушылардың көпшілігі мұнда заңсыз тұрып жатыр.
Заңсыз қоныстанушылардың біршама бөлігі транзитті қоныс аударушылар, кейбір қоныс аударушылар саяси немесе басқада пана іздеушілер, ... ... ... ... Егер бұрын алыс шетелден келген қоныс аударушылар Алматы маңына орналасса, ал қазір олардың үздіксіз көшіп келулері ... ... да ... ... тауып отыр.Олардың Қазақстан аймағына ену және қоныстану аймағы кеңейіп келеді.
Әрине Республикамыздың адам тапшылықты, демографиялық дағдарысты да ... ... ... ... ... бір ... ... ретте, еліміздің орталық аумақтарынан шалғай жатқан кейбір ел сирек қоныстаған аймақтарда бұл келешекте ел аймағын толық сақтау ... ... ... ... Бұл ... ... және ... кейбір аудандарда әлеуметтік-экономикалық жандандыру жөнінде шара қолдану міндетін жүктейді, еліміздің басқа аумақтарынан ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор болып отыр.
Қоныс аударушыларды бұл аймақтарға орналастыру үшін ынталандыратын экономикалық көмек көрсетумен ... ету ... ... мүмкін болмаса да, шекараға жақын аудандарға еріксіз көшіп-қонушыларды орналастыру туралы бағдарлама ... ... ... ... жөнінде тығыз шара қолдану мақсатында, баспана беру туралы өтініштерді қарау тәртібі жөнінде әдістемелік ... ... ... ... беру ... ... ... бар нормативтік актілердің жұмыс жасалуы қажет.
Сыртқы көші-қон ... ... және ... салу үшін ... ... Үкіметінің қаулысымен мемлекеттік демографиялық саясат туралы Концепция қабылданғаны белгілі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... жасау және ұйымдастыру жөнінде тапсырмалар жүктейді, иммиграциялық ... ... ... ... қадағалайды [36, 202б.].
Осы негізде соңғы кездерде иммиграциялық бақылау ... ... ... Көшіп-қонушыларды орналастыру үшін уақытша орталықтар құру, аймақтың санитарлық-эпидемиологиялық жағдайын қорғау жөнінде шаралар ... ... ... ... ... ... аталған облыстардағы аумақтық әкімшіліктердің қызметтес болуға дайын еместігінен және басқа себептерге ... ... ... ... ... ғана ... ... отыр. Дайындықтың жеткіліксіздігінен Қазақстанда босқындарға байланысты 1951 жылғы Конвенция бойынша халықаралық міндет елде толық орындалмай отырғандығы ... ... ... ... ... қолданылатын қатал шара кешенді түрде және бірнеше ... ... ... ... ... иммиграциялық бақылау енгізу, көшіп-қонушыларды қабылдау квотасын, сондай-ақ заңсыз қоныс ... ... ... ... ... ... және ... күшін заңсыз пайдалануға тыйым салу шарасын күшейтумен жүзеге асырылуы керек.
Баспана іздеген тұлғаларды қабылдау мәселесі өте баяу және ... ... ... ... Республикалық бюджеттегі қаражаттың жеткіліксіздігінен, мемлекеттің 2001-2005 жылдарына арналған ... даму ... әрі ... тиісті процедуралардың бір-екі мыңдай-ақ шет ел азаматының босқын ... ... ... ... саясатының маңызды бағыты сыртқы еңбек миграциясы процестерін мемлекеттік реттеу жөніндегі жұмыстар болып табылатыны анық. ... бұл ... оңды ... де бар. ... ... нормативтік-құқықтық базалар баршылық, шетел жұмысшыларының күшін пайдаланудың шарты мен тәртібі анықталуда, шет елдердегі Қазақстан азаматтарының жұмысқа орналасуы жөніндегі іс-әрекеттерді ... салу ... іске ... ... ... ... мүддесі мен құқығын заң бойынша қамтамасыз ету жұмыстары жүргізілгені дұрыс болар.
Сыртқы еңбек миграциясы процестерін оң дамытуға жәрдемдесу, оның ... ... ... ... жаңа және бұрынғы шет ел мемлекеттерімен кейбір екіжақты үкіметаралық жаңа ... ... ... зор. 1995 жылдың сәуірінде ТМД-ның 12 мемлекеті қатынасқан еңбекші мигранттары әлеуметтік қорғау қызметтестігі туралы ... қол ... ... ... ... шет ел ... ... негізінен Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығымен бекітілген шет ел жұмысшылары мен ... ... ... ... ... ережесіне сәйкес жүргізілетін анық[36, 203б.].
Шет ел жұмысшы күші Қазақстан ... ... ... ... ... ... де еңгізілген, бірақ бос жұмыс орнына Қазақстан азаматтарын бірінші кезекте ... ... әлі ... ... баян ... отыр.
Шет елде Қазақстан азаматтарын жұмысқа орналастыруға көмектесуді жүзеге асыратын делдал ұйымдарының ... ... ... ... өз ... ... жоқ. ... таңда осындай бірқатар ұйымдар қызметтің осы саласымен айналысуға лицензиялар алды.
1998 жылдан бері ... ... ... ... ... шет ел ... мен ... саны айтарлықтай дамып келеді.
2005 жылы бұл көрсеткіш ресми емес мәліметтерге қарағанда 2,2 есеге артқан. Шет ел жұмыс күшіне деген ... ... ... әлі ... Бұл ең ... ... күшінің арзандығымен, өндірістің жекелеңген салаларында ұлттық кадрлар тапшылығы және шет ... ... ... Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстаннан келген еңбек күші) еңбегіне ақы төлеу шығындарының аздығымен түсіндіріледі. Алыс ... ... ... ... орналастыруды ұйымдастырудың ауқымы иланымды.
Бұл бағытта Қазақстандағы еңбек миграциясының көші-қон әулеті өте мол болып отыр.
Сыртқы еңбек миграциясының шиеленісу ... ... ... ең ... жаңа және ... шет ... ... еңбек күшін айырбастау құрылымының Қазақстанда дұрыс жолға қойылмауы, шет елдердегі ең таңдаулы еңбек нарығында ... шек ... ... жол ... ... ... жұмысшыларының бірлігінің төмендігі, шетел жұмыс күшіне тартылған инновациялық әлеуметінің ... ... ... жұмысшылары мен мамандарын пайдалану мәселелерін шеше отырып, зәру кәсіптер бойынша жоғары ... ... ... ұмтылу, шетел жұмысшы күшінің кәсіби құрамымен санын нормалайтын егжей-тегжейлі әзірленген жүйесін енгізу бірінші кезекте және ұзақ ... ... ... ... ... еді. Сондай-ақ шетелдік жұмыс берушілерді мемлекеттік органдардың көмегі арқылы Қазақстаннан баратын жұмысшы ... ... ... ... еді. ... еліміздің жекеленген аймақтарындағы көші-қон жүктемелерін анықтауға мүмкіндік беретін бірқатар ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанға қоныс аударушылар саны ресми түрде 57000 мың 956 адамды құрайды. Көбі тіркеуден өтпейтін болғандықтан шындығында бұдан бірнеше есе көп. ... ... саны 1994 ... бері ... ... ... ... Ауғаныстандағы соғыс әрекеттерінің әерінен және халықаралық байланыстардың өршіуне байланысты, ... жыл ... ... рекордтық дәрежеге жетеді деп жорамалдаған еді. Бірақ уақыт көрсеткендей, мұндай тенденция ақталмады [37, 100б.].
Қадағалауға алынған 1999-2002 жылдарда еріксіз ... ... ... ... деген мәртебе алуға өтініш жасаушылардың санының азаюы-қауіпті қақтығыстардың ақырындап бейбіт өмірге ... ... ... ... тыныш аудандардан қоныс аударушылар өмірлері мен денсаулықтарына тікелей ... ... ... ... ... ... ... адам құқын бұзушылыққа этникалық жағдайларға байланысты көшкендер. Қазақстан іргелес ... үшін ... бір ... ... ... ... ие ... отыр. Олар еліміздің төл мәселелерін шешуге кедергі ... осы ... ... ... ... қысымды шығарады.
Солардың бірі-көптеген азаматтарымыз еңбегіне сай жалақы ала алмай жүргенде, салыстырмалы ... ... ... ... ... шоғырлану процесіне олардың тап болатын ортасы әсер етеді. Осыған байланысты негізі көңіл олардың орналасу сипатына бөлінуі тиіс. Еліміз ... ... 19 жыл ... ... 1 миллионға жуық қандастарымыз оралған екен. Ресми ... бұл ... 670000 ... ... деп ... ... бұл мемлекеттің жәрдемақыға қол жеткізген қандастарымыздың саны ғана. Оның сыртында квотадан тыс келіп орналасып жатқандар есепке алынбай отыр [38].Демек, 19 ... ... ... ... ... қосылады десек те болады. Бұл Қазақстанда басты капитал болып есептелетін-адам ресурсы ғана емес, сондай-ақ, рухани және тілдік тұрғыдан ... ... ... ... ... ... жеткізгісіз өсім. Біріншіден, оралмандардың оралуы елімізде ақсап ... ... ... ... өз ... тигізері анық.
Бұның жарқын мысалы, еліміздің солтүстүк қақпасы болып саналатын Қостанай облысында бірнеше қазақ мектебі оралмандар шоғырлана орналасқан мекендерде ... ... ... ... ... олар ... жат ... білім алуына түбегейлі қарсы болыпты. Екіншіден, қазақы мәдениетінің қалыптасыуына зор үлес қосады. Жасыратыны жоқ, қазір Қазақстан халқы жат мәдениет-орыс ... ... ... ... Ал, оралмандарың оралуы осы сеңді бұзар мұз жарғыш болар анық. Дүние жүзі қазақтарының II-құрылтайында ... ... ... деген еді. Құдайға шүкір бүгін қазақтардың саны 60 пайыздан асты Бірақ, бұл дерек біздің бойды босқа ... жол ... ... ... ... ... қрқынмен дамып келе жатқан елімізге жаңа проблемаларды көлденең тартты. Жыл сайын ресми дерек бойынша, 50-60 мың, ... ... ... 100 мың ... ... ... рынок талап ететін көрінеді. Осыған орай, шетелдік еңбек күшіне бөлінетін квота да ... ... ... бір ... ... ... оралмандардың интелектуальдық күшін пайдалану жағынан кемшілік орын алып жатқаны. Шеттен келген қазақтардың көбі жұмыссыздардың армиясын толтырып жатыр ... қара ... ... ... жасап, алып сатарлықпен айналысып кетті. Қазір қалтасында 2-3 диплом бар азаматтардың көбін қара базардан ... біз ... ... ... ... ... 2045 жылы 1 миллион еңбек күші қажет болады деп болжамдар айтылуда. Өйткені, ұланғайыр территорияны игеру үшін жұмыс қолы қажет[39, ... ... және ... ... ... министрлігі бұл адамдарды шеттегі қазақ ағайындардың арасынан іздеуге құлықсыз.
Біріншіден, Қазақстанға Оралып жатқан қазақтарға деген көзқарас-баяғы қиын ... ... ... асып ... ел ... ... ... оралып жатқан, мемлекетке алақан жайған қазақ деген пікірден аса отыр.
Екіншіден, ... ... ... те, ... да, ғылым да, ел басқару ісі де келеді дегенге сенетіндер ... ... де ... ... ... та өте төменгі деңгейде болады.
Көші-қон комитетінің шенеуніктері оралмандар туралы ... ... тек ... ... ... Алайда олардың интелектуалдық қуатын есепке алмайды.1992 жылы С. Терещенко үкімет басшысы болып тұрған кезінде атышулы №791 ... ... ... ... ... ... ... қазақтар Қазақстан аумағында төлемдерді Қазақстан азаматтарымен бірдей деңгейде төлейтін жеңілдікке ие болатын. Қазір сол ... күші ... бері дәл осы ... сай ... жаңа ... ... ... қазақтарының III құрылтайынан кейін биліктегілер оралман мәселесін жылы жауып қойған болатын. 2007 жылғы Президенттің халыққа ... да ... көш ... ештеңе айтылмаған еді.
Бұл жайында кезінде көптеген мақалалар ... ... ... ... бұл мәселе жеткен болуы керек, Тәуелсіздіктің 16 жылдығы қарсаңындағы салтанатты жиында сөйлеген сөзінде Елбасы: деді ресми түрде. Ал, 2008 ... ... ... ... ... ... көші-қон квотасы 20 мың отбасына жететіндігін мәлім етті.
Қазір қолда бар ресми дерек бойынша, Қазақстанға оралған 1 миллионнан ... ... 7%-ы ғана ... ... ... оралған екен.
Елбасының Тәуелсіздіктің 16 жылдығы қарсаңындағы салтанатты жиында сөйлеген сөзінде Отанымызға оралған 1 миллианнан астам қандасымыздың 650 мыңы ... ... ... ... ... айтылған.
Мәжіліс депутаты Розақұл Халмұрадов қазір Қазақстанда 30 мыңнан астам отбасы, барлығы 140 ... жуық ... ... ала ... ... ... айтады. Демек, алдағы жылы тағы 5000 мың отбасыға көбейіп отырған көші-қон квотасын жүйлейтін уақыт ... ... ... осы ... шешу ... жаңа ... ... Ол Қаулы 2008 жылдың 1 қаңтарынан бастап жүзеге асты. Яғни, квотаға енгізудің жаңа ... ... енді ... ... иек ... ... ... дейін мемлекеттік көші-қон квотасы талай тақырыптың өзегі болғаны белгілі. Сарапшылардың көбі мемлекеттік көші-қон квотасын басқа бір жүйемен алмастыру қажеттігін ... ... ... ... квотаның көші-қон бөлінер қаржының заңдық негізі болатындығын айтады. ... ... ... ... 11 милиард теңгенің көзін табу қиын секілді. Мне, осы мәселелердің ... ... ... алу ... ... қолданған проблемаларды шешудің мүмкіндігі жоқ.
Жалпы ақпарат үшін миграцияның түрлеріне ... ... ... жөн ... ішкі және ... ... ... болып бөлінеді. Халықаралық миграция үшін иммиграция, эмиграция, реиммиграция, ... ... ... ... түсініктері тән.
Иммиграция - адамдардың жұмысқа немесе басқа да себептермен ұзақ уақытқа ... елге ... яғни ... ... - ... күші ... яғни ... елдерден жұмыс орнын табу мақсатында елден кетуі.
Реэмиграция - эмигранттардың өз отанына, тұрғылықты мекеніне қайтып келуі.
Ақыл-ойдың сытылуы - жоғарғы білікті мамандардың ... ... ... - елге ... және ... ... ... ара қатынасы.
БҰҰ-ның классификациясы бойынша, сыртқы миграцияның келесі түрлері бар:
* қайтарымсыз - тұрғылықты мекен етуге бағытталған миграция (АҚШ, ... ... ... ... ... - ... немесе мерзімдік мигранттар елге ақылы жұмыс орнын табуға бір жылдан кем мерзімге келетін адамдар;
* маятниктік ... ... ... деп те ... ... ... ... жұмыс істеу үшін шекарадан күнде өтетін мигранттар;
* мәжбүрлі миграция. Негізі - экономикалық емес ... ... ... ... еңбек миграциясын реттеудің шетелдік тәжірибесі
Миграциялық процесте әртүрлі теориялық концепциялар шеңберінде зерттелуде. Миграциялық процестерді зерттеудің негізін ... ... ... ... Ол Ұлы ... мен ... ... миграцияны зерттеу нәтижесінде он бір миграциялық заңды қалыптастырды:
* көбіне миграция қысқа арақашықтықта жүзеге асырылады;
* миграция біртіндеп, қадамнан қадамға жүзеге асырылады;
* алыс ... ... ... ... ... ісі ... және өндірістік орталықтарға баңытталған;
* әрбір миграциялық ағымның өзіне сәйкес қарсы ағымы болады;
* ауыл тұрғындары ... ... ... ... ... ... ішкі ... әйелдер беленді болса, халықаралық миграцияға ерлер белсенді;
* мигранттардың басым көпшілігі ересек тұрғындар, отбасылар өз елінің шеңберінен ... ... ірі ... өсуі ... ... өсуіне қарағанда миграция арқылы негізделген;
* миграция көлемі өндірістің, сауданың, транспорттың дамуына қарай өседі;
* ауылдық жерден шыққан мигранттардың көпшілігі ірі ... және ... ... бағытталған;
* миграцияның экономикалық себептері анықтаушы болып табылады. Э. Равенштейн теориясының негізінде миграцияның көптеген теориялары қалыптасты.
Меркантилизм тұрғындардың ... ... ... ... ... бағыттадың бірі. Бұл теорияның басты сипаты халықтың санының өсуі, мемлекеттің гүлденуінің және қуатының негізі деп саналғандықтан, шетелдік жұмыс күшін ... өз ... ... шек қою ... табылады. Неоклассикалық экономикалық макродеңгейдегі теорияларға сәйкес миграция жұмыс күшіне ... ... пен ... ... ... ... ... күшіне деген сұранысы үлкен аймақтар төмен жалақыға ие болса, жұмыс күшіне деген сұранысы шектеулі жалақының жоғары мөлшерімен сипатталады. ... ... ... мигранттың шығу мекеніндегі жалақысы мен кіру мекеніндегі күтілетін жалақы көлменің алшақтық деңгейіне байланысты болады. ... ... ... ... ... ... ... жалақы жоғары төленетін аймақтарға оныс аударына мәжбүр етеді. ... ... ... ... ... жұмыскердің өзінің жұмысбастылығынан максималды табыс табуға ұмтылады. ... ол үшін адам ... ... ... жаңа ... ... және т.б. шығындар шығаруы керек. Жеке таңдаудың макроэкономикалық теорияларына сәйкес, индивидтер көшіп-қонудағы ... ... ... мен ... ... ... рационалдық талдау жасайды. Олар миграциядан таза пайда әкелетін елді ідзейді. Миграция бұл ... ... ... капиталына инвестиция ретінде сипатталады. Егер мигранттың адамдық капиталы жоғары болса, оған жұмыс табу және жақсы орналасу ... ... ... және ... ... ... ... себептері серпін мен тартудың жиынтық факторларына байланысты. Серпін себептері ретінде бағаның төмендігі, өмір сүру деңгейінің төмендігі, төмен экономикалық мүмкіндіктер, саяси ... ... ... ... көрсетіледі. Тарту факторларына жұмыс күшіне деген сұраныс, жұмысбастылық, кеі ... ... ... ... ... ... ... бостандық жатады. Бұл теориялар миграциялық процестердің нақты себептері түсіндіруге қабілетсіз теориялар ретінде сынға алынады. Шынымен де ... ... ... ... ... мигранттардың жиынтық факторларының барлық жиынтығын қамтымайды[3].
ХХ ғасырдың 60-шы жылдары тарихи құрылымдау ... ... ... ... миграцияны талдауға арналған еңбектерінде мигранттардың қозғалысының айрықша траекториялаы жаһандағы және ұлттық экономикалық жүйелер шектерінде орналасты. Бұл ... ... және ... елдердің жіктелген экономикалық дамуы тұрғысынан қарастырды. Миграция жеке оқиға емес, көлемі мен бағыты мемлекеттік реттеу және жеке елдердің индустриалдық даму ... ... ... ... ... ... қарастырыла бастады. Бұл теорияда миграциялық ағымдардың қалыптасуындағы ірі ... ... мән ... ХХ ғасырдың 80-ші жылдары О.Старк жаңа миграция теориясын ұсынды. Бұл теориялық бағытта ... ... ... ... ... ... ... байланысты адамдар тобы қалыдайды. Адамдар бірлескен әрекетке тек миграцияда ... ... ... үшін ғана ... ... болған жағдайда шығынды минималдандыру үшін де бірігеді. О.Старк адамда өз өкілдерін басқа елдерге материалдық жағдайды жақсарту үшін емес, ... ... ... үшін де ... ... ... айтады.
Миграцияны зерттеудің жаңа теорияларының негізгі пайымдамалары:
* миграциялық процестерді зерттеудің бірлігі ретінде ... ... ... ... үй ... саналады.
* жалақыдағы айырмашылық миграция үшін қажетті шарты болып табылмайды.
- миграция үшін жұмысбастылық ... ... ... бірақ миграцияның одан да басқа күшті стиулдары болуы мүмкін.
- администрациялық ... екі ... да ... ... кзде ... одан да ... ... стимулдары болуы мүмкін.
- табыстың күтілетін бірдей өсуі ... ... ... әсер ... ... ... деңгейіне тек еңбек нарығын реттеу жолымен ғана емес, капитал және сақтандыру нарығын реттеу арқылы да әсер ете ...
- ... ... мен ... ... ... табысқа әсеріне тәуелсіз, миграцияға әсер етуі мүмкін[5].
Екі қабатты еңбек нарығы теориясы бойынша миграция индустриалдық ... ... ... ... ... ... ... жұмыс күшіне деген сұраныспен анықталады. Миграция донор елдеріндегікетуіне мәжбүр ... ... ... ... ... ... қызықтыратын факторлармен сипатталады. Екі қабатты еңбек нарығы теориясы өкілдерінің ... ... ... индустриалдық елдердің еңбек нарығына жұмыс күші мен капитал арасында еңбек нарығының сегменттік құрылымына байланысты екі жақтылық сипат бар. ... ... жиі ... ... ... ... қызмет көрсету саласындағы болашақ алға жылжудың мүмкіндігіәнің аздығы еңбек нарығына материалдық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді. Қызмет көрсету саласындағы жұмыс күшінің жетіспейтінін толтыру үшін кәсіпкерле иммигранттарды ... ... ... ... ... теориясының негізгі тұжырымдары:
* еңбек миграциясы едәуір деңгейде жұмыс күшіне деген сұранысқа негізделген және дамыған қоғамдардағы кәсіпкерлердің мигранттарды өз еліне ... ... ...
* жұмысшы иммигранттарға деген сұраыстың себебі экономиканың құрылымдық сұраныстарында болып табылады.
* қабылдаушы елдердегі ... ... ... ... ... ... ... жауап ретінде көтерілмейді. Жалақы нақты мөлшерде тұрады және жұмыс ... ... ... пен ұсыыс өзгерістері оған әсер етпейді.
* Үкімет өзінің шаралары арқылы миграцияға елеулі әсер ете алмайды.
* Иммигрантар ... ... ... ... ... ... ... халықаралық миграцияны жаһандық нарықтың құрамдас бөлігі ретінде дәлелдейді. Бұл теорияға сәйкес халықаралық миграция кени түсуші ... ... ... және ... ... ... ... ғасырдың 60-шы жылдары М.Бойд этнологиядағы, миграциялық процестердің ... мен ... және ... қоныстануындағы, қабылдаушы елдерге олардың бейімделуіндегі әлеуметтік торлардың рөлін зерттейтін зерттеулердің саны артып отырғанын атап көрсетеді. Әлеуметтік торлар ... ... жаңа және ... ... туысқандық, достық қатынаста арқылы біріктіретін байланыстар топтамасы ретінде пайымдайды. Торлар ададардың көшіп ону кезіндегі шығындары мен тәуекелдерін азайтуға көмектесетін, көшіп ... ... ... ... ... әлеуметтік капиталдытқұрайды. Торлар мигранттар үшін маңызды ресурс болып табылады. Мигранттар оның көмегімен жаңа жерде жұмыс, тұрғын үй ... ... саны ... асқан кезде толардың кеңеюі миграциялық процестердің шығындары мен тәуекелдерін азайтады, миграцияның ұлғаю мүмкіндігі артады, қосымша қозғалыстар басталады. Ал бұл өз ... жаңа ... ... ... торлардың миграцияның бір себебіек айналуына алып келеді [40, 235-246 бб.].
1.3 Еңбек миграциясы ... ... ... ... ... ... ... кіріспе бөлімде миграциялық процеске және оның түрлеріне жалыпалама тоқталып кеткен болатынбыз. Ендігі кезекте еңбек ... даму ... мен оның ... ... жайлы толығырақ тоқталсақ.
Еңбек миграциясы дегеніміз - еңбек көрсеткіштерін қосымша жүзеге ... және сол ... ... ... ... ... еңбекке жарамды тұрғындардың қозғалысы.
Еңбек және халықты әлеуметтік ... ... көші - қон ... ... ... ... ... онжылдығында тарихи отанына оралғандар саны 60 мың ... ... ... 230 ... астам басқа елдерден келген баспана алып, көлік шығындарымен жәрдемақы төлемдері төленді. Жергілікті атқару органдар, кәсіпорын ... мен ... ... ... ... көрсетіп жатыр.
Қазақ иммигранттар басқа иммиграция субьектілері сияқты Қазақстан Республикасы территориясына тұрған күннен бастан бес күн ішінде тіркелуі тиіс.Тіркеу жәке ... ... ... ... ... ... құжаттар қатары мен тіркеу Қазақстан Республикасы Үкіметімен бекітіледі.
Қазақстан Республикасының Заңының ... ... ... ... ... ... қолдау хат отбасының жасы кәмелетке толған мүшесіне немесе Қазақстан Республикасының шетелдегі дипломатиялық өкілдік, консулдық мекемелер ... ... ... ... ... ... ... туралы қолдаухатты қарау оралман иммиграциясы квотасына кіргізу, сонымен қатар, сол мәселені шешу тіркеуге тұрғанан кейін екі ай ... ... ... және демография қызметінде жүзеге асырылады. Қазақ иммигранттар болып табылған ... ... ... куәлік беріледі. Қазақ иммигрантры куәлігі заңмене қарастырылған жеңілдіктер мен өтемақылар алуға негіз бола алады. Қазақ иммигранттардың мәртебесін алған тұлға Қазақстан ... кең ... ... ... ... ... мыналар:
- жұмысқа орналасуға, білікті арттыруға, жаңа мамандық алуға көмектесу;
- мемлекеттік және орыс тілдерін меңгеруге жағдай жасау;
- Қазақстан Республикасы ... ... ... ... қатары қызыметінен босату;
- орта кәсіби және жоғарғы кәсіби білм ұйымдарына түсуге квота бөлу;
- мектептер мен ... ... ... орын ... ... орын алып ... ... мен жәрдемақы төлеу;
- бұқаралық саяси репрессия құрбандары үшін өтемақы алатындар қатарындағы азаматтардың ... ... ... ... кіру үшін берілетін визаға консулдық жинақтан босату;
- ... ... ... көлемді тегін мидициналық көмек алу;
- Қазақстан Республикасы азаматтары қарастырылған мемлекеттік адрестік ... ... ... ... мен салық төлемдерінсіз шекарадан өткізу;
- тұрғылықты мекен-жайны тегін жету және мүлкін жеткізу (соның ішінде сиыр);
- ... ... ... алу мен ... ... ... үшін ... бөлу;
Қазақ иммигрантарының мәртебесі Қазақстан Республикасы азаматтығын алғанан кейін ... ... ... ... ... ... көшіру еліміздің көші-қон саясатының басты басмдықтарының бірі болып табылады.Мемлекеттік деңгейде этникалық қазақтарды елге көшіру ... ... ... ... ішінде оларды ұйымдасқан түрде көшіру және орналасқан жерлерінде өмір сүру жағдайларын жасау шаралары қолдануда [1; 41б.].
Қазақстан ... ... ... ... және халықарарлық деңгейлердегі көші-қон процестерін басқарудың 200-ден астам ... ... ... бұл осы ... реттелуінің куәсі. 1997 жылғы 13 желтоқсандағы ҚР Заңында, 1951 жылғы 28 шілдедегі Конвенцияның және ... ... 1998 ... 15 ... ратификациялаған босқындардың мәртебесіне қатысты 1967 жылғы 31 қаңтардағы Хаттамада ... ... ... ... ... ... ... мәселесіне қатысты ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің деректері бойынша соңғы үш жыл ішінде республикада жұмыс берушілер жыл сайын орта ... 10,5 мың ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы саны 2004 жылы құрылысқа, ауыл шаруашылығына, тау кен өндіру және өңдеу өнеркәсібіне тартылған. 2005 жылы 25 мың ... ... ... ... ... ... ... 18 мың шетелдік азамат келген.
Күн санап артып келе жатқан ... ... ... ... қабылдау және орналастыру жөніндегі жұмыстарды талдау көші-қон көңіл- күйінің өсіп келе ... ... ... ... ... ... саны мемлекет белгіленген оралмандар көшіп келуінің квотасынан 2-3 есе артық.
... ... ... (әрі ... - Көші-қон туралы Заң) сәйкес республикаға квота ... ... ... тыс ... тұруға келген адамдар қазақ иммигрант мәртебесін ала алады, оларға мемлекет ... ... ... ... ... ... ... етеді. Көші-қон Заңына сәйкес-бұл Қазақстан Республикасы егемендігін алған сәтте одан тыс жерде тұрақты өмір сүрген және Қазақстанға тұрақты өмір ... ... ұлты ... шетелдіктер немесе азаматтығы жоқ адамдар [41].
Республикада шетелдерде ... ... ... елге ... және ... Қазақстан азаматтығын алуна жеткілікті құқықтық база жасалған.2002 жылы қабылданған ҚР ... ... мен ... ... туралы ҚР Заңы оралиандарға оңтайлатылған жолмен Қазақстан азаматтығын алуға ... ... ... ... шыққан елінің азаматтығынан шығу талап етілмейді.Мемлекетаралық келісім жасалған Ресей Федерациясының, Белоруссияның, Украинаның және Қырғыз Республикасының азаматтарына қатысты алғанда азаматтық алу ... ... ... ... жылы 1 ... жағдай бойынша Қазақстан Республикасының азаматтығын 438,6 мың адам алған, 40,4 адамның материалдары ішкі істер органдарының қарауында жатыр, 68,0 мың адам ... ... ... 15,6 мың адам бір ... тұруға белгі қағаз алып тұрып жатыр [42, 16б.].
ҚР Жер кодексінің 46 - ... ... ... ... ... ... ... бай-бақша, өсіруге және саяжай салуға, сондай - ақ тауарлық ауыл шарушылығы ... ... жер ... ... олар ... Республикасының азаматтығын алған кезде мұның барлығы олардың жеке меншігіне өтеді. Сонымен қатар, олар тұратын елді мекендерде жеке тұрғын үй ... үшін жер ... ... олар ... ... ... алғаннан кейін олардың жеке меншігіне өтеді (ҚР Үкіметінің 2002 жылы 9 шілдедегі қаулысы).
ҚР Заңына сәйкес мемлекеттік оралмандар да кіретін ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі шараларды қамтамасыз етеді.
Осыған орай ҚР Үкіметінің 2005 ... 27 ... ... ... ... Республикасының халқын жұмыспен қамтудың 2005-2007 жылдарға арналған бағдарламасы шеңберінде мақсатты топтарды жұмыспен қамтуға жәрдемдесу жөніндегі шаралар көзделген:
- ... ... ... көтеруге және қайта дайындыққа жіберген кездегі басымдық құқық;
- екі-үш аралас кәсіпке оқыту жолымен бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
Жоғарыда аталған бағдарламаға сәйкес жыл ... ... ... және Алматы қаларының жергілікті бюджеттерінде жұмыспен қамту органдарының тапсырыстары бойынша оқыту мен кәсіптік дайындықты, қайта дайындықты, және біліктілігін ... ... ... ... көзделуде.
1991 жыл мен 2007 жылғы 1 қаңтар аралығындағы кезеңде Қазақстан Республикасына саны 565757 адам болатын 143343 ... ... ... ... келген.Олардың жартысынан көбі (61,6%) Өзбекестанан, 14,3% - Монғолиядан, 8,6% - ... және 6,7% - ... ... ... жылы ... иммигранттардың көшіп келу квотасына 14907 отбасы (82471 адам) енген. ҚР Үкіметінің 2006 жылғы 27 қыркүйегіндегі қаулысы ... ... ... ... ... 2001-2010 жылдарға арналған өңірлік Бағдарламаларын жүзеге асыру жөніндегі 2006-2008 жылдарға ... іс- ... ... ... үшін және ... ... ... иммигранттардың) білім алу конституциялық құқықтарын қамтамасыз ету, орта білім жүйесіндегі білім алуға сұраныстарын қанағаттандыру мақсатында қазақ иммигранттар балаларын ... ... ... ... ... ... жөніндегі мақсатты жұмыстар жүргізілуде.
Отанына оралған қазақ иммигранттар балаларының міндетті жалпы орта біліммен қамтылуын зерделеу мақсатында обылыстық білім беру департаменттерінің ... жыл ... ... ... ... ... жасындағы балалары туралы мәліметтер енгізілген.
2006-2007 оқу жылында республиканың жалпы білім беретін оқу орындарында 47841 ... ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептердің бастауыш сатысында - 16518, ... ... - 25101, ... ... -6205 бала және 17 мүгедек бала оқиды. Обылыстық білім ... ... ... ... ... ... ... мектеп жасындағы барлық балалары (47841) оқып жатыр, оған бала ... ... 17 бала ... [42, ... 1276 мұғалім көшіп келген, олардың 1200-і жұмыспен қамтылған. ... ... ... ... ... ... орта ... беру ұйымдарында жақын және алыс шетелдерден: Өзбекстаннан, Түрікменстаннан, Тәжікстаннан, Қырғызстаннан, Ресейден, Украинадан, Грузиядан, Иран ... ... ... ... ... Сауд Арабиясынан, Ауғаныстаннан келген қазақ иммигрант оқушылар үшін олардың біліміндегі ақтаңдақтарды жою және ... беру ... ... ... ... ... консультациялар өткізіледі, арнай өтпелі бағдарламалар көзделген.
Пәкістан Ислам Республикасынан, Ауғаныстан және ... ... ... ... ... үшін кириллицаны, қазақ және орыс тілдерін оқыту курстары ұйымдастырылған.
Келген күннен бастап ... ... ... ... бір ... ... жүргізіледі. Мектептерде тілді жақсы меңгеру үшін қосымша , ... ... ... [44, 19-23 бб.]. ... ... ... ... және орыс тілдеріне факультативтік сабақтар ұйымдастырылады. Кештер, танымдық ойындар, туған өлкенің тарихын, қазақ халқының дәстүрлері мен ... ... ... әңгімелер түрінде сыныптан тыс іс-шаралар өткізіледі. Көшіп келушілердің балалары мектептің қоғамдық өміріне белсене ... ... ... үйірмесіне, байқау-конкурстар мен пәндер бойынша олимпиадаларға қатысады, спорт секцияларында ... ... ... ... ... аяқ киіммен және мектеп құрал-жабдықтарымен қамтамасыз ету шаралары ... ... ... ... ... және тамақпен қамтамасыз етілген.
қайырымдылық акциясы шеңберінде республиканың жалпы ... ... ... ... ... қорлар, облыстық Қызыл Крест және Жарты ай қоғамдары, тұрмысы нашар адамдарға арналған өңірлік қорлар ... ... ... ... ...
Сонымен бірге, Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 21 қарашадағы номері 1673 Жарлығын ... үшін ... ... ... қазақ диаспорасы өкілдерін жоғары оқу орындарынның дайындық бөлімшелерінде оқытуға арналған жыо сайынғы квота көзделген.
Қазақ диаспорасының өкілдерін іріктеу және оқыту ... ... ... және ... ... 2002 жылғы 23 сәуірдегі номері 334 бұйрығымен бекітілген бекітілген Қазақ диаспорасы өкілдерін іріктеу тәртібі, шарттары және Қазақстан Республикасының жоғары оқу ... ... ... ... Ережелерге сәйкес жүргізіледі.
Қазақ иммигранттардың, тарихи Отанына оралған этникалық қазақтардың әлеуметтік-құқықтық қорғалуын ... ... ... ... ... құқықтары қорғаоған деген пікірді айтқан, бұған сұрақ берілгендердің 37,1 пайызы ... 38,2 ... ... ... ... ішінара қорғалған деп санайды, қазақ иммигранттар Қазақстанда әлеуметтік-құқықтық тұрғыдан қорғалмаған деп ойлайтындар тек 5,9 пайыз ... ... ... санының 18,7 пайзы жауап беруге қиналған. Бұл мәліметтер қазақ иммигранттарға қатысты мемлекеттік саясаттың саомақтылығын, ... ... ... ... ... ... ... жатқан шараларының тиімділігін көрсетеді. Өкінішке орай, практикада Қазақстанның қолданыстағы заңнамасында кепілдік берілген оралмандардың ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия оралмандардың ... ... ... органдары жүгізген тексеру материалдарын талдау көші-қон жөнінідегі уәкілетті ... ... ... ... тұлғалардың өтініштерін қарау тәртібі туралы>>. ҚР Заңының талаптарын, сондай-ақ оралман мәртебесін анықтаудың және оларды оралмандардың көшіп келу ... ... ... жиі ... ... отыр. Сонымен бірге кейбір оралмандар Адам құқықтары жөніндегі ... ... ... ... ... ... алғанға дейінгі зейнетақылық төлемдерді алу құқықтарының бұзылуына аударды.
Тұрғын үй көмегін, зейнетақылар мен жәрдемақылар тағайындаумен байланысты мәселелер жөніндегі ... ... ... ... ... ҚР ... екінші бабына сәйкес шетелдіктер мен Қазақстан Республикасының аумағында тұрақты өмір ... ... жоқ ... егер де заң мен халықаралық келісім-шарттарда өзгеше ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтарымен бірдеә пайдаланатынын көрсетті.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 ... 12 ... №1063 ... ... ... ... халқын құжаттандыру және тіркеу ережелерінің (әрі қарай - Ережелер) 1 тармағымен ... ... ... ... ... өмір ... ... азаматтар мен азаматтығы жоқ адамдардың жеке басын куәландыратын құжаттарының: 1. ҚР азаматының төлқұжаты. 2. Жеке басының куәлігі. 3. ... ... ... ... ... 4. ... жоқ адамдардың куәлігі болуы көзделген [45].
Жеке басын куәландыратын басқа құжаттар Ережелерде көзделмеген. Мұндай ... ... ... азаматтығын алмаған және Қазақстан Республикасында өзінің тұрақты өмір сүруін құжат арқылы (бір жерде тұруға ықтияр хаты) рәсімдемеген оралмандарға зейнетақылық ... мен ... ... (оралман куәлігінің негізінде) тағайындалмайды. Көші-қон туралы Заңының 14 бабына сәйкес оралман деп танылған адамдарға белгіленген үлгіден куәлік беріледі. Оралман куәлігі ... ... ... ... және ... ... жеңілдіктер мен өтемақыларды алуға негіз болып табылады.
ҚР Үкіметінің 2000 жылғы 28 қаңтардағы №136 қаулысымен бекітілген. 18 ... ... орай ... ... ... ... адамдар боп оған рұқсат алған, сондай-ақ ішкі істер органдары берген бір жерге тұруға белгі қағаз ... ... ... ... Ішкі істер министрінің 2004 жылғы 9 сәуірдегі №215, ҚР Сыртқы істер министрінің 2004 жылғы 14 сәуірдегі №18 -1 /93 және ... ... ... және ... агенттігі төрағасының 2004 жылғы 14 сәуірдегі №35 - п бірлескен ... ... ... нұсқаулықтың 68 тармағына сәйкес көшіп келу квотасы бойынша Республикаға келген шетел ... ... ... ... ... рұқсат беру туралы өтініштерін тікелей ЕХӘҚМ Көші-қон комитетінің аумақтық бөлімшелеріне береді. Оралмандардың бір мезгілде оралуы Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау ... ... ... Президентінің Жарлығы қолданылатын өтініштері берілген кезде оларға тұрғылықты тұру ... ... ... де ... ... Ережелер мен Бұйрықтар оралмандарға тиісті жеңілдіктер мен өтемақы (тұрғын үйлік және басқа да ... ... ... ... ... болатын куәлік беруді көздейтін норманың болмауы оралман.дардың құқықтарын айтарлықтай шектейді.
Сонымен бірге оралманның жеке басын куәландыратын құжат-оралманның ... деп ... ... ... Ереженің 2тармағына өзгерістер мен толықтырулар енгізу қажет.
Қазақтарды тарихи Отанына көшіру жөніндегі ынталандыратын іс-шарлардың бірі оларға жеке тұрғын үй ... ... ... жер ... беру ... ...
Сонымен қатар, практикада жер телімдерін беруде оралмандардың құқықтарының ... ... ... ... ... ... ... қаласының әкімі 2004 жылғы 6 шілдеде оралман Ж.-ға жер ... ... ... құқығымен 3 жылға берген, берілген ережелерге сәйкес ол азаматтық алғанға деін уақытша қайтарымсыз ... ... және ... ... ... - жеке ... өтуге тиіс.
Жер кодексінің 12 бабының 15 тармағына ... ... жер ... - ... беру үшін ... және ... жер ... құрамына кіретін жер телімдері. Алайда аталған қордың ... ... ... сондай-ақ оралман емес адамдарға берілген. Мысалға, оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... ... 1 2005 ... қазанда оралмандарға арналған жер қорынан ауданның оралман емес 78 тұрғынына заңсыз жер телімін берген [46].
Қолданылған ... ... жер ... ... ... Оның үстіне көшіп келушілердің қоныс аударуын ұйымдастыру үшін көзделген қаржының оларға жетпей ... және ... ... ... ... Республикасының азаматтарына бөлінетін фактілері анықталған.
Солтүстік Қазақстан облысының уәкілетті органы оңтүстік Қазақстан облысына 1998 жылдан бері ... келе ... ... ... П. мен оның ... ... Солтүстік Қазақстан облысын уәкілетті орган 2004 жылы Аққайың және Айыртау ... ... ... келу ... екі рет ... ... ... көзделген төлемдер мен өтемақылар заңсыз төленген. Сонымен бірге осы облыстағы 274 ... ... келу ... қосу ... ... ... ... басшысының жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссияның араласуынан кейін ғана барлық қажетті құжаттарын ... ... ... 2003 жылы ... ... ... азаматтары, этникалық қазақтар. Б. және Ж. 2005 жылға арналған көшіп келу квотасына енгізілген.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Салық кодексінің 405,502 және 506 ... ... ... атап өткен жөн, бұл баптарға сәкес жылжымайтын мүлік құқығын тіркеу және онымен мәміле жасаған, сондай-ақ Қазақстан Республикасының азаматтығын ... ... ... ... ... ... ...
Алматы, Ақмола, Ақтөбе, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, МАңғыстау және Қостанай облыстарында оралмандардан заңсыз баж салығын алған фактілер ... ... ... тарихи Отанына көшіп келген оралмандарға бюджеттен жаңа ақша қаражаттарын мемлекетке өз еркімен қайтаруын заңнамалық тұрғыда ... ... ... ... ... Адам ... жөніндегі комиссия мемелекетінің ұстанымын бөліссе және қазақтардың тарихи Отанына оралу тарихи процесті жәрдемдесуге тырыса отырып, оралмандардың көші-қон қатынастары саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... идеяларға бастамашы болып отыр. Комиссия проблеманың сан қырлылығын және осыған байланысты әртүрлі ... мен ... ... алу ... ... ... жіктеу көзқарасын жақтайды, оралмандарға қатысты басымдықтарды анықтау және бірінші кезекте алыс шетелдерге өзінің еркінен тыс барғандардың оралуына ... ... ... деп санайды. Ресейдің, Өзбекстанның аумағында жинақы тұратын қазақтарға келер болсақ, олардың көп бөлігі атам ... осы ... ... келеді. Әйтсе де, олардың арасына зұлмат жылдарында - ... ... үшін ... ... болған төңкеріс пен ұжымдастыру кезеңдерінде келіп қосылғандар да бар. ҚР Президентінің жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комисся Хатшылығының Санкт-Петербург ... ... ... және Омбы ... жүргізілген мониторингтерінің көрсеткеніндей осы өңірлерде тұратын этникалық қазақтардың көпшілігі Ренсейде еңбек етіп, өмір ... ... ... ... ... келу ... ... және оның тарихи Отанына оралу құқықтарын қорғау, оладың әлеуметтік-экономикалық құқықтарын қамтамасыз ету ... ... ... жанындағы Адам құқықтары жөніндегі комиссия ҚР үкіметіне оларды мемлекеттік шекараны кесіп өткенде заттары мен мүліктеріне қарамай кедендік баж ... ... ... ... акті ... қабылдауды ұсынады. Сонымен бірге Көші-қон туралы Заңға тиісті толықтырулар енгізуді ұсынады.
Мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасына түзетулер ... ... да, ... ... да мүдделерін ескере отырып, осы салада салиқалы теңдес саясатты жүзеге асыру қажет. Шешім тек ... мен ... ... ... ... ғана табылуы мүмкін. Оралмандарға қамқорлық жасау басқа азаматтардың мүдделерін шектеп, олардың ... ... ... Бұл ... ... ғана ... азаматтық қоғам құрылымдарының, ҮЕҰ-дың, кәсіподақтардың да жауапкершідлігін көздейді. Оралмандар проблемалары - бұл елдің ортақ проблемасы. Оларды шешу үшін ... мен ... ... ... қажет.
Оралмандардың тұрғын үй құқықтарын қамтамасыз ету ... ... ... ... Адам ... ... комиссия ҚР Үкіметіне мемлекеттік тұрғын үй бағдарламасы шеңберінде оралмандарды қолжетімді ... ... ... ету ... ... ... ... ұсынадыү
Алыс-жақын шетелдерден қандастарымызды қабылдау жөнінен Маңғыстау Оңтүстік Қазақстан облысынан ... ... ... Бұл ... ... ... 70 мыңнан астам оралман ағайын бар. Яғни, облыс тұрғындарының әрбір бесінші ата жұртты аңсап жеткен қандастарымыз.Бұл көрсеткіш ... ... ... 1992 ... осы ... дейінгі арлықта жүзеге асып отыр.Кімдер қай жақтан келген десек, олардың басым көпшілігі қазақтар көбірек шоғырланған Түркіменстан, Өзбекстан, болып келеді. ... ... жылы ғана ... ... 987 ... яғни, төрт мыңдай адам, ал Өзбекстаннан 976 отбасы-3858 адам,Ресейден 62 ... ... адам ... ... [48].
Төртінші орынды Иран Ислам Республикасынан келген оралмандар құраса,одан кейінгі орындарда ... ... ... ... ... ... Ақтау, Жаңаөзен қалалары мен Бейнеу,Қарақия аудандарында қоныс теуіп, тіршілік ... ... ... ... 52% ... ... ... 25% пайызы Жаңаөзенде,
14% пайызы Бейнеу ауданына орналасқан Обылыстағы оралмандардың әлеуметтік жағдайын жақсартудың 2006-2009 жылдарға арналған бағдарламасы бар.
Онда жеке ... үй салу үшін жер ... ... ... ... мамандық алуға, біліктілікті көтеруге, жұмысқа орналасуға көмек корсету, оралмандар көп шоғырланған жерлерде инфрақұрлымдар салу және ... да ... ... ... сол ... ... ... жүйелі жүріп жарыр. Атап айтсақ, Ақтау қаласы маңындағы елді - мекендерде газ, электр желілерін тарту, қатқыл ... ... ... ... ... ... да түрлі әлеуметтік көмек көрсету өзінің оң бағасын алуда.
Өткен жылы облыс басшысы Қырымбек Көшербаевтың ықпаламен оралмандар мәселесін ... да, ... ... ... ... облыс әкімі жанынан оралмандар кеңесі құралды. Бір жылдың өзінде ондаған түйінді мәселелер талқыланып,іс-шаралар бекітілді. ... ... ойлы ... ... және ... ... ... ескере отырып алдағы күндері оралмандар көшін басқа елді-мекендерге бұзу да жоспарлануда. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... жатқан инвестициялық жобалардың негізінде ашылатын ондіріс ... ... ... ... ... ... орай бірінші кезеңде баспана қажеттілігі де ұмыт қалған жоқ. ... ... ... 80 ... 40 тұрғын ұй құрылысы жүргізіліп,ол алғашқы қоныстаушылардың қабылдауға дайындалуы [49].
Сондай-ақ, осындай қалашық Бейнеу ауданындағы Сарға ауылында да салына ... ... ... 2008 жылдың 8 айы ішінде 712 оралман отбасына жер болінді. Оралмандар туралы әңгімелегенде олар үшін бейімделу және ... ... ... айтпаса да белгілі. Орталық Ақтауда салу туралы жоба Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі тарапынан қолдау ... ... ... ол ... ... ... әзірленуде.
Ол орталық құрлысына 3 миллиард 235 миллион теңге қарастырылып отыр. Құрылыс жайлы айтканда ... үй ... ... ... ... ... жиі ... Маңғыстау,Қызылтөбе,Баянды,Өмірзақ ауылдарына газ құбырларын тартуды осы жылы аяқтау көзделуде. Ата жұртқа келген жас ұрпақтың білім алуын да назарда ұстау ... ... жылы орта ... 14 бала ... ... Ақтау мемлекеттік уневерситетінің жанынан ашылған дайындық курсына қабылдады.
Ал, ондағы ересек оралмандар ... ... орта ... ... тілді меңгеруде. Оралмандарға деген қамқорлық пен көмек жөнінде айтқанда, олар ең ... ... ... ... жаңа ... ... құрылуын соның бір көрінісі десек болады. Қазір ауданда әлеуметтік ... ... ... ... ... ... үшін АДЖИП ҚКО компаниясының өзі 4,6 миллиард теңге көлемінде қолдау жасады. Орта мектептер құрлысы басталып, ... да ... ... бой ... Ауданның ашылу осындағы оралмандардың қордаланып қалған әлеуметтік мәселелерін бір орталықтан шұғыл шешуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... жағдайын жақсартуға осы жылы ғана 5,161 миллион теңге ... ... ... аңғартса керек. Бұл көмектер алдағы уақытта да ата ... ... ... көрсетіліп, күрделі де жауапты жұмыс жалғаса береді деп сенеміз.
Егер өткенге көз жіберсек, тәуелсіздік алғалы бері ... ... ... ... аударған оралман ағайындардың саны 500 мыңнан асып . Тек 2005 жылы ғана 100 ... жуық ... ... ... ... ... ... Мақаш Тәтімовтің пікірінше, бүгінде Қазақстанға өз бетімен көшіп келіп, заңды тіркеуге тұрмай, түлкі бұлаңға салып жүрген оралман ағайындардың саны 100 ... ... ... 27-33 бб.].
Қорытындылай келе, ,- деген белгілі демограф, ғалым ағамыз ... ... ... ... ... ... ресурстарының миграциясын бақылау және реттеудің маңыздылығы
+ Аймақтағы еңбек миграциясының ерекшеліктері және даму ... ... ... мәселесінің қоғамда өзекті орын алып отырғандығы баршаға мәлім. Сондықтан да мигранттарға, ... ... ... мигранттарына қатысты үкімет тарапынан әртүрлі іс-шаралар жүргізіліп, бағдарламалар қарастырылуда. Осыған байланысты Қазақстандағы еңбек миграциясы ... ... ... ... тұру институты қайта жандануы мүмкін. Себебі, еңбек ... ... ... салдарынан елімізді ірі қалалары Алматы мен Астанада жағдай нашарлауда. Осыған байланысты уақытша тіркеуде тұру институтын қайта қолға алу ... ... ... ... ... Қырғызстан азаматтарының тіркеусіз ел аумағында 90 күн тұру мүмкіндігі бар, ал бұл 3 ай мерзімді көрсетеді. ... үшін ... ... ... 3 ай ... беру, әртүрлі қоғамдық келеңсіздіктерге алып келуі мүмкін. ... да бұл ... 1 айға ... ... және ... ... ... болу тәртіптерін қатайту қажеттігі туындап отыр.
Қазақстан Республикасы аумағында шетел азаматтарын тіркеу ... мен ... ... кетсек.
Шетел азаматтарын тіркеу 1997 жылғы 13 желтоқсанындағы Қазақстан Республикасының туралы Заңына сай жүргізіледі. ... ... ... ... органдармен уақытша өмір сүру үшін келген шетелдіктерді және азаматтығы жоқ тұлғаларды тіркеу орындалады.
Шетелдіктер және азаматтығы жоқ тұлғалар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бес ... ... тіркеуге тұрулары міндетті.
Шетелдіктер және азаматтығы жоқ түлғалар құжаттарының, ... ... ... ... тіркелуге білдірілген өтініштегі уақытша ғана тіркеу орындалады. Көп ... виза ... ... және ... жоқ ... нақты келген уақыттарында тіркеуге тұруы тиіс.
Қазақстан Республикасына визасыз келген азаматтарға тоқсан тәуліктен аспайтын мерзімге ... ... ... тура ... ... ... ... белгіленген шетелдік жұмыс күшін шақыруға рұқсаты бар шетелдіктер және азаматтығы жоқ тұлғалардың тіркеуі рұқсат қағазында көрсетілген мерзімге беріледі.
Шетелдіктер және азаматтығы жоқ ... ... ... оқу ... ... жағдайда бір оқу жылына тіркеледі.
Тіркеу туралы белгісі бар миграциялық ... ... ... ... жоқ ... ... ... жерден алады. Тіркеу шетелдіктің немесе азаматтығы жоқ тұғаның тек алғаш өтініш білдірген жерде ғана рәсімделеді. Егер тіркеу ... ... 30240 ... ... 37800 ... ... ... салынады. Айыппұл салынғаннан кейін оны төлемейінше Қазақстан айамғынан кетуге тыйым салынады[51].
Сонымен, жоғарыда аталған мәселелер ... ... орын алып ... көптеген келеңсіздіктерге жоюға көмектеседі. Айта кететін болсақ, жұмыссыздық, қылмыс сияқты өзекті мәселелер. Біз бірінші ... өз ... ... ... қажет. Қазіргі кездегі құрылыс нысандары жұмыстарының уақытша тоқтатылуына және санының азайуына байланысты еңбек мигранттары қылмыс көрсеткішін де ... ... ... зерттеу жүргізу барысында зерттеуге 18-25 жас аралығында 40 респондент, 26-35 жас ... 20 ... 36-45 жас ... 20 ... 46-55 жас ... 10 және ... жоғары жас аралығында 10 респондент қатысты. Зерттеуге қатысқандардың 58-ін әйел адамдар ал 42-ін ер ... ... ... 67% ... ұлтының, 18% орыс ұлтының және алған 15% басқа ұлттың өкілдерін ... ... ... ... бойынша басым көпшілігі, яғни 72% жоғары білімді, 19% орта білімі және 9 % ... ... бар ... ...
Магистрлік диссертация жазу барысында жүргізілген әлеуметтанулық зерттеудің нәтижесіне сүйенетін ... ... ... ... басым көпшілігі құрылыс саласына жұмысқа орналасатындығы байқалады. ... ... ... ... сұраққа: құрылыс саласында - 38% көрсеткішті, қызмет көрсету саласында - 18% көрсеткішті, ауылшаруашылығында - 11% көрсеткішті және ... ... саны - 3% ... ... ... ... ... құрылыс саласында жұмыс жасайтындар. Яғни, олар ұсақ-түйек құрылыс шаруаларымен айналысатындар десе де болады.
Сурет 1. ... ... ... көпшілігі қандай салаға жиі орналасады (%)
Олардың көпшілігі Өзбекстан, Қырғызстан және аз бөлігі Тәжікстан азаматтары. Орта жасы 17-60 жас ... ер ... айта кету ... ... ... ... саласында білімі жоқ, бірақ үлкен тәжірибеге ие болып келеді. Олар жеке адамдар үшін үйлер, саяжайлар және т.б. ... ... ... Онда еңбек бөлінісі туралы сөз болмайды, құрылыс нысанында қандай жұмыс бөлігі тапсырылса, соны орындауға тиісті. ... сол ... ... ... ал ... ... ... жатқан толық аяқталмаған құрылыстарда демалып, тамақтанады. Сонымен бірге, олар 5-8 ... ... ... бөлініп жұмыс жасайды. Ол топтағылардың ішінде зейнеткерлер де кездеседі, мұның бірінші себебі, Қазақстанмен (ер адамдар 63 жаста) салыстырғанда ... ер ... ... 58 ... шығады. Екінші себебі, Өзбекстанда жұмыс жасайтын (зейнетақы алатын) ... ... ... ... ... яғни ... ... көлемі аз, әрі толық көлемде алмағандықтан оларға жұмыс жасаған тиімсіз болып саналады.
Еңбек мигранттарының ұсақ-түйек сауда-саттықпен ... ... 25-40 ... ер ... кішігірім наубайханаларда тандыр нан, самса пісіріп сатумен айналысатындар болып отыр.
Соңғы 7-8 жылда ... ... ... ... ... ... өсіп ... Оған қоса еңбек мигранттарының нақты көрсеткіші ресми статистикалық мәліметтерден әлдеқайда жоғары. Достастық аумағындағы мигранттардың негізгі ... ... ... ... Қазақстан мен Беларус Республикасы да еңбек миграциясы бойынша оң сальдоға ие. ... ... ... ... Дегенмен миграциялық процесс әрқашан екіжақты мазмұнға ие және мигранттар ... тек ... ... ғана ... оларды жөнелтуші елдің де мәселесі болып табылады. Аумақтарына мигранттар ағылған елдердің кәсіпорындары арзан жұмыс күшін ... өз ... ... ... жақсарту мен олардың біліктіліктерін жетілдіру ынталарын жоғалтады. Ал азаматтары жаппай басқа жаққа ағылған елдер білікті жұмыс күштерінен айрылады. Осы жағдайдағы ... ... - ... миграциясын жүйелеу, процеске мемлекеттердің әлеуметтік-экономикалық даму мүдделеріне жауап беретіндей орнықты және ұғынықты мазмұн беру ... ... ... ... жазу барысында анкеталық әдіспен қатар тереңдетілген сұхбат әдісі де жүргізілген болатын. Сұхбат базарда және жеке құрылыс нысандарында ... ... ... ... ... ... ... еңбек мигранттары қазақ халқына көршілес жатқан ел қырғыз азаматтары болып шықты. Атын нақты көрсеткенімізді қаламаған К. атты ... ... ... ... ... ... ... құрылыс нысанына өз мамандығы бойынша токарь болып орналасан. Алайда құрылыстың тоқтап қалуына ... ... ... ... ... ол, кез ... жұмысты атқара беретіндігін айтты. Елдегі жұмыссыздық осыған мәжбүрлер отыр, болмаса өз елімде нанымды туып ... ... көз ... едік, бұл жағдай бізге де балаларымызға да оңай тиіп жатқан жоқ. Бішкектен жырақтағы Баткен, Ош ... ... ... ... әрең ... ауылда жастар қалмаған. Қазір әр үйден кем дегенде бір адам жұмыс іздеп, Қазақстанға не Ресейге кеткен. деді ... бір М. ... ... өз ... ... ... ... жөн көрдік) атты қырғыз жігіті Ақтөбеде, кейіннен Алматыда үш жылдан аса жұмыс жасаған. - дейді ол.
Мұндай ... ... ... мен ... көз ... ... ... ағайындардың экономикасымен түсіндіруге болады. Жалпы ішкі өнімнің 80 пайызына дейін жеткен сыртқы қарыз біршама азайғанымен, ... ... ... ... ... ауыл ... саласы басым болғанмен күнкөріс деңгейі де төмен болып отыр.
Қырғыз Республикасынының миграция және еңбекпен қамту жөніндегі комитетінінің төрайымы ... ... ... ... ... ... берген сұхбатында, әлемдік дағдарыстың әсерінен Ресей мен Қазақстаннан қайтып келген гастарбайтерлер үлесі бір ... ... 10 ... ... ... Бірақ қайтып келгендермен қоса, кетіп жатқандардың да саны өсуде. 2010 жылдың 9 айында бір ғана Ресейге ... ... 430 мың ... ... кеткен. Себеп түсінікті, - дейді қырғыз мамандары, - ... ... адам тағы сол ... тап болады, әрі дәрігерлік көмек, мемлекеттік жәрдемақы секілді әлеуметтік құқықтарынан ... ... үшін ... ... ... ... ... Биыл қос елдің азаматтығы туралы мәселе шешіледі деп күтілуде. ... ... 100 ... ... қырғыз азаматы Ресейдің азаматтығын алған. Бұл жайт қырғыз билігін алаңдатпай қоймайды.
Тағы бір мәселе - ТМД ... ... ... етуге барған қырғыздардың бір бөлігінің құлдыққа түсуі. Олай болмаған күннің өзінде заңсыз еңбек мигранттарының жұмыс істеп ... ... ... ... болмайды. Екінші жағынан, қазір жұмыссыз қалған еңбек мигранттары жиі қылмысқа баратын болды. ... да ... ... ... ... қауіптілігі жөнінде насихат жұмыстары қолға алынып жатырдейді[52].
Қазақстандағы ішкі және сыртқы миграция мәселелері ... ... ... өзекті болып келеді. Бүкіләлемдік банк баяндамасы бойынша ҚР әлемдегі ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның әлемдегі территориялық орналасуының өзі әлемдік және аймақтық миграциялық процестерден шет ... ... ... ... және ... ... талдауы бойынша Қазақстан арзан жұмыс күшіне қарағанда сапалы, жоғары квалификациялы мамандарға мұқтаж. Мәселен, елімізге 2001 жылы 8737 маман ... 2004 жылы ... саны ... ... 2007 жылы ... ... саны үш ... өсіп 58810-ға жетті [53].
Статистика бойынша шетел мамандарының саны ... өсіп келе ... ... ... ... ... ... үлесі бойынша Түркия, Қытай, Ұлыбритания, Индия, Италия және Ресей мемлекеттері көшбасшы болып табылады. Бұл мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... күшінің 60%-70% пайызын құрайды. Мәселеге үңілсек, шетел мамандарының (жұмысшы күштерінің) басым көпшілігі құрылыс салаларында (2007 жылғы дағдарысқа дейін ... ... ... ... (2007 жылы 5444 ... ... ... екен. Келуші мамандардың басым көпшілігі инженер мамандықтарының иелері. Яғни, қара жұмысшы ... ... ... ... үшін ... келуі өте маңызды болып табылады. Бірақ, әлем қарыштап дамып жатқанда жоғарғы технологияларды меңгерген мамандарды шақырған абзал. Қазақстанда табыла ... ... ... ... ... ... дұрыс. Дамыған мемлекеттердің барлығы дерлік шетел мамандарын шақырғанда жоғарғы технологияны меңгерген мамандарды шақырады (құрылыс саласына шақыра ... ... ... ... ... ... Зерттеуді 2010 жылы зерттеу орталығы жүргізген. ... ... ... 30% ғана ... ... 57% бұл ... деп ... Ал, қалған 13% жауап беруге қиналған. Бұл - ... ... ... ... ... ту ... Қазақстан үшін ел азаматтарына шетелдік жұмыс күшінің мән-маңыздылығын түсіндірген дұрыс деп ойлаймын. Ал ... ... ... ... жалпы адамдық капиталына қарай шақыруды қолдаған респонденттер 55%; қарсы болғандар 23%; ... ... 22% ... ... қиналған. Мұндай жағдайды мемлекет ескеруі тиіс[54].
Қазақстанға шетелден жұмыс күші ... ... ... ... ... ... дұрыстау мақсатында ішкі миграциялық ағымдарға белсене қатысуда. Яғни, халықаралық миграция қатысушылары бір дамымаған аймақтан екінші дамыған ... ... ... ... ... сол ... экономикалық әлсіз аймақтан экономикалық қуатты аймаққа көшуді білдіреді. Мемлекет егемендігін жариялағаннан бергі уақытта ішкі миграциялық ағымдар белсенді ... ... Орта ... ... ішілік миграцияға жылына 350 000 адам қатысса, жалпы ел азаматтарының 5-6 миллионға жуығы миграциялық үдерістердің қатысушысы болған. Ішкі ... ... және ... ... ... қала-қала бағытында жүріп отыр. Оның негізгі себептері ауыл әлеуетінің әлсізденуінде жатыр. КСРО құлағаннан кейінгі ... ... ... тарады. Өңдіріс орындары жеке меншік қолдарға өтті. Соңында, ауылшаруашылығы түбегейлі әлсіреді. Есеңгіреп ... ... ... ... қалаларға жұмыс істеуге ағыла бастады (Алматы, Астана және өзге ірі қалалар). Сол уақытта ... көш әлі ... ... ... ... Ол көш ... және ... болуы мүмкін. Яғни, белгілі бір уақыт аралығында. Ал қанша уақытқа қалаларға барып жұмыс жасайтындығын нақты анықтау ... ... Ата ... ... ... ... көшіп-қонуға ерікті, құқылы деп жазылған.
Егер азаматтардың тұрғылықты мекеніңде жұмысы болмаса, ... ... ... ... ... ... ... өзіне ыңғайлы жерге көшетіні әлемдік тәжірибеден белгілі. Миграция заңдылығы бойынша миграцияға ең ақылды, еңбекке қабілетті адамдар түседі. ... ... бір ... ... ... һәм еңбекқор азамат өзге аймаққа кетіп жатса, сол аймақ үлкен капиталдан ... ... сөз. Осы ... әлеуметтанушылардың жүргізген зерттеуіне зер салсақ, соңғы уақытта ел азаматтарының басым көпшілігі ... ... ... ... Ал статистика агентігінің мәлеметіне сүйенсек 2004 жылы 386247 адам ішкі ... ... ... 2009 жылы 406251 адам ... [49].
Жоғарыда атап өткеніміздей,2010 жылы сол зерттеу орталығы ... ... мына ... назар аударсақ. Алғашқы және негізгі сұрақ ... ... ... ... ... ... ... бөлігі, яғни 73% ешқайда көшкісі келмейтінің айтқан. 2004 жылы ешқайда ... ... ... саны 58% ... Сұралғандардың төрттен бір бөлігі (23%) әр түрлі деңгейде (көшкім келеді бірақ, қашан білмеймін, көшкім ... ... ... көше ... ба?) өздерінің тұрақты мекенін ауыстырғысы келеді екен. ... ... ... 4% өзге жерге тұрақты түрде көшуге дайын екендігін айтқан. Мен бұл сұраққа жауап беруге қиналамын деген ... 4% ... ... ... ... көшкісі келетінін білу үшін деген сұраққа сұралған 23% ел ... 25% деп ... ... ... ... ... өңірлеріне көшкенді жөн санайды екен (47%). Жауап берушілердің 11% Еуропа және өзге алыс-жақын шетелдерге көшкенді ... ... ... ... ... әр ... ... көшіп келуші мигранттарға көзқарасы қандай екендігі сұралған. Нәтижесінде жаңадан келген мигранттарға жылы ... ... ... ... 50% ... ... респондеттердің 48% ішкі миграция қатысушыларына лоялъдылық танытса, сұралушылардың 47% сырттан келетін кәсіби жұмыс күшін дұрыс деп жауап ... ... өте ... болып отырған этникалық қазақтар мәселесі назар аударуды қажет етеді. Респонденттердің 48% оралмандардың келуін дұрыс деп ... ... ... ... ... ... танытқан (аталған мәселе оралмандардың адаптациясына кедергі факторлардың бірі ... ... ... сұралушыларды этникалық жағынан алғанда қазақ ұлтының мигранттарға позитивті қарайтындығы сұрау нәтижесінде анық болған.
Ендігі кезекте магистрлік диссертацияны жазу ... ... жеке ... ... нәтижелеріне 2 суретте берілген міләсеттер бойынша тоқталып, зерттеу орталығының жүргізген зерттеулерінің нәтижесімен салыстырмалы талдау жасап көрсек. ... -2. ... ... ... ... ... ... деген сұраққа респонденттердің басым бөлігі, яғни 32% - жоқ, ешқайда көшкім келмейді деп жауап берген. Осы ... 2004 ... 2010 жылы және 2011 жылы да ... ең көп ... ... ... келмейтіндігі туралы жауап берген. Яғни, алынған мәліметтерге қарап, халықтың қаншалықты әлеуметтік-экономикалық жағдайдың ... ... ... ... жағдайда өз елінде өмір сүргісі келетіндігі айқындалып отыр. Сонымен ... осы ... ... ... ... 28%; - 24%, - 16% деп ... ... деген сауал қойылған болатын. - 35%, - 32 %, - 19%, - 14 % ... ... ... Бұл сауалға байланысты талдау жасайтын болсақ, респонденттердің ... ... ... ... ... байқаймыз. Мәліметтер 3-ші суретте толығымен берілген.
Сурет 3. Егер тұрақты мекеніңізді ауыстырсаңыз, қандай жағдайға байланысты орын ауыстырар ... ... ... ... өсуі мен жұмыссыздық мәселесі сияқты бүгінгі күннің мәселесінен бұрын болашағы, яғни алдағы ұрпағының жағдайына көп ... ... ... орын ... ... айтқан. Мұның да өзіндік себебі бар болар, өйткені кез-келген адам дүниеге бала әкелгеннен кейін, баласының алдағы ... ... ... және ... деңгейі тұрақты жерде өмір сүргендігін қалайды. Сонымен бірге, әлеуметтік жағдайды көтеру мәселесі де екінші орынды иеленіп отырғандығын байқап отырмыз. ... ... ... ... ... ... - 44% және - 44% деп жауап ... Яғни ... ... ... ... ... ... миграциялануының себептері туралы ақпараты бар және бейхабарларының үлес ... тең ... ... отыр. дегендері 12%-ды құраған. ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қазақстанда заңсыз жүрген мигранттардың саны бейресми ақпараттар бойынша бір миллионнан асып жығылады. Аталған сан одан да көп ... ... ... ҚР ... ... ... Әлем тарихында миграция әсерінен тұтастай ұлттарды алып жаңа мемлекеттердің құрылғанын, белгілі бір титулды ... өз ... үлес ... азайып, орнына өзге ұлттар басып алғанын факт келтірмей-ақ білеміз. Ал біздің мемлекеттің адамдық ресурсы мен көрші мемлекеттердің ... ... ... қарағанда, біздің мемлекет үшін миграциялық саясатты мықтап қолға алу керек екендігі ... ... үшін ... ... ... ... ... мигранттар саяси тұрақтылықты бұзуға (Франция, Италия тәжірибелері), қылмыстың өсуіне, жергілікті халық пен мигранттар қайшылығын ... ... ... ... болуына, ұлттық еңбек нарығындағы дисбалансты бұзуға т.б. проблемаларға алып келетін топ ... ... ... мен ... ... көрсетіп отыр. Осындай негативті феноменмен еліміз өзінің мүмкіндігінше күресіп жатыр. Бірақ, қанша әрекет жасасақ та осы ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, 2006 жылы мигранттарды жаппай заңдастыру процесі ... ... ... ... 100 000 мигрантты заңдастырамыз деп болжаған. Нәтижесінде 2007 жылдың 9 қазанға дейін 142 941 ... ... арыз ... ... 141 950 ... Заңдастырылған мигранттардың басым көпшілігі келесі мемлекеттердің азаматтары болып табылады: Өзбекстан азаматтары - 101 743 (71,7%); ... ... - 19 854 (13,9%); ... ... - 9 494 (6,6%); ... ... - 4 111 (2,9%); өзге мемлекеттердің азаматтары 6 749 (4,7%). Мигранттардың басым көпшілігі құрылыс (95 943), қызмет көрсету (18 399) мен ауыл ... (12 965) ... ... Бұл - кезекті бір реттік акция. Мұндай күрес ... ұзақ ... ... ... тек ... ... бір ... көлемінде ғана шешуі мүмкін. Әлемнің дамыған мемлекеттерінде заңсыз миграция мәселесі мемлекет назарынан ешқашан түскен емес. ... ... ... заң шенберінде шешеді. Мемлекеттің мигранттарды мемлекет пен ұлт мүддесіне қолдана, жарата білу стратигиясы қалыптасқан. Сондықтан да, жүргізіліп отырған саясатының ... бар. Ал, ... ... ... ... дұрыс реттеу үшін ең алдымен заманауи Заң қабылдануы керек деп ойлаймын. Себебі, қолданыстағы заң уақыт талабына сай ... ... ... болды.
Қорытындалай келе, Қазақстандағы миграциялық ... ... мына ... ... деп ... миграцияның ұлттық қауіпсіздік санатындағы проблема екендігінде;
- бүгінгі еңбек миграциясын реттеудің, оны басқарудың әлсіздігі;
- ... ... ... ... ... мемлекетті саясатының қателігі;
- ұлттық еңбек нарығының миграциялық ағымнан өзгеріске ұшырауы.
Осы және өзге де көптеген мәселелер осы ... ... ... ... табылады. Жоғарыда атағандай, миграцияны тәжірибе жүзінде ... ... ... ... Оның ... ішкі ... ағым бүгінгі күннің өзекті мәселесі екендігін айтып өттік. Зерттеулер көрсетіп отырғандай ішкі миграцияның басты себептерінің бірі - ... ... ... ... Осы ... ... ғалымдардың пікірі бойынша келесідей іс-шараларды атқаруы керек:
- ауылдағы инфрақұрылымды ... ... ... нысандарды жетілдіріп, заманауи деңгейге жеткізу (мектеп, бала-бақша, емхана);
- жаңа заңда ішкі миграцияның мәселесін нақтылау және оның негізгі статусын ... ... ... ... концепциясын жасау.
Қазіргі уақыттағы еліміздің өзекті мәселелерінің бірі отырғаны ол ... ішкі ... ... ... ... Республикасы статистика агенттігінің мәліметтері бойынша әр жыл сайын 300 мың қазақстандық ел ішінде белсенді қозғалыста болады ... ... ... ... ... және облыс ішілік миграцияға қатысушылар 1991 жылдан бастап 2009 жылдар аралығында жалпы халықтың миграциясы ... 68,8 ... ... және ... ... ... 4,7 ... қазақстадық ел ішіндегі орын ауыстырушылар болған.
Ішкі миграцияның негізгі орын алы отырған жері Алматы және ... ... ... ... Ішкі миграцияның аз орын алған жерлеріне облыстық орталықтар, өндірістік аймақтар, яғни Оңтүстік астанамен салыстырғанда жұмысбастылық нарық көлемінің аз орналасқан ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың көпшілігі - ауылдық жерлердегі қазақтар, олар республика аумағындағы қалалар мен облыстық орталықтарға орын ауыстырады. Республика ... ішкі ... бір ... Қытайдан, Өзбекстаннан және Монғолиядан, сонымен бірге, экологиялық аймақтардан келгендер (Арал, ... ... Бұл ішкі ... ... өзіндік фактор ретінде Қазақстан қаласының бейнесін қалыптастыратын маңызды әсер ете алмайды.
Қазақстандағы ішкі миграция алдағы уақытта тек қана ... ... ... да бұл ... және оның ... ... зерттеу қажет.
Біріншіден, Қазақстан халқының ішкі миграциясы ... ... ... ... ... ... мәселелер кешені салдарынан туындаған заңды процесс болып табылады.
Ауылдық аймақтар мен ауылдық шаруашылықтың төмендеуі, республика аумақтарының диспропорционалды дамуы Қазақстанның ішкі ... ... ... бірге, ауыл халқының мәселелеріне билік басындағылардың назар аудармауы да, ішкі миграцияның артуына себепші болып отыр.
Қазіргі жағдайды ... ... ... ішкі ... ... тоқтату мүмкін емес. Экономикалық тұрғыда белгілі болып отырғандай ішкі миграция процесінің инерциясы сақталып қалады. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... да ... 40 пайызынан астамы ауылдық аймақтарда тұрады.Қазақстанның ауылдық территориясында жаңа экономикалық жүйе құру әрекеттері қажетті нәтижені көрсетпеді. Сондықтан да бұл ... шешу үшін ... ... ... мен ... ... ғана ... деңгейдегі жүйелі шаралар қабылдау қажет.
Ең біріншіден, ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағайын жақсартуға бағытталған заңды-құқықтық базаны дайындау мен қабылдау қажет.Сонымен қатар, ішкі миграция процесіне, оны ... ... ... ... ... ... ... қажет, себебі бұл ішкі мигранттар алдында тұрған күрделі мәселелерді, Алматы, Астана қалалары мен республиканың өндірістік орталықтарындағы ішкі ... ... ... ... ... ... шешуге көмектеседі.
Екіншіден, ішкі мигранттар болашақ Қазақстан қалаларының сыртқы келбетін өзгерте алатын, жаңа қазақ тілді ортаны қалыптастыратын және қоғамның ... ... және ... ... ықпал ете алатын қала мәдениетінің негізі болып табылды.
Бүгінгі күннің өзінде ішкі ... қала ... ... тілі мен ... ... қазақылануда. Сонымен бірге, бұл процесс күрделі және ... ... ... ... де ... де ... көрініс береді.
Бір жағынан, ішкі миграция кез келген қоғам дамуының объективті заңдылығы - ... ... ... ... (латын тілінен urbanus аударғанда қалалық дегенді білдіреді) бұл қоғам дамуындағы қалалардың рөлін көтеру процесі болып табылады.
Урбанизацияның алғышарттары - бұл ... ... ... олардың мәдени және саяси қызметтерінің дамуы, аймақтық еңбек бөлінісінің тереңдеуі. Урбанизация үшін ауыл халқының қалаларға ағылуы мен ауылдық ... мен ... кіші ... ірі ... қарай қозғалысының өсуі (жұмысқа, мәдени-тұрмыстық қажеттіліктер және т.б. бойынша).
Урбанизация процесі төмендегі 4 фактор бойынша жүріп отыр:
* қала халқының ... ... ... ... қалаларға;
* қала сыртындағы кең аймақтарды қалыптастыру (формирования широких пригородных зон);
* ауылдық жерден қалалық ... ... ... ... ... халықтың урбанизациясы қоғамдық пікір мен ғалымдардың зерттеуі ... ... ... өмір сүру үшін ... жағдайлармен қамтамасыз етумен байланысты қазіргі қоғамда орын алып отырған процесс.
Бір жағынан, урбанизация адам өмірінде тек позитивті ғана емес, ... ... ... де ... алып келуі мүмкін. Айта кететін болсақ, ауылдық аймақтардың деградациясына, денсаулық сақтауға, таза ауыз суға, экологиялық катастрофаларға және ... ... ... қол ... ... және тағы да басқа себептері.
Қазақстан жағдайында халық урбанизациясының өсуін анықтаушы факторы ретінде жағымсыз мотивтер орын алып отыр, яғни ауыл ... ... ... ішкі ... ... ... аймақтарындағы күрделі әлеуметтік-экономикалық жағдай ықпал етіп отыр. Қазақстанның аграрлық аймақтарындағы ... ... ... ... ... күйде қалуда,яғни ауылшаруашылығын дамытуға мемлекет тарапынан қолдаудың және ауылдағы банктік несиелеудің қол жетімсіздігі. Одан ... да ... ... бар, олар ... ... ... байланысты, нарықтағы ауылшаруашылық өнімін өндіруші мен тұтынушы арасындағы делдалдардың көптігі, сонымен бірге, біршама аралас мәселелер орын алуда. ... ... ... ... ... ... ешқандай шара қолданып отырған жоқ деп те айтуға болмайды. Мұндай жұмыстар мемлекеттік ... де, ... ... белсенді жүргізілуде.Мемлекеттің ауылшаруашылық кешенін реттеу жүйесі жан-жақты, ал оны жүзеге асыру шаралары әртүрлі бағыттарда орындалуда. ... ... ... бағдарламалар бойынша жұмыстар жүргізілуде: 2004-2010 жж. Қазақстан Республикасының ауылдық аймақтарын дамытудың ... ... ... жж. ... ... ... Министрлігінің Стратегиялық жоспары; 2009-2011 жж. Қазақстан Республикасының ауылшаруашылығы кешенінің тұрақты даму бойынша іс-шаралары кешені; 2002-2010 жж. ҚР ауылшаруашылық Министрлігінің ... Су ... ... ... мен ... ... әлемі мен ерекше қорғалатын табиғи аймақтар желісінің дамуы бойынша 2008-2010 жж. ҚР ... ... ... нақтырақ зерттейтін болсақ, көптеген бағдарламалар бір-бірінен алшақтатылған. Мемлекеттік реттеудің механизмдері мен құралдары ... бір ... ... ... ... ғана шешуден тұрады, ал бұл дегеніміз Қазақстанның ауылдық аймақтарындағы жағдайды түпкілікті өзгерте алмайды. Соңында бұл ... ... ... ... ... ... ие және ... жеке салаларын реттеуге бағытталған болып отыр.
Жоғарыда ... ... ... іс жүзінде ауылшаруашылық кешенімен бәсекеге қабілетті өнім өндірудіңтиімді жүйесін қалыптастыруға бағытталғаны 2004-2010 жж. Қазақстан Республикасының ауылдық аймақтарын дамытудың Мемлекеттік бағдарламасы ... ... ... ... да ... ... көтеруге қатысты көптеген мәселелер ашық күйінде қалуда. Мысалы, мына сұрақтарға әлі де ... ... жоқ: ... ... үшін ... қамтамасыз етудің қандай көлемі қажет? Ауылшаруашылық өнімінің құндылық құрылымы бүгінгі күні қалай қалыптасуда?
Осыдан келіп, аталған құжатта ауыл ... ... ... ... ... жазылмаса, нарықтық экономика жағдайындағы қазақстандық ауылшаруашылық өнімінің бәсекеге қабілеттілігі жоғарылауы мүмкін емес. Ауылшаруашылық өнімдерінің құндылығының төмендеуіне ... ... ... ... ... ... ауылдық аймақтарының дамуы туралы айту мүмкін емес.
Осы себептердің барлығы жыл сайын ауыл халқының кедей ... саны ... ... ... ... жоғарылауына ықпал етеді.
Еңбекке жарамды адамдардың жұмыс табуға қиын ауылшаруашылықты аймақтардағы адам басына шаққандағы төмен табыс көлемі мен жұмыссыздық ... ... ... жәй ғана ... ... ... бірге, орта және зейнет жасындағы адамдар зейнетақы мен кішігірім шаруашылық есебінде тұрмыстарын азды-көпті құрған болса, ауыл ... ... ... ... ... ... ... олардың жұмысқа орналасу мәселесін шешу іс жүзінде мүмкін емес. Қазақстан Республикасы статистика агнеттігінің мәліметтеріне көз жүгіртер болсақ, бөлімінде жұмыссыздықтың ең көп орын ... ... ... өнімдерін өндіретін, халықтың дәстүрлі түрде ауылшаруашылықпен айналысатын аграрлық облыстар екенін ажыратуға болады. ... 4. ... ... ... ... ... елдің солтүстігінде орналасқан Ақмола, Солтүстік-Қазақстан, Қостанай облыстары, мұнда жергілікті халықтың ... ... ... дақылдар өсірумен айналысады және еліміздің Оңтүстік елдері - Қызылорда, Оңтүстік-Қазақстан облыстары, мұнда халық дәстүрлі түрде күріш және ... ... ... ... ... ... ... айлық орта номиналды жалақы көлемінен байқауға болады. Қазақстан ... ... ... мәліметі бойынша ең төмен көрсеткіштер жоғарыда аталған республиканың аграрлық аймақтарында сақталып отыр, олар: Ақмола, Солтүстік-Қазақстан, Қостанай, Оңтүстік-Қазақстан, Қызылорда және Жамбыл ... [55, 8-9 ... 1. ҚР ... ... орта ... ... ... көлемі
1
Қазақстан Республикасы
61 378
2
Ақмола облысы
42 380
3
Ақтөбе облысы
54 640
4
Алматы облысы
45 ... ... ... Қазақстан облысы
59 682
7
Жамбыл облысы
41 275
8
Қарағанда облысы
53 883
9
Қостанай облысы
43 366
10
Қызылорда облысы
56 106
11
Маңғыстау облысы
91 951
12
Оңтүстік Қазақстан облысы
44 176
13
Павлодар ...
52 ... ... ...
40 ... ... облысы
49 870
16
Астана қаласы
90 856
17
Алматы қаласы
89 546
*Асанбаев М.Б. Анализ внутренних миграционных процессов: выводы, меры, реализации. Алматы: 2010. - ... ... ... ... ... ... ... көтеру мақсатындағы қажетті шаралардың, ауылдағы банктік несиелеудің жеткіліксіздігі, ауылшаруашылық өнімдерін нарыққа жеткізу ... ... ... ... ... мен ... ... делдалдық жүйесінің кең желісін атауға болады. Алайда, жоғарыда аталған мәселелердің ішінен ең ... және ... ... ... ... ... Оның себебі, ауылдағы жоғары туу деңгейінде де, ауылдың инфрақұрылымы көтерілмеуде, көптеген ауылдарда ірі ... ... жоқ десе де ... ал кіші және орта ... күнделікті қамтамасыз етіп отыратын жұмыс жасап тұрған ауылшаруашылық өндіріс орындары жоқ. Көптеген кішігірім ауылдардан халықтар көшіп кеткен немесе орнығып ... ... ... мәселелері бар.
2009 жылғы Қазақстан Республикасының ауылшаруашылық министрлігінің жүргізген мониторнигінің нәтижесі бойынша ауылдық аймақтардағы 200 мектеп құлау алдында тұр, 47 ... ... оқу ... 3-4 ... өткізіледі, 5412 денсаулық сақтау объектісі кішігірім орындарда орналасқан, 340 ауылдық жерлер тасымалданатын ауыз суды пайдаланады. Сонымен ... ... ... ... салада қызмет ететін мамандар жетіспеушілігі байқалады. Бұл, яғни мамандардың жетіспеушілігі денсаулық сақтау, білім, мәдениет және спорт саласындағы көрсетілетін қызметтер ... кері әсер ... Бұл ... шешу үшін жас ... ... ... жұмысқа шақыруға байланысты іс-шаралар жүргізілуі тиіс[55, 11-32 бб.].
бағдарламасы қабылданған болатын. Мұнда жастарды ... ... ... ... яғни ... көркейтуге, әлеуметтік дамуына үлес қосуына шақыру насихатталады. Сонымен ... ... оқу ... ... ... жас ... бір ... ақшалай сыйақы мен тұрғын үймен қамтамасыз етілу мүмкіндігі қарастырылған. Мұның өзі жастардың ауылда жұмыс жасауға деген қызығушылығын тудырады, себебі ... ... ... ... ету Қазақстанның кез келген аумақтарынада да өзекті мәселелердің бірі олып отыр.
Қазақстан ... № 111-IV Заңы ... ... ... ... үгіт-насихат жұмыстарын медиа-қорлармен, жастар саясатын үйлестіру қызметін ұйымдастыруға қатысатын органдармен өткізу мақсатында Қазақстан Республикасы Мәдениет және ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізілуде.
2011 жылдың 1 қаңтары мен 25 желтоқсан аралығында аудандық, (қалалық) жұмыспен ... және ... ... ... ... ауылды мекендерге тарту туралы 258 кештер өткізілді, сонымен қатар БАҚ беттерінде материалдар жарияланды, сыртқы жарнамалар жасалды, әлеуметтік ... ... ... ... ... орындарда ақпараттық стендтер орнатылған.
атты жоба қазақ елінің қазығы болған ауыл үшін де, жастар үшін де ... ... ... ... Бұл шара ... ... қолдауға бағытталған бұрынғы іс-қимылдарынан өзгеше маңызды болып отыр.Өйткені жоба ... ... ... ... одан тек ауыл ғана ... ... де, ұлтымыздың да ұтары көп.
Біріншіден, бүгін әлемді дағдарыс жайлап отыр. Қазақстан осы ... ... ... сәтті еңсере алды десек те, қауіптің ауылы алыстап кетті деуге әлі ерте. Осындай ... кеше ғана оқу ... ... ... мен ... оң-солын енді ғана ажырата бастаған ұйым, мекемелердің бірден қызметке алуға қиынсынатыны бар. Оның ... ... әлі ... ... созылатынын ешкім де дөп басып айта алмай отыр және айта алмайды да. Яғни студент ... ... ... соң, ... ала сала ... ... ұйым, мекемелерге жүгіре жөнелудің реті жоқ. Тіпті ... бола ... ... ... де ... ... тұрақтап қалу немесе тұрғын үй мәселесін шешу оңайға соқпайды. Өйткені қалалық жерлерде әсіресе жастарды ерекше қызықтыратын немесе жастардың сөзімен ... ... ... ... үйге қатысты проблемалар онсыз да жетерлік. Бұл бір.
Екіншіден, қалалы жерде жұмыс орындарына қатысты бақталастық та бар. Яғни, деп, ... ... ... да көп.
Ал ауылдық аймақтар білімі жоғары, көзқарасы кең, білікті мамандарға зәру. Бұл әсіресе білім саласына ... ... ... ... ... ... ... сияқты пәндер бойынша білікті мамандардың жетіспей отырғандығы жөнінде осы сала ... жиі ... ... ... ... ... ... ең үздік деген жоғары оқу орындарында білім алған ... бара ... нұр ... нұр ... ... Ауылға барған жас маман тек кадр мәселесінің шешілуіне ғана ықпал етіп ... ... өзге де ... ... береді. Айталық қазір ауылдық аймақтардағы ұйым, мекеме, мемлекеттік қызмет ... ... ... егде ... және ... ... кеңестік жүйенің тәрбиесін әбден сіңірген ағаларымыз отыр. Әрине ... ... ... мен ... ... ... жоққа шығаруға болмас және қызметке келген жас маман жұмыс ... ... ... асып ... деу де ... ... ... жаңалыққа жаны құмар жастардың өзі қызмет еткен салада да жаңа тың серпілістер жасайтынына сенім мол. Жалпы бұл бағытта тарқатып ... ... көп. ... ... ... аймақтарды қаншама пайыз компьютерлендірдік десек те ауыл ... ... ... ... жұмсаған сол машиналардың қарым-қабілеттерін толық пайдалана алмай отыр. Ал компьютердің алдында өзін ... ... ... ... оның мүмкіндіктерін сарқа пайдаланады. Бәлкім жастар арқылы компьютердің қыр-сырын терең меңгерушілердің саны да арта түсер. Бұдан жастар қызметке келген ұйым, ... ... ... да арта ... деп ... ...
Осы орайда айта кететін тағы бір мәселе, кеше ... ... ... ... ... ауылдың тыныс-тіршілігімен, ондағы халықтың мінез-құлқымен де таныс болғаны абзал. Өйткені бұл сол жастардың болашақтағы атқаратын қызметтері барысында ескерулері тиіс маңызды ... ... Ауыл ... ... ... араласқан азаматтардың бойында біршама қазақы мінез-құлық қалыптасып, қазаққа тән қасиеттер пайда бола бастайды. ... ... ... татқан қала жастары ертең шетелдік арзан әрі құнарсыз, кей жағдайда тіпті денсаулыққа пайдасынан гөрі зияны көп ... да ... ... Ал ана ... ... үшін ауыл таптырмас мектеп. Ауылға аттанған жастар үшін тұрғын үй алуға мүмкіндіктер жасалып, жеңілдікпен несиелер ... ... бұл ... бас ... ... да ... жоқ.
Расын айту керек, бүгінде біз әлемге өзімізді демократиялық жолмен ... келе ... ... ... ... деп мәлімдеп отырмыз. Кейде осы демократияның көрінісі тек Астана мен Алматыда ғана ма деген ойға ... ... ... ... ... ... ... тарап жатпағандықтан болар, бәлкім басқадай себептері бар шығар, әйтеуір ауылдың тыныс-тіршілігі кеңес одағы кезіндегі ... ... ... онда ... ... ... аграрлық сала, кәсіпкерлікті дамыту, білім, денсаулық сақтау салаларындағы реформаларды көруге болады. Ал азаматтық ... адам ... ... мәселелер ауылда әлі де болса қолдауды қажет ететінін ... де ... ... ... ... орай ... ... алған көзқарасы кең, көзі ашық азаматтар ауылға барса, ондағы демократиялық құндылықтардың қалыптасуына біршама ... ... ме ... де ой ... ...
Қорыта айтқанда, жастардың ауылдың тіршілігімен, ондағы халықтың өмірімен таныс болғаны дұрыс. Бүгінгі ауылда қызмет етіп ... жас ... ... ... отыратын басшы. Ол қабылданған шешімнің қалалық жерде қалай, ауылдық жерде қалай жүзеге асатынын білуі керек. Ауылдық аймақтың мүмкіндіктерімен жете ... ... оған ... ... ... ... және оның қалай бақылануы керектігін біледі және қызмет барысында осы мәселелерді ... ... Бұл ... істің талапқа сай әрі тиімді жүргізілуінің кепілі. Ауылдық аймақтағы ұйым, мекемелердегі ... ... мен ... ... ... ... маманды ғана тәжірибелі маман деп атауға болды. Ендеше жобасы кадр ... ... ... ... ... ... маңызы зор мәселелердің шешімін табуға ықпал ететіні сөзсіз.
Аталмыш жобаға байланысты Мемлекет басшысы тарапынан айтылған мәселелер студент жастардың көңілінен шыққан болуы ... ... ... ... ... осы кездің өзінде-ақ қолға алынып, студенттердің арасында ауылға аттануға ниет білдірушілер саны уақыт ... ... арта ... Алайда мұнда әлі жетілдіруді, толықтыруды қажет ететін мәселелер бар сияқты. ... ... ... ... қарағанда, ауылға барғысы келетін жастардың көбі ... ... ... ... ... жөн санайды. Ол әрине түсінікті де. Дегенмен, осылай болды екен деп, ... ... ... ... ... тыс ... ... Ол үшін мемлекет жоба аясында шалғай жатқан ауылдарға баратын жастарға өзге аймақтардан гөрі көбірек жеңілдіктер жасауы қажет сияқты[56].
Менің ойымша, бұл ... ... және ... жақтары да бар, мысалы, ауылдың жағдайын көтеруге жастардың көмегі, идеялары мен ... ... ... ... Ал жағымсыз жағына келетін болсақ, ауыл жағдайын көтеруге әлеуметтік нысандардың әкімшілік ... ... ... ... ... ... жоқ ... Сонымен қатар, бұл бағдарламаны ішкі миграцияны реттеудің ... жолы ... ... ... ... ... аталған ауыл өміріндегі өзгерістер жұмыссыз жастар контингентінің ауылдық жерлерден қалалар мен облыс орталықтарына ... ... ... ... ... Қазақстан жағдайында ауыл халқының қалаға орын ауыстыруына психологиялық фактор ықпал етеді. Ауыл халқы үшін ауыл ... өз ... ... ... ... экономикадан еркін нарыққа түпкілікті ауысу жағдайында адамдар қалаға көшуге ұмтылады және бұл ұмтылыс табиғи заңдылық. Сонымен ... ... өз ... ... ... ... республика бойынша ситуацияның тұрақсыздығын сипаттайды, ауылдық жерлерге қарағанда қалаларда жұмысқа орналастыру, тұрмысты түзету және басқа да әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешу ... ... ... мәселелерге қарамастан, экономиканың әртүрлі секторларында жұмысқа орналасу мүмкіндігі ... ... орта және кіші ... ... ... инфрақұрылымда, мемлекеттік қызмет жүйесінде, бюджеттік салаларда.Қалалар мен облыс орталықтарының осы мүмкіндіктері ауыл халқын тарту күші болып табылады. ... ... ... ... ... ... кезеңінде еркін нарық осы қалаларда белең алып отыр, мұнда тек жұмыспен қамтамсыз етілу ғана емес, сонымен бірге сапалы медицинаға, әлеуметтік ... ... ... және ... ... мәртебеге қол жеткізе алады. Ауылдарды тастап көптеген адамдар қалаларға ... ... ... және ... ... ... қалаларға немесе облыс орталықтарына көшіп келеді. Осылайша көше отырып, олар ірі ... мен ... ... шет ... бос ... ... ... бастайды. Осыған байланысты қысқаша 2006 жылы 14 шілдедегі Алматы қаласының Шаңырақ ықшам ауданында болған оқиғаға тоқтала кетсек. Бұл да ауылдық ... ... ... ... ... қамымен қаланың шет жақтарындағы бос жатқан жерлерді әртүрлі жолдарымен иемдене бастаған. ... ол ... үй ... ... деп ... ... бұзу ... бұйрықтар шығарылып, халық арасында қақтығыстар туғызған болатын.
Жоғарыда аталған ықшам ауданында орын алып ... ... ... егер ... аймақтардағы халық жұмыспенқамтылған және әлеуметтік жағдайы бірқалыпты болатын болсамұндай қақтығыстар орын алмас еді. Мұның ... ... ... отырған ішкі миграциясы десек қателеспеген болар едік.
Миграциялық ситуацияны талдай келе, ауылдық аймақтардың қалаларға ішкі миграция жасауының себебін 1991 ... ауыл ... күрт ... ... болады. Ауылшаруашылығының күрт төмендеуі ауылдықтардың әлеуметтік жағдайының да әлсіреуіне және Қазақстан экономикасының төмендеуіне де алып ... Бұл ... ... ... аяқ асты ... түсіндіруге болады. Үйреншікті өндірістік-инфрақұрылымдық байланысты бұрынғы бірлескен республикалармен үзу, жоспарлы экономикадан нарықтыққа ауысы және басқа да аралас қиындықтар, Қазақстандағы миграциялық ... ... ... ... әсер ... Осы 1991 жылы ... ... жаппай миграциялық процесі орын алғандығы байқалады. Ол ... ... ішкі ... жарты миллиондай адам қатысқан болатын.
1992-1995 жылдар аралығында ішкі миграция белсенділігінің төмендегені ... Жыл ... ішкі ... ... саны 300, 000 - 400, 000 аралығында тұратағаны сипатталады.
1996-2003 жылдары ауылдық мигранттардың санын экологиялық аймақтардан (Арал және ... ... ... ... ... ... да, жыл ... ішкі миграция 300 000-ден асқан жоқ.
2003 жылдан бастап ауылдық аймақтардан ... ішкі ... ... ... ... түрде күшіне ене бастады, бұл мемлекеттің жаңа аграрлық саясатымен байланысты деуге болады. Яғни, 2003 жылы ... жаңа ... ол ... және ... ... жерлерге жеке меншікті заңдастыруға бағытталғанболатын. Мұндай жер кодексін қабылдау арқылы ауылдық инфрақұрылымды дамытудағы тиімділік күтілген ... ... ... ... көрініс тапты, яғни ауылдық аймақтардағы әлеуметтік-экономикалық жағдайды мейлінше күрделендіріп жіберді. Ауылдардағы жер мәселесіне қатынасын реттеуде өте күрделеніп кетті, себебі бұл ... ауыл ... ... ... кері әсерін тигізді. ҚР статистика Агенттігінің мәліметі бойынша Қазақстандағы ішкі миграцияның ... ... 2004 жылы ... Бұл ... ... 2-ші ... көре аламыз[57, 16 б.].
2 кесте. Қазақстан Республикасының 1991-2010 жылдар аралығындағы ішкі миграциясы динамикасы*
Жылдар
ішкі миграция
соның ішінде
аймақ аралық
аймақтық
1
2
3
4
1991
431 262
155 ... ... ... 094
225 262
1993
347 652
134 445
213 207
1994
327 323
131 002
196 321
1995
304 ... ... ... ... ... ... 569
81 060
123 509
1998
228 610
96 973
131 637
1999
232 427
131 815
100 612
2000
276 699
145 903
130 796
2001
271 723
136 390
135 338
2002
269 092
103 ... ... ... 646
184 112
2004
317 928
127 474
190 454
2005
298 627
131 012
167 615
2006
295 057
131 303
163 754
2007
311 740
139 542
172 198
2008
344 373
157 974
186 399
2009
347 415
148 712
198703
2010
364 322
152 ... ... ... ... ... Статистикалық жинағы. - Астана, 2010. - 16 бет. ... Жер ... ... ... ҚР ... Н.Ә. ... ... баяндамасында төмендегідей негізгі сәттерге тоқталды, жер реформасы мен жерге деген жекеменшікті енгізуді логикалық нәтижеге жеткізу қажет, себебі бұл өркениеттік нарыққа ... жол деп ... ... ... ... ... ауылдарды қайта қалыптастырудың негізгі критерилері мен оларды жүзеге асыру шектері, жер реформасын алға ... ... ... отыр.
Осылайша, жерге жеке меншікті енгізу, нарықтық қатынас үшін қалыпты жағдай, ... ... ... болды. Егер қаржылық мүмкіндіктер тұрғысынан қарайтын болсақ (несиелеу, қаржыны көбейту), ол жалға алушыларға қарағанда ... ... ... ... ... ... ... барлығы ірі және орта ауылшаруашылық орындарымен кіші және фермерлік шарушылықтарды ығыстырып ... алып ... ... ірі ... кіші субъектілерді жұтып қойуының астарында объективті процесс жатыр. Яғни, жаңа меншік иесі, белсенді түрде кәсіпорынға нарықтық басқару әдістерін енгізеді, жаңа ... ... ... жер ... мен мал өсіруде рационалды технологияларды пайдалануға ұмтылады. ... ... ... ... ... ... ...
Осы алға жылжулардың барлығы ауылдық аймақтардағы крестяндық шаруашылықтардың ... және ауыл ... ... ... ету ... ... түседі. Ауылшаруашылық өнімінің тиімді әдісін енгізуде енбекпен қамтамасыз етілмегендер, шамамен 3 млн. адамға жуық болған. Жұмыспен қамтамасыз етуде аграрлық сектордың ... ... ... ... заңның келесі бір мәселесі, ауыл тұрғындары мен ауылшаруашылық өндірушілері үшін пайдасы жоғары десе де, іс ... жаңа жер ... заң ... кіші және орта ... ... айырды. Себебі жергілікті әкімшілік билік органдары ауылшаруашылық мәдениетіндегі өндірістің бәсекелестігін қолдайды. Ал бұл, өз ... кіші және орта ... ... ... ... әкеп соғады. Айта кету керек, осы жағдайда көптеген кіші өндірушілер ... ... ал орта ... жабылу немесе ірі монополистермен бірігу алдында тұр десе де ... ... ірі ... ... ... ... органдарымен және аймақтық элиталармен байланысы бар адамдар өкілдері болып табылады. Ауылшаруашылық өнімдерін ірі өндіруші бола отырып, олар бұл ... ... ... ие болады. Қорыта айтатын болсақ, заңдағы ауыл тұрғындарының құқықтары мен ... ... ... ... заң ірі ... өнімін өндірушілер пайдасына шешіліп отыр.
Сонымен бірге, жер кодексін қабылдау ауылдық аймақтардың дамуының жаңа моделіне біртіндеп ауысуы үшін жағдай жасады. Ауыл ... өз ... ірі ... бергендіктен, ол жерден толығымен шығып кетуге немесе оны қайтарып алуға мүмкіндіктері болмайды. Яғни, көптеген ауыл адамдары жалдамалы жұмыскерге айналды, ал ... ... ... сипатқа ғана ие болып отыр. Құқықтық сауаттылықтың жоқтығы, азаматтық белсеніліктің төмендігі мен әділ сот ... ... ... орын алып ... ... ... ...
Осылайша, бүгінгі күні ауылдық аймақтардың жағдайының төмендеуіне байланысты ауыл адамдары қалалар мен облыс ... ... ... ... ... де, ... сол жерлерде қалып қояды.
Ішкі миграция процесін ... бір ... ... тоқтату мүмкін емес, себебі мұнда ауылдық аймақтардың үлкен әлеуметтік-экономикалық ... ... ... да ішкі ... ... ... бір ғана ... жеткіліксіз. Халықтың өмір сүруін жақсарту үшін олардың өмір сүріп жатқан ... ... ... ... қажет, себебі олар өздері өмірге келген жерлерімен өте тығыз байланысты. Жыл сайынғы ішкі миграцияның өсуіне қарамастан, ауылдық жерлердегі өмір ... ... саны 40 ... құрап отыр.
Қазақстан Республикасы статистика Агенттігінің мәліметі бойынша 1991 жылы барлық ... ... ... ... ауыл ... 42%-ды, ал қала халқы 57,3%-ды құраған. 2008 жылы ауыл халқы 46,9%-ды, ал қала халқы 53,1%-ды құрады, ал 2009 жылы ауыл ... ... ал қала ... ... ... Нақты мәліметтерді төмендегі 3-кестеден көре аламыз[57, 13 б.].
* кесте. 1991-2009 жылдар аралығындағы Қазақстан Республикасы халқы*
Жылдар
Барлық халық,
мың адам
Соның ... ... % ...
ауыл
1
2
3
4
5
6
1991
16 358,2
9 366,9
6 991,3
57,3
42,7
1992
16 451,7
9 404,0
7 047,7
57,2
42,8
1993
16 426,5
9 343,2
7 083,3
56,9
43,1
1994
16 334,9
9 162,6
7 172,3
56,1
43,9
1995
15 956,7
8 884,4
7 072,3
55,7
44,3
1996
15 675,8
8 ... ... ... ... 845,4
55,8
44,2
1998
15 188,2
8 499,4
6 688,8
56,0
44,0
1999
14 955,1
8 414,5
6 540,6
56,3
43,7
2000
14 901,6
8 397,5
6 504,1
56,4
46,6
2001
14 865,6
8 413,4
6 452,2
56,6
43,4
2002
14 851,1
8 429,4
6 421,7
56,8
43,2
2003
14 866,8
8 ... ... ... ... ... ... ... 46,1
57,1
42,9
2006
15 219,3
8 696,5
6 522,8
57,1
42,9
2007
15 396,6
8 265,9
7 305,6
53,1
46,9
2008
15 ... ... ... ... ... ... Республикасы статистика Агенттігінің Статистикалық жинағы. - Астана, 2009. - 13 бет. ... ... ... ... ... 2-ші суреттен көріп отырғанымыздай халықтың ішкі миграциясының басты себебі, ол елдегі жұмыс орнының жоқ ... ... атап ... ірі және ... кіші ауылшаруашылық өнім өндіруші кәсіпорындар мен шаруашылықтардың жабылуы осыкөрсеткіштерге дәлел бола алады деп ойлаймын.
Сонымен ... ... ... ішкі еңбек миграция мәселесінің өзектілігінің деңгейін анықтау барысында репонденттерге деген сұрақ ... ... 5-ші ... ... аударыңыз.
Сурет 5. Ішкі миграцияның басты себептері не деп ойлайсыз? (% өлшемде)
Зерттеу нәтижесі көрсетіп отырғандай халықтың ішкі ... ... ... ... - 32%, жұмыс орнының жоқ болуына байланысты дегенді - 36%, ... аз ... - 22%, және ... ... ... ... орын ... байланысты деген жауапты респонденттердің - 10% көрсеткен.
Төмендегі 6-ші суреттен көріп отырғанымыздай Қазақстандағы ішкі еңбек миграциясының өзектілік деңгейі өте ... ... - 34 % ... ... Мұндай көрсеткішке тағы қайталап айта кететіміз ол ең басты мәселе халықтың еңбекпен қамтамасыз етілуі болып отыр. Бұл ... ... ... 2-ші ... анықтама берілген болатын. Орташа деңгейде - 29%, төмен деңгейде - 22%, ал ... ... ... деп ... - 15% көрсеткішті белгілегендігін көріп отырмыз.
Сурет 6.
Егер, ... ... ... немесе республиканың облыс орталықтарына көшуден қашып құтыла алмайтын процесс дейтін ... онда ... АҚШ пен ... Еуропанын әдістерін басшылыққа алу керек деп ойлаймын. Бұл елдерде өз кезегінде мемлекеттік деңгейде урбанизация бойынша жеке бағдарлама дайындалған болатын. Бұл ... орын ... ... ... ... мен ... жаңа жұмыс орындарын құру, сонымен бірге ауыл мигранттарын қала жағдайында қайта, жоспарлы және ... ... ... болатын.
Бұлай болмаған жағайда ауылдық аймақтардағы ситуация жақсармайды және Қазақстанның аграрлық аймақтары өмір сүруге тиімді деп ... да ... ... көшу ... жыл сайын өсіп отырады. Бұл жағайда ішкі ... ... тек ... ... ғана ... бүкіл Қазақстан Республикасының өзекті мәселесі болып табылады. ... да, оны ... ... ... ... ... ... деңгейінде шешу қажет[58].
Ішкі және сыртқы миграцияның қазіргі таңдағы қоғамда алатын орнын жеке әлеуметтанулық ... ... ... ... ... 7-ші суретте берілген мәліметтері арқылы сипаттауға болады. ... ... ... ... ... ... ... Яғни, Қазақстандағы сыртқы миграция көлемі - 34% көрсеткен, ішкі ... - 18%, ... ... ... дегенді - 30%, жауап беруге қиналамын дегенді халықтың - 18%белгілеген.
Сурет 7. Сіздің ойыңызша Қазақстанда ішкі ... ... ... ба, әлде ... ... ... басым ба? (% өлшемде)
Бұл жерден көретініміз еліміздегі ... ... ... жоғары екендігін көреміз. Яғни, сыртқы миграция дегеніміз бұл еңбек мигранттарының Қазақстаннан тыс ... ... ... ... ... атап ... ... мигранттарын еліміздің кез келген салаларынан кездестіруге болады.
+ Еңбек миграциясының еңбек ... ... ... бір деңгейде қазақстадық еңбек нарығындағы миграциялық ағымның күрделене түсуіне шетелден келген жұмыс күші әсер етуде. Мемлекеттер арасындағы миграциялық ... ... ... ... ... және Қырғызстанның байланысы тығыз болып отыр. Осы елдердің ішінен Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 2009 жылы ... 64 199 адам келген. Соған сәйкес еңбекке жарамды иммигранттардың 70 пайызын құраған.
Қазіргі кездегі Қазақстандағы еңбек миграциясы заңсыз сипатқа ие (тек қана ... ... ... ... ... шетелдік мамандар заңды түрде миграцияланады), бұл елдің қауіпсіздігіне кері әсерін тигізетін мәселелері де бар.
Орталық Азия елдерінен ... ... ... миграциясының өсу себебі Қазақстан мен республиканың басқа да аймақтарының арасындағы ... ... ... ... табылады. Қазақстан еңбек нарығы Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан, Түркіменстан мен Қытай үшін тартымды болуда. Орталық Азия елдерінен Қазақстанға ... ... саны ... ... ... ... ... болып отыр. Шамамен есептеу бойынша жыл бойы республикаға 700 мыңнан астам шетелдіктер, олардың көпшілігі 600 мыңы ТМД ... ... ... жыл сайын заңсыз мигранттардың саны артуда.
Қазақстанға орталық азиядан келетін заңсыз еңбек мигранттарын үш ... ... ... ... ... ... ... келетіндер, яғни таңертең поездармен, автокөліктермен немесе басқа да транспорттармен жеміс пен ... алып ... ... үйлеріне қайтатындар.
Екінші топқа мезгілдік жұмысшылар. Оларға құрылысшылар, ... мал ... егін ... және т.б. ... ... ... азаматтары жатады, олар ұзақ уақыт бойы белгілі бір территорияда ... ұсақ ... ... әртүрлі түрлерімен айналысатындар.
Егер алғашқы екеуі толығымен жалдамалы жұмыс атқарып, жұмыс ... ... ... ... өз бетімен жұмыс жасайтын заңсыз шетелдіктерді құрайды, олар отандық кәсіпкерліктің төменгі сатысын ... ... ... ... еңбек миграциясыныңішкі еңбек нарығына кері әсерін келесі ... ... ...
Біріншіден, миграция республиканың оңтүстік аймағына экономикалық қысымның жоғарылауына алып келеді. Көрші елдерден келетін заңды және заңсыз еңбек мигранттарының ... ... ... ... ірі ... мен ... аймақтарында орналасады. Негізінен заңды еңбек мигранттары Оңтүстік-Қазақстан, Алматы және Маңғыстау облыстарында орналасқан. Сонымен бірге, елдің оңтүстік аймақтарына ... ... ... ... ... ... ... жалпы санынан 30% экономикалық белсендірек бөлігі келеді.
Қазақстанның оңтүстігінің де аймақтық экономикасы осындай трансформацияны ... ... ... тек ... қана ... ... да жалпы эконмикасы осыдай жағдайда. Алайда, халықтың көп орналасуы (баса облыстармен салыстырғанда), ауыл халқының көп болуы, ... ... өсім - ... ... ... ... ... жоғарылатады. Сонымен қатар, мигранттардың белгілі бір территорияға ... тыс ... ... және ... ... ... ... мүмкін және келесілерге алып келеді:
* халықты әлеуметтік дифференциациялаудың қосымша факторлары;
* оның жаңа бөліктерінің маргинализациялану ... ... ... ... ... қалған топтардың жағдайының одан әрі төмендеуі;
* маргиналды топтар арасында протесттік жағдайлардың туындауы;
* потенциалды қақтығыстар орталықтарының пайда болуы.
Жалпы, қазақстанға заңсыз мигранттардың ... ... ... ... ... ... халықтың әлеуметтік-конмикалық жағдайын одан әрі төмендетеді және әлеуметтік қысымның жоғарылауына алып келеді. ... ... Азия ... ... ... салдарынан (әсіресе, заңсыз еңбек миграциясы) оңтүстік облыстар мен ірі қалалардың экономика саласында жұмыс ... ... ... жоғарылауда. Оңтүстік аймақтардағы жұмысбасты халықтың 50% өз-өзін жұмыспен қамтушылар құрайды. Олардың басты бөлігі ауылшаруашылығында, сонымен бірге, бөлшек саудада және ... және ... ... ... түрлерімен айналысады.
Оңтүстік аймақтардағы заңсыз еңбек мигранттары жоғарыда аталған салалар бойынша өздерін жұмыспен қамтуға ... ... ... ... ... ... мигранттарының Қазақстандағы негізгі еңбек саласы ол құрылыс (негізінен жеке оъектілерде) және ... ... ... өсіру, мақта, жеміс, табак және т.б. өнімдер жинау).
Үшіншіден, еңбек мигранттары жергілікті еңбек нарығының бағалық конъюктурасының ... ... ... Жалақыға және еңбек жағдайына заңсыз еңбек мигранттары белгілі бір талаптар қоймайды. Сондықтан да өз елдеріндегі жұмыссыздар саны жоғары болса да, ... ... ... ... мигранттарын жұмысқа алады. Жалпы есеппен алғанда олардың еңбек жалақысының айырмашылығы, яғни жергілікті және шетелдік жұмыс күшінің ... 50%-ға ... ...
Толығырақ тоқталатын болсақ, заңсыз еңбек мигранттарының ... ... ... кіріс көлемі жан басына шаққанда өте төмен деңгейді көрсетеді. 2009 жылғы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... қаржылай кірістің ең төменгі деңгейі еліміздің Жамбыл және Оңтүстік-Қазақстан облысарында байқалған. Жоғарыда ... ... ... ... еңбек мигранттары жергілікті халықтың әлеуметтік және экономикалық мәселелері мен басқа да әртүрлі қиындықтарына себепші болады.
Төртіншіден, заңсыз ... ... ... жоқ ... күшінің санының көбейуіне алып келеді. Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздардың көпшілігін 60% жұысшы ... оның нақ ... ... жоқ жұмысшылар. Сонымен бірге, Қазақстанға Орталық Азиядан ұсақ шаруамен айналысатындар, біліктілігі төмен, арнайы және жоғары білімі жоқ жұмысшыларда келеді. ... ... ... мен ... ... деген дефицит, біліктілігі жоқ еңбек мигранттарының жоғарылау ... ... ... дамуындағы негативті қозғалыстардың туындауына алып келуі мүмкін.
Бесіншіден, заңсыз еңбек мигранттарының ағылуы көлеңкелі сектордың дамуына ықпалын тигізеді. Жалпы заңсыз ... ... ... ... ... қызмет көрсететін бейресми еңбек нарығындағы жұмысбастылыққа ұмтылады, себебі, ол біріншіден өз мәртебелерін заңдастыруды қажет етпейді, ... тез ... ... ... жағдайға жетуге мүмкіндік береді. Бұдан шығатын қорытынды салықтан қашу арқылы пайда табу дегенді білдіреді. ... заң ... ... ... іс-әрекетін бақылау саласындағы жетіспеушіліктері салықтық есепке бағынбайтын объектілердің өсуіне алып ... ... ... ... ... ... ... міндетті салықты төлемейді.
Заңсыз еңбек мигранттарын пайдалану көп жағдайда кіші және орта ... ... ... ... кіші және орта ... ... ... еңбек мигранттарын пайдалану жоғары орындарға ие болып отырған ірі кәсіпорындар да кездеседі. Айта ... ... ... ... ірі ... ... Түркияның тіркеуі жоқ 21 азаматы табылған. Мұнай өндіру және оның қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... және ... да елдерден келгендер тіркелген.
Қырғызстан мен ... ... ... ... ... бір жағынан Қазақстан мен Қырғызстанның, қытайлық мигранттар үшін ... ... етіп ... ... ... азаматтарының еңбек іс-әрекеттерінің көлемін бағалаудың негізгі көрсеткіші ... ... ... бұл ... жоғарылауы байқалуда (74,3 млн долл. - 2000 ж., 143,3 млн долл. - 2001 ж., 286,2 млн ... - 2002 ж., 421 млн ... - 2003 ж. және 805,8 млн ... - 2004 ж.). ... ... ... ақша ... өсу тенденциясы сақталуда. Яғни, бұл көрсеткіштердің 90% Қазақстан нарығында сауда жасайтын қытай жұмысшылар мен бизнесмендерінің аударымдары құрайды. ... жылы ... - ... ... ... ... 22,5 ... долларына ие болды. Бұл мәселе Қазастанға да қатысты болып ... ... ... ... өз ... ақша аударымын жүзеге асырады. 2005 жылды есімізге түсірсек ... ... ... ... мен ... және ... ұйымдастыру Агенттігі Қытай Банкіне физикалық тұлғалардың ақша аударымдарын жүзеге асыруға 6 айға лицензияны ... ... ... қабылдаған, КНР азаматы өзінің тарихи отанына 3,7 млн ... ... ақша ... ... ... ... ... саудалық-кәсіпкерлік іс-әрекет нәтижесінде түскен табыстан салық төлемеу фактісі ... ... ... күні ... ... схема бойынша салық төлемеу ықтималдығы жоғары болып отыр. Нәтижесінде салық түрінде ... ... ... ... ... миллиардтаған теңгені мемлекеттік бюджет жыл сайын толық есептемейді.
Жалпы мұндай деңгейдегі миграция қабылдаушы тарап үшін, баспана мен жергілікті еңбек нарығындағы ... ... және ... ... ... ... ... монополизациялануына, яғни индивидуалды және топтық қауіпсіздік тудыруы мүмкін.
Ал, сыртқы миграциялық фактордан туындап отырған капиталды шетелге ... ... ... ... Қазақсанға ішкі экономикалық және қаржылық позицияларындағы қауіптің төніп тұрғандығын көрсетеді.
Билік тарапынан бұл мәселеге қаншалықты көңіл бөлініп, шара қолданылса да әлі ... ... ... ... тапқан жоқ десе де болады.
Сурет - 8. Жыл ... елге ... ... ... ... ... ... келуіне көзқарасыңыз қандай?
8-ші суреттен көріп отырғанымыздай респонденттердің көпшілігі еңбек мигранттарының келуі өз мамандарымыздың ... ... ... ... яғни - 36% ... Ел экономикасын көтеруге септігін тигізеді дегенді сұралғандардың - 26%, келіспеймін жергілікті өз мамандарымыз да жеткілікті дегенді - 22%, ал ... ... ... деп ... - 16% ... ... жерден көретініміз, қоғамның барлық салаларына қажетті мамандарды болашаққа сенімділігін арттыру үшін, алдағы уақытта қоғам үшін еңбек етуге ұмтылысын жоғарылату үшін, ... ... ... жүргізу қажет. Себебі, көп жағдайда жергілікті мамандардың әлеуметттік мәртебесі шетелден келген мамандармен салыстырғанда ... ... ... ... ... - 9. Еңбек мигрциясының қоғамға тигізетін кері әсері бар деп ... ... ... ... ... сай ... деген сұрақ қойылған болатын. Жоғарыдағы 9-ші суреттен көріп отырғанымыздай деген бөлігі 38%-ды құрап отыр. Бұл көрсеткіштен көретініміз, ... ... ... ... ... ... ... ең біріншіден еліміздің экономикасына үлкен күш түсіретіндігі байқалып отыр. Яғни, олардың Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... ... ... шетелге алып кететіні көрінуде. Егер сол іс-әрекетпен кез келген жергілікті халық айналысатын болса, мұндай жағдайдан ешқандай қорқыныш болмас еді.
- ... ... ... 24% ... Бұл ... әр жеке ... ... көзқарасын байқауға болады. Себебі, көп жағдайда еліміздің қажетті салаларында білікті мамандар жетіспеушілік факторлары да байқалады. Ал, осы кемшіліктердің орнын толтыруда ... ... ... ... ... ... да, респонденттердің арасында мұндай процесс кері әсерін ... ... де ...
- 26%. Бұл көрсеткіш те төмен көрсеткіш ... ... ... ... ... келіп, жұмыс таба алмаған ішкі немесе сыртқы еңбек ... нан ... ... ... ... мүмкін. Яғни, ұрып-соғып, тартып алу, зорлық көрсету немесе адамдарды ... ... ... бару. Мұндай девиантты мінез-құлықты іс-әрекеттер тек мигранттың өзіне ғана ... ... ... ... орын алып отырған қоғамға да кері әсерін тигізеді және қоғамның тыныштығын бұзады. Тағы бір факторына жоғарыда тоқталып ... ол ... ... қашу ... ... ... Бұл да ... заңға қарама-қарсы іс-әрекет, яғни қылмыс болып табылады.
- деген жауапқа респонденттердің - 12% белгілеген. Бұл мәселеге де ... ... ... ... ... кездегі қоғамдағы жұмыссыздықтың деңгейі баршаға мәлім. Осындай жағдайда да еліміздегі кәсіпкерлер немесе жеке меншік иелері шетелден келген жұмысшыларды ... ... ... ... келген еңбек мигранттарының жұмыс берушілерге қоятын талаптары өте төмен. Сондықтан да, олар ... аз ... ... көп ... қажет етпейтін еңбек мигранттарын алады да, отандық азаматтар жұмыссыз болып қала береді. Бұл мәселе көбінесе заңсыз еңбек мигранттарына қатысты болып ... Ал, ... ... ... ... ... болсақ, мұнда да жағдай осы шамалас. Бірақ, ... ... ... еңбек мигранты жергілікті мамандарға қарағанда біліктілігі жоғары деп саналады да, жалақы көлемі шетелдік деңгейдегі өлшеммен төленеді.
Енді кезекте ... ... ... ... талдап көрсек. Бұл мәселе әрине, қоғамдағы барлық салаларда бірдей емес. Нақты айтатын болсақ, ірі өндіріс орындары, мұнай-газ ... және т.б. ... ... ... ... ... ... өндіру құрылғылары шетелден арнайы тапсырыспен алынады. Сондықтан да оларға арнайы мамандар қажет. Аталған салаларда шындығында да біліктілігі жоғары мамандар ... ... да ол ... ... ... ... Осылайша жергілікті халықтың бір маманы жұмыссыз қалады. Егер мемлекет тарапынан, жергілікті ... ... ... ... ... болатын болса, оның өнімін бірнеше реттік өсіммен алуға мүмкіндік туындайды деп ойлаймын. Сонымен бірге, ... ... ... да ҚР ... заңына сай, жалақы көлеміне белгілі бір талаптар мен шектеулер қойылуы тиіс ... ... ... ...
2.3 ... еңбек миграциясын реттеудің механизмдері және оларды жетілдіру нормалары
Қазақстандағы еңбек миграциясын реттеудің механизмдері және оларды жетілдіру нормалары ... ... ... қолданылып, жүзеге асырылуда. Нақтырақ тоқталатын болсақ, Қазақстандағы ... ... ... жаңа ... ... асатын болады
Бұл туралы ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Гүлшара Әбдіхалықовамәлімдесіне тоқтала кетсек. Бүгінгі күні ... ... ... жаңа ... ... құжат елдің геосаяси мүдделерін жүзеге асыруға, әлеуметтік дамуға, ұлттық консолидацияны, қауіпсіздік пен тұрақтылықты ... ... ... ... жаңа ... ... миграциясын басқаруда да қолданылуда.
Біріншіден, еңбекші-мигранттарын қабылдаудың 3 санаты көзделуде. Атап айтқанда, елде жүріп-тұру мен еңбекпен ... ... ... қолданылатын шетелдік жұмысшылар, маусымдық шетелдік жұмысшылар және бизнес-мигранттар деп ... ... ... ... ... ... қатар елдік және салалық квоталар, сондай-ақ басымдықты жобаларға деген квоталар белгіленетін болады. Бұл ... ... ... ... және Үкімет басымдық танытқан жекелеген салалардың еңбек ресурстарына деген қажеттілікті қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Еңбекші-мигранттарға деген ... ... ... есебінен қанағаттандыру мүмкін болмауына орай, жоғары білікті мамандарды тартуға айрықша ... ... ... ... ... жұмысқа тарту туралы рұқсатнама Үкімет анықтайтын тізім негізінде ғана беріліп отырады.
Қазақстандағы еңбек миграциясын реттеудің механизмдері және оларды жетілдіру жолдары ретіндедайындалуда..Министрдің ... 2011 жылы ... ... орындарын құруға және жастар практикасын ұйымдастыруға 6,3 млрд. теңге жұмсалып, ... ... 52,7 мың ... орны құрылатыны күтіледі. Сондай-ақ биылғы жылы еліміздегі 67 мың ... ... ... 8 ... ... ... көзделіп отыр[59].
Миграцияға мемлекеттің ықпал ету әдістері тікелей де, жанама да ... ... ... ... ... ... ... тиімсіздігін көрсетіп отыр, керісінше, жанама, үкімет тарапынан түзетуші ықпал жасаудың артықшылығы көп. Әлемдік қауымдастық, ең ... ... ... ... ... ... бір ... нормалар мен стандарттарды сақтап отыруды қажетті және мақсатқа сай деп ... ... ... ... ... реттеуші халықаралық конвенцияны бекіту кезінде елдер халықаралық құқық нормаларының ұлттық заңнамадан басымдығын мойындайды. Бұл елдер үшін де, сондай-ақ шетелде құқықтары ... ... ... үшін де ... ... ие. Егер ... күшін қабылдаушы ел негізінен мигранттардың елге келуі мен оларды пайдалану үшін ... ... ал ... ... ... жіберуші елдер шетке кетуді реттеу және өздерінің азаматтары болған шетелге кеткен мигранттардың мүдделерін ... ... ... ... ... ... өтпелі кезеңдегі көші-қон саясатын жүзеге асырудың төменде көрсетілгендей негізгі бағыттары мен механизмдері белгіленді:
* оралмандардың орнығуын, көшіп келген жерлерінде бейімделуіне және ... ... ... ... ... ... қолдау көрсету, қарулы қақтығыстарды бастан өткерген адамдарға психологиялық қолдау көрсету;
* мәжбүрлі ... ... ... алу және одан ... ... ... ... мәжбүрлі иммигранттар мен босқындарды өздері келген мемлекеттеріне ерікті түрде қайтару, мұның өзі көші-қон саясатының негізгі бағыттарының бірі ... ... ... ... ... және ... ... көші-қонын реттеп отыру.
Біздің пікірімізше, осыларға қарамастан, нарықтық экономика жағдайында көші-қон саясатының осы негізгі бағыттарын ... ... және ... ... ... ала ... ... қажет.
Экономикалық мақсаттарға төмендегілер жатады:
* жұмыссыздық деңгейінің азаюы;
* сырттын келетін валюталық түсімдердің көбеюі;
* халықтың жинақтық ақшаларының көбеюі.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... әлеуметтік төлемдердің өсуі;
* көшіп келушілердің және олардың отбасыларының қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша кешенді шараларды қолдану;
* ... ... ... және ... ... ... ... бекіту жатады.
Стратегиялық мақсаттарға:
* еңбекші мигранттардың кәсіби біліктілік құрамына ықпал ... ... ... мен ... ... ... ... пайдалану;
* білікті жұмысшы күшінің шетке кетуін барынша азайту;
* еңбек нарығының кеңеюіне байланысты жалақы көлеміндегі теңсіздіктерді азайту.
Көші-қон саясатын жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... сол ... де Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 29-қазандағы (№ 1371) Қаулысымен Қазақстан Республикасының 2001-2010 жылдардағы Көші-қон саясатының салалық ... ... және ... Республикасының Көші-қон саясатының салалық бағдарламасында деп атап ... ... ... ішкі ... ... реттеудің негізгі әдістемелік базасы этномәдени, экологиялық және басқа да факторлармен ... ... ... 2015 ... ... ... өндірістік күштерді орналастыру болып табылады. Ол төмендегідей міндеттерді шешуге мүмкіндік береді:
* еңбек нарығындағы, әсіресе жастардың, мектепті және ... оқу ... ... арасындағы жұмыссыздықты азайту бойынша шараларды қабылдауға;
* артта қалған құлдыраған аймақтардан инфрақұрылымы ... ... ... ... есепке ала отырып, халықты орналастырудың тиімді сұлбасын анықтауға;
* жағдайы төмен аймақтарды аймақтарды, шағын қалаларды, ... елді ... ... ... ... ... қалпына келтіру.
Ортамерзімдік перспективада (2001-2005 жж.) ішкі миграцияны реттеудің негізгі бағыттары төмендегідей салалар бойынша іс-шараларды жасап шығуды қажет етті:
* ... келе ... ... ... елді мекендердің тиімді этнодемографиялық дамуын қамтамасыз ету;
* ауылдық жердегі ... ... ... ... ... ... ... дайындау және жүзеге асыру, еңбекақы төлеудегі теңсіздікті жою және ... ... ... ... ... республика ішіндегі ауылдан қалаға қоныс аударуларды азайту;
* елдегі және оның жеке аймақтарындағы экологиялық ... ... ... факторлардың зиянды әсерін азайту бойынша кешенді шараларды ... ... және осы ... халықтың әлеуметтік қорғалуын қамтамасыз ету;
* республика ішіндегі халықтың көші-қонын тиімділеу мақсатымен еңбекақының салалық жіктелуінің тиімді ... ... ... ... ... ... ... кету және кету орындары және т.б.) мигранттардың келуі және ... ... ... және ... ... мәліметтер базасын жасау;
* әр жыл сайын әзірлеп жасау.
2006-2010 жылдардағы ұзақмерзімдік перспективадағы ішкі миграцияны реттеу төмендегідей бағыттар бойынша іс-шараларды ... ... ... ...
- ... күштердің орналасу сұлбасын негізге ала отырып, ел халқының және еңбек ... ... және ... ... ... ... ... халықтың республика ішіндегі тиімді орналасуына қол жеткізу мақсатында аймақтардың экономикасының өркендеуі үшін қолайлы алғышарттар жасау және ... ... өмір ... ... ... ... миграция ағымдарын экономикалық өркендеу нүктелеріне бағыттау, сондай-ақ реттеу және ... ... ... ... жүйесін жасап шығу;
- аймақтардағы демогрфиялық жағдайды есепке ала ... ... ... өмір сүру ... жасалған экономикалық өркендеу нүктелеріне, шағын қалаларға және ауылдық елді мекендерге халықтың ерікті ... ... ... ... жасау;
- қиын мәселелері бар аймақтар мен қалаларға жоғары білікті кадрларды, жоғары оқу орындарының, ... және т.б. ... ... үшін жағдайлар жасау[60].
Қазақстан Республикасының миграциялық саясатын жүзеге асыру мақсатындағы жүргізілетін негізгі бағыттары мен ... ... ... ... ... ... ... сыртқы миграцияны реттеуге тоқтала кетсек.
Сыртқы миграцияны реттеу.
Бұл бағдарламаның (2001 - 2005 жж.) негізгі ... ... ... ... еліміздің шекарасынан азаматтардың шығуын қысқартуға бағытталған. Бұл бағыттың негізгі құралдары ретінде төмендегілерді атауға ...
:: өз ... ... ... нарығының сұранысына жауап беретін және сол немесе басқа аймақтардағы жұмыссыздық мәселелерін қиындатпайтындай етіп, мамандарды шақыру мақсатындағы еңбек мигранттарын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... мен миграция процесінің айқындылығы;
:: әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... потенциалды миграцияны жобалау мен миграциялық ағымға бағытталған стихиялы және реттелмеген ... ... ... елден кетудің жоғарғы деңгейіне ықпал ететін эмиграциялық процестер мен себептеріне, халық ... ... ... және ... ... ... сонымен бірге, миграциялық процестерді болжау, оның салдары мен әлеуметтік-экономикалық және миграциялық ситуацияға әсеріне кешенді талдаужасау;
:: эмиграция бойынша есеп беру мен ... ... ... ... және оның ... дәлдігін жоғарылату;
:: аталған сала бойынша нормативті-құқықтық базаға сай қалыптасу негізінде сыртқы миграцияның реттеу жүйесін, яғни өзара байланысты ведомстволық мемлекеттік ... және ... емес ... мен ... ... ...
:: жоғары квалификациялы жұмысшылар мен мамандардың кәсібилігін дамыту үшін жағдай жасау;
:: отандастардың ... және ... ... ... мен ... көрсету үшін шетел инвесторларын тарту, оларды Қазақстандағы тұрғылықты баспанамен қамтамасыз ету;
:: жыл ... ... ... және ... ... эмиграциялық көңіл-күйді анықтап отыру (ұлты, жас шамасы) және қала аудандары ... ... ... себептерін социологиялық зерттеу мен анықтау;
:: заңсыз ... ... ... ... ... ... ... дайындық үшін, еңбек миграциясы мен басқа салалардағы басқа елдермен, соның ішінде иммигранттарды қабылдаушылармен біріге жұмыс жасау,
:: республика территориясында ... ... ... және мәдени бейімделуіне қолдау көрсету;
:: сапалы еңбек потенциалы ... ішкі ... ... ... мен ... ... ... жақсарту құралы ретінде экономикалық нарықтық дамыған елдермен уақытша еңбек миграциясын дамыту;
:: вакансияның ... және ... ... ... ... миграциясын жобалау мақсатында аймақтық еңбек нарығы мен шетелдік ... ... ... ... ... жасап отыру;
:: миграциялық прцестерді талдау мен зерттеуге байланысты үкіметтік еемес ұйымдармен (ҮЕҰ) ... ... ...
:: ... еңбек миграциясын реттеудің экономикалық механизмін дайындау;
:: транспорттық қызмет тиімділігін жоғарылату, уақытындағы ақша аударым, зейнетақы, жәрдемақы және ... ... ... қамтамасыз ету ақпараттық қызметтерін жоғарылату негізінде республика тұрғындарының ... ... және алыс ... ... ... байланысына қол жеткізу;
:: мемлекеттер арасындағы қарым-қатынастың бұзылуына байланысты халық миграциясын қысқарту мақсатындағы ...
:: ... ... миграциялық саясат бойынша ұйымдастырушылық-ақпараттық копманиялар ұйымдастыру;
:: адам сату, соның ішінде әйелдер мен балаларды ... ... ... ... ... мен ...
:: , және т.б. ... теледидар және радио бағдарламаларды жүргізу.
бөлімшесінде миграциялық процестің негізгі құралдары ретінде төмендегілерді атаймыз:
- ішкі ... ... ... ... ... ... реттеу;
- еңбек миграциясы шеңберінде келген шетел азаматтарының еңбек іс-әрекеттерін лицензиялау мен квоталау;
- Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... еңбек іс-әрекеттерімен байланысты сұрақтарды шешу үшін халықаралық бірлестікті ұйымдастыру;
- заңсыз еңбек миграциясын алдын-алуға бағытталған іс-шаралармен қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... ... шетелдіктермен бірдей деңгейде қабылдау құқығымен қамтамасыз ету;
Жоғарыда миграциялық саясат негізінде жүзеге асырылатынсыртқы миграцияны реттеудің бағыттарына тоқталдық. ... ... осы ... ... ішкі ... реттеу механизмдеріне анықтама кетсек.
Ішкі миграцияны реттеу
Ішкі миграцияны реттеудің методологиялық негізі. Ішкі миграцияны реттеу орын ауыстыру еркіндігі мен тұрғылықты орнын ... ... ... ... ... бірге, ол елдің экономикалық өсуін қамтамасыз етуге бағытталған. Ішкі ... ... ... ... ... ... этномәдени, экологиялық және т.б. факторлардан басқа Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі ... ... ... мен дамыту схемасы да жатады.
Бұл келесі ... ... ...
- ... ... қысым деңгейін төмендетуге бағыталған іс-шаралар, соның ішінде жастар, мектеп пен жоғарғы оқу орындарының ... ...
- ... қалған аймақтардан инфрақұрылымы дамыған аймақтарға орын ауыстыруын есепке ала отырып, ... ... ... ...
- кіші ... мен ... ... аймақтарды депрессиялық жағдайдан шығару.
Ішкі миграцияны реттеудің қысқа мерзімдегі негізгі бағыттары келесі іс-шараларды жүргізуді қажет етеді:
- ... ... ... ... ... ... этнодемографиялық дамуын қамтамасыз ету;
- ауыл халқының жұмысбасылығына, еңбекақыдағы теңсіздікті жоюға және ауылдың әлеуметтік ... ... ... ... мен ... да ... республика ішідегі ауылдық-қалалық миграциялық ағылуды азайту;
- елдегі және жеке аймақтардағы экологиялық жағдайды жақсарту, экологиялық факторлардың жағымсыз ... ... және ... аймақтардағы халықты әлеуметтік қорғаумен қамтамасыз ету;
- республика ішіндегі халық миграциясын птимизациялау ... ... ... ... ... ... тиімді жетілдіру;
- әртүрлі жерлердегі келуші және кетуші мигранттар бойынша республикалық және ... ... ... құру ... ... ... келу әне кету орны және ... жыл сайын дайындау.
Ішкі миграцияны реттеудің 2006-2010 жж. ұзақ мерзімді іс-шараларды келесі бағыттарда дайындауды ... ...
- ... күштерді орналасытыруды ескере отырып, еңбек ресурстары мен халықты қайта орналастыру мен қайта бөлуге ... ету;
- ... ... ... тең ... орналастыру мүмкіндігіне жету мақсатына аймақтың экономикасының дамуы үшін және халықтың өмір сүруіне тиімді жағдай жасаудың алғышарттарын ...
- ... ... жүйесін дайындау, олардың экономикалық даму мен реттеу ... ... ... ... соның ішінде ынталандыруды нығайту;
- әлеуметтік жағдайы төмен ауылдар мен қалаларға жоғары білікті ... ... оқу орны мен ... ... бар ... тартуды дамыту[61].
Қазақстан Республикасының Президенті көші-қон үдерісін мемлекеттік реттеудің негізін анықтауға бағытталған Қазақстан Республикасының Заңына 2011 жылдың 25 шілдесінде қол ... ... ... мемлекеттегі еңбек миграциясы мәселесі осы заң негізінде реттелетіндіктен, заңынан зерттеу тақырыбына қатысты ... мен ... ... ... жөн көрдік.
4-тарау. Еңбек қызметін жүзеге асыру мақсатымен көшіп келу
22-бап. ... ... ... ... ... ... ... мынадай санаттарға бөлінеді:
1) шетелдік қызметкерлер - Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... үшін келген немесе жұмыс берушілер тартатын көшіп келушілер;
2) Қазақстан Республикасы заңнамасына сәйкес табыс әкелетін жеке еңбек қызметімен айналысатын көшіп келушілер ... ... және ... қызметпен айналысатын адамдар);
3) маусымдық шетелдік қызметкерлер - Қазақстан Республикасының аумағында ... ... ... маусымдық жағдайларға байланысты және белгілі бір, бірақ бір ... ... ... ... ... ... орындау үшін жұмыс берушілер тартатын көшіп келушілер.
23-бап. Шетелдік қызметкерлердің келу шарттары
Жұмысқа орналасуға келетін немесе жұмыс берушілер тартатын шетелдік ... ... ... ... ... ... немесе жұмыс берушінің шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсатының ... ... ... ... тұрақты тұратын еліне кетуі үшін қажетті, Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын тәртіпте және мөлшердегі өзінің төлем қабілеттілігінің растамасын ...
3) ... ... ... үшін ... ... ... мен тәжірибесі болуға;
4) соттылығы жоқтығы туралы растаманы ...
5) ... ... ... ... ... ... еңбек қызметіне кедергі келтіретін ауруларының жоқ екені туралы медициналық анықтаманы ұсынуға;
6) ... ... ... ... Шетелдік қызметкерлерге келуге рұқсат беру шарттары
1. Шетелдік қызметкерлерге келуге ... ... ... ... ... немесе жұмыс берушіге шетелдік жұмыс күшін тартуға берілген рұқсаттың негізінде және олардың қолданылу ... ... ... ... мен Қазақстан Республикасының шетелдегі мекемелері береді.
2. Алматы қаласының ... ... ... ... ... асыруға Қазақстан Республикасының аумағына келген шетелдік қызметкерлерге келуге рұқсат, Алматы қаласының халықаралық ... ... ... ... Келудің және болудың визасыз тәртібі туралы Қазақстан Республикасымен келісім жасасқан мемлекеттерден келген шетелдік қызметкерлерге уақытша тұруға рұқсатты Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ішкі ... органдары береді.
4. Шетелдік қызметкерлердің келуге және уақытша тұруға рұқсатын, шетелдік қызметкердің жұмысқа орналасуға немесе жұмыс ... ... ... шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған рұқсаты болса, ішкі істер органдары бір жылға ұзартады.
25-бап. Шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға және ... ... ... ... күшін тартуға рұқсат берудің тәртібі
1. Шетелдік жұмыс күшін тарту кәсіптік және біліктілік санаттары бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі жыл ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған квота экономикалық белсенді халық санына ... ... ... ... ... ... сұраныс жағдайының алдағы жылға арналған болжамына сәйкес экономика салалары бойынша және/немесе шығу ... ... ... ... ... ... жұмыс күшін тарту квотасын көші-қон мәселелері жөніндегі уәкілетті орган ... ... және ... ... ... ... ... атқарушы органдар жұмыс берушілерге - шетелдік жұмыс күшін тартуға, шетелдік ... - ... ... ... ... ... бір ... дербестендірілген рұқсат береді. Рұқсаттар бір жылдан аспайтын мерзімге ұзартылады.
3. Қазақстан ... ... ... ... мен ... жоқ ... ... қызметін жүзеге асыруы шетелдік қызметкердің жұмысқа орналасу немесе жұмыс берушінің шетелдік жұмыс күшін тарту ... ...
4. ... ... ... ... күшін тарту квотасын белгілеудің тәртібін, шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға және жұмыс берушілерге шетелдік жұмыс күшін ... ... ... ... мен ... ... Республикасының Үкіметі айқындайды.
5. Осы Заңның шетелдік жұмыс күшін квоталау мен шетелдік қызметкерге жұмысқа орналасуға және жұмыс берушіге ... ... ... ... ... беру ... ... Алматы қаласының өңірлік қаржы орталығында басшы лауазымдарында жұмыс ... ... мен ... жоқ ... және Қазақстан Республикасы заңнамасында белгіленген тәртіппен ... ... бар, ... ... және ... ... бар мамандарға қолданылмайды.
26-бап. Этникалық қазақтар мен отандастарымыздың қатарындағышетелдік қызметкерлердің еңбек қызметінреттеудің ерекшеліктері ... ... ... шетелдік қызметкерлерге жұмысқа орналасуға немесе жұмыс берушілерге этникалық қазақтар мен отандастарымыздың ... ... ... күшін тартуға рұқсатты Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын жеңілдетілген тәртіппен, жұмыс берушінің мерзімді баспасөзде бос орындар туралы хабарландыруынсыз және ... ... бос ... ... ... ... ... органның қарауынсыз бір жылдан аспайтын мерзімге береді. ... ... ... келуге рұқсат беру және олардың келу ... ... ... ... рұқсат алу үшін:
- кәмелетке толған болуға;
- медициналық сақтандыруы болуға;
- соттылығының және сот шешімі негізінде ... ... ... ... тыйымның болмауы растамасын ұсынуға;
- кәсіпкерлік қызмет тәжірибесі болуға ...
2. ... ... ... ... ... рұқсатты екі жылға дейінгі мерзімге Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі мен Қазақстан Республикасының ... ... ...
3. ... ... ... оның ішінде келудің және болудың визасыз ... ... ... Республикасымен келісім жасасқан мемлекеттерден келген бизнес-көшіп келушілердің келуіне және уақытша ... ... үш ... дейінгі мерзімге береді.
4. Бизнес-көшіп келушілерге ... және ... ... ... ... ... ... органның қолдаухаты негізінде ішкі істер органдары жыл сайын бір ... ... ...
28-бап. Бизнес-көшіп келушілердің болу және олардың жеке кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру шарттары
1. Бизнес-көшіп келушілердің жеке кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... болуының міндетті шарты болып табылады.
2. Бизнес-көшіп келуші Қазақстан Республикасы аумағына келген күнінен бастап екі ... ... ... ... ... тұлғаны тіркеуге немесе азаматтық заңнамаға сәйкес ... ... ... ... ... асырушы заңды тұлғалардың қатысушылары құрамына ену жолымен коммерциялық ұйымдардың жарғылық капиталына қатысуға;
Заңды ... ... ... оның жарғылық қорын қалыптастыру үшін Қазақстан Республикасы заңнамасында ... ең ... ... кем емес ақшалай қаражат сомасын Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банкіне енгізуге ... ... ... ... ... ішкі істер органдары жергілікті атқарушы органның қолдаухаты негізінде, бизнес-көшіп келушілердің болу мерзімін, олардың өз еркімен кетуіне ... ... ... қажетті мерзімге қысқарту туралы шешім шығарады.
Бизнес-көшіп келуші ретінде ... ... ... ... заңды тұлға құруына, сондай-ақ заңды тұлға қатысушыларының құрамына ену жолымен ... ... ... ... қатысуына тыйым салынады.
3. Қазақстан Республикасы аумағына жеке кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру үшін жабдықтар әкелуді бизнес-көшіп ... ... ... кеден заңнамасы айқындайтын шарттармен және тәртіппен жүзеге асырады.
4. Бизнес-көшіп келушілер Қазақстан Республикасының шетелдіктердің ... ашық ... ... ... ... және ... ... заңнамасында белгіленген тәртіпке сәйкес тұратын жерін таңдай алады. ... ... ... ... келу ... ... ... шетелдік қызметкерлердің келуіне рұқсатты шетелдік жұмыс күшін ... ... ... ... ... ... ... береді.
2. Келудің және болудың визасыз тәртібі туралы Қазақстан Республикасымен келісім жасасқан мемлекеттерден ... ... ... ... келуіне рұқсатты ішкі істер органдары береді.
3. ... ... ... ... ... болуға;
2) шетелдік жұмыс күшін тартуға рұқсаттың қолданылу мерзімі аяқталғанда, Қазақстан Республикасының Үкіметі айқындайтын ... пен ... ... тұру еліне кетуге қажетті өзінің төлем қабілеттілігінің растамасын ұсынуға;
3) еңбек қызметіне кедергі келтіретін ... жоқ ... ... ... ... ... ... Маусымдық шетелдік қызметкерлерді тарту шарттары
1. Маусымдық шетелдік қызметкерлер экономиканың жекелеген салаларындағы жұмысқа Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдар беретін квота шегінде шетелдік жұмыс күшін тартуға арналған рұқсаттың негізінде, ... ... ... ... ... және тәртіппен тартылады.
2. Маусымдық шетелдік қызметкерлерді тартатын жұмыс берушілер оларға, Қазақстан Республикасы заңнамасында ... ... және өзге де ... жауап беретін уақытша тұрғын үй-жай беруге міндетті.
31-бап. Еңбек ... ... ... мақсатымен көшіп келушілердің негізгі құқықтары мен міндеттері
1. Еңбек қызметін жүзеге асыру мақсатымен көшіп ... ... ... ... жүрген көшіп келушілерге қатысты Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген міндеттерді орындауға;
2) егер одан әрі болуына заңды ... ... ... ... ... ... ... кетуге міндетті.
2. Қазақстан Республикасында еңбек қызметін жүзеге асыру үшін келген және жұмыс берушілер тартқан ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа орналасуға рұқсат алу не оның мерзімін ұзарту туралы өтініш беруге құқылы[62].
Зертеу барысында респонденттерге деген сұрақ қойылған ... ... -10. ... ойыңызша ең басты қандай мәселелерді реттеген жөн?
Жоғарыдағы 10 - суреттен көріп отырғанымыздай, респонденттердің басым көпшілігі, яғни 50 % ... ... ... ... ... ... ... еңбек мигранттарын еліміздегі белгілі бір маманға мұқтажсалалардың сұранысы арқылы ғана қабылдау керек. Демек, жұмыс іздеген барлық сыртқы мигранттарды ... ... ... ... ... ... да, өз елімізде сол сала маманы болмаған жағдайда ғана ірі өндірістік орындарына ... ... ... көмегіне сүйенуіміз қажет. Ал, мүмкін болса өз еліміздің мамандарын қайта мамандандыру, біліктілігін арттыру немесе шетелден тәжірибе алмастыру жолдары арқылы жұмысқа ... ... ... еді деген тұжырымға тоқталамыз.
дегенді респонденттердің 32 % ... ... осы ... ... ... қоғам үлкен әлеуметтік, экономикалық, құқықтық қиындықтарға душар болуда. Сондықтан да, осы заңсыз миграцияны ... мен ... өте ... болып отыр. Менің ойымша, заңсыз мигранттардыңеңбегін пайдаланғаны үшін жұмыс берушіні ... ... ... жауапкершілікке тарту, өте үлкен мөлшерде айыппұл салу, ал жұмысшыға да сол сияқты шаралар қолданылып немесе тез ... ... ... және ... ... бұл елге қайта келуге тыйым салу сияқты тәртіптер қолданылуы тиіс. Және бақылау жұмысын қатаң түрде жүргізу және нығайту ... ... ... ... жауапты респонденттердің 18 % көрсеткен. Яғни, бұл баршамызға ... ... ... ... ... ... ... жағдайда еңбегін жоғары бағалайтын шет елге кетуі. Мұндай жағдай елімізде көп ... де ... ... алып ... ... ... да, өз жерлестерімізді, өз ұрпағымызды қолдау, демеу көрсету арқылы жол бермеуіміз қажет. Осы аталған жағдайларға салғырттық танытпай қолға ... ... ... ... үлес ... ... едік.
Қорыта келе, барлық еңбек мигранттарын (жұмысшылар, кәсіпкерлер, престижді қызмет атқаратындар, саудагерлер) Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес бақылап, онда көрсетілген ... ... әрі ... түрде атқаруын міндеттеу және халықаралық серіктестікті қалыптастыру қажет. Осындай жүйелі ... ... ... ғана біз елдегі еңбек мигранттарының келуі мен елдегі іс-әрекеттерін бақылап, оған есеп бере ... деп ... ... ... және ... Қазақстан Республикасы экономикасының қазіргі кезеңдегі дамуына әсерін әлеуметтанулық тұрғыда талдап-зерттеулердің нәтижесінде теориялық тұжырымдар мен тәжірибелік ұсыныстар жасауды жөн көрдік.
Ұлттық ... ... ... мен ... ... елдерден жақсы дамыған елдерге ХХІ ғасырдың қалыптастыратын негізгі күштердің бірі ... Оның ... ... ... ... Біріншіден, көші-қон (мигранттарды қабылдайтын) өндірісі дамыған елдердің де, сондай-ақ (мигранттарды жөнелтетін) нашар дамыған елдердің де ... ... күрт ... ... ... жоғары білікті жұмысшылардың нашар дамыған елдерден кетуі табысы төмен елдерге де, ... ... ... де өз әсерін тигізуі әбден ықтимал. Үшіншіден, халықаралық диаспоралар орасан зор, әрі ықпалды іскерлік сипатқа ие болады.
Бұлареңбек ... ... ... ең ... ... даму ... шартталған заңдылықтар жатқандығын анықтауға мүмкіндік берді. Адамдардың өз өмір сүру жағдайларын жақсартуға тырысуы халықтың көші-қонының заңдылықтарының бірі ... ... ... ол ... ... қалаған әлеуметтік стандарттарға қол жеткізуінің көрінісі болып табылады. Халықтың қозғалысына, едәуір ... ... ... ... ... ... ... әсері де болады, алайда, белгілі бір тарихи кезеңдерде бұл фактор дербес ... ... ие ... ... ... ... функциональдық мазмұны тұрғысынан қарастырылған кезде заңды байланыстарды және өзара ... ... ... ... ... ... көрініс табады. Ол өмірлік іс-әрекеттің көптеген жағдайларымен тәуелсіздендірілген қоғамдық дамудың әрі құралы, әрі факторы болып табылады. ... ... ... ... ... еңбектік және физиологиялық бейімдеудің мәселелері, қоныс аударушы халықтың демограифялық құрылымының ерекшеліктері, оның жаңа әлеуметтік-мәдени және этникалық ортаға енуінің жағдаяттары. ... ... ... ... ... ... ... талдап-зерттеулер оны басқарудың механизмдерін жасап шығу мақсатымен осы құбылыстың ерекшеліктерді анықтауға, оған тән болған заңды үрдістерін ашуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... қатар өзара тәуелді факторлар әсер етеді. Осы факторлардың өзара әрекеттесуінің механизмдерін, сондай-ақ оның ... ... және ... ... ... ... ... білу көші-қон стратегиясын жасап шығу үшін өте маңызды.
Білікті ... ... ... стихиялы түрде қалыптасады және көп жағдайларда қабылдаушы және жөнелтуші ... ... ... ... ... бере ... ... қатар, келісімделген іс-әрекеттің шеңберінде жөнелтуші және қабылдаушы елдер, сондай-ақ халықаралық ұйымдар жүзеге асыруы тиіс осы нарықты ... ... ... де ... Бұл ... ... ету үшін әлеуметтік әділдікке, жөнелтуші және қабылдаушы елдердің өзара ... және ... ... ұстанымдарына негізделген таза нарықтық механизмдердің жеткіліксіз екендігі айқын болып отыр.
Еңбек миграциясы процестерін басқару стратегиясының келешегін бағалай отырып, одан жақын ... аса зор ... күте ... Көп ... ... ... бір ... - ауыл тұрғындарының қалаға қоныс аударуы және еңбек нарығы мәселелерінің шиеленісуі сияқты, ал екінші жағынан - шетелге қоныс ... және ... ... ... ... ... ... өсуі сияқты процестербірге жүріп отырады. Еңбек күші шамадан тыс көп елдердің дамуын ... ... оның ... ... ... әлеуметтік әділеттілік, қоршаған ортаны қорғау, адам құқықтарын сақтау және т.б. ... ... ... ... қарамастан, қысқа мерзімдік кезеңде халықтың көші-қондымиграциялыққ қозғалысының өсуіне алып келеді.
Дегенмен, еңбек мигранттарын жөнелтуші және қабылдаушы ... ... мен ... мүдделері өзара есепке алынған жағдайда, олардың бірлесіп жұмыс атқарған ... ... ... ... орта ... және ұзақ ... ... біршама тиімді нәтижелер беруі мүмкін.
Сыртқы миграция Қазақстан Республикасы халқының демографиялық сипаттамаларын ... ... ... болып табылады. Егемендік алғаннан кейінгі кезеңдегі миграция процестерін талдап-зерттеулер 1990 жылдардың бас ... ... ... ... ... ... қарқыны бірте-бірте азайғандығын, көші-қон үдерістерінің тұрақтанып келе жатқанын көрсетті. Алдағы кезеңде көші-қондық жағдайдың ... ... ... ... ... және ... ... тұрақтылығына байланысты болады деп ойлаймыз. Қазақстанның дамушы аудандарындағы экономиканың тұрақтануы,құрылымдық реформалардың тереңдеуі, оның өркендеуінің ішкі көздерінің нығаюы халықтың өмір сүруге ... ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз етіп отыр. Қазақстанның облыстарының аудандары көлемінде ішкі ... ... ... ... ... ауыл ... қалаларға қоныс аудару процестерінің сақталып отырғандығын көрсетуде. Тұтастай алғанда Қазақстан Республикасының ауыл ... ... ... ... ... қозғалыстылығы сипатталып отыр, бұл өз кезегінде еңбек нарығының дамуына, ... ... ... параметрлеріне әсерін тигізеді.
Біздің пікірімізше, барлық бағыттарда кеңейтілген ауыл ... ... беру ... ... шығу, негізгі базаға айналуы мүмкін, елдегі халық миграциясының белгілі бір ... ... ... ... ... ... көмектесуі мүмкін, ол жерде жастар аға ұрпақтың басшылығымен, уақыт өте келе ... ... ... ... ... ... білікті маманданған еңбек ресурстарына айналуы және оның тәуелсіз мемлекет ретіндегі ұлттық-экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге септігін тигізеді ... үміт ... ... ... атап кеткеніміздей еңбек миграциясы процесі тұтастай алғанда Қазақстан Республикасының экономикасының дамуына жағымдыәрі жағымсыз да әсерін тигізуі ... ... кері ... ... ... Айталық, миграция нәтижесінде Қазақстан экономикасына келген жалпы шығын ондаған миллиард АҚШ долларын құрап отыр. Көші-қонның нәтижесінде ... ... ... ... ... күшінің азаюы және соның салдарынан еңбек ресурстары сапасының төмендеуі, зияткерлік әлеуеттің ... ... жаңа ... дайындауға орасан зор шығынның кететіндігі Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігіне шынайы қатер төндіріп тұр десек те болады. ... ... ... және ... еңбек нарығындағы жағдайдың жақсаруы, жалпы алғанда, миграция процестерінің теріс ... ... ... ... ... ... реттеу бойынша белгілі бір мемлекеттік саясат қалыптасты, бұл саясатты жүзеге асыру миграция саясатын ... ... ету ... ... ... елдің және оның азаматтарының қауіпсіздігі, сондай-ақ салық төлеушілердің жағдайының ... ... ... ... ... ... екіншіден, сапалы иммиграцияның қолайлы шарттарын жасау екендігін дәлелдеп отыр. ... ... ... ... ... сыртқы миграцияны реттеу саласындағы теріс тұстардың бірі жеке мәселелерді, соның ішінде еңбек иммигранттарының, ... ... ... құқықтарын сақтау мәселелерінің жеткіліксіз дайындалып шығуы болып отыр. Осы ... оң ... ... республикадағы демократияның жан-жақты дамуына ықпалын тигізері сөзсіз.
Қазіргі кездері әлсін-әлсін дайындалып жасалып жатқан халықты республикалық және облыстық деңгейде ... ... ... ... ауыл ... саламатты қазақстан сияқты бағдарламалары еңбек нарығындағы жағдайды реттеудің және халықтың республика ішіндегі қозғалысын тұрақтандырудың басты факторы экономикалық ... ... ... бар ... екендігін көрсетіп отыр. Еңбек ресурстарын қайта қалпына келтірумен және ... ... ... ... ... ... ... еңбекті пайдалану саласын кеңейту міндеттері, сондай-ақ оларды жүзеге асыруға қажетті материалдық ресурстардың қалыптастырылуы осы негізде шешілуі тиіс деп ... ... ... ... үшін ... іс-тәжірибе өзінің білікті мамандарының еңбек нарығын қалыптастыруында жақсы үлгі бола ... ... ... ... ... ... ... қоғамдастығын қалыптастыруға және дамытуға бағытталған арнайы бағдарламаларды дайындап шығу қажет. Ғылыми кадрларды және жоғары білікті мамандардың шетелге кетуіне ... ... тек ... ... ... және ... тұрақтылық, ғылым мен инновациялық іс-әрекетке қаржы салуға арналған ресурстарды жинақтау ғана шеше ... ... ...
* Белкин Е.В., Шереги Ф.Э. Формирование населения в зоне БАМ. М.: , 1985.- 14стр.
* Метелев C.Е., Международная трудовая миграция и ... ... в ... ... 2006. - 18-22стр.
* Ravenstein E. G. The Laws of Migration\\ Journal of the Royal Statistical Society. Цитата по: , New - York: Pergamon Press, ... ... ... ... ... ... и ... Перевод. с англ. Под.научной ред. О.И. Шкратана. -- М.: ГУ ВШЭ, 2000. -- 608 ... Stark O. A Theory of ... as a Response to relative ... The German Ecnomic Review, 2000. - Vol.1: ... Boyd M."Gender Issues in Immigration and Language Fluency." In Immigration, Language, and ... ed. B. ... ... D.C.: AEI Press. - 1992.
* Tomas W., Znaniecki F. Chlop polski w Europie ... Ludowa ... ... ... 1973, T. 1-5
* ... F. Comment by ... Marriage ... in The Polish Peasant //The American Journal of Sociology. 1950. V. 55. №5. Pp. 577578.
* Park R., Burgess E., McKenzie R. The City. Chicago, - ... ... growth of the city: on ... to a research project. Chic., ... ... Человеческая миграция и маргинальный человек // Социальные и гуманитарные науки. Сер.11. Социология. 1998.-№3. 167-176 стр.
* ЗомбартВ.Социология / Пер. с нем. И. Д. ... - М.: ... ... Юдин Т.Н. ... ... ... пособие для вузов. М.: Академический проект, 2006. - 272с.
* Рыбаковский Л.Л. Миграционный потенциал. Понятие и ... ... // ... ... 2009. - № 2. - С. ... Молодикова И.Н. Транзитная миграция и транзитные страны: теория, практика и политика регулирования. М., ... ... В.Э. ... В.Э. ... аспекты миграции населения // Социологические исследования. 2007. № 12.
* БлиноваМ.С. Социология миграции: история становления и ... ... ... пособие- Лит.-Им.указ.:с.189-190
* ИонцевВ.А.Социологические подходы к изучению миграции населения // ... ... и ... в XXI ... ... ... и альтернативы: 2 Всерос. социол. конгресс: тез. докл. и выступлений. М., 2003. - Т. 3. - С. ... ... Т.В. ... ... ... становления и развития. Алматы, 2001.
* Струмилин С.Г. Проблемы экономики труда: Очерки и этюды. М.: Вопросы труда, 1925. - 224 ... ... ... ... ... ... деятельностно-структурная концепция. М.:Акад. народного х-ва, 2002. - 568 с.
* РябушкинТ.В.Исследование пространственных закономерностей миграции населения. // ... ... ... ... 1973, стр. ... ... Г.Ф. Влияние миграции на формирование рынка труда // ... ... 1993.- № 5.
* ... А.В. ... ... Минск, 1997. С. 104
* Меликьян Г.Г., Колосова Р.П. Экономика труда и социально-трудовые отношения. М., - 1996. С.322
* ... ... ... ... // ... ... отношений в Кыргызстане. Бишкек: КРСУ, 2000. - С. 272-277.
* СадыроваМ.С.Социально-профессиональная мобильность интеллигенции Казахстана. Алматы, 1999.
* Садовская Е. Ю. Миграция в ... на ... ХХ1 ... новые тенденции и перспективы. Алматы, 2001.
* Забирова А.Т. Теории и ... ... ... в ... социальной науке // Евразийское сообщество, 2003. - №2
* Байкенова М. М., Королькова Н. Н., Садовская Е. Ю. Социально-экономические ... ... // ... 1999. № 4.
* ... Р. ... еңбек миграциясының алдын алудағы Еуропалық тәжірибе. // Ақиқат, 2009. - №7, 36-39бб.
* Татимов М. Б., Акшалов М. А. ... ... ... и миграционной политики Республики Казахстан. Алматы, 1997.
* Мурад Аджи, Полынь половецкого ... ... ... Мәскеу. 1994 ж.
* http://www.memo.ru/prawo/ref/671214.htm //Декларация о территориальном убежище (1967)
* www.kazsocium.kz // Алтынбеков ... ... С.Б. ... салаға көшіп-қонудың әсері. // Ізденіс, 2007. - №1, 202 б.
* Асылбеков М.Х. ... ... ... ... // Аграрлық нарық проблемалары, 2006. - №2, 100 б.
* Қазақстан ... ... ... - ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. Астана, 2008 ... ... Д.А. ... рынка труда в сельхозпроизводстве и его значение для ... ... ... ... // ... и ... 2006. - №1, 41 стр.
* Садырова М.С. Әлеуметтану: өзекті мәселелері. - ... ... 2011. - ... ҚР Заңы 13 ... 1997 ... ... ... - қонуды мемлекеттік реттеу. Алматы: Халықаралық ... ... ... 2007. -№ (4), 16 ... ... В.В. ... аспекты социально-демографические развитие Казахстана. // Вестник НАН РК, 1993. - №5, 78 стр.
* Мамашев Т. Шетел қазақтарының Қазақстанға көшіп ... ... мен ... // ... 2007. - №3, 19-23 ... ... Т.І. ... ордасы. / Қазақ елі газеті, 18 қараша2007ж.
* ҚР Жер Кодексі 20 маусым 2003 ж. № ... ҚР Заңы 26 ... 1998 ... ... Е. ... тағдыры - қазақ тағдыры. / Жас Алаш,2006. №37 (89)
* www.Stat.kz./img/docs/625
* Ербеке Д. Заңсыз көші-қон алаңдатады. // ... 2005. - №3, 27-33 ... ... ... әкімінің аппараты. Алматы қаласының ресми интернет-ресурсы
* Дәнеш Байболат, Қырғыздың басындағы хал қазақтың ... ... / ... ... ... ... 27 ... 2012 жыл
* www.enbek.gov.kz// Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі жанындағы
* ... // ... А.Б. ... ... ... мен қалыптасқан жағдайға социологиялық талдау, - 29.04.2011.
* Асанбаев М.Б. Анализ ... ... ... ... меры, реализации. Алматы, 2010. - С.234.
* www.kazinform.kzОспаналиев А. жобасынан мемлекеттің де, ұлттың да ... көп. - 6 ... 2009 ... ... ... ... ... Статистикалық жинағы. - Астана, 2009. - 16 бет.
* www.egov.kz ... ... ... ... ... ... конъюнктуры, кандидат политических наук, 07.2009
* www.thenews.kz Қанат Мәметқазыұлы, Еліміздегі еңбек миграциясын ... жаңа ... ... ... ...
* ... А.Б. Халықтың көшіп-қонуын мемлекеттік реттеудің экономикалық мәселелері //Экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған ... ... ... - 2007. -11-13 бб.
* ... ... ... политики Республики Казахстан на 2001 - 2010 годы. ...
* ҚР ... ... 2011 ... ... ... ... тақырыбы:ҚАЗІРГІ ЗАМАНҒЫ ҚАЗАҚ ҚОҒАМЫНДАҒЫ ЕҢБЕК МИГРАЦИЯСЫНА ӘЛЕУМЕТТАНУЛЫҚ ТАЛДАУ
Зерттеудің өзектілігіне негіздеме: Еңбек миграциясы - ... ... ... ... асыратын және сол қоғамның экономиканың қажеттілігі болып табылатын еңбекке жарамды тұрғындардың қозғалысы.
Миграция ішкі және сыртқы немесе халықаралық ... ... ... ... үшін ... ... ремиграция, миграцияық сальдо түсініктері тән.ҚР әлемдегі еңбек мигранттарын қабылдау ... ... ... ... Осыған орай мемлекет үшін халықтың пікірлерін зерттеу мен еңбек миграциясының қазіргі жағдайына мониторинг жасау ... ... ... ... ... ... мәселелер бойынша ақпарат алуға бағытталған:
* Елдегі еңбек миграциясының жағдайы;
* Халықтың еңбек миграциясына көзқарасы;
* Шетел мамандарының келуінің дұрыс және ... ... ... ... ... ... үдерістері динамикасын, көші-қон белсенділігі мен бағдарларын, сонымен қатар ауылдан-қалаға көшу деңгейі мен себебін зерттеу.
Зерттеудің объектісі мен ... ... ... ... қаласының тұрғындары.Алматы қаласы бойынша сауалнама және тереңдетілген сұхбат әдісімен жүргізілді. Сауалнамаға 100 және тереңдетілген сұхбатқа 2 ... ... ... ішкі және сыртқы миграция жағдайына, халықтың сандық және сапалық деңгейіне қатысты әртүрлі пікірлер.
Зерттеудің мақсаты: Қазақстандағы еңбек миграциясының динамикасы және ... ... ... ... ... миграциясының дұрыс және бұрыс жақтары туралы нақты ақпарат алу және оны алдыңғы зерттеулер нәтижесімен ... ... ... ... ... үшін ... міндеттер атқарылуы қажет:
- Миграциялық жағдайдың себептерін анықтау;
- Еліміздің ішкі және сыртқы саясатына әсерін анықтау;
- Көші-қон туралы нақты ақпарлар ... ... ... ... және ... Қазіргі жүргізілген зерттеу қорытындыларына өткен жылғы әлеуметтік зерттеу қорытындыларымен салыстырмалы түрде сараптама жүргізу.
Зерттеу территориясы: Алматы каласының ... ... ... еңбек миграциясы алдыңғы жылдармен салыстырғанда жылдан-жылға өсіп ... ... ... ... ... ... жоғары.Шетелдік мигранттардың келу қарқыны да жоғары деңгейде.
Ақпарат жинау әдісі: Бұқаралық сұрау (сауалнама), тереңдетілген сұхбат.
Ақпаратты жинау құралдары: зерттеудің ... ... ... стандартты сұрау (сауалнама). Сауалнама арнайы дайындықтан өткен жеке сұхбат алушымен бірге толтырылатындықтан алғашқы ... ... ... және нақтылық процесін көтеруге мүмкіндік береді.
Өңдеу әдістері:Бұл мәліметтер SPSS for Windows программасында өңделген.
Құжатты қорытындылау: салыстырмалы талдау, диграммалар
ҚОСЫМША ... ... ... мекеніңізді ауыстырғыңыз келе ма?
* жоқ, ешқайда көшкім келмейді
* көшкім келеді, бірақ қашан екені белгісіз
* көшкім келеді, бірақ ... ... ... беруге қиналамын
* Елдегі еңбек миграциясынан хабарыныңыз бар ма?
1. Иә
2. Жоқ
3. Жауап беруге қиналамын
* Еңбек миграциясына байланысты шығарылып жатқан ... ... ... иә, ...
* жоқ, ... ... ... бар, бірақ өзім тікелей танысқаным жоқ
* жауап беруге қиналамын
* Сіздің ойыңызша Қазақстанда ішкі ... көп пе, әлде ... ... көп ... ... ... жауап беруге қиналамын
* Еңбек миграциясының қоғамға тигізетін тиімділігі қандай деп ойлайсыз?
* елдегі инфрақұрылымды барынша ... ... ... ... ... ... ... (мектеп, бала-бақша, емхана)
* жаңа заңда ішкі миграцияның мәселесін ... және оның ... ... ... ... ... ... концепциясын жасауға көмектеседі
* Еңбек миграциясының қоғамға тигізетін кері әсері бар деп ойлайсыз ба?
* иә, кері ... ... ... қылмыстың көбейуіне алып келеді
* тұрғылықты халықтың жұмыссыздар санының көбейуіне алып келеді
7. ... ішкі ... ... қандай деңгейде деп ойлайсыз?
1. жоғары
2. төмен
3. орташа
4. жауап беруге қиналамын
8. Жыл ... елге ... ... еңбек миграциясымен көшіп келуіне көзқарасыңыз?
1. өте жақсы, ел экономикасын көтеруге септігін тигізеді
2 келіспеймін, өз мамандарымыз да жеткілікті
3. өз мамандарымыздың ... ... ... ... ... беруге қиналамын
9. Еңбек мигранттарының басым көпшілігі қандай қызметтерде орналасады?
1. құрылыс саласында
2. қызмет көрсету саласында
3. ауылшаруашылығында
4. ... ... Ішкі ... ... себептері не деп ойлайсыз?
1. жұмыссыздық
2. жұмыс орнының жоқ болуы
3. жалақының аз болуы
4. жұмыс орнының орын ауыстыру
11. Қазақстандағы миграциялық құбылыстардың өзектілігі мына ... ... деп ... ... ... ... қауіпсіздік санатындағы проблема екендігінде
2. бүгінгі еңбек миграциясын реттеудің, оны басқарудың әлсіздігі
3. заңсыз еңбек ... ... ... ... саясатының қателігі
6. барлығы
12. Қоғамдағы ерекше белең алып отырған миграция түрі
1. жасырын еңбек миграциясы
2. ішкі ... ... ... ... миграциясы
4. заңсыз еңбек миграциясы
13. Еліміздің экономикалық және шекаралақы ашықтығымыз ... ... ... және ... миграцияны тең қатаң түрде бақылау қажеттігіне алып келуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... жөн:
1. заңсыз миграцияны бақылау, жазалау және оның алдын алу
2. еңбек ... ... ... ... ... байланысты бөлу
3. болдырмау саясатын іске асыру
4. ... ... ... ... немесе өзге мекемелерде тағылымдамалардан өтуге мүмкіндік жасау
14. ... ... ... және ... экономикалық байланыстар саласындағы еңбек миграциясы мәселелері бойынша қандай мемлекеттік саясатты жүргізу керек деп ойлайсыз
_____________________________________________________________
16. Жасыңыз:
1. 18-25 жас
2. 26-35 ... 36-45 ... 46-55 ... ... ...
17. ... 1. ер 2. ... қазақ
2. орыс
3. басқа ________________
19. Біліміңіз:
1. жоғары
2. орта
3. кәсіби орта
Сауалнамаға қатысқанызға көп-көп ...

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 102 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жұмысшы күштің халықаралық миграциясы20 бет
Антропогендік стрессордың әсері12 бет
Ақша-несие саясатының механизмі және оның ерекшелігі9 бет
Газ разрядты санауыштар көмегімен ғарыштық сәуле интенсивтілігін анықтау6 бет
Материалдық нүкте динамикасы5 бет
Мұнай өндіруді қарқындыландыру әдістері9 бет
Поршенді сорап9 бет
Жұмысшы күшінің36 бет
Жұмысшы күшінің миграциясы6 бет
Инвестициялық жобалар, шешім қабылдау және оны жүзеге асыру құрылымы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь