Қазақ тіліндегі «Туған жер» концептісі

КІРІСПЕ
1 ҚАЗАҚ ТІЛ БІЛІМІНДЕГІ КОГНИТИВТІК ЛИНГВИСТИКАНЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ
1.1 Концепт терминінің қазақ тіл біліміндегі орны
1.2 Концепт және ұғым туралы ғалымдардың көзқарастары
2 ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕГІ «ТУҒАН ЖЕР» КОНЦЕПТІСІНІҢ ЛИНГВОКОГНИТИВТІК СИПАТЫ
21 «Туған жер» лексемасының когнитивтік ерекшелігі, концептілік өріс құру сипаты
22 «Туған жер» концептісінің когнитивтік құрылымы
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ҚОСЫМША
Тілдің когнитивтік құрылымында концептілердің алатын орны ерекше. Себебі семантикалық және ассоциациялық өріс құруы концептілер жүйесі арқылы көрініс табады. Ал концепт пен мағына арақатынасы семантикалық талдау мен концептуалдық талдау арқылы айқындалады. Ұғым (мағына) белгілі бір тілде сөйлейтіндерге таныс болу мүмкін, бірақ концепт белгілі бір мәдениетті ұстанатын ортаға ғана таныс бола алады. Өйткені «аялық білімнің» [1, 59б.] болуын қажет етеді.
«Туған жер» концептісі кез келген ұлттың дүниетанымында негізгі рөл атқаратыны белгілі. Себебі адам баласы үшін туылған, өсіп-өнген, ұрпақ жайған, атақоныс ақ мекенінен, ағайын-туыс, бауырларымен бірге тұрақтаған жерінен артық жер болмайды. Қазақ халқы үшін «туған жер» ұғымының қанша қадірлі, ыстық екенін поэтикалық туындылардан көруімізге болады. Осы ұғымды танытуда оның ядролық концептісін және оны толықтырып тұрушы, мазмұнын байытатын «толықтырушы» [1, 107б.] концептілерді ақын-жырауларымыздың шығармашылығынан кездестіреміз.
Диплом жұмысының өзектілігі. Әрбір халқтың менталды ерекшелігі, рухани танымы, ғасырдан ғасырға жалғасын тауып келе жатқан ұлттық құндылықтары тіл мен мәдениеттегі концепт арқылы көрініс табады. Концепт болу үшін белгілі бір оқиға, тек сол ұлтқа тән құбылыс аясында шектеулі лексикалық бірліктер пайда болады. Бұл сол елдің, сол жердің тарихымен тамырлас келеді. Концептілер болмыстың, тарихтың жеткізушісі болып табылады. Сол сияқты қазақ халқының да өзіне тән тарихы, болмыс-бітімі бар және оны жеткізуші концептілері бар. Сондықтан да концептінің мәдениеттанымдық аспектісіне мән бере отырып «туған жер» тіркесіне лингвокогнитивті түсіндірме жасау керек. Қазіргі заман ұлттық болмысымызды, рухани байлығымызды танытудың, әсіресе, тіліміздің байлығын, сөзіміздің қасиеттілігін дәріптеудің нағыз кезеңі.
Тілдің когнитивті құрылымын: концепт, концептосфера, дүние модулі, фреймдерді нақты тіл деректері арқылы түсіндіру, талдау қазіргі қазақ тіл білімінде нысанға алынып отыр. Тіл мен таным, тіл мен мәдениет сабақтастығын зерттеу, сонымен қатар әдебиет, философия, теология, мәдениеттану, т.б. ғылым салаларымен байланысын қарастыру өзекті мәселелрдің бірі болып саналады.
Зерттеудің нысаны. Қазақ тіліндегі «туған жер» концептісі.
Зерттеу пәні. Когнитивтік лингвистика.
Диплом жұмысының теориялық-әдіснамалық негізі: Бітіру жұмысында қазақ тіл білімінде Б. Нұрдаулетова, Н. Уәли, А. Ислам, Б. Тілеубердиев, М. Күштаева және орыс тіл білімінде Д. Лихачев, В. Маслова, З. Данилова, И. Абрамович еңбектеріндегі тұжырымдар басшылыққа алынды.
Диплом жұмысының мақсаты: Қазақ тіл біліміндегі концепт терминін қарастыру, қазақ тіліндегі «туған жер» концептісіне шолу жасау, оның қолдану өрісін зерттеу, халқымыздың рухани мәдениетін, ұлттық болмысын анықтап көрсету.
1. Б. Нұрдаулетова. Когнитивтік лингвистика. – Алматы: Дәуір, 2011. - 312б.
2. Н. Уәли. Қазақ сөз мәдениетінің теориялық негіздері. Филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін дайындаған диссертацияның авторефераты. – Алматы: 2007. -
3. http://zinki.ru/book/kognitivnaya-lingvistika/
4. Молчанова Г.Г. Английский как неродной: текст, стиль, культура, коммуникация. – М.: Олма Медиа Групп, 2007. - 381 с.
5. Джусупов Н. Проблема концепта в современной лингвистике.// Преподавание языка и литературы. Научно-методический журнал. 2004. – №4
6. Маслова В.А. Когнитивная лингвистика. – Минск: Тетра Системс, 2004. - 256 с.
7. Степанов Ю.С. Константы. Словарь русской культуры. Опыт исследования. – М.: Шк. «Языки русской культуры», 1997. – 49 с
8. Демьянков В.З. Понятие и концепт в художественной литературе и в научном языке. // Вопросы филологии. – М.: 2001. – №1
9. Попова З.Д. Когнитивная лингвистика. – М.: АСТ: Восток – Запад, 2007. - 314 с.
10. Воркачев С.Г. Концепт как «зонтиковый термин» // Язык, сознание, коммуникация. – М., 2003. – №24
11. Маслова В.А. Homolingualis в культуре: Монография. – М.: Гнозис, 2007. - 320 с.
12. Ислам А. Ұлттық мәдениет контекстіндегі дүниенің тілдік суреті. – Алматы, 2004. - 229 б.
13. Тілеубердиев Б.М. Қазақ ономастикасының лингвоконцептологиялық негіздері. – Алматы: Арыс, 2007. - 280 б.
14. Б. Нұрдаулетова. Когнитивтік лингвистика. – Алматы: Дәуір, 2011. - 312б.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
_________
қазақ тіл білімі кафедрасының
меңгерушісі, доцент__________ С.Ш. Ақымбек
ДИПЛОМ ЖҰМЫСЫ
Тақырыбы:
Орындаған ... ... ... ... ... ... ... Ж.Б. ... ... ... ... ... ... 2015
МАЗМҰНЫ
Кіріспе..................................................................................................................
1 қазақ ТІЛ БІЛІМІНДЕГІ когнитивтік лингвистиканың өзекті мәселелері...............................................................................................
+ Концепт терминінің қазақ тіл ... ... ... және ұғым ... ғалымдардың көзқарастары.......................
2 қазақ тіліндегі концептісінің лингвокогнитивтік сипаты........................................................................
2.1 лексемасының когнитивтік ерекшелігі, концептілік өріс құру ... ... ... ... әдебиеттер.................................................................
ҚОСЫМША ........................................................................................................
РЕФЕРАТ
Диплом жұмысының тақырыбы: Қазақ тіліндегі концептісі
Диплом жұмысының көлемі:
Диплом жұмысының мақсаты: ... тіл ... ... ... ... ... ... концептісіне шолу жасау, оның қолдану өрісін зерттеу, халқымыздың рухани мәдениетін, ұлттық болмысын анықтап көрсету.
Осы мақсатқа жету үшін жұмыста ... ... шешу ... ... терминіне тоқталу;
* концептісінің мән-мағынасын ашу;
тіркесінің концептілік өріс құру аймағын анықтау, оны нақты ... ... ... ... когнитивтік лингивстика, концепт, ұғым (мағына), концептілік өріс, туған жер.
ГЛОССАРИЙ
Ассоциациялық өріс - ... ... - ... -
Перцевтивті модус (сезімдік- заттық образ) -
Концептілік өріс - ... өріс - ... жер - ... ... - ... ... - ... когнитивтік құрылымында концептілердің алатын орны ерекше. Себебі семантикалық және ассоциациялық өріс құруы концептілер жүйесі арқылы көрініс табады. Ал концепт пен ... ... ... ... мен ... талдау арқылы айқындалады. Ұғым (мағына) белгілі бір тілде сөйлейтіндерге таныс болу мүмкін, ... ... ... бір ... ... ... ғана ... бола алады. Өйткені [1, 59б.] болуын қажет етеді.
концептісі кез келген ұлттың дүниетанымында ... рөл ... ... ... адам ... үшін ... өсіп-өнген, ұрпақ жайған, атақоныс ақ мекенінен, ағайын-туыс, бауырларымен бірге тұрақтаған жерінен артық жер болмайды. Қазақ халқы үшін ... ... ... ыстық екенін поэтикалық туындылардан көруімізге болады. Осы ұғымды танытуда оның ядролық концептісін және оны толықтырып тұрушы, мазмұнын ... [1, 107б.] ... ... ... ... ... жұмысының өзектілігі. Әрбір халқтың менталды ерекшелігі, рухани танымы, ғасырдан ғасырға ... ... келе ... ұлттық құндылықтары тіл мен мәдениеттегі концепт арқылы көрініс табады. Концепт болу үшін ... бір ... тек сол ... тән ... аясында шектеулі лексикалық бірліктер пайда болады. Бұл сол елдің, сол жердің тарихымен тамырлас келеді. Концептілер болмыстың, тарихтың жеткізушісі болып ... Сол ... ... ... да ... тән тарихы, болмыс-бітімі бар және оны жеткізуші концептілері бар. Сондықтан да ... ... ... мән бере ... ... лингвокогнитивті түсіндірме жасау керек. Қазіргі заман ұлттық болмысымызды, рухани байлығымызды танытудың, әсіресе, тіліміздің байлығын, ... ... ... нағыз кезеңі.
Тілдің когнитивті құрылымын: концепт, концептосфера, дүние модулі, фреймдерді нақты тіл деректері арқылы ... ... ... қазақ тіл білімінде нысанға алынып отыр. Тіл мен таным, тіл мен ... ... ... сонымен қатар әдебиет, философия, теология, мәдениеттану, т.б. ғылым салаларымен байланысын қарастыру өзекті мәселелрдің бірі болып ... ... ... ... ... ... Когнитивтік лингвистика.
Диплом жұмысының теориялық-әдіснамалық негізі: Бітіру жұмысында қазақ тіл білімінде Б. Нұрдаулетова, Н. Уәли, А. Ислам, Б. ... М. ... және орыс тіл ... Д. ... В. ... З. Данилова, И. Абрамович еңбектеріндегі тұжырымдар басшылыққа ... ... ... ... тіл ... ... терминін қарастыру, қазақ тіліндегі концептісіне шолу жасау, оның қолдану өрісін зерттеу, халқымыздың рухани мәдениетін, ұлттық болмысын ... ... ... мақсатқа жету үшін жұмыста мынадай міндеттерді шешу көзделді.
- ... ... ... ... мән-мағынасын ашу;
* тіркесінің концептілік өріс құру аймағын анықтау, оны нақты ... ... ... ... әдістері: Салыстыру, талдау
Диплом жұмысының құрылымы: Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшадан тұрады.
1 ... ТІЛ ... ... ... өзекті мәселелері
1.1 Концепт терминінің қазақ тіл біліміндегі орны
Концепт ... ... ... сезімдік-заттық образдың (перцевтивті модус) негізінде пайда болады. Концепт негізінде сезімдік ... ... ... образ (код) концептің ядросы болып табылады. Осы заттық код белгілі бір ... ... ... білген сайын жаңа мәндік белгілермен байи түседі. Осының нәтижесінде концептің мазмұны ... ... кеңи ... Әлгі ... ... ... күшейе түсуі, қайсыбірінің көмескіленуі ықтимал [2, 16].
Концепт белгілі бір ретпен, ... ... ... ... ... болса, образдар жүйесі сол ядродан алшақтаған сайын абстрактілене береді.
Концептінің жасалуына ұғым ... ... ... ... бейнесі) негіз болады. Мысалы, кіндік қаны тамған жер, тай-құнандай тебісіп ... жер ... жер) ... кіндік қаны, тай-құнан деген (субъект-предикат) ұғымдар емес, ақиқат өмірден алынған образдар негіз болып тұр.
Қазіргі заман білімінің қорына ... ... ... ең алғаш енгізушілердің бірі орыс ойшылы С.А. Аскольдов (1870-1945) еді. ... ... ... ... ... - , т.б. деп ... келеді. жөнінде айтқан Аристотельдің ойын қазіргі күні әркім әр саққа жүгіртіп, түрліше түсініп жүргені рас. ... пен ... ... ... мойындайды. Осындай сабақтастықтың санадағы бейнесі лингвистика ғылымында я болмаса деп түсініліп жүр. Тіл мен ойлау ... ... тіл ... ... ... ... бұл салада Е.Ф.Карский, А.А.Шахматов, А.А.Потебня, А.Н.Афанасьев, В.Н.Телия, А.Н.Соболевский, Д.С.Лихачев, В.В.Воробьев, В.А.Маслова, Н.Д.Арутюнова, Е.С.Кубрякова, А.Н.Мороховский, Н.К.Рябцева, В.Айрапетян, ... ... ... М.Минский, т.б. ғалымдар еңбектерінде жан-жақты қарастырыла келіп, терминінің теориялық негізі қаланды. Концептілік мәнге ие ... ... ... ... ... терминдік мағынасы әр ғылым саласында әртүрлі кездеседі. Жалпы - ... ... ... ... ... ... ... Адамзат баласы қарапайым өмірде жан мен тән, өмір мен өлім, жақсылық пен ... ар мен ұят, т.б. ... ... ... жиі қолданса да, олардың мән-мағынасын алуан түрлі түсінеді, ал кейде жете ... бөле ... Ол ... ... мазмұнын, ұғым-түсінігінің ішкі астарын ашу адамның тілді білу деңгейі мен өмірлік тәжірибесіне, біліміне қарай ... ... ... ... ... ... ... жүргізген ғалымдар Д.С.Лихачев, А.Вежбицкая, В.В.Колесовтың еңбектерінде концепт термині ... ... екі ... ... қарастырылады. Біріншіден, концепт рухани мәдениеттегі тірек сөздер деп ... ... ол ... ... ... ... деген тұжырымдамаларды қамтиды. Ю.С.Степановтың еңбегінде концепт адам баласының санасында нақты ұғымдар түрінде емес, сөз тудыратын ассоциациялар мен ... ... ... ретінде көрсетіле келе, деген анықтамаға ие болады. А.А.Залевская: - дей келе, концепт терминін когнитивтік лингвистика ғылымының ... ... ... ... ... ... өзінің күрделілігіне қарай көптеген ғалымдар назарын аударуда. Концепт ... ... ... ... ... десе де ... Бұл мәселе жалпы және жеке тіл білімінде де тән үрдіс. А.Я.Гуревич мәдени концептілерді: , деп аталатын ... ... және деп ... екі ... ... ... бұлардан үшінші бір топты бөліп шығарады. С.Р.Воркачевтың түсіндіруінше: , - десе, академик Д.С.Лихачев: - деп, ... ... ... ... термині кей жағдайда және мағынасында түсіндіріліп жүр. Жалпы концепт мәселесі - ... мен ... ... ... ... ... күшеюінің негізінде туындаған тілдік құбылыс. Оның лингвистикалық мазмұнға ие бола бастағанын тілдің мағыналық ... ... ... ... ескі де жаңа ... ақпараттардың пайда болуымен тікелей байланысты. Е.Абақан: . Концепт дегеніміз - тиісті ... ... ... ... іске ... ... бір қатарын білдіретін вербалды мағына, тілдік мәнерге ие және этномәдени ерекшелікпен белгіленген ... ... ... тіл ... ... ... зерттеулеріне өзіндік үлгі боларлық пікірлері мен ғылыми потенциалы күшті ғалым Н.Уәлиұлының пікірше: деген мәселе төңірегінде ... ... ... ... ... Сондықтан да тіл білімінде концепт терминіне берілген анықтамалар өте көп.
Ю.С. Степанов ұғым мен концептің айырмашылығы туралы айтқанда, біріншісін ... мен ... ... екіншісін математикалық логикаға жатқызса, кейінгі уақытта концепті ретінде анықтап ... де ... ... ... ... болсақ, концепт адамның менталды дүниесіндегі мәдениеттің негізгі ұясы,ол біріншіден, ұғымның мазмұнын қамтиды және оны мәдени факт ететін - ... ... бір ... ... ... заманауи ассоциациялар, бағалар, тәжірибе және т.б. қамтиды [4, 71 б.].
С. Аскольдов концепті ойлау барысында адамға бір-біріне ... ... ... орнын алмастыратын ойлау құрылымы деп анықтаған [5, 12 б.].
В.А. Маслова концептке келесі анықтаманы береді: . ... В.А. ... ... табиғатын түсіну жайында ойын былайша өрбітеді: . Демек концепт, ұғым және мағына концепт жүйесін құратын бір-бірімен тығыз байланысты, ажырамас ұғымдар ... ... ... әрі ... ұғым мен ... былайша ажыратады: [6, 26-28 б.].
Ю.С. Степанов концептке келесі анықтаманы береді:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
Ақпараттық анықтамалық жүйе Әуежай384 бет
В.фон гумбольдтың және ф.де соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы4 бет
Гендерлік лингвистиканы зерттеудің теориялық аспектілері9 бет
Домбырашының концерттік орындаушылық репертуары10 бет
Ес жайындағы теориялар10 бет
Иран-Ғайыптың «Хайуандық комедия» атты туындысының тақырыптық-идеялық ерекшеліктері4 бет
Людвиг ван Бетховен. Өмірбаян4 бет
Манарбек Ержанов4 бет
Мәлеметтер қоры көмегімен ақпаратты сақтау,іздеу, сұрыптау технологиясы. Ақпаратты сақтау және жүйелеу3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь