Туристік жорықтар, саяхат сұрақ-жауап түрінде

Бір ж\е екі күндік қонумен ұйымдастырылған,яғни демлаыс күндердегі жорықты демалыс күнгі жорық деп атайды.Бұндай жорықтар көбінесе қатысущшылардың демалу және сауықтыру мақсатымен ұйымдастырылады. Сонымен бірге оқу мақсатымен жаттығу мақстаымен (спорттық) ұйымдастыралыады.Демалыс күнгі жорық атақты әрі массалық шара болып табылады.ОЛ демалыс күні ұйымдастырылады және турист үшін алғашқы мектеп болып табылады. Ол ұзақ жорықтарға дайындаудың маңызы.Бқл жорықтарда бастаушы турист бірінші жорық өмірімен танысып ,бірінші әдеттерді алып физикалық дайындығын жоғарлатады. Жорыққа қалаушылардың барлығы қатыса алады.. Көпкүндік жорық рекреайиялық және спорттық та бола алады. Көпкүндік категориясы жоқ жорықтар ол танымал маршруттармен физикалық кұшті қалпына келтіретін және өз аймағымен жақын танысу үшін ұйымдастырылады. Тур жорықтар сонымен қатар қиындық категориясына сай бөлінеді. I, II, III, IV, V. I - V категориялы жорықтар көбінесе каникул және кезекті демалыс кезінде ұйымдастырылады. Жорық қатысушыларының үйлесімді құрамын алдын ала орнатқан маңызды. Тәжірибеде жасалғандай топ санының құрамы 10-15 адаммен шектелген дұрыс. ( бір күндік саяхатқа 20 адамнан артық адам болу қажет ). Адама саны кедергіде табиғи ептілікті сақтап қозғалыс графикасын , жылдам жеңуді қамсыздандырады . Табиғатта белсенді демалушылардың үлкен көлемдегі адам санынан паралельді топтар жасауға болады. Және кез келгенге дене тәрбие коллектив секциясында топты құру қиын емес себебі олардың құрамы мен қызуғышылықтарына қарай бөлуге болады.Ең қиыны жорықты бір бірін танымайтын адамдар тобынан құрған егер де бір күндік сапар болса да.Көбінесе жорықтар алдын ала жазудың және хабарландырудың (газет журналдардағы) және көшеде ілінген афишалар бойынша орындалады.
Жорық басшысы топ тізімін жасаған кезде адамдардың кейбір критерийлеріне сай таңдайды; физикалық дайындығы бірдей ұтымды сандық құрамы анықтап жабдықталғандығын анықтап қатысышылар арасында жүкті бөледі(азық туліктерді де).
Демалыс күнгі жорықтың ережесі негізгі ол түнеусіз және қоғамдық тамақ даярламау, қаржы мүлдем жұмсалмайды тек транспортқа ақшадан басқа. Топтық жабдықтар.Ізденген тәжірбелі басқарушы жорық басында өзіне көмекшілерді яғни асудан өткен кезде басқа адамдарға көмектесу үшін көмекшілірді алады.Бірнеше км ден кейін жорыққа қатысушының физикалық дайындық дәрежемін байқауға болады. Егер демалыс күнгі жорық бірнеше күнге созылатын болса қонағасымен онда әр қатысушыға міндеттерін бқлу керек.Топ басқарушысы мен оның көмекшісінен басқа шаруашылық меңгерушісі болуы міндетті. Топ ішіндегі міндеттер.Алдымен міндеттерді тағайындау қажет.Топ жетекшісі топтың дайындығы мен спорттық шынығуын басқарады, маршрут әзірлеу мен оның құжаттары үшін жауап береді, саяхатқа ресми рұқсат алады. Жорықта ол басшы, бұйрықтары екі қайталанбай орындалуы міндет.Жетекшінің орынбасары тәжірибесі бар туристердің арасынан таңдалады. Жетекші шешімдеріне сәйес әрекет орындағандықтан, оның да бұйрықтары орындалу қажет.Шаруашылық меңгерушісі (завхоз) тамақ пен жабдықталуға жауап береді, олардың есебін жүргізеді, жүктерді (тамақ пен құралдарды) рюкзактар бойынша таратады, ас мәзірін (меню) жасайды, жолда ас қорын толтыру мәселесін шешеді.Қазынашы жорық алдында ақша жинайды, оны өзі сақтайды немесе сақтау үшін туристердің арасында таратады. Барлық қаржы есебін жасайды.Санинструктор (фельдшер) дәрі қобдишасын қалыптастырады, оны алып жүреді. Санитарлық-гигиеналық ережелер орындалуын қадағалайды, қажет болса, ағашқы медициналық жәрдем береді.Күнделік жүргізуші барлық оқиғаларды, жолдағы мәліметтердің барлығын жазып отырады. Топ күнделігіне топтың басқа мүшелері де өздерінің жазуларын қосады. Фотограф немесе сүретші жорықты толығымен фото немесе сүретпен көрсетеді.
        
        5 Блок ТЕХТАК
1.Демалыс күнгі жорықтарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі.
Бір ж\е екі күндік қонумен ұйымдастырылған,яғни демлаыс күндердегі жорықты демалыс күнгі жорық деп ... ... ... ... демалу және сауықтыру мақсатымен ұйымдастырылады. Сонымен бірге оқу мақсатымен жаттығу мақстаымен (спорттық) ұйымдастыралыады.Демалыс күнгі жорық ... әрі ... шара ... ... ... күні ... және ... үшін алғашқы мектеп болып табылады. Ол ұзақ жорықтарға дайындаудың маңызы.Бқл жорықтарда бастаушы ... ... ... ... ... ... ... алып физикалық дайындығын жоғарлатады. Жорыққа қалаушылардың барлығы қатыса алады.. Көпкүндік жорық рекреайиялық және спорттық та бола алады. ... ... жоқ ... ол ... ... ... ... қалпына келтіретін және өз аймағымен жақын танысу үшін ұйымдастырылады. Тур жорықтар сонымен қатар ... ... сай ... I, II, III, IV, V. I - V ... ... көбінесе каникул және кезекті демалыс кезінде ұйымдастырылады. Жорық қатысушыларының үйлесімді құрамын алдын ала орнатқан маңызды. ... ... топ ... ... 10-15 ... шектелген дұрыс. ( бір күндік саяхатқа 20 адамнан артық адам болу ... ). ... саны ... ... ... ... қозғалыс графикасын , жылдам жеңуді қамсыздандырады . Табиғатта белсенді демалушылардың ... ... адам ... ... ... ... болады. Және кез келгенге дене тәрбие коллектив ... ... құру қиын емес ... ... ... мен ... ... бөлуге болады.Ең қиыны жорықты бір бірін танымайтын ... ... ... егер де бір ... ... ... ... жорықтар алдын ала жазудың және хабарландырудың (газет журналдардағы) және көшеде ілінген афишалар бойынша орындалады.
Жорық басшысы топ тізімін жасаған кезде ... ... ... сай ... физикалық дайындығы бірдей ұтымды сандық құрамы анықтап жабдықталғандығын анықтап қатысышылар арасында жүкті ... ... де). ... ... жорықтың ережесі негізгі ол түнеусіз және қоғамдық тамақ даярламау, қаржы мүлдем жұмсалмайды тек транспортқа ақшадан ... ... ... ... ... ... ... өзіне көмекшілерді яғни асудан өткен кезде басқа ... ... үшін ... ... км ден ... ... ... физикалық дайындық дәрежемін байқауға болады. Егер демалыс күнгі жорық бірнеше күнге созылатын ... ... онда әр ... ... бқлу ... басқарушысы мен оның көмекшісінен басқа шаруашылық меңгерушісі болуы міндетті. Топ ішіндегі міндеттер.Алдымен ... ... ... ... ... дайындығы мен спорттық шынығуын басқарады, маршрут әзірлеу мен оның құжаттары үшін жауап береді, саяхатқа ... ... ... ... ол басшы, бұйрықтары екі қайталанбай орындалуы міндет.Жетекшінің орынбасары тәжірибесі бар туристердің арасынан таңдалады. Жетекші шешімдеріне сәйес әрекет орындағандықтан, оның да ... ... ... ... (завхоз) тамақ пен жабдықталуға жауап береді, олардың есебін ... ... ... пен құралдарды) рюкзактар бойынша таратады, ас мәзірін (меню) жасайды, жолда ас қорын толтыру мәселесін шешеді.Қазынашы жорық алдында ақша ... оны өзі ... ... ... үшін ... арасында таратады. Барлық қаржы есебін жасайды.Санинструктор (фельдшер) дәрі қобдишасын қалыптастырады, оны алып жүреді. Санитарлық-гигиеналық ережелер орындалуын қадағалайды, қажет болса, ағашқы ... ... ... ... ... оқиғаларды, жолдағы мәліметтердің барлығын жазып отырады. Топ күнделігіне топтың басқа мүшелері де өздерінің жазуларын қосады. Фотограф немесе сүретші ... ... фото ... ... көрсетеді.
2.Жорық құрал-жабдықтарын таңдау және даярлау.
Туристік құрал-жабдықтарға туристік саяхаттарда қажет болатын киім, аяқ киім, бивак ... ... ... ... ... ... жеке және ... құрал-жабдықтарға бөлінеді. Құрал-жабдықтарға қойылатын талаптар: минималды салмақ пен көлемі, сенімділік, пайдалану мен ... оңай ... ... қауіпсіздік, эстетика, атмосфера әсеріне, тозуына, коррозияға шыдамды, бір-біріне үйлесімді болуы қажет.
Палаткалардың талай түрлері ... 1, 2, 3, одан да көп ... ... ... арқылы құрылатын, бір-екі таяқпен орнастырылатын. Палаткаларға қойылатын талаптар мынадай: олар ... және ... оңай ... қажет, су өткізбейтін (ол жөнінде этикеткасында қанша мм жауын-шашын шыдайтыны ... ... 500 мм, 2000 мм ... ... тынысты тарылтпайтын және көп орын алмайтын болғаны дұрыс.Сонымен қатар, топтық құрал-жабдықтарға әртүрлі ас пісіретін саймандар ... ... газ ... ... ... ... ыдыстар, ожау, кәкпір, пышақ, тақтай, үгіткіш, ыдыс жуатын құралдар, күрек, ара, балта, жөндеу саймандары, дәрі ... және т.б. ... ... ... коммерциялық турларда, көшпелі әжетхана да болуы мүмкін. Ұйқы қаптары (спальные мешки) ... және жылы ... ... ... құстың мамығы (ең жылысы. Рюкзактар,Аяқ киім,Киім.
Арнайы құралдарға түрлі ... және ... ... ... ... ... ... - жүрген кезде сүйенетін және жолды қарастыратын таяқ. Альпеншток жиналған ... ... ... ал ... ... Мұзшапқыштар қар мен мұздың үстінде жүргенде қолданылады. Мұзшапқыш сап пен үшкір және жалпақ ұштарынан ... ... ... үшін ... ... бар. ... жоғалтып алмауға арналған бүлдіргесі бар. Мұздықта сақтандыру үшін , мұз ілгектері, мұзға бұрайтын ілгектер, якорлық ілгектер () қолданылады. Мұз бен ... ... үшін ... ... жумар, тас ілгектері, сияқты саймандар қолданылады. Басты тастың құлауынан сақтау үшін ... ... ... ... ... және ... соғу үшін ... болуы керек.
Жөндеу саймандары:Сумка, Жеңіл пассатижи (тістеуік),Әртүрлі жұмсақ сым,Қаңылтыр, шегелер, былғары, ... үш ... ... ... біз, ... скоч, кендір жіп, қайшы, отвертка, желімі немесе әмбебап желім, киперлік ... ... ... бірнеше түсті жіп, түймелер,Тігін материал салатын қорапша,Түйреуіштер, рәзіңке, қысқыш.
Құрал-жабдықтарды ... ... 1) ... ... ... ... ... алу, жорық жағдайына жақын жағдайда тексеру,3) түзеу, жөндеу, жаңадан жасау немесе қосымша айла жасау. Құрал-жабдықтардың күйі, пайдалану мерзімі күту мен ... ... Аяқ ... ... кейін мұқият жуып-тазалап, табиғи жылумен кептіру керек. Сақтауға арналған заттарды пайдалану керек ... ... ... ... ... ал аяқ киім ішін қағазбен тығыздау қажет.
3.Тау жер бедерінің элементтері және ... ... ... ... ... ... - ... көлем мен кескінмен сипатталатын жер қыртысының дөң мен ойпат жерлерінің жинағы. Құрлықта жазық ойпаттар (200 м дейін), ... ... ... мен ... (2000 м және одан да ... және ... да ірі биіктік айырмашылықтарымен сипатталатын таулар (7000 м - 8848 м дейін) орналасады.
Шығу тегі ... ... ... ... эрозиялық тауларға бөлінеді. Тау жыныстарының экзогендік факторлар әсерінен ыдырауы үгілу деп аталады, ал үгілген жыныстардың тау ... ... ... ... - ... ... ... қалыптасуы тау жыныстарына байланысты. Мығым тау жыныстары жер бедердің биік жерлерін қалыптастырады. Әктас пен доломиттер тік құлайтын қабырғаларды түзейді. Бұл ... аз ... тік ... жұмыр кескінді келеді. Балшық тақтатастардан, мергельден тұратын жер бедер формалары ті қабырға қалыптастырмайды. Қатты тілімделген, нобайы ... ... ... ... пен гнейс бірқалыпты түрде үгілмейді; беткейлері тік, адыр-бұдыр, ... ... ... жоталарды қалыптастырады.
Көлеміне байланысты жер бедері макрорельеф (жер бетінің өте ірі формалары: тау ... ... және т.б.); ... (жер ... ірі ... шатқалдар, аңғарлар, жон, т.б.); микрорельеф (жер бедердің ұсақ формалары) болып бөлінеді.
Жер бедер формалары мен ... ... ... ... - тектоникалық үрдістердің нәтижесінде пайда болған, тілімделген және биіктіктің шұғыл айырмашылықтарымен сипатталатын, жер ... ... ... үлкен аймақтары.
Тау қыраттары - басым бөлігінен биік көтеріліп тұрған жоталары мен массивтері бар ... ... ... Памир, Армян қыраты және т.б.). Беткей - таудың ... ... ... орналасқан кең жағы. Беткейлер профилінің көлбеуі мен формасына қарай тік, ойыс, ... және ... ... Тау ... мен беткейінің жанында орналасқан топографиялық беттің бүгілген жері тау табаны деп аталады.Тау жоталарының пішіні ... ... ... ара ... (sierra) болуы мүмкін. , және таулар түсініктері толығымен ... жоқ. ... ... ... ... 1000 м және 2000 м) ... ... өлкенің орналасуына, ең алдымен ендігіне байланысты. Мысалға, Поляр маңындағы Орал тауында (ең биік шыңы 1895 м) орта тау мен биік тау ... 2000 ... ... ... ... ... ... - таулар мен тау жүйелерінің шеткі аласалау өңірлері. Адырлы немесе таулы келеді.Шоқы ( пик) - үшкір ... - ... ең биік ... ... ... ... ... , , , мұнара, пирамида, конус, күмбез, болады.Тау ... - ... ... ... ... таудың бөлек тобы.Тау жотасы - ұзынынан-ұзақ түзілген, ойпаттар және ... ... тау ... ... ... ... ... тізбегі - бірнеше ұзын тау жоталарының тобы.Таулар тобы - ... тау ... ... және енді ... ... ... дербес тобы.Қырқа, жота - тау жотасының ... ... ... ... ... үшкір, жайпақ, ара тәрізді (испан тілінде сьерра) болады.Жартас мойнағы (перемычка) - екі ... ... (, ... ... ... жота бөлігі. Асу - жотаның ең төмен жері, жотадан екі ... ... ... ... қосатын, бір аңғардан екіншіге өтуге жеңілдеу тұсы.Таудың қыры - тау шыңы тұсындағы қысқа жон, негізгі жотадан ... ... ... ... жағдайда туристер компас, жұлдыздар, карта бойынша бағдарлау ... ... ... ... - ... карта, компас, GPS қондырғылары және т.с.с. өзеннен өткен кезде сақтандыру әдісі ... ... ... ... ... ... өз-өзін сақтандыру әдісі қолданылады. Осыған орай су туризміндегі бағдарлау негізі - картаны оқып, өзеннен көрініп тұрған бағдарларды танып ... өзен ... ... жүзу ... ... ... бірге су туристері бағдарлау құралы ретінде лоцияны пайдаланады. Лоция дегеніміз өзеннің навигациялық ерекшеліктері (жағалау сипаттамасы жазылған өзен ағысының күрделі жерлері, өзен ... ... және ... өту ... ... көрсетілген белгілі бір өзенде кемелерде жүзуге арналған нұсқау. Керісінше, шаңғы туризмінде желінің жолы әдетте анық көрііп тұрмайды. Маршрут бойынша ... ... үшін ... ... ... ... мен құралдарын, жергілікті жердегі барлық мүмкін болатын ... ... ... жорықтың материалдық-техникалық жабдықталуы.
Туристік құрал-жабдықтарға туристік саяхаттарда қажет болатын киім, аяқ киім, бивак құралдары, қозғалыс, сақтандыру ... ... ... жеке және ... ... ... ... қойылатын талаптар: минималды салмақ пен көлемі, сенімділік, пайдалану мен жөндеуге оңай болуы, гигиена, қауіпсіздік, ... ... ... тозуына, коррозияға шыдамды, бір-біріне үйлесімді болуы қажет. ... ... ... ... 1, 2, 3, одан да көп ... ... каркас арқылы құрылатын, бір-екі таяқпен орнастырылаты, және т.б. Палаткаларға қойылатын талаптар мынадай: олар ... және ... оңай ... ... су ... (ол жөнінде этикеткасында қанша мм жауын-шашын шыдайтыны жазылады, мысалы, 500 мм, 2000 мм т.с.с.), мықты, ... ... және көп орын ... ... ... ... ... палатканы тазартып, жақсылап кептіріп дұрыс жинақтау керек. Егер кеппеген күйінде жинап қойса, палатка шіріп кетеді. Орнатқан кезде қазықтар ... олар ... ... ... ... Палатканы құмда орнатса, қазықтары ұзын болуы керек. Егер қазық жерге қадалмаса, палатканың шеттерін жіп өткізіп таспен бекітеді. Сондықтан ... бір бума ... жіп пен ... алып жүру ... ... су өтіп ... үшін ... жабатын полиэтилен қолданылады. Сонымен қатар, топтық құрал-жабдықтарға әртүрлі ас пісіретін саймандар кіреді: жандырғы, газ ... ... ... ... ... ... кәкпір, пышақ, тақтай, үгіткіш, ыдыс жуатын құралдар, күрек, ара, балта, жөндеу саймандары, дәрі қобдишасы және т.б. Кейбір жағдайда, әсіресе коммерциялық ... ... ... да ... ... Ұйқы қаптары (спальные мешки) жеңіл және жылы материалдан жасалады: синтепон, құстың мамығы (ең жылысы). Кейде екі-үш қапты біріктіріп ... ... ... ... ... тазалық сақтау үшін ақжайма салып қоюға болады. Қапты мүмкіндікше суламай сақтау керек.Рюкзактар жүк тасуға ыңғайлы болуы ... ... ... ... салмақ ортасы төмен орналасады, ауыртпалық иыққа емес, арқа мен ... ... ... ... ... түзеп жүру мүмкіндігі болуы қажет. Жүкті рюкзакқа дұрыстап арту керек: еш нәрсе арқаға батпау ... ауыр жүк ... ... және ... ... болатындары үстінде орнатылады. Рюкзакқа жүк артқанда заттарды нығыздап салу керек; еш нәрсе салбырлап, сылдырлап, шайқалып тұрмау керек, рюкзак қозғалыс кезінде былқ ... ... Аяқ киім ... қиындығына, жыл мезгіліне, ауа райы жағдайына сәйкес болуы керек. Қалың шұлық сиятындай, үлкенірек аяқ киім ... жөн. Аяқ киім ... ... мүмкіндікше гортекс, табаны тайғанамау үшін жақсы протекторы болса дұрыс. Қатты аяз болса арнайы екі ... ... ... ... кию ... ... ), ұйқы ... аяқ киім шешпей жата береді. Аяқ киімді кептіргенде ұлтарағын суырып алып бөлек кептіру керек, ішіне қағаз ... ... ... ... ... ... ... аяқ киім бүрісіп қатып кетеді де ертеңіне аяқ қажалады. Шұлықты да оттың жанында ... ... ... жіптер балқып қатып қалады да аяқты қажап ... ... ... ... ... ... ... Міндетті түрде бірнеше іш киім, бірнеше жеңіл және қалың шұлық, қолғап, күн өткізбейтін бас киім, жылы бас киім, қара көзілдірік, ... ... ... ... ... ... жылы (құс ... куртка, түрлі шалбар мен шорты, плавки, т.б. болуы керек. ... ... ... ... және ... түрлеріне байланысты құралдар жатады. Альпеншток - жүрген кезде сүйенетін және ... ... ... Альпеншток жиналған кезде қысқа болады, ал жүргенде ұзартылады. Мұзшапқыштар қар мен мұздың үстінде жүргенде қолданылады. Мұзшапқыш сап пен үшкір және ... ... ... Арқан өткізу үшін бір-екі тесігі бар. Мұзшапқышты жоғалтып алмауға ... ... бар. ... ... үшін , мұз ілгектері, мұзға бұрайтын ілгектер, якорлық ілгектер () қолданылады. Мұз бен жартасқа өрмелеу үшін арқан, ... ... тас ... ... ... қолданылады. Басты тастың құлауынан сақтау үшін мықты каска қолданылады. Байланыс жасау және дабыл соғу үшін ракетница болуы керек. Жөндеу ... ... ... ... ... жұмсақ сым, Қаңылтыр, шегелер, былғары, брезент, Қайрақ, үш қырлы егеу,Надфиль, біз, лента, скоч, кендір жіп, қайшы, ... ... ... ... ... киперлік лента, капрон жібі, Инелер, бірнеше түсті жіп, түймелер, Тігін материал салатын қорапша
Түйреуіштер, рәзіңке, қысқыш.
Су туризмі. Бәтіңкенің орнына - ... ... ... матадан жасалған етік-шалбар. Сонымен қатар, міндетті түрде, құтқару жилеті, құтқарушы гидрокостюм. Соңғы жылдары қорғау-құтқару костюмы (ЗСК) және шлем ... ... Су ... ... шағын кемелер: байдарка, катамаран, үрмелі қайықтар, сал. ... - ... ... ... ... (уключина) жоқ қайық, толқыны үлкен емес өзендер мен көлдерде жүзуге арналған. Бір (каяк), екі, үш орынды байдаркалар болады. Ескекшілер алға ... екі ... ... ... екі ... кезекпен жұмыс істейді. Байдаркалар тегіс немесе құрылатын байдарка болады. Құрылатын байдарка ... ... ... ... ... ... (каркасная) 3 дәрежеге дейінгі су саяхаттарында жиі қолданылады, мысалы, 1-, 2-, 3 орынды .Ең қолайлы байдарка - ... ... ... ... Б. ... 450см, ені 75см, ... 30см, салмағы 12кг. Толық жүк көтеру қабілеті 500кг, пайдалы - 220кг.
Су слаломы үшін каноэ қолданылады. Каноэ ... ... діңі ... фанера, пластмассадан жасалған), құрастырылған каноэ (қаңқасын рәзеңкеленген матамен орайды) және үрмелі болады. Катамаран ( деген ... ... - ... ... ... екі ... ... тұратын кеме. Су туризмінде үрмелі катамарандар қолданылады. Әрбір ... - ... ... ... ... ... байланған. Экипаж 2-4 адамнан тұрады, каноэ сияқты, ескекшілер бір ... ... ... ... Ең жиі ... ... екі кісілік каноэ - ұзындығы 3,1-3,3м, ені 1,5-1,6м, қалтқының ең ... ... ... ... ... Сал ... - бір-бірімен қосылған бірнеше бөренеден, бөшкеден, үрмелі баллоннан, т.с.с. тұратын жүзетін платформа. Әдетте ағыс бағытымен жүзеді. Ағысқа ... ... ... жүзу ... ... ... ... түбіне тірелетін ұзын таяқтар қолданылады. Сал құрамы: став (корпус) алдыңғы және артқы подгребица мен 2 гребень - ... ... ... үшін. Қазіргі кезде қаңқалы үрмелі салдар қолданылады. Сал мен катамаран буданы - честер. Оның ... алды мен ... ... көлденең орналасқан 2-4 гондола бар. Честер өлшемдері: 4,5х2,2м, гондоланың диаметрі 0,8, ... 3,2м, кеме ... ... ... ... ... күн ... дайын болады. Ескек, лақтыру ілмегі. Лақтыру ілмегі (бросательный конец) жағалаудан сақтандыру жасауға арналған құрал. Ұзындығы 25-30м, диаметрі 6-8мм капрон репшнуры. ... ... ... ... ... жатады. Қаптың түбінде диаметрі 10-12см, қалыңдығы 5см пенопласт шайбасы бекітіледі.Шаңғышы. Саяхат үшін ені 10 см дейін шаңғы қолданылады. Ұзындығын ... үшін ... ... (см) оның ... жартысын (кг) қосу керек. Бәтіңкесі 2 размер үлкен болу керек. Аяқ киімнің ішіне қар кіріп ... үшін ... ... ұқсайтын бахилы (фонарики) қолданылады, ұзындығы 40 см. Міндетті түрде бірнеше жылы киім болу ... От ... ... примустар, газ немесе бензин, желден қорғайтын және ... ... ... шыны ... бар мата ... болу керек.
Коммерциялық қиын емес треккинг (10 клиент, 20 қызметкер) болса, екі 8 ... 3 бес ... ... ... ... ... ... құралдары: 40 метрлі екі негізгі (10-12 мм) арқан, 10м репшнур [жіңішке (8 мм) арқан], 2 мұзшапқыш, 2 мұзға бұрайтын ... 3-4 ... ... Фонарь, батарейкалар, 10-12 стеарин шырағы, жөндеу саймандары, безмен ... ... ... ... 1) ... ... ... бойынша таңдау, алу, жорық жағдайына жақын жағдайда тексеру;3) түзеу, жөндеу, жаңадан жасау немесе қосымша айла жасау.Құрал-жабдықтардың ... ... ... күту мен ... ... Аяқ ... маусымнан кейін мұқият жуып-тазалап, табиғи жылумен кептіру керек. Сақтауға арналған заттарды пайдалану керек (пропитка). ... ... ... ... ал аяқ киім ішін ... ... қажет.
Құрал-жабдықтар жеке және топтық құрал-жабдықтарға бөлінеді.
Құрал-жабдықтарға қойылатын талаптар: минималды салмақ пен ... ... ... мен жөндеуге оңай болуы, гигиена, қауіпсіздік, эстетика, атмосфера әсеріне, тозуына, коррозияға шыдамды, бір-біріне үйлесімді болуы қажет.
Топтық:
* Үш орындық палатка - 3-4 ... ... ... - 2-3 компл.
* Палатка астына төсегіштер
* Конистрлер - 2 ... ... - 1 ... ... ... - 2 ... Қос қолды ара - 2 шт
* Сіріңке - 3 ... ... - 2 ... ... - ... Фонариктер(қосымша батарейкаларымен) - 2-3 шт
* Компас
* Бинокль
* Фотоаппарат
* Медициналық қобдиша
* Негізгі арқан - 50м
* ... - ... ...
* ... Мұз жарғыш
Бивак үшін ыңғайлы кең жер, отын мен су ... ... желі жоқ ық орын ... ... бірақ шағатын жәндіктер көп болса, жел есетін жерді таңдау қажет. ... суық ... ... күннің көзіне, күн ыстық болса көлеңкеде орналастырады. Мүмкіндікше шығысқа қарай ашық орын іздеген жөн: күн ерте ... ... ... ... ... Пана ... ірі ... үңгірлерді, құлаған ағштарды пайдалануға болады. Ең алдымен таңдаған орын қауіпсіз болу қажет. Өзеннің аласа жағалауында, аралдарда, тартылып кеткен ... ... тар ... мен ... ... су тасқыны қауіпі себебінен бивак орнатуға болмайды. Жай түсу (найзағай) қауіпі болғандықтан асуларда, жоталарда, ... ... ... ... ... кесіле бастаған, шіріген, тесіктері бар ағаштар болмау керек: жел ... олар ... ... ... ... ... түспей орнату керек. Бір адамға 2х0,75 м жер болса ыңғайлы болады. Жылы маусымда ең оңай жасалатын ... ... ағаш пен ... ... ... болады. Мата не пленка болмаса құры ағаштан да жасауға болады. Шырша немесе қарағай бұтақтарын шифер сияқты салу ... ... су ... ... ... ... ... кете береді.
Батпақ немесе дымқыл жерде баспананы (күркені) жер бетінен сәл көтеріп орнату керек. Қысты күні орнын қардан ... 4-5 ... ... ... -15 ... жылы ... 2 сағат жеткілікті. Жататын жердің астына шырша, ... ... ұсақ тал ... ... ... Қатты қарды кірпіш сияқты қылып кесіп үйшік (иглу) жасауға болады.
5. Белсенді туристік жорықтың топографиялық жабдықталуы. Туристік жорықтың топографиялық жабдықталуы.
Топографиялық ... деп ... оқып ... өлшеулер жасауға, жорық пен жарыстарда бағдарлануға, керек саймандар мен құралдарды пайдалануға мүмкіндік беретін білім, істей білу және дағдыларды қалыптастыруды айтамыз. ... ... үшін ... ... ... қолданылады. Жерді ңформасы шар, элипс. Проекцтялардың негізгі 3 түрі бар: целиндрлік, конустық, азимуттық. Ал карталардың негізгі түрлері: жалпыгеографиялық карталар, ... ... ... ... карталар қатарына жатады. Онда жер бедерң, өсімдік жамылғысы, гидрография, елді-мекендер және де т.б. ... ... ... ... ... масштабты және масштабтан тыс шартты белгілдермен бейнеленеді. Топографиялық карталардың белгілі бір ... ... ... ... ... ... 1:5000 1:2500 ... бір ... ... ...
λ - ... φ - ендік у - шартты түрде батысқа 500 км-ге ығыстырылған ... ... ... ... ... арақашықтығы.
Топографиялық картада жасанды жер бедері қара түспен, табиғи қоңыр түспен белгіленеді.
Азимут - ... ... ... зат ... ... ... азимут
* Магниттік азимут
Дирекциялық (бағыттаушы) бұрыш Топографиялық карталардағы масштаб түрлері
Топография негіздері. ... ... ... 1: 10000, 1:25000, 1:500000 ... ... 1 ... 500м және ... План мен картада жер бетіндегі объектілер өзінің нақтылы мөлшнерінен әлденеше есе ... ... ... мен ... ... үшін нақтылы табиғи бетіің орнына оның жазықтықта кішірейтілген кескіі алынатыны белгілі. План ... ... ... үшін жер бетіндегі сызықтардың горизанталдық кішірейіп алыну дәрежесін ... ... ... ... және ... ... 3-ке ... түрлері
* Сандық: 1: 10000, 1:25000, 1:500000 т.с.с.
* Атаулы: 1 сантиметрде 500м және т.с.с.
* Сызықтық
Сандық масштаб - бөлшек ... ... ... ... әр уақытта 1-ге тең деп алынады. Ал бөлімі планда жергілікті жердегі горизантальді барлық қашықтықтың неше есе кішірейтілгенін көрсетеді. Бөлімі ... ... ... ... ... ұсақ ... Сызықтық масштаб. Сандық масштабты пайдалану пратикада көп уақытты қажет етеді. Ал сызықтық масштабты қолдану жеңілірек, әрі ... ... ... ... ... ... жай сызықтық масштаб және көлденең масштаб. Жай сызықтық масштабты сызу үшін горизанталь түзу сызық сызылады да, оның бойына бір ... ... см ... тең ... ... Бұл ... тең ... масштабтың негізі деп аталынады Орограф масштаб - ... ... - ... ... ... ... Берхштрих - төмен қарай қарап тұрады.
Топографиялық карталарда ара қашықтықты өлшеу Арақашықтықты өлшеуге арналған топографиялық ... ... ... үзілген, бүктелген жерлері болмауы керек. Картаны тегіс бетке орналастырып бекіту қажет, мысалы: сызба тақтаға немесе ... ... ... ... арақашықтықты өлшеу үшін қарапайым сызғыш, циркуль өлшеуіш немесе курвиметр қолдаылады. өзендердің, жолдардың, шекаралардың және т.б. сызықтар ... ... ... ... ... ... ... қолданымайды. Нгізінен бұл ұзыдықтарды циркуль өлшеуіш немесе курвиметрді қолдана отырып өлшегенде өте қолайлы. Мұда циркуль-өлшеуіш ... ... ... ... ... аяғы ... кезде нүктеге сәйкес келіп бір жерге ғана қадалады.
6. Тауда ... ... ... мен ... ... ... ... туристік іс-әрекеттің ең маңызды элементтерінің бірі болып табылады. Туризм техникасы - күрделі ... Оның ең ... ... - туризм техникасы туристік міндеттерді тиімді түрде ... үшін ... ... әдістер мен құралдар жиынтығы деп айтамыз.
*Алдын ала әбден қарап алып, тіреулерді байқап, жолды жоспарлау керек.
*Дем алу мен одан арғы ... табу үшін ... ... көздеп табу керек. Олар қаүіпсіз және де ыңғайлы болу керек. Қиын және ... ... ... өту ... ... ала байқау керек: басып, шайқап немесе ұрып.
*Тексерілген ... ... көп рет ... ... үш ... болу керек, жүогенде тек бір мүшені ғана жылжыту керек.
*Көбінесе аяқтап жүрген жөн, ал ... ... ... ... ... Аяқ тірегі мықты болмаса, қолға түсетін салмақ ауырға түседі. Кейде, қиын жерлерде, ... ... ... түседі.
*Бұлшық еттердің әртүрлі топтарына түсетін жүктемелерді ауыстырып тұру қажет
*Қолайсыз немесе мықты емес тіреулер болса, оларға қосымша дене мен ... ... ... ... ... ... жұлқынбай қозғалу керек.
Тау туризмінде кездесетін кедергілер және олардан өту ... жаяу ... ... кедергілер. Асу, су кедергілері, шатқалдар, каньондар, ну орман, үйінділер, мұздықтар, қар, фирн, ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Жаяу туризмінің кедергілері: батпақтар, ну орман-тоғайлар, өзендерден өту, шөпті беткейлер.
Тау туризміндегі негізгі кедергілер - асулар мен мұздықтар. ... ... қар, ... ... су ... және ... жүру ... Жүрген кезде бір ырғақты сақтау керек. Тамыр соғуы тоқтағаннан кейін (5-6 мин) қалпына келуі тиіс, шынықпаған ... - 8-10 мин. ... ... ... ... ... 3,5-4 ... болады. Топ созылмау керек. Жүріс жылдамдығы ең артта қалатындардың ... ... жөн, ... алда келе ... кісі ... ... ... және де дәл жетекшінің соңында топтың ең әлсіздерін қою керек. Топ ... ... ... ... ... күту ...
Шөпті беткей. Қаүіптер: тас құлауы, тайғанақ жол. Тар шатқалда келе ... тас ... ... ... ... керек. Өте қауіпті болса, алдында байқаушы тәжірибелі адамды қою керек. Көшкін басталса немесе тас домалап келе ... ... ... - деп ... ... ... өкшесін толық басып жүрген жөн. Беткей тік болса, қиғаштап жүру. ... ... үшін ... қолданған артық емес. Жартас үстіндегі шөпті беткейге бармаған дұрыс, себебі - мұндай жерде аяқ тайғанап кетуі мүмкін.
Шөгінді үйінділер, ... ... тас ... ... ... ... ... тұрады. Олар бірте-бірте таудың етегінде жиналады. Морена дегеніміз мұздықтың ... ... ... ... ірі ... болады. Жүрген кезде өте сақ болу керек: кейбір ... ... ... ... ... (әсіресе жаңбырдан кейін немесе үстінде қырау, мүк, қына болса) ... ... қар ... ... арасындағы қуыстар көрінбей қалады да, аяқты мертіктіріп алу ... ... ... ... ... ... ... тас құлайтын жерлерден аулақ болу керек. Мықты жатқан тастар күңгірт, үстінде қына өскен тастар болады - бұл ... ... Ал ... ... ... ... ... кескінді болып көрінеді. Мұндай жерде түнеуге, тіпті ұзақ уақытқа тоқтауға да ... Тас ... ... ... ... ... өте көп: дымқыл қар, үлпілдеген жұмсақ қар, ... ... ... қар және т.б. ... жыл ... ... қар ... тығыздалады, оның құрылымы өзгеріп ол фирнге айналады. Фирн - мұзға әзірше айналып кетпеген ... ... ... түрі болып табылады. Фирн таудың биік жерлерінде, мұзды, өңірінде қалыптасады.
Қарлы беткейлерде жүру ережелері мынадай:
1. Бағыт - су ағу ... ... болу ... қар ... қаүпі азаяды
2. Беткейге ... тұру ... ... ... ... ... қар траверсін жартас немесе бетінде жатқан тастардың жанында ең тар жерде жасау керек.
5. Аяқ қарға кіріп кетсе, оны екі-үш рет ... соң ғана ... ізге салу ... ... ... ... ... кете берсе, жылдам шаршап қаласың, сондықтан тірелу мөлшерін тізе, алақан, мұзшапқыш арқылы күшейту керек.
7. Баспалдақты горизонталды, беткейге қиғаштамай жасау керек.
8. ... келе ... ... ізіне аяқты абайлап, артыңдағы үшін ізді бұзбай қою керек.
9. Күн көзінен еріп, балқып ... ... ... жүру ... ( деп мұздың үстімен тайғанамай жүруге арналған аяқ ... ... ... үшкір құрал аталады)
10. Бірінші болып жол салып келетін ... ... ... ... тұру ... Көлбеуі 30 аспаса, бүкіл топпен бірігіп жүруге болады - өздерін өзі ... ... ... Егер ... сақтандыру қолданылады. Ол үшін топ мүшелері тізбекпен, арқан қолданып ... ... ... ... әркелкі қар мен фирнде, жарық, жартас, шөгінділер мен жар үстінде сырғанауға (глиссаж ... ... жер ... ... қар ... ... Ең ... - тәңертең жүру. Күндіз, қар ... ... өте қиын ... ... Дәл ... ... - жаңа қалың қар түссе де ... ... ... қар ... оны ашық мұздық дейді. Мұздың үстінде қар жамылғысы болса ол жабық мұздық. Мұздық үстімен жүріп келе жатқанда қар астында ... ... ... ... ... ... үстіндегі жұқа қардың үстімен жүру үшін алдымен мұзшапқышпен оның мықтылығын байқау керек. Егер әрең ... ... ... мықты, аяқты дәл бір бірінің ізіне салып, міндетті түрде сақтандырумен өтуге болады.
Егер мұзшапқыш тегіс немесе тұтқасына дейін кіріп кетсе, ... өту ... ... ... ... мұзшапқыш қолданып өрмелейді. Табанды жалпағымен қою, әдісін қолдану керек. Одан тік ... ( 25-30) ... ... ... ... шығу керек. Табанын қырынан қою, мұзшапқыштың үшкір ұшын қолданып қиғаштап жүру қажет.
Орташа көлбеу (35-45). Қар көшкіні қаүіпі болмаса, жартылай ... ... ... ... жөн. ... ... ... сыздығымен (рант) ұрып жасау қажетті. Табанын горизоналды, бір біріне параллелді қою керек. Мұзшапқышты беткейге астыңғы ұшымен ... ... ... бұрылу керек.
Қардың қабыршағы мықты болмаса (5-10 см), аяқ ішіне кіріп кетсе, қадам сайын қабыршақты сындырып отыру керек.
Көлбеуі тік беткейлер (50-65) ... үш ... ... тура ... ... екі тіреу сақтап міну керек. Екі аяқта тұрып, мұз шапқышты ұшын ағаш ... ... ... ... ... ... есеп). Одан кейін, сол аяқта тұрып, шапқыш басын екі қолдап ұстап, оң аяқ ұшымен сол тізе биіктігінде баспалдақ жасау, оған оң ... ... ... жазу ... ... Оң ... тұрып, шапқышты ұстап, сол аяқ ұшымен екінші баспалдақ жасап, оған сол аяқты қою ... ... және одан әрі сол ... ... ... ... өту дегеніміз - қойдың соқпағы сияқты жайпақ бағыттармен беткейге ... ... ... әдіс ... ... тік, шұғыл кесіп өтпейміз, жүріс жеңілдейді. Төмен қарай үш есепке түскен жөн, беткейге қарап, үнемі екі жерде тіреліп ... ... жүру ... Алдын ала әбден қарап алып, тіреулерді байқап, жолды жоспарлау керек.
* Дем алу мен одан арғы ... табу үшін ... ... ... табу ... Олар ... және де ыңғайлы болу керек. Қиын және қаүпті жерлерді жылдам өту қажет.
* ... ... ала ... ... ... ... немесе ұрып.
* Тексерілген мықты тіреулерді көп рет пайдалануға болады.
* Үнемі үш тіреу болу керек, жүогенде тек бір ... ғана ... ... Көбінесе аяқтап жүрген жөн, ал қолды тірек ... ... ... Аяқ ... ... болмаса, қолға түсетін салмақ ауырға түседі. Кейде, қиын жерлерде, негізгі жүктеме қолға түседі.
Бұлшық еттердің әртүрлі топтарына түсетін ... ... тұру ... немесе мықты емес тіреулер болса, оларға қосымша дене мен мүшелердің жартасқа қажалуын, үйкелісін қолдану.
Бір қалыпты, жұлқынбай ... ... Мұз ... жүру ... ... мұзшапқыш, кошкалар, мұз ілгектері (крючья) болу керек.
Басты жүк сирақ пен табан-өкшелерге ... Егер олар ... ... мұз ... ... ... (тайғанамауға арналған протекторы бар аяқ киім) маршрутқа шықса да, ... ... болу ... мұздықты қарап, жолы мен жүру әдісін жоспарлау қажет.
Кошкалардың тістері үшкір болу керек, сондықтан оларды жолдың алдында қайрау қажет.
Кошка тістерінің ... ... ... ... ... керек, себебі - соққыны қайталаса, мұз үгіле бастайды. Үлкен қадам жасамау (екінші аяқты қағып кетпеу үшін)
Үнемі екі ... кем ... ... үш ... жүру қажет: мұзшапқыш - аяқ - аяқ..Жүрген кезде әрқашан ... ... ... жүру ... ... ... ... беткейдегі тегіссіздіктерді - жарықтарды, қуыстарды, дөңестерді қолдану қажет: аяқ пен ... ... ... ... жүруге болмайды, алда келе жатқан адамды, әсіресе баспалдақ жасап жүрсе, кезекпен ауыстырып тұру керек.
Қозғалыс бағытын жер ... ... ... орай және күш сақтау мақсатымен таңдау керек; өрге 45-60 диагональ арқылы көтеріліп, түскен кезде - су ағуы ... тура ... ... ... ... ... ... жүрудің негізгі әдісі - кошкалармен ... ... ... жасауды өте сирек қолдануға тырысу керек.
Баспалдақ жасағанда ең маңызды нәрсе - шапқыш ... ... дәл ... ... күші қол күші ... ... берілген инерцияға байланысты.
Жайпақ мұз беткейі (20-25дейін). Кошкасыз-ақ жүреді. ... ... ... кию ... емес өр (25-30). Кошкамен тура жүру керек. әдісін қолдануға болады.
Орташа өр (30-40 ). ... ... ... ... қажет.
Бұрылу.
Тік өр (40-60). Тура, кошканың алдыңғы төрт тістеріне салмақ түсіріп жүрген дұрыс. Тізені ... ... ... ұстап, мұзшапқыш тұмсығынан тартылуға болмайды - аяқпен көтерілу ... өр (50-60). ... ... ... кошкалар, қысқа кесінділерде беткейге арқасымен бұрылып жүреді. Тізе бүгілген, қадамдары ... ... ... арт ... ... ... ... өрлеу (80дейін). 12 тісті кошкалар, 2 алдыңғы тісі қалған 10 тісімен тік бұрыш құрады. 2 ... ... ғана ... ... ... басы оң қолда, сол қолда - мұз ілгектері, оларды кезекпен мұзға қағады.
Тік ... мұз ... (90). ... ... ... ... ... ілгектер көмегімен өрлеу керек.
Үшкір мұз қырқасы. Аяқ қырқаның екі жағында, аяқ ұшы төмен ... (60 ... ... ... аяқ ұшын ... ... алға, екіншісі - төменге, шапқыш дайын тұру керек.
Тік өрдің (60шейін) траверсі. Аяқта тік тұрып, арқаң беткейге қарайды, аяқтың екі ұшы да ... ... ұшын ... ... ... бірінен соң бірін үш есепке жылжыту.
55дейін мұз беткейімен түсу: арқасы беткей жақта, түрегеп тұрып жүреді. Аяқ ұшы ... ... ... ұшын артында мұзға қадайды.
Өте тік (65) өрден түсу. Тістері бірдей емес ... ... ... ... түсу қажет.
Баспалдақтар жасап жүру
Мұзшапқышты екі қолымен сабынан ұстайды, беткейге жақын қолы оның ұшына жақын ... ... ... ... келіп түрса шапқыш салмағы тұтқасын ұстап тұрған қолға емес, ... ... ... де саусақтарға жеңілдеу болады.
Баспалдақ жасау. Баспалдақ ені мен ұзындығы топтағы ең үлкен аяқ ... ... болу ... ... ... ... ең аласа бойлы спортсменнің қадамынан аспау керек. 50 деін: 45-50қиғаш-жоғарылаумен болады. Беткей сол жақта болса, сол аяқ оң ... ... және оның ... ... ... цикл екі ... шабу мен солармен өтуден тұрады. Алдында төменгісін жасайды да одан кейін үстінгісін, ал содан соң төменгісін мұз сынықтарынан тазартады.
Бұрылыс. ... екі ... - ... ... баспалдақ - екі аяқ сиятын орын және ... ... ... үшін екі ... ... ... жасалады. Баспалдақтың үстінгі қатары (сол аяқ үшін) төменгі ... 10-15 см биік ... ... бір ... ... ... ал басқа қолмен одан бұрын жасалған баспалдақты ұстап тұрады.
Құлап бара жатса 1 - екі қолынан шапқышты жібермей, ... ... ... ... 2 - ... жерге тіреліп қалмау үшін аяқ ұшын көтереді; 3 - шынтақ тұсында бүгілген қолмен ... ... ... ... ... бар ... оны ...
Тау туризмінің бірінші қиындық дәрежесіндегі жорықты ұйымдастыру тактикасы мен техникасы. Кеңес Одағында маршруттардың қиындығы бойынша жіктелуі соғысқа дейін басталды. 1990 жылы ... 4000 ... ... ... ... жер ... ... жартасты, қар-мұз және түйдектелген (комбинированные) болады. Шыңға шығумен бірге траверстер де ... ... ... - ... екі ... одан көп ... бірінен кейін бірі шығу. Шыңдарға шығу мен ... 11 ... ... ... бөлінеді: 1б; 2а; 2б; 3а; 3б; 4а; 4б; 5а; 5б; 6а; 6б. Батыс елдерінде 20-жылдарда 6 ... ... ... ... ... ... пайда болды. Ол жалпы түрде қазіргі UIAA халықаралық альпинизм одағының ... ... ... ... 1947 ... ... қабылданған классификация алты рим цифрларымен белгіленетін категорияларға ... ІІІ ... ... ... үшін қосымша (плюс) және (минус) белгілері ... ... ... ... ... - ... ... саяхаттағы кедергілерді сипаттайтын көрсеткіш. 1989 жылдан бастап тау ... ... шығу мен ... де ... болды. Мұндай элементтер саны екіден аспау керек, ал қиындығы маршрут күрделілігін анықтайтын асулар қиындығынан аспау керек. МКК өз еркімен шыңға ... ... бар ... ... үшін ... ... санын қысқартуға қақысы бар. Күрделілігі 1-ден төмен жорықтар дәрежесіз ... ... ... ... ... да болсын қиындық дәрежедегі кесінділер кездесуі ықтимал. Осындай жорықтарға қатысқан адамдар тәжірибесі сондай ... ... келу ... ... дәреже болса, қатысуға рұқсат беріледі. Бірақ спорттық дәреже берілгенде есептелмейді
Таудағы бивак ... ... ... ... ... ... ... қар көшкіні болатын жерде, өзен
арнасының жанында, қар карнизінің астында орналастыруға болмайды.
2. Желден, өрттен, суықтан ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін шараларға саяхаттары, жарыстарды ұйымдастыру, даярлау және өткізу шаралары жатады: қатысушылар мен
жетекшілердің көп қырлы дайындығы, маршруттарды, жарыс, жаттығу ... ... ... топтардың материалдық-техникалық және медициналық қамтамасыздануы, туристік консультацияларды, тексеру мен бақылауды ұйымдастыру, жәрдем беру, іздеу-құтқару жұмыстарын өткізу. Қауіп-қатер себептері шартты ... төрт ... ... топ: ... ... топ: ... ... данудың қателіктері мен жетіспеулігі;
3 топ: саяхатты дұрыс ұйымдастырмау;
4 топ: медициналық сауатсыздық, тәжірибе мен тактикалық-техникалық дайындықтың жетіспеуі, тәртіпсіздік.
Табиғи қауіп-қатерлері:
жер сілкінісі, қар мен тас ... мұз бен қар ... ... ... сел, тау ... ... ... - жел, найзағай, ауа температурасы мен
ылғалдылығының шұғыл өзгерісі, жауын, қар, күн ... ... ... ... мен ... ... ... жорықтың тактикалық әзірленуінің негізі болып табылады. Жорық мақсаттарын атап шықсақ, олар ... ... ... ... оқу, ... ... рекреациялық, гляциологиялық, гидрологиялық, медициналық), іздестіру-құтқару мақсаттары.
Спорттық жорық мақсаты - туристік тәжірибені жетілдіру, ... ... ... жарыстарда қатысу.
Рекреациялық жорықтар (демалу) мақсаты - демалып, адамның қалпына келу. Рекреациялық жорықтар әдетте, көрікті, әдемі жерлерде, ... ... су ... ... аялдамалар жасалып, өткізіледі.
Оқу жорықтары арнайы график бойынша оқу-практикалық мақсатта өткізіледі.
Зерттеу жорықтары әралуан: геологиялық, геоморфологиялық, гидрологиялық, археологиялық, зоологиялық және т.б. мақсаттарда ... ... ... ... - ... жорық қиыншылықтарынан туристік топтың өту қабілеті. Жорыққа дайындық ... ... үшін ... ... мен ... ... ... психологиялық ресурстарын тексеру қажет. Туристік топтың күшін бағалау параметрлері:
- қажетті ... мен ... ... ... техникалық, физикалық, психологиялық ресурстары, бірге жұмыс істеу қабілеті, жеке тәжірибелілігі пен шеберлігі;
- ... ... ...
- ... ... мен ... бола алатын адамдар.
Ол үшін әралуан әдістер болады: тест, сауалнама, ... ... ... ... ... құралдарына туристік жорықтың ұйымдастырушылық және материалдық-техникалық жабдықталуы: қаржы, құрал-жабдықтар, тамақтандыру, ... ... ... ... ... - ... және ... қозғалыс графиктері, жұмыс күнінің ұзақтығы, маршруттың бөлек кесінділерінен өту уақыты.
Негізгі маршрут - ... ала ... ...
Қосымша маршрут - жағдай өзгеріп, негізгі маршруттан өту мүмкін емес ... ... ... ... маршруттың соңғы пунктіне туристердің жетуімен сипатталады және маршрут өтілді деп ... ... ... жағдайда ең жақын құтқару орнына, елді мекенге, көлік жете алатын жерге жедел жету үшін, жолдың кез келген нүктесінен жету үшін ... ... ... ... деп ...
8. ... маршруттардың тактикалық схемалары.
Маршруттың тактикалық схемасы дегеніміз маршрут жолын өту әдісі, яғни жолдың басынан ... ... жету ... болып табылады.
міндеттер: жорық желісі мен жарыстар дистанцияларында қиын емес ... өту, ... тобы үшін ... мен ... ... ... жергілікті жерде қате жібермей бағдарлау. Спорттық туризмін алсақ, ондағы міндеттерге, жоғарыда аталғандарымен бірге, маршруттың әртүрлі қиындық дәрежедегі ... ... асып өту ... ... ... ... ... өмірін қоршаған ортаның түрлі жағдайларында дұрыс қамтамасыздандыру кіреді.
9.Жаяу және тау жорықтарындағы табиғи кедергілердің негізгі түрлері. ... жаяу ... ... ... Асу, су ... шатқалдар, каньондар, ну орман, үйінділер, мұздықтар, қар, фирн, жартастар.
Техникалық ... ... ... ... ... ... анықталады.
Жаяу туризмінің кедергілері: батпақтар, ну орман-тоғайлар, өзендерден өту, шөпті беткейлер.
Тау туризміндегі негізгі кедергілер - ... мен ... ... ... қар, ... ... су кедергілері және т.б.
Соқпақпен жүру ережелері. Жүрген кезде бір ырғақты сақтау керек. ... ... ... ... (5-6 мин) ... ... ... шынықпаған адамдікі - 8-10 мин. Жазық жерде рюкзакпен жүргенде жылдамдық 3,5-4 км/сағ болады. Топ созылмау керек. Жүріс ... ең ... ... ... аспаған жөн, сондықтан алда келе жатқан кісі қатты асықпауы қажет және де дәл жетекшінің соңында топтың ең ... қою ... Топ ... ... ... ... арттағыларды күту керек.
Шөпті беткей. Қаүіптер: тас құлауы, тайғанақ жол. Тар ... келе ... тас ... ... ... ... керек. Өте қауіпті болса, алдында байқаушы тәжірибелі адамды қою керек. Көшкін басталса немесе тас домалап келе ... ... ... - деп айқайлайды.
Жүрген кезде аяқтың өкшесін толық басып жүрген жөн. Беткей тік болса, қиғаштап жүру. Жүрісті жеңілдету үшін ... ... ... ... ... үстіндегі шөпті беткейге бармаған дұрыс, себебі - мұндай жерде аяқ тайғанап ... ... ... ... Шөгінді тас үйінділері жоғарыдан төмен құлаған тастардан тұрады. Олар бірте-бірте таудың етегінде ... ... ... мұздықтың сырғытып әкелген тастардан тұратын ірі үйінді болады. Жүрген кезде өте сақ болу керек: кейбір тастар шайқалып тұрады, кейбіреулері ... ... ... ... ... үстінде қырау, мүк, қына болса) болады. Тасты қар басып ... ... ... ... ... да, аяқты мертіктіріп алу ғажап емес.
Жүрген кезде, түнеуге тоқтаған жағдайда тас құлайтын жерлерден аулақ болу керек. Мықты жатқан тастар ... ... қына ... ... ... - бұл ... белгілері. Ал жаңадан құлап жатқан тастар ақшыл, кескінді болып көрінеді. Мұндай жерде ... ... ұзақ ... ... да ... Тас ... ... айғайлау керек.
Қар түрлері өте көп: дымқыл қар, үлпілдеген жұмсақ қар, біраз жатып тығыздалған қар және т.б. Бірнеше жыл ... ... қар ... тығыздалады, оның құрылымы өзгеріп ол фирнге айналады. Фирн - ... ... ... ... қардың тығыздалып өзгерген түрі болып табылады. Фирн таудың биік жерлерінде, мұзды, өңірінде қалыптасады.
Қарлы ... жүру ... ... ... - су ағу ... ... болу керек: қар көшкіні қаүпі азаяды
2. Беткейге еңкеймей тұру керек.
3. ... ... ... ... қар траверсін жартас немесе бетінде жатқан тастардың жанында ең тар жерде жасау керек.
5. Аяқ ... ... ... оны екі-үш рет тығыздаған соң ғана салмағын ізге салу керек.
6. ... ... ... ... кете ... ... ... қаласың, сондықтан тірелу мөлшерін тізе, алақан, мұзшапқыш арқылы күшейту керек.
7. Баспалдақты горизонталды, беткейге қиғаштамай жасау керек.
8. Алдағы келе жатқан адамның ... ... ... ... үшін ізді ... қою керек.
9. Күн көзінен еріп, балқып кеткен фирнде кошкасыз жүру керек. ( деп мұздың үстімен тайғанамай жүруге арналған аяқ киімге ... ... ... ... ... ... болып жол салып келетін адамды жиі-жиі кезекпен ауыстырып тұру керек.
11. Көлбеуі 30 ... ... ... ... жүруге болады - өздерін өзі ұстап қалуы мүмкін. Егер күдіксенсең, сақтандыру қолданылады. Ол үшін топ ... ... ... ... ... ... Бейтаныс беткейде, әркелкі қар мен фирнде, жарық, жартас, ... мен жар ... ... ... ... ... жер ... қозғалу қар күйіне байланысты. Ең қолайлысы - ... ... ... қар ... ... өте қиын болып кетеді. Дәл осындай жағдай - жаңа ... қар ... де ... ... ... қар ... оны ашық мұздық дейді. Мұздың үстінде қар жамылғысы болса ол жабық мұздық. Мұздық үстімен жүріп келе жатқанда қар ... ... ... ... ... бар.
Мұз жарығының үстіндегі жұқа қардың үстімен жүру үшін алдымен мұзшапқышпен оның ... ... ... Егер әрең ... ... ... мықты, аяқты дәл бір бірінің ізіне салып, міндетті түрде сақтандырумен өтуге болады.
Егер мұзшапқыш тегіс немесе тұтқасына ... ... ... ... өту ...
Тік жатқан мұзға мұзшапқыш қолданып өрмелейді. Табанды жалпағымен қою, ... ... ... Одан тік ... ( 25-30) ... қырындап, мұзшапқышқа сүйеніп шығу керек. Табанын қырынан қою, мұзшапқыштың үшкір ұшын қолданып қиғаштап жүру қажет.
Орташа көлбеу (35-45). Қар ... ... ... жартылай қырындап, қиғаштап (зигзагпен) өрмелеген жөн. Баспалдақты бәтіңке қырының сыздығымен ... ұрып ... ... ... горизоналды, бір біріне параллелді қою керек. Мұзшапқышты беткейге астыңғы ұшымен тіреліп жүреді.
Бұрылыста айқыш-ұйқыш бұрылу керек.
Қардың қабыршағы мықты болмаса (5-10 см), аяқ ... ... ... ... ... қабыршақты сындырып отыру керек.
Көлбеуі тік беткейлер (50-65) тура, үш есепке, беткейге тура қарап, ... екі ... ... міну ... Екі ... тұрып, мұз шапқышты ұшын ағаш тұтқасының жартысына дейін қадау керек (бірінші есеп). Одан ... сол ... ... ... ... екі ... ұстап, оң аяқ ұшымен сол тізе биіктігінде баспалдақ жасау, оған оң аяқты қойып тізені жазу (екінші такт). Оң ... ... ... ... сол аяқ ұшымен екінші баспалдақ жасап, оған сол аяқты қою (үшінші такт( және одан әрі сол ... ... ... ... өту дегеніміз - қойдың соқпағы сияқты жайпақ бағыттармен беткейге көлденең жүру: ... әдіс ... ... тік, ... ... өтпейміз, жүріс жеңілдейді. Төмен қарай үш есепке ... жөн, ... ... ... екі ... ... түседі.
Жартастар. Жартастарда жүру ережелері:
* Алдын ала әбден қарап алып, тіреулерді байқап, жолды жоспарлау керек.
* Дем алу мен одан арғы ... табу үшін ... ... ... табу ... Олар ... және де ... болу керек. Қиын және қаүпті жерлерді жылдам өту қажет.
* Тіреулерді алдын ала байқау керек: басып, шайқап немесе ұрып.
* ... ... ... көп рет ... ... ... үш ... болу керек, жүогенде тек бір мүшені ғана жылжыту керек.
* Көбінесе аяқтап жүрген жөн, ал қолды тірек ретінде қолдану керек. Аяқ ... ... ... қолға түсетін салмақ ауырға түседі. Кейде, қиын ... ... ... қолға түседі.
Бұлшық еттердің әртүрлі топтарына түсетін жүктемелерді ауыстырып тұру қажет
Қолайсыз ... ... емес ... ... оларға қосымша дене мен мүшелердің жартасқа қажалуын, үйкелісін қолдану.
Бір қалыпты, жұлқынбай қозғалу керек.
Мұз. Мұз беткейінде жүру ережелері:Қажетті құралдар: мұзшапқыш, ... мұз ... ... болу ... жүк ... пен ... түседі. Егер олар шынықпаған болса, мұз маршрутына бармаған жөн
Вибраммен (тайғанамауға арналған протекторы бар аяқ киім) маршрутқа шықса да, ... ... болу ... ... ... жолы мен жүру әдісін жоспарлау қажет.
Кошкалардың тістері үшкір болу керек, сондықтан ... ... ... ... ... тістерінің барлығын мұзға бірден, қайталамай кіргізу керек, себебі - соққыны ... мұз ... ... ... ... ... (екінші аяқты қағып кетпеу үшін)
Үнемі екі тіреуден кем болмау керек, үш есепке жүру ... ... - аяқ - ... кезде әрқашан мұзшапқышпен беткейге тіреліп жүру керек.
Кошкалармен жүрген кезде мүмкіндікше беткейдегі ... - ... ... ... қолдану қажет: аяқ пен сирақты аздап жеңілдетеді.
Әл біткенше жүруге болмайды, алда келе жатқан адамды, әсіресе баспалдақ жасап жүрсе, ... ... тұру ... бағытын жер бедеріне, тіректер мықтылығына орай және күш сақтау мақсатымен таңдау керек; өрге 45-60 диагональ ... ... ... ... - су ағуы ... тура ... ... кисең секірмеуге тырыс.
Мұз беткеймен жүрудің негізгі әдісі - кошкалармен жүру, сондықтан ... ... өте ... ... ... ... жасағанда ең маңызды нәрсе - шапқыш соққысы күшінің дәл болуы. Соққы күші қол күші емес, мұзшапқышқа берілген инерцияға байланысты. ... мұз ... ... Кошкасыз-ақ жүреді. Тайғанақ болса кошкаларды кию қажет.
Тік емес өр (25-30). Кошкамен тура жүру ... ... ... болады.
Орташа өр (30-40 ). Қиғаштап, айқыш-ұйқыш жүріп өрмелеу қажет.
Бұрылу.
Тік өр (40-60). Тура, кошканың алдыңғы төрт тістеріне ... ... ... ... Тізені бүгіп, бақайын төмен ұстап, мұзшапқыш тұмсығынан ... ... - ... көтерілу керек.
Тік өр (50-60). Кәдімгі (тістері бірдей) кошкалар, қысқа кесінділерде беткейге арқасымен бұрылып жүреді. Тізе бүгілген, қадамдары шағын, мұзшапқыш ... арт ... ... ... ... ... ... 12 тісті кошкалар, 2 алдыңғы тісі қалған 10 тісімен тік бұрыш құрады. 2 алдыңғы ... ғана ... ... ... басы оң ... сол ... - мұз ... оларды кезекпен мұзға қағады.
Тік бұрыш мұз қабырғасы (90). Сатымен, мұзбұрғыш (штопорлық) емесе якорлық ілгектер көмегімен өрлеу керек.
Үшкір мұз ... Аяқ ... екі ... аяқ ұшы төмен қарайды.
Траверс (60 шейін). Қырынан, ... аяқ ұшын ... ... алға, екіншісі - төменге, шапқыш дайын тұру керек.
Тік өрдің (60шейін) траверсі. Аяқта тік тұрып, арқаң ... ... ... екі ұшы да ... ... ұшын артыңа қадап, аяқты бірінен соң бірін үш есепке жылжыту.
55дейін мұз беткейімен түсу: арқасы ... ... ... ... жүреді. Аяқ ұшы төмен қарайды, шапқыш ұшын ... ... ... тік (65) ... ... ... бірдей емес кошкаларда бетімен беткейге қарап түсу қажет.
Баспалдақтар жасап жүру
Мұзшапқышты екі қолымен сабынан ұстайды, беткейге жақын қолы оның ... ... ... ... ... ... ... түрса шапқыш салмағы тұтқасын ұстап тұрған қолға емес, бүлдіргеге келіп түседі де саусақтарға жеңілдеу болады.
Баспалдақ жасау. Баспалдақ ені мен ... ... ең ... аяқ ... ... болу ... Баспалдақ арасы топтағы ең аласа бойлы спортсменнің ... ... ... 50 ... ... ... ... сол жақта болса, сол аяқ оң аяқтан жоғары және оның алдында болады. ... цикл екі ... шабу мен ... ... ... ... ... жасайды да одан кейін үстінгісін, ал содан соң төменгісін мұз сынықтарынан тазартады.
Бұрылыс. Бұрышында екі баспалдақ - ... ... ... - екі аяқ ... орын және үстінгісін әдеттегідей жасайды.
Траверс үшін екі ... ... ... ... ... үстінгі қатары (сол аяқ үшін) төменгі қатардан 10-15 см биік жасайды.
Түскен кезде бір қолмен баспалдақ ... ал ... ... одан ... ... баспалдақты ұстап тұрады.
Құлап бара жатса 1 - екі ... ... ... ... төмен қаратып аударылады; 2 - ... ... ... ... үшін аяқ ұшын көтереді; 3 - шынтақ тұсында бүгілген қолмен шапқыш тұмсығын мұзға шаншып, ... бар ... оны ... ... ... бағалау әдістемелігі.
Асу дегеніміз тау жотасындағы төмен жері, бір аңғардан екіншіге өту үшін ең ... жер. ... ... ... үшін 4 ... ... ... 1) жолдағы ең қиын жерлердің сипаттамалары; 2) асудан өтуге қажетті қозғалыс техникасы мен ... және ... ... ... 3) ... ... ... (жалпы қажетті уақыт, жалпы қозғалыс уақыты, сақтандыру қолданып қозғалу уақыты, сақтандыру нүктелерінің саны); 4) қажетті ... ... Асу ... осы төрт ... ... анықталады. Ереже бойынша, қатысушылар жорыққа дейін бұдан төмен жартылай категориялы асудан бұрын өткен болуы ... ал ... дәл осы ... ... ... ... ретінде, одан төменгі категориялы асудан жетекші ретінде бұрын өткені қажет. Қиындығы үшінші ... ... ... үшін одан ... бір ... екі рет жетекші ретінде асулардан өту қажет. Туристік жорықтың қиындығын бағалаған кезде биіктігі мен осы ... болу ... ... ... ... ... мынадай: 5000 м-ден биік асулары бар жорық қатысушылары бұдан бұрын жаңа ... ... ... 1000 ... болу ... ... ... Асулардың қиындық дәрежесін төрт негізгі көрсеткіш бағалайды: 1) жолдың ең күрделі кесінділерінің сипаты; 2) ... өту үшін ... ... мен тактика, түнеу орындарының ерекшеліктері;
3) маршруттың сандық сипаттамалары (асудан өтуге қажетті жалпы уақыт, жалпы жүру ... ... ... ... ... ... нүктелерінің саны); 4) қажетті арнайы құрал-жабдықтар.
Асудың қиындық дәрежесі төрт көрсеткіштің барлығының ... ... ... ... ... ... ... болса, оларды өтуді қиындататын фактор ретінде белгіленеді, бірақ асудың қиындық дәрежесін ... ... ... ... ... (қар, тас ... т.с.с.)
Туристік жорықтар қиындығы (күрделілігі) бойынша алты дәрежеге бөлінеді. Жорықтың күрделілік дәрежесі (категория сложности похода) үш классификациялық көрсеткіштер жиынтығымен ... 1) ... 2) ... 3) ... ... күрделілігі.
1 кесте. Асу қиындық дәрежелерінің шкаласы
Асудың қиындық дәрежесі
Жолдың ең күрделі кесінділерінің сипаты
Асудан өту үшін қажетті ... мен ... ... орын-дарының ерекше-ліктері;
Асудан өту үшін қажетті уақыттың барлығы. Жүру уақыты (Т1);өзара сақтандырумен журу уақыты (Т2); ... ... саны ... арнайы құрал-жабдықтар

Қиын емес шөгінді, қарлы, жартасты 30 аспайтын ... ... (15 ... ... жоқ ... кейде бетіне тастар шығып тұрған шөпті беткей-лер, әдетте соқпақтар ... ... жеке ... өзін ... ... мұзшапқышпен сақтандыру. Түнеу әдетте көгалда, палатка немесе үйшікте
Бірнеше сағат.
Т1= 4-8
T2=0
n=0
Табаны тайға-намайтын аяқ киім; мұзшапқыш немесе альпеншток, топқа 1-2 ... ... ... орташа жартастар, қарлы беткейлер (20-40), мұзды жерлер, ... ... ... ... бар ... ... Әртүрлі шөгінділер.
Беткейлер мен жабық мұздықпен жүрудің тізбекпен (в связках) ең қарапайым ... ... ... ... (40 м-ге ... ... мен өткелдерде арқан (перила) асу. Ыңғайлы жерлерде, мұздық зонасының шетінде түнеу.
Әдетте 1 күннен аспайды.
T1=4-10
T2=1-4
n=0-5
Трикони ... ... ... орау ... ... ... мұзшапқыштар (топқа 1-2), әрбір 3-4 адамға бір негізгі арқан

Құлауы орташа (20-40) жартасты, қарлы, мұзды ... ... ... мен қиын емес мұз құлаулары
Күрделі жеке және топтық сақтандыру: ауыспалы сақтадыру, кошкаларды қолдану ... ... ... ... ... ... зонасында түнеу болуы ықтимал
Тәуліктен кем
T1=6-10
T2=3-6
n=5-10
Трикони немесе вибрам, кошки, арқан, ілгек, мұзшапқыштар

Тік (40-тан жоғары) қиындығы орташа, ұзындығы 100-150 м ... ... ... ... ... орташа мұз құлаулары
Барлық техникалық әдістерді қолдану: 3-4 арқанда ауыспалы сақ-тандыру, ... ... ... ... өлегенде алдыңғысы, түскеде артқысы рюк-заксыз жылжиды, рюк-зактарды өзі арқанда отырып бөлек көтеру мен түсіру (дюльфермен). Түнеу - ... ... ... ... ...
1-2 тәулік
T1=8-16
T2=5-10
n=5-15
2А жабдықталуына қоса - ... ... ... ... 40м қосымша арқан, ілмектер, арқанның шығын ұштары, түскенде тастап кетуге арналған ілгектер

Өте тік (60-қа шейін), ұзындығы 200-300 м қарлы, ... ... ... қиын мұз ... ... ... әдістерді қолдану, бір-бірін сақтандыру, ілгектер мен басқа жасанды тіреулерді қолдану, маршрутты алдын ала барлау және дайындау. Тактиканың маңызы одан да ... ... ... рет мұз зонасында түнеу, суды қар ерітіп жасау
2 тәуліктен кем ... ... қоса - ... ... ... ... және қосымша арқандарды қолдану, штопорлық, якорлық ілгектер, сатыларды қолдану және т.б.

3А-дай, бірақ қиын жерлердің одан үлкен ұзындығы, ... ... ... ең қиын ... 60 ... ... сағат, тіпті бір-неше тәулік бойы үзбей сақтандыру жасау, өте жоғары деңгейдегі тех-ника, онымен қоса, дәл осы асудан ... ... ... ... ... Ыңғайлы түнеу орындарының жоқ болуы, отырып ұйықтайтын бивактар
3 ... кем ... ... кем ... 16 кем емес
n 25-тен артық
3А-дағыдай және оған қоса дәл осы асудан өту үшін арнайы ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету.
Туризмдегі мүмкін болатын кездейсоқ жағдайлардың себептерін келесідей топтастыруға болады:
1) топтың себептері аймақтың ... ... ... ... ... ... ... өткелдер, күрделі рельеф, қолайсыз ауа райы).
2) туристер тобының қажетті деңгейде материалдық -- ... ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейде ұйымдастырмауымен байланысты.
4)туристер тобындағы медициналық ... ... ... деңгейде тәжірибесінің болмауы, тактикалық -- техникалық дағдылардың жетіспеуінен туындайтын жағдай.
Кез келген туристік қызмет көрсететін кәсіпорын егер ... ... ... онда ... ... ... топ ... тиіс. Бақылау-құтқару топтың негізгі атқаратын мақсаттары:
осы турфирманың белсенді турлары жүзеге асырылатын аудандарын барынша зерттеу.
2) ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету .
3) базалық лагерьде немесе эксплутацияланатын турлардың бағыттарында қатерлі жағдайларды алдын алуға ... ... ... ... ... яғни гид, инструкторларға кеңес беру, туристерге нұсқаулар жасау, маршруттарды маркировкалау, туристер тобының маршруттарды ... ... ... жасау.
4) тексеру-бақылау, құтқару-іздестіру жұмыстарын жүзеге асыру қатерге ұшыраған туристерге көмек беру.
5) қажет ... ... ... құтқару қызметтеріне ақпараттар беру және бірлесе отырып, құтқару қызметтерін жүзеге асыру.
Құтқару жұмыстарын жүзеге ... ... ... ... ... тобын іздестіру үшін белгілі бір бақылау мерзімі өту қажет. Егер осы мерзімнен кейін туристерден хабар алынбайтын болса, ... ... ... іздестіру жұмыстарын бастау қажет, бақылау мерзімі деп, күтпеген қиын- дықтардан ... ... ... ... айтамыз. Тәжірибедегі белгіленген оптималды уақыт резервтері бар:
I-ші -- III-ші қиындық деңгейіндегі жорықтар үшін -- 1 ... 2 күн, ал IV-ші және V-ші ... ... үшін -- 2-3 ... ... үшін ... ... тобы:
ауру басушы және әлсіз ағзаны қалпына келтруші препараттар (анальгин, темпалгин және т.б.);
2) қан тоқтатуға, дезинфекциялауға арналған ... ... ... ... ... тобы ... ... эритромицин);
4) сыртқы жарақаттарға қолданатын препараттар;
5) таңуға қажетті ... ... ... ... мен ... тобы ... ... шприцтер және т.б).
Құтқару-іздестіру жұмыстары келесі жағдайларға байланысты басталуға тиіс:
егер де туристер тобы белгіленген мерзімде бақылау пункттеріне ... ... ... ... ... ... де туристік маршруттың бойында апаттық жағдай болуы мүмкін деген сенімді хабар алынған жағдайда,апаттық жағдай туындап, ... ... ... ... және ... ... ... жағдайда басталады.
Турфирмалардың барлығы мемлекеттік-апаттық құтқару қызметімен бірлесіп, әрекет етуі ... ... ... мен күтпеген жағдайлар бойынша бірлесе отырып, келесі бағдармаларды құрған:
1) МИНИМУМ бағдарламасы - бақылау-құтқарушы топтары ... ... ... ... комитетінің құрамына қосылады. Бұл топтың құрамында алғашқы көмек көрсете ... ... ... ... алып шыға ... ... бар спортсмендер болуы тиіс. Кездейсоқ жағдайлар бойынша министрліктің тапсырысы бойынша турфирмалардың инструкторларының көмегімен ... суда ... ... ... ... ... ... дайындау қажет. Бұл жерде турфирма мамандпры құтқарушыларды дайындауға арналған теориялық және ... ... ... ... ... ... - бұл бағдарламаға сәйкес инструкторлардың ... ... ... ету үшін қажетті ақпараттарды жинап, белгілі бір жүйеге келтіру. Бұл бағдарлама ... ... ... аудандарға ұдайы тексеру жүргізеді.
Туризмдегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін шетелдік ... ... ... ... ... кеңесінің федерациясы туристік саяхаттардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін бөлігінің рекламентінің үлгісін ұсынған, бұл құжатта келесі жағдайлар көрсетілген:
1а) ... ... ... яғни туристік бағыттардың потенциалды қатерлері туралы ... ... ... ... территориясындағы барлық саяхаттардың түрлері бойынша ... ... ... ... траспорттық немесе құтқару жұмыстарын жүзеге асыру, іздестірулерді жүргізу, туристік топтарға және турфирмалардың қызметіне кеңестер беру.
1г) туристерге ... ... ... ... - ... мен ТМД ... ... бойынша ұйымдастырылған саяхаттар кезіндегі потенциалды қатерлер туралы ақпараттарды автоматты түрде өңдеуден өткізу.
2б) Қазақстан картасына салынған информацияларды ... ... ... нәтижесінде туристердің дислокациялау орындарын белгілеу.
2в) 6 адамнан тұратын контракты негізінде ... ... 2 ... топтарын құру.
2г) бақылаушы топтарының қызметтері үшін оқу-жаттығу жиындарын өткізу.
3)даму ... - ... әлем ... ... мен саяхаттардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуді белгілі бір жүйеге келтіріп, нұсқаулар мен кеңестерді тағайындау, арнайы базаларда құтқарушы тапсырыс ... ... ... ұсынатын мекемелер.
Туризмдегі қауіпсіздікті қамтамасыз ету дегеніміз -- туристік шараларды өткізу кезінде ... ... ... жүзеге асыруды айтамыз. Мысалы, саяхатқа, жорыққа қатысушылардың физикалық, ... ... ... ... ... ... ... құралдармен жабдықтау, медициналық қызметтермен қамтамасыз ету, туристерге кеңес беруді ұйымдастыру, бақылау жүргізу, оперативтік көмек ... ... ... болған жағдайда іздестіру-құтқару жұмыстарын ұйымдастыру және т.б. іс-шаралар ... ... ... ... ... ... ... қажетті шаралар туризмнің түріне байланысты айқындалады.
Туризммен айналасуда қауіпсіздіктің қамтылуы белсенді туризм саласында жұмыс жасайтын қызметкерлердің біліктілік деңгейі ерекше орын ... Бұл ... ... үшін ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін қауіпсіздікті сақтандырудың жорық алдындағы жүйесі өте маңызды ... ... оның ... ... ... қатысушылардың қоршаған орта экологиясының нашарлануына сәйкес денсаулықтарының төмен болуы.
халықтың көп бөлігінің табыстарының төмендігіне ... ... ... ала ... ... саяхаттарды медициналық қызметтермен қамтамасыз ету
Жорықтың медициналық қызметтермен ... ... ... ... алу, яғни ... ... нашар, жарақат алған туристерге қажетті деңгейде алғашқы ... ... ... ... үнемі анықтау, қажет болған жағдайда денсаулықты қалпына келтіру, барлық профилактикалық жұмыстардың жүйесі ... ... ... . ... айналасуда қауіпсіздіктің қамтылуы белсенді туризм саласында жұмыс жасайтын қызметкерлердің біліктілік деңгейі ерекше орын алады. Бұл біліктілікті арттыру үшін спорттық жорықтарды ... ... ... ету үшін ... ... жорық алдындағы жүйесі өте маңызды ... ... оның ... 2 ... ... ... қатысушылардың қоршаған орта экологиясының нашарлануына сәйкес денсаулықтарының төмен болуы.
2) халықтың көп бөлігінің ... ... ... ... көмектерді ала алмауы. Осыған орай туристік саяхаттарды медициналық қызметтермен қамтамасыз ету ... ... ... ... қамтамасыздандырудың негізгі міндеттері:
1) аурулардың алдын алу, яғни ... ... ... ... ... алған туристерге қажетті деңгейде алғашқы медициналық қызмет көрсету;
3) денсаулықтағы өзгерістерді үнемі анықтау, қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... ... жүйесі дәрігерлік тексеруден басталады.
12.Белсенді туристік саяхаттағы сақтандыру және өзін-өзі сақтандыру. Туристік баулар.
Жолға шыққандағы қауіпсіздік ережелері:
Маршрут қатысушылардың қабілетіне ... ... ... ... ала ... жер ... қауіпті жерлерін, су көздерін, маркировканы, маршруттан кетіп қалу ... ... алу ... ... қозғалыс тәртібін әзірлеу.
4. Дайындықсыз, акклиматизациясыз жолға шықпау.
5. Алдын ала ауа райы болжамын ... ... Өте ... ... жағдайларда жолға шықпау.
7. Қараңғы уақытта жолды өте жақсы білгенде және құтқару жұмыстары кезінде ғана шығу.
8. Құрал-жабдықтарды, азықты, туристер денсаулығын ... ... ... ... ... ... ... жолға шықпау.
10. Таңертең ерте шығу.
13. Аяқты жара мен үсіп ... ... ... аяқ киім ... кебу болу ... ... ... ережелері:
1. Топпен жүру.
2. Тәртіп. Кетсе тек қана сұранып кетуі керек.
3. Беделді, білгір ... Аса ... ... ... ... Ағза ... Бір біріне көмек беру.
7. Батып кету немесе суық тию ... бар суда ... ... қысқартам деп қауіпсіздікті бұзбау.
9. Тұман, қараңғы уақытта, нашар ауа райы кезінде жүрмеу. Жолдың үлкен жартысын таңертең өту.
10. Бос ... ... бар ... мен ... ... жүру.
11. Ең қауіпсіз жолды таңдау.
12. Заттарды ұмытып ... ... Қар ... қауіпі бар жерлерге бармау.
14. Спирт ішімдіктерін ішпеу.
15. Үсіп қалмауды бақылау.
16. Қатты жауын, бұршақ болса сая жерде тығылып, оның ... ... Көз бен ашық ... күн ... ... Найзағайдан сақтану:
а) жотадан түсу;
б) темір-терсектерді жинап адамдардан алшақ (10м) қою;
в) бөлек тұрған ағаштың астында, су жағасында тұрмау;
г) жүгірмеу;
д) бір ... ... ... ... ағын ... жанында тұрмау;
ж) металл сымдары бар жерде тұрмау;
з) мүмкіндікше изоляциялық ... ... жай ... түссе міндетті түрде өлмейтінін білу қажет, дер кезінде жәрдем берілсе, аман ... ... ... Судан дұрыс тәртіппен өту;
20. Рюкзакты дұрыс толтыру, ... ... ... үшін үшкір заттар рюкзактан шығып тұрмау керек.
Ең алдымен таңдаған орын қауіпсіз болу қажет. ... ... ... ... ... ... ... арналарында, тар шатқалдар мен каньондардың түбінде су тасқыны қауіпі себебінен бивак орнатуға болмайды. Жай түсу ... ... ... ... жоталарда, шыңдарда тоқтауға болмайды. Бивак жанында кесіле бастаған, шіріген, тесіктері бар ағаштар болмау керек: жел ... олар ... ... ... қараңғы түспей орнату керек. Бір адамға 2х0,75 м жер болса ыңғайлы болады. Жылы маусымда ең оңай жасалатын баспана ... ағаш пен ... ... ... болады. Мата не пленка болмаса құры ағаштан да жасауға болады. Шырша немесе қарағай ... ... ... салу ... ... су ... астына ақпай сыртына қарай кете береді.
Батпақ немесе дымқыл жерде баспананы (күркені) жер ... сәл ... ... ... ... күні ... қардан босатып 4-5 сағат отпен жылтады; -15 градустан жылы болса 2 сағат жеткілікті. Жататын жердің астына шырша, ... ... ұсақ тал ... ... ... ... қарды кірпіш сияқты қылып кесіп үйшік (иглу) жасауға болады.
Арнайы құралдарға түрлі сақтандыру және спорт түрлеріне байланысты құралдар жатады. Альпеншток - ... ... ... және ... ... таяқ. Альпеншток жиналған кезде қысқа болады, ал жүргенде ұзартылады. Мұзшапқыштар қар мен мұздың үстінде жүргенде қолданылады. Мұзшапқыш сап пен ... және ... ... ... ... ... үшін ... тесігі бар. Мұзшапқышты жоғалтып алмауға арналған бүлдіргесі бар. Мұздықта сақтандыру үшін , мұз ілгектері, мұзға ... ... ... ... () қолданылады. Мұз бен жартасқа өрмелеу үшін арқан, карабиндер, жумар, тас ілгектері, ... ... ... ... ... құлауынан сақтау үшін мықты каска қолданылады. Байланыс жасау және дабыл соғу үшін ... ... ... ... ...
1. ... ... пассатижи (тістеуік)
3. Әртүрлі жұмсақ сым
4. Қаңылтыр, шегелер, былғары, брезент
5. Қайрақ, үш ... ... ... біз, ... скоч, кендір жіп, қайшы, отвертка
7. желімі немесе әмбебап желім, киперлік лента, капрон жібі
8. Инелер, бірнеше түсті жіп, түймелер
9. ... ... ... ... ... ... қысқыш
Осындай топтың сақтандыру құралдары: 40 метрлі екі негізгі (10-12 мм) арқан, 10м репшнур [жіңішке (8 мм) ... 2 ... 2 ... ... ... 3-4 ... ракетница. Фонарь, батарейкалар, 10-12 стеарин шырағы, жөндеу саймандары, безмен (таразы), сағат.
Құрал-жабдықтарды дайындау жоспары:
1) тізім жасау;
2) тізім бойынша таңдау, алу, ... ... ... ... ... түзеу, жөндеу, жаңадан жасау немесе қосымша айла жасау.
Құрал-жабдықтардың күйі, пайдалану мерзімі күту мен сақтауға байланысты. Аяқ киімді маусымнан ... ... ... табиғи жылумен кептіру керек. Сақтауға арналған заттарды пайдалану керек (пропитка). Ұлтарағын ... ... ... ал аяқ киім ішін ... ... ... диаметрі 10-12мм. Оларды 40-50 (60) бухтаға орайды. Қосымша арқан ... ... - 6-8 мл. ... қызметіне қарай негізгі, қосымша, сақтандыру, көмекші бауларға бөледі.
Арқандар әртүрлі болса шкотовый ... ... ... ... қосу және ... ... ... писацкйй болып табылады.
Сақтандыру баулары проводник Восьмерка
Көмекші баулар үзеңгі
Бір ұшымен байлайтын
Екі ұшымен байлайтын
Бумин денеге сақтандыру мақсатымен байланатын арқан түрі
Коммерциялық қиын емес ... (10 ... 20 ... ... екі 8 ... 3 бес литрлік кастрюля жетеді.
13. Туристік жорықтағы тамақтандыру қағидалары. Су-тұз режимі.
Тамақтандыру қағидалары. Тамақтандырудың ғылыми негіздері. ... ... ... ... ... ... ... құндылығы. Тамақ біріншіден адамға энергия береді, екіншіден,құрылыс (пластикалық) функциясын орындайды. Адамға қажетті ... ... ... ақуыз, майлар, көмір-сулар, мин-қ тұздар. Тамақтандырудың ғылыми негіздері. Физикалық жүктеме ... ... ... ... энергиялық құндылығы.
Тамақ біріншіден адамға энергия береді, ... ... ... ... ... ... негізгі тамақтандыру заттары: ақуыз, майлар, көмір-сулар, минералдық тұздар.
Ақуыз - ағзаның өте маңызды бөлігі, өмір негізі болып табылады. Ақуыз ... май мен ... ... азот бар. ... ... ... ... бұзылып, жойылып тұратын ақуызын қайта құрады. Сонымен қатар, энергияны да береді (ақуыздың бір граммы 4,1 килокалория ... ... ... ... мен қан ... ынталандырады. Ең құнды ақуыз етте, сүтте, жұмыртқада, балықта болатын жануар ақуызы, бұршақта, фасольде, ірі бұршақта, кептірілген ... ... да бар. ... ... ... ... ... 1,3-1,5 г ақуыз келу керек, яғни адамның салмағы 70кг болса, тәулігіне 100г ақуыз тұтынуы қажет. Ауыр жұмыс істесе ақуыз ... 1кг ...... болу ... ... - жылу, энергия беретін зат. Майдың бір ... 9,5 ... ... Май адам ... қор ... жиналады: дені сау, салмағы 70кг ер адамда 12кг май болады. Бұл ... ... бір айға ... ... тәулікке 50-100г (600-900 калория) май қажетті. Одан көп болса май артық болады, адам семіріп кетеді.
Көмір-суларға ... ... ... ... пен ... ... өсімдік крахмал, гликоген (жануарлардағы крахмал) жатады. Ең үлкен мөлшері - қантта. 1г 4,1 калория береді.
Көмір-судың үлкен жігі ... ... ... қор ретінде сақталады. Артық көмір-су майға айналады. Бір жегенде қант мөлшері 100 грамнан аспау ... ... ... ... қоры азаяды да адамның еңбек қабілеті төмендейді, сондықтан қосымша қант немесе глюкозаны ... ... ... ... жесе, ол ауыр болады, тыныс тарылады, сондықтан қиын маршрутта клетчаткасы көп тағамдардың мөлшерін ... ... мен ... ... Су ... ... 70% ... судың маңызы өте үлкен. Су болмаса, өмір үрдістерінің барлығы үзіледі. Тамақсыз адам бір айдан көп өмір сүре алады, ал су ... бір ... жете ... Тамақ пен ішімдіктер арқылы адам тәулігіне 2,5 л су тұтынуы қажет. Сүт құрамында ... ... 87,2%, ... мен жемістерде 90% дейін, етте75% дейін, нанда 47% дейін.
Өмір әрекеті тұзсыз да жүре алмайды. Адам ағзасы Ca, Na, K, Mg, P, Fe, S, Mn, As, I ... ... ... ... ... тұзы ... шырыныың құрамына кіретін тұзды қышқылын жасау үшін керек. Оның жетіспеулігі жүрек-тамыр жүйесінің, бүйрек, басқа органдардың жұмысын бұзады. Ас ... ... ... 12-15г, ауыр ... ... қатты терлегенде одан да көп.
Са тұздары сүйек клеткалары мен қан құрамына кіреді. Сүт тағамдарындағы кальций тұздары жақсы ... ... ... ... 0,8г. ... пен сүйек жүйесіне магний тұздары қажет. Олар қара бидай ... ... ... ... ... көп. ... ағзаның жүйкелік және бұлшық еттік әрекетіне қажет. Тәулігіне 1,5г ... ... ... ... сырда, бұршақта, жаңғақтарда, етте болады. Темір гемоглобин жасайтын қанның қызыл бөлшектерінің құрамына ... ... ... ... газ ... ... ... тамақта жоқ болса, неше түрлі авитаминоз аурулары пайда болады.
А витамині ағзаның өсуіне, қан ... ... ... ... ... ... ... жұмысына үлес қосады, ағзаның жұқпалы ауруларына қарсыласуын күшейтеді. А витамині жетіспесе ауруы, терінің заттар алмасуының бұзылуы болады. А ... ... сары ... ... ... ... сарысында, қызғылт-сары немесе қызыл түсті көкөністер мен жемістерде (сәбіз, өрік, ... ... ... ... ... А ... тәулік нормасы 2-3мг. А витамины жоғары температураға төзімді, пісірген, қуырған ... ... ... ... ... мен май алмасуына жәрдем береді, жүйкені тозу мен шаршаудан сақтайды, көмір-суларды белсенді бұлшық ет әрекетіне ... үлес ... В ... ұзақ уақыт жетіспесе, сал ауруымен, жүрек жұмысы мен тамақ қорыту процестерінің бұзылуымен өтетін ... ауыр ... ... ... В ... ... ... 3мг. Ашытқыда, бауырда, шошқаның қаракесек етінде, орман жаңғағында болады.
Ввитамині тотықтыру процестерінде қатысады, ағзаның ауруға қарсыласуын күшейтеді. Бұл витамин ... ... ет ... ... ... төмендейді немесе көтеріледі, , асқазан-ішек трактындағы ісіп қызару процестері қозып кетеді. Ввитамині ашытқыда, ... ... ... ... ... көкөністерде, дәнді дақылдарда болады.
РР витамины тотықтыру процестерінде және көмір-су мен ақуыз алмасуына қатысады. Жетіспесе адам тез шаршайды, қорыту процесі ... Ұзақ ... ... ... ... мен тері ... ... пелагра ауруы пайда болады. Тәулік нормасы 15мг, кептірілген ашытқыда, бауырда, ақ саңырауқұлақта, бүйректе, картопта, қызанақта, жас қырыққабатта ...
С ... ... ... ... ... ет жұмысына үлес береді, көмір-су мен ақуыз алмасуына қатысады, ... ... ... ... ағзаның жұмыс қабілеті мен ауруға қарсыласуы төмендейді, әлсіздік, азудың қанауы байқалады, ақырында цинга ауыруына әкеліп соғады. Тәулік ... ... ... ... ... жас жемістерде (апельсин, лимон, итмұрын, қарақат және т.б.) болады. ... ... ... оның іс-әрекетіне байланысты. Физикалық жүктемесіз жұмысты орындайтын қызметкер немесе студентке 2500-3000ккал/тәулік жеткілікті. Жорықтарда, олардың қиындығына байланысты, 3300-4000, тіпті 7000-8000ккал ... ... ... ... ... ... үшін тамақтанудың ролі жоғары. Консервіге көшу тау ауруын қоздырады. Биік тауларда адамның тәбеті ашылмайды, дәм де ... Ағза ащы, ... ... жас ... мен ... аңсайды.
Тамақтандыруды дұрыс ұйымдастыру үшін мынадай факторларды білу қажет:
1) ... ... жас ... ... тұратын жерін, мамандығын;
2) ас арасындағы күнделікті маршруттың техникалық сипаттамасын;
3) ... ... ... ... ... ... маршруттың дәл графигін.
Тамақ таңдау критерийлері:
1) құрамы бойынша ғылым дәлелдеген және маршрутқа, су-тұз режиміне сәйкес болуы;
2) салмағын ... шыны ... ... ... ... ... ... мөлшерін мүмкіндікше азайту, пластик ыдыстарын қолдану, азық-түліктің кейбір түрлерін кептіру (сублимация);
3) пісіру, дайындау ... ұзақ ... ... сонда отын үнемделеді;
4) туристердің ұлттық салттарына сәйкес тамақты таңдау.
Тау туризмінде тамақтандыруды дұрыс ұйымдастыру үшін маршрутты үш негізгі ... ... 1-ші ... - биік ... қары жоқ жазықпен жақындау; 2-ші - биік ... ... ... қиын емес ... жүру; 3-ші - биік тауда қиын жерлерде жүру.
В.Н.Вуколовтың кітабында 190-192 ... ас ... ... ... ... ... ... энергиялық құны өседі: 1 кезеңде 2850-3150 ккал, 2 кезеңде 3400-4100 ккал, 3 кезеңде ... ... көже 200-300 ... ... сүт көже ... ет көжелер - 400 және одан көп, ... ... ... - 500-600 ккал, балық тағамдары - 500, май ... ... ... - 200-400, май ... сүт ... ... - 350-400, компот, кисель, желе, сүт қосылған кофе - 100-150 ... ... ... ... - ... ... ... дегеніміз жақсылап реттелген ас жасайтын уақыт, олардың саны және олардың арасындағы уақыт. Мысал: таңғы ас - 7-4.40; ... дәм алу ... ... - 12-13, ... кейінгі дәм алу (полдник) - 16-16.30; кешкі тамақ - 19-20. Бірақ ... үш рет қана ... ... - ... ... ... жағдайына, адам ағзасының күйіне байланысты, адам ішетін сұйық заттардың мөлшерін, ішетін ... ... ... ... реттейтін режим. Қарапайым жағдайларда су қажеттілігі 2,5 л. Биік тауда су тері, өкпе арқылы кетеді, ағза кептірілген сияқты болады. 3-5 л су ... ... ... шөл ... ... 10 л ... мүмкін.
Жорық кезінде тек таңғы, түскі, кешкі тамақ кезінде ғана шөлді әбден қандыруға болады. Жүрген ... ... ... ... ... кезде ауызды шаюмен шектелу қажет.
Маршруттың әр қиындығына сай ас мәзірі күрделенеді. Және ... ... түрі ... ... ... : А - ... аз; Б - ... орташа; В - қиындығы жол бөліктеріне арналған. Таңғы ас: А гречка бот0асы май мен қантпен, кампот, қатқан нан; Б ... ... ... ... ... ... ... шай, қатқан нан мен печенье; В овсянка ботқасы етпен, кофе сүтпен, қатақан нан. Кешкі ас: А етпен вермешель, кисель, ... нан мен ... Б ... ботқасы томатпен соуспен, етпен, қатқан нан мен сушки; В көкөніс ... ... ... нан мен ... ... ... оның ... дәрежесін ойластыру керек. Және келесі ас мәзірін ойластырғанда туристердің қалауын ескеру ... және ... ... ... Су мен ... барын есептеп тегістеу керек
* Оларды екіге бөлу қажет: 2/3 бірінші мезгілге, 1/3 - ... ... Өте ... крахмалы көп немесе ащы тағамдарды жемеуге тырысу.
* Қимылды азайту.
* Ыстық тамақ жеуге ... ... ... ... ... (аң, ... ... жылан, кесіртке етін жеу, ірі жәндік, өсімдіктерді іздеп табу.
14. Белсенді туризмдегі аялдаулар мен түнеу орындарын ұйымдастыру. ... ... ... ... көшкін қауіпі бар жерде орнатуға болмайды. Түнеу орнын биік ... ... тас ... мен сел болмайтын жерде жасау керек. ... ... орны ... ... орналасады, ал күндіз бұл түнеуден биік жерге көтеріліп түсу қажет. Солай ... ... ... ... ... жоғарылатады.Сағат сайынғы аялдама, түскі аялдама,кешкі түнеу орындары. Қысқа аялдаулар - жүрген кезде тоқтап, демалу, ұзақ аялдаулар - ... ... 1 ... минутқа,алғашқы демалыс 5-7мин., жолға шыққаннан кейін 15-20 мин. Өткен соң 5-7 мин тоқтайды, өйткені аяқ-кйімді жөндеу, түнеу ... ... ... ... Адам ... әсер ... ... шығатын топ ққрамының адамдарының аурулардың алдын алу бойынша профилактикалық жүйесінде акклиматизацияның алатын орны ... ... жүру ... ... ... жорықтың алғашқы күндерінде физикалық және техникалық шамадан артық тыс жаттығулар мен жүктерді көтеруге болмайды. Жазықты жерлерден келген туристерге тауда ... ... ... ... алдын ала оны жоспарлап алу керек.
Медициналық бақылау жасау арқылы туристің қаншалықты ауырпалыққа төзе алуын анықтауға болады. Осы арқылы ... ... ... ... Осында көрсеткіштер арқылы, жорықтың басында қысқа уақыттық активтілікітің артуының кейін, оның төмендеуі байқалады. Акклиматизацияға орай ол ... ... ал ... ... ... ... ... қабілеттілігі қайтадан төмендейді. Ал түңгі уақытта күндізгі күштің ... ... келу ... жүреді. Жорық басында бұлшық ет күшінің салмағы түседі. Жорықтың төртінші күнінде болса, акклиматизацяның ... ... ... бұлшық ет күші арта береді. Жорықтың тоғызыншы күні ... ... ... түседі.
Жорыққа шыққан кезде адам азғасына әсер ететін көпетегн факторлар бар. Ең көп кездесетін мынадай жарақатарды атауға болады: ... ... ... ... алу, ... ... ... кесіп алулар, т.б. жеңіл күнге күю мен буындардың үсуі, т.б.
Тау жорықтарында терінің қажалуы мен алақанның күюі, т.б көп кездеседі. ... ... аяқ киім ... ... ауыр ... ... ... қажалу, т.б. сонымен қатар, үсіп қалу да көп кездеседі. Үсіп қалу тек минус ... ғана ... ... да бола береді.
Барлық осы ақпаратты медперсоналды дайындау уақытында ескеру керек. Туризм түріне байланысты, аудан мен жорықтың уақытына орай жорық ... де ... ... ... тау ... ... ... режимді ұстануға болады: көтерілу - сағат 6-да , ... шығу ... - 7:30, ... дем алу және ... ас (1-1,5 ... - ... 12-де, қысқа уақыттық демалулар (10-15 минут) - әрбір 40-45 минут сайын болуы керек. Түнеу 17 сағаттан кем ... ұйқы ... 7-8 ... ... керек. Бұл режим 7-8 күндік жорыққа тиімді.
Түтек (тау ауруы).
Белгілі биіктіктен ... ... ... ... басталады.
Таулы аймақтар шартты түрде үш сатыға ... ... - 800-1000 ... таулар - 100-3000 м.
Биік таулар - 3000 ... ... ... да ... әсер ... Биіктеген сайын ауа температурасы әрбір 100 метрге 0,6 С төмендейді, ағзаның алмасу үрдістері қарқынды өтеді, ... мен ... ... ауыр жүк ... Ауа ылғалдылығы да төмендейді: 2000 м биіктікте теңіз деңгейінен екі есе төмен , ал 6000 ... ауа ... ... ... ... ... ... терінің, тыныс органдарының барлық ылғалдығы булануға ұшырайды. Тыныс аурулары болуы мүмкін. Дененің ашық ... ... ... болады.
Жоғары биіктікте космос пен күн сәулеленуі өте жоғары. Бұл себептен әл құрып кетеді, дене ... ... ... ... бет ... мен көз ... болады және т.б. Сондықтан мұздық, қарлы тауларда жүргенде арнайы мазь қолдану, марлямен оралу, арнайы қара көзілдірік кию керек. ... ... ... ... Хосе ... Перу Андыларында 4500 метр биіктікке көтеріліп сүреттеп беріп бұл ауруды тау ауруы деп атапты (1950 ж). Швейцарлық Г. де Соссюр 1788 ж ... рет ... ... ... бұл ауру оттегігің жетіспеуіне байланысты деп болжаған. Бірақ толық ... ... ... Поль Бэр ... (1878 ж).Тау ауруын болдырмау немесе салдарын азайту үшін акклиматизация қолданылады. Акклиматизация деп ағзаның ... бір қиын ... оның ... ... ... ... ... бірте-бірте, саты түрінде жүргізілуі қажет. Мұндай әдіс әдісі деп аталады. Оның мағынасы - биіктікке ... ... ... түнеу орны кешегісінен жоғары орналасады, ал күндіз бұл түнеуден биік ... ... түсу ... ... ... ... ... түнейтін биіктікті жоғарылатады. Әртүрлі таулы аймақтарда кері әсерлер ... ... ... ... ... тауында 2500 м, Кавказда 3000 м, Тянь-Шаньда 3500 м, ... 4500 м. ... ауыр ... ... жасамаған адамдар өте жылдам биікке көтерілсе басталуы мүмкін. Бас ауырады, аузыкеуіп кетеді, құмға тастаған балық сияқты ... ... ... ... ... ... Адам ... құсады. Қысты күні түтек жаздан жиі кездеседі. Түтекті күшейтетін факторлар - ... ... ауыр ... ... ... су-тұз режимінің бұзылуы, киімді дұрыс таңдап алмау, хроникалық ... және т.б. ... ... ... ... бірнеше күнде жазылып кетеді. Ауыр түтек жеделжәрдем мен жылдам төмен қарай түсіруді ... ... ... алу үшін ... ... жасау керек. Сонымен қатар, топ құрамын дұрыс іріктеу және фармацевтикалық алдын алу да ... оның ... ... ... ... ... ... (тәулігіне 1,5 г-ға дейін).
Жеңіл түтек болса ауыртпалықты азайту, режимді өзгерту керек, лимон қосылған тәтті шайды ... ішу, ... су ішу, ... ... (0,5 г ... қышқылы, 0,5 г лимон қышқылы, 5 г глюкоза) ішу. Бкасты көтеріп ұстап ұйықтау керек. Қызушылық болса ... пен ... ... ... ... ... ундевит, ревит), анальгин, пиранал, седуксен көмек береді. Бірақ ең жылдам нәтиже беретін ем - дер ... ... ... ...
Түтектің асқынулары өте қауіпті: өкпенің, мидың ісігі, тромбоз, қан ... ... мен ... медициналық қамтамасыздануы және туристің гигиенасы.
Жорыққа шығар алдындағы негізгі медициналық ... ... ... - аурулардың алдын алу, туристерге дер кезінде толыққанды бірінші медициналық жәрдем көрсетуді ... ... ... жыл бойын сақтауды қадағалау, т.б.
Негізгі аурудың алдын алудың қағидалары мен жарақат ... ... ... ... ... ... сақтауға жәрдем көрсету болып табылады. Аурудың алдын алу жүйесінің бәрі дәрігерлік тексеруден басталып, туристтің физикалық жағдайын бағалау, денсаулығының ... ... ... ... ... ... мен қозғалу режимдерін сақтау, т.б тұрады. Туристік жорықта болатын жрарақаттардың көбісі осы профилактикалық немесе ... алу ... ... ... ... болады.
Жоырқ басталмай тұрғанда дәрігер мен инструкторлар және туристік фирма өкілдері барлығы бірігіп, ... ... ... жағдайын тексеріп, оның сол кездегі күйін анықатуға бәне белгілеуге тиісті болып табылады. Алдын ала жорыққа дайындалудың жүйесінде ... ... ... ... ... ... ... шегу, алкоголь өнімдерін пайлдалану, т.б.
Жорыққа шыққан кезде адам азғасына әсер ететін көпетегн ... бар. Ең көп ... ... ... ... ... буындардың жеңіл үсуі, жаралынып алу, қажалу, жара, кішкене кесіп алулар, т.б. ... ... күю мен ... ... т.б. ... жорықтарында терінің қажалуы мен алақанның күюі, т.б көп кездеседі. Көптеген жаңадан аяқ киім ... ... ауыр ... ... ... ... т.б. сонымен қатар, үсіп қалу да көп ... Үсіп қалу тек ... ... ғана ... ... да бола ... ... осы ақпаратты медперсоналды дайындау уақытында ескеру керек. Туризм түріне байланысты, ... мен ... ... орай ... режимі де өзгеше болады. Мысалы, тау треккинг жорықтарда мынадай режимді ұстануға болады: көтерілу - ... 6-да , ... шығу ... - 7:30, ... дем алу және түскі ас (1-1,5 сағат) - сағат 12-де, қысқа уақыттық ... (10-15 ... - ... 40-45 ... ... ... ... Түнеу 17 сағаттан кем болмауы, ұйқы уақыты 7-8 сағат болуы керек. Бұл режим 7-8 күндік жорыққа тиімді.
Жорыққа ... бара ... ... ... ... ... ... Ол ағзаның жақсаруына көмектеседі. Алдын ала тістегі құрттарды емдету немесе ... ... ... ... ... ... адамдар арнаулы емдеу шараларын өткізу керек. Турист жорыққа ең алдымен аяқтарын дайындау керек . жараларды емдеу керек. ... ... күту - ... жуу ... 1 жылы ... содан кейін суық сумен жуу керек. Туристердің тұрғылықты жерінен тыс ... сол ... ауа ... тез ... ... Жорық ауданы денсаулыққа қауіпсіз эпидемикалық жағдайда б.к. турист өзінің ауыз қуысын, тісін, денсін таза ұстау керек. Топ ... ... мед. ... ... адам б.к. ... дәрмектермен дұрыс пайдалана алу керек. Қауіпсіздік ережелерін сақтағаны жөн.
Барлық сырқаттарды алдын ала ... ... қана ... ... ... ... керек;
Дене шынықтыру қажет;
Өзін-өзі бақылау.
Медициналық бақылау жасау арқылы туристің қаншалықты ... төзе ... ... ... Осы ... негізгі жорықтың режимі анықталады. Осында көрсеткіштер арқылы, жорықтың басында ... ... ... ... ... оның төмендеуі байқалады. Акклиматизацияға орай ол қайтанадан ... ал ... ... ... ... ... ... қайтадан төмендейді. Ал түңгі уақытта күндізгі күштің бәрінің қалпына келу процесі жүреді. Жорық басында ... ет ... ... ... ... ... күнінде болса, акклиматизацяның шарық шегінен кейін бұлшық ет күші арта ... ... ... күні ... ... ... ...
Туристік жорықта тамақтандыруды дұрыс ұйымдастыруда маңызды алдын алу шаралары болып табылады. Ол тек тактикалық мәселе бола ... ... ... де туристердің барлығының тамақтануын қадағалап отыру маңызды медицианылық қамтамасыздану болып келеді. Соынмен қатар, соңғы жылдары кене шағуның қаупі артып отыр. ... ... ала егу ... ... өте ... болып келеді.
Медициналық қамтамасыздандырудың басты қағидасы болып, жорық алдын ала медициналық қамтамасыдану мен жорық ... ... ... алу ... ... табылады. Соныдақтан медициналық қамтаамасыздандыру жорық кезінде негізгі рөльді ... ... ... да ... әсер ... ... ... ауа температурасы әрбір 100 метрге 0,6 С төмендейді, ағзаның алмасу үрдістері қарқынды өтеді, жүрек-тамыр мен тыныс ... ауыр жүк ... Ауа ... да ... 2000 м биіктікте теңіз деңгейінен екі есе төмен , ал 6000 ... ауа ... ... ... ... Мұндай жағдайда терінің, тыныс органдарының барлық ылғалдығы булануға ұшырайды. Тыныс аурулары болуы мүмкін. Дененің ашық жерлерінде жаралар пайда болады.
Жоғары ... ... пен күн ... өте ... Бұл ... әл құрып кетеді, дене қызады, бұлшық еттер қақсайды, бет терісі мен көз күйігі болады және т.б. Сондықтан мұздық, ... ... ... ... мазь қолдану, марлямен оралу, арнайы қара көзілдірік кию керек.
Кері әсер тигізетін ... ... ... жел, күн мен түн ... ... ... ... жоғары ионизациясын да атауға болады.
Түтекті алғашқы болып монах Хосе Акоста Перу Андыларында 4500 метр ... ... ... ... бұл ауруды тау ауруы деп атапты (1950 ж). Швейцарлық Г. де Соссюр 1788 ж алғашқы рет Монбланға шыққаннан ... бұл ауру ... ... ... деп ... Бірақ толық дәлелдемені француз ғалымы Поль Бэр жасаған (1878 ж).
Тау ауруын болдырмау ... ... ... үшін ... ... ... деп ағзаның белгілі бір қиын жағдайларға, оның ішінде биіктікке лайықтануын айтамыз. Акклиматизация ... саты ... ... ... ... әдіс әдісі деп аталады. Оның мағынасы - биіктікке бірте-бірте ... ... ... орны кешегісінен жоғары орналасады, ал күндіз бұл түнеуден биік ... ... түсу ... ... ... жететін, түнде түнейтін биіктікті жоғарылатады.
Түтектің асқынулары өте қауіпті: өкпенің, мидың ісігі, ... қан ... жиі ... ауру-сырқаттар.
Қажалу - өте жиі кездесетін сырқат. Ең көп қажалатын жерлер - аяқ, бел, ... Аяқ ... үшін аяқ киім мен ... ... ... ... Аяқ киім сәл ... болғаны жақсы: онда жылы шұлық аяқ киімді тар қылмайды. Жорыққа судай жаңа аяқ киім киіп ... ... ... ... ... түзеп тұру керек, аяқ киімді шешіп демалдыру қажет. Оттың жанында ... мен ... ... ... Аяқ пен шұлық таза болуы керек.
Арқа мен бел ... үшін ... ... арту ... арқа жағы жұмсақ, ауыр жүк түбінде, рюкзак тығызданып тұру керек.
Қажалып қалса , т.б. мазь, пластырь қолдану ... ... ... ... әрі ... ... сондықтан мұндай операцияны жатар алдында жасау керек.
Күн өтіп кету. Белгілері: әлсіздік, ... ... ... ... ... қан ... мен тыныстың жиілеуі. Ауруды көлеңкеге апарып, киімін шешеді, басын суық сумен сулайды. Талып қалса 1-2 мл 20 % кофеин ертіндісін ... 1-2 мл ... ... астына егеді. Жатқызып немесеотырғызып тасымалдау керек.
Күйік. 1 дәреже: күйген жері ... 5 % ... Тері ... ... ... ... Дәреже: осылармен бірге көпіршіктер пайда болады. Күйік дененің үлкен бөлігін алса, шок боуы мүмкін. Арнайы күйікке қарсы зат ... ... ... калий перманганатын жағып асептикалық бума жасайды. Шокқа қарсы шаралар қолданылады.
Үсік. 4 ... бар. І ... ... көгеруі, одан кейін қызаруы, ісіңкіреуі. ІІ дәреже: эпидермистің қатпарлап түсуі, көпіршіктердің пайда болуы. ІІІ дәреже: терінің, еттің өлімсіреуі. ІV ... ... оның ... ... ... ... дірілдеп-қалтырау, ұйқышылдық, апатия, есінен тану, қан соғуының әлсіз болуы байқалады. Усіп кеткен адамды палаткаға, ... ... ... мен ... ... ... ... жүн шүперекпен, алақанмен уқалайды. Қармен уқалауға болмайды. Одан кейін жылы ... ... ... ... ... шай мен ... алкоголь береді. Уқалаған кезде инфекция кіргізіп алмау керек. Мазь жағып асептикалық орау жасау керек.
Көздің күйіп кетуі. ... ... ... ... ... ... түйіліп ауруы, көз бен қабақтың қызаруы, ісінуі. Көзді калий перманганат ерітіндісімен немесе бор ... ... ... суық ... ... ... бума тағу ...
Өкпенің қабынуы (пневмония). Тауда жиі кездеседі және өте жылдам асқынып кетеді. Қабыну ... ... ... ... ... ... ... дірілдеп-қалшылдау, дененің қызуы (38-39 ), тотығу, әлсіздік, кеуденің қақсауы, қақырып жөтелу. Сульфаниламидтік ... ... ... ... ... стрептомицин, тетрациклин. Жөтелге қарсы дәрілер , оның ішінде кодеин, дионин.
Тонзиллит (ангина). Әлсіздік, дененің қызуы, жұтқанда тамағы ... ... пен ... қызарады. Дезинфекциялайтын ерітіндімен шаю (калий перманганаты, натрий гидрокарбонаты, риванол, фурацилин), тамағын жылтатын компресс жасау, тәулігіне 4-6 рет 0,3 г ... ішу. ... ... ... ... ... құсу. Кейде қарынның үстіңгі жағының шаншуі, бастың ауруы, дірілдеп-қалшылдау, әлсіздік. Асқазанын таза суға шейін тазарту. Одан кейін диета ... ... - ... ... ... мен ... ... сақтамау. Ауру жерін спирт пен йодтың спирттік ерітіндісімен шаю. Асептикалық бума жасау, іріңді ... ... ... ... ішу. ... ... Сүйегі тобығынан шығып кетсе, арнайы білімі жоқ адам оны ... қоя ... ... ... амал ... ... ... жеткізу қажет. Барлық мертіккендерге осындай шара қолдану керек. Дене мүшелерін қозғалтпау үшін ... ... ... ... т.б. қол ... ... ... болады. Осындай ауру-сырқаттардың алдын алу мақсатында міндетті түрде дәрі-дәрмек қобдишасын яғни аптечканы алып жүру керек.
Жорықтағы медициналық ... ... ... 0,06 ... ... ... қолданылады. Түймешті тілдің астына салады.
Цитрамон түймештері қабынуға қарсы, анальгезиялық қызу басатын дәрі-дәрмек. Бас ауырғанда, невралгияда, суық ... ... ... ішек ... ауырғанда, асқазан шырынының жоғары қышқылдылығында қолданылады. Күніне 2-3 рет бір түймештен қабылданады.
Ацетилсалицил қышқылы 0,5 г (аспирин) түймештері қабынуға қарсы ... ... бас ... ... ... ... 3-4 рет 1-2 ... қабылданады.
Анальгин 0,5 г түймештері әр түрлі сипаттағы бас ауруларда, ... ... ... 2-3 рет 1 ... ... ... ... ішекте газдар жиналғанда (метеоризм) күніне 3-4 рет 1-2 түймештен қабылданады.
Жөтелге қарсы ... ... ... жолдарының қабыну ауруларында қолданылады.
Калий перманганаты су ерітіндісі түрінде жараларды жуу, ауыз бен кеңірдекті шаю үшін ... ... ... ... ... ... шаю үшін және көзді жуу үшін қолданады. Қышқылдың бір шай ... жылы су ... ... % ... йод ерітіндісі антисептикалық сыртқы дәрі ретінде қолданады.
10 % ... ... ... спирт) талып түскенде, түтінмен уланғанда, тітіретіп алаңдату дәрісі ретінде иіскеу үшін қолданады, ал мас болғанда ішке қабылдайды (1 ... суға 5-10 ... ... ... ... үшін қолданылады. Бактерицидті бұласыр тері жараларын, кесіктерін, трофикалық және үлкен емес ойық жараларды, күйіктерден қалған жараларды емдеу үшін ... ... ... қорғайтын үлдірді алып тастап, жараға марля тампонын ... ... ... керек.
Қан тоқтататын бұрау немесе рәзіңке түтік - ... ... ... қан ... үшін ... Әдетте, жараланған жерден жоғары салынады, қол-аяқты бірнеше рет орап, бұраудың ұштарын ... ... 1,5 ... ... уақытқа салынады.
Қобдишаны сақтау. Қобдиша қақпағы жоғарыға қаратылып сақталады. Соққыдан, өрттен және күн сәулелерінен тікелей түсуінен сақтау керек.
17. Туристердің қателіктерінен ... ... ... мен ... қате ... ... қатысушылардың жарақаттануы немесе ауырып қалуы болады. Егер киім кірлеп кетсе, түрлі сырқаттар пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... т.б. Мүмкіндікше жуынып жүру керек. Міндетті түрде күнде екі рет тісті тазалап, әр ас ішкеннен кейін тісті ... жүру ... ... дәрет алғанда мүмкіндікше сумен шайып сүртінген жөн. Кейде демалыс кезінде суды ... ... ... Ол үшін ... қолданып жасауға болады. Дегенмен, биік тауда жиі жуынуға болмайды: себебі - адамның ашық ... ... күн ... қорғайтын майлы қабат шайылып кетеді.
Жорық кезінде турист өз денсаулығын сақтап ... өте ... егер бір адам ... ... ... топ өз ... , ... саяхаттың өзін тоқтатуға мәжбүр болып қалады. Ауырып қалмау үшін барлық гигиеналық ережелерді орындау қажет. Сонымен қатар, дұрыс киіну де өте ... Киім ... ... ... кезде ауаны өткізетіндей матадан жасалған болуы керек, жүрген кезде турист ыстықтамауы да, ... да ... ... ... киім ... ал ... қалыңырақ болуы қажет. Сыртқы жылы және желден ... киім ... ... ... керек. Тоқтаған кезде жылы киім киіп, аяқ киімді шешіп, аяққа ... беру ... ... ... үнемі түзеп жүрген жөн. Киімді біресе киіп, біресе шешуге жалықпау керек. ... ... ... ... суық тиіп ... қалу ... емес.
18. Бұқаралық туристік шараларды ұйымдастыру.
Ұйымдастырушылық дайындыққа әртүрлі бұқаралық сипатындағы және қиындық деңгейіндегі ... ... ... ... ... білуінің және дағдылардың (БІД) жүйесін қалыптастыру жатады. Осы жүйе арқылы турист туристік шара ... мен ... ... ... ... мен оның ... ... құрал-жабдықтар мен туристерді тамақтандыру рационын дайындау әдістемеліктерін қолдана алатын болады. Дайындық кезінде ... ... ... ... ... ... дистанцияларын жоспарлауға және басқа да ұйымдастырушылық міндеттерді орындауға үйренеді. ... ... ... ұйымдастырушыдан бастап, спорттық туризм нұсқаушы-әдістемешіне дейін дайындық жүргізіледі.
Көп жылдық спорттық-туристік дайындықтың кезеңдері мынадай:
· Дайындықтың танысу және ... ...
· ... базаны (негізін) құру кезеңі.
· Спорттық жетілдіру кезеңі.
· ... ... жету және осы ... ... тұру кезеңі. Дайындықтың танысу және бастауыш кезеңі спорттық-туристік дайындықтың бастауыш кезеңіне жеткізеді. Мұндағы спорттық жетістіктер дәрежелі балалар жорықтарына және ... ... ... ... қатысу деңгейінде болады.
Дайындықтың базаны (негізін) құру кезеңі 2,3 ... ... ... ... мен екінші спорттық дәреже (разряд) алуды қамтиды.
Спорттық жетілдіру ... ... 4 ... ... ... ... және 5 дәрежелі жорықта қатысуы қажет. Осының нәтижесінде бірінші спорттық дәреже және спорт шеберлігіне кандидат ... ... ... ... ... спорт шебері нормативтерін орындауға қажетті БІД игеру мен оларды ұзақ уақыт ... ... ... ... ... ... ең қиын дәрежедегі жорықтарға қатысу мен оларды басқару тәжірибесін игеретін болады.
Спорттық туристік ... ... ... және қоғамдық туристік мамандардың (нұсқаушылар) сатылы дайындығы да құрылады. Мұнда туристер ... ... және ... ... ... ... (сөздің кең мағынасында) үйренеді. Мысалға, туристердің базалық дайындығы белсенді туризм басқарушылардың - туризм нұсқаушыларын, ... ... ... ... үшін ... ... ... кадрлардың дайындық негізі - спорт шебері деңгейіндегі спорттық дайындық болады.
19. Қазақстанда ... ... ... дамыту мүмкіншіліктері
Туризмнің белсенді түрлеріне туристің маршрутты өз күшін жұмсап өтумен байланысты туристік саяхаттарды жатқызады.
Қазақстанның туристік болашағында белсенді туризмнің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ресурстар басым рол атқарады. Олардың ішінде ең алдымен тау туризмі мен альпинизм,су туризм ресурстары.Орталық Қазақстан Солтүстік және ... ... ... мен ... ... ... көпшілігі белсенді туризммен айналыспайды. Мұндай жағдайдың бірнеше себебі бар: олардың ішінде жоғары дәрежедегі мамандардың ... ... да ... дамымай жатыр.
Бұрынғы КСРО құрамына енген республика арасында туристік ресурстарға талдау жүргізгенде Қазақстан территориясы ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің мол екендігі анықталған болатын. Бұл ресурстардың көпшілігі әсіресе тау және су турларының дамуына қолайлы. Бұған Тянь ... ... және ... ... ... жеріне кіретін орталық, солтүстік және батыс бөліктері жатады. Тянь Шанньда алпинизм, таудағы, даладағы треникгтер, рафтингк, вело ... ... мол ... бар. ... тау ... қазіргі жағдайдан жоғары деңгейге көтеріп дамытуға болады.
Алғашында спорттық турлардың 4 түрі ... ... су, ... және ... ... тау ... ... мото туризм, 1960ж соңында спелио туризм қосылды.1980ж көп таралғандарға жаяу, су, тау және ... ... ... Ал тау және су ... ... ... ... үшін үнемі жетілдіру тән: жорықтар анағұрлым қиын, күрделі маршруттар бойынша ұйымдастырылып, оған қатысатын турис ... ... дене ... ... дайындығын үнемі арттыру, қажетті саймандар мен құралдардың санын толықтыру, жаңа түрлерін жасау ... ... ... ... оңт. ... орналасқан тау жүйесі. Жоңғар Алатауының Қазақстандағы бөлігінің шыңы Семенов Тянь Шаньский(4662 м) болады. Бұл тау жүйесінде альпенизмді дамыту ... мол. ... ... тау ... Азия ... орта ... ... өлке. Тау жүйесінің ең биік шыңы Мұзтау (4056 м). Бұл тау ... ... ... ... ... ... ...
Алатау. Орталық Азия мемлекеті мен Сібірдегі тау жоталарының жалпы атауы. Оларға Күңгей, Іле ... және т.б ... ... Шаңғы турларын дамытуға мол мүмкіншілік бар.
Қазіргі кезде су туризмі бүкіл әлемдегі экстремалдық туризм түрлерінің арасындағы ең көп ... ... ... су ... ... ең ... жер - ... ҚР өзендері келесі бассейндерге бөлінеді:
Солтүстік мұзды мұхит бассейні: Бұл бассейнге Есіл,Тобыл,Ертіс ... ... ... ... ... ... Үбі,Үлбі,Бұқтырма,Көшім өзендері,Ертіске құймайтын Сілеті,Шідерті өзендері де кіреді.
Каспий теңізінің бассейні: Жайық,Жем,Сағыз,Ойыл және тағы да ... ... ... ... ... ... Арыс, Шу, Сарысу, Торғай және Ырғыз өзендері ... - ... ... ... және Солтүстік Тянь-Шань тауларынан бастау алатын Іле, Қаратал, Лепсі, Асу ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстанның өзендерін қамтиды.Теңіз көлінің өзендері Көк,Нұра,Қарасор көлінің өзендері Талды және оның кішігірім салалары.
Қазақстанда ірі өзендер аз. Ұзындығы 1000 км.ден ... 7 өзен ғана бар: ... Ал 9 ... ... 500-1000 км аралығында:Сарысу,Нұра,Торғай,Жем,Сағыз,Іле,Үлкен Өзен,Ырғыз және Ойыл.Негізінен көптеген өзендер ішкі тұйық алапқа жатады.
Туристтер арасындағы ең ... ... - ... ... Қазақстан,Қытай арқылы ағып өтіп,Балқашқа келіп құяды.Өзен бассейнінің ауданы - 68,4 км.Өзен жоғарғы бөлігі Қытай территорясында таулы,ортаңғы бөлігінде жазықты,ал ... ... ... ... шөлі ... өтке ... өзеніне айналады.Іле өзені Балқаш көліне келіп құяды.Мұнда айтарлықтай техникалық қиындықтар жоқ,сондықтан да Іле күрделілігі 1 - 2 ... ... ... үшін ең ... ... - ... 240 км. Іле ... ең ірі өзен. Өзен Жаңғырық мұздығынан бастау алып,Бартоғай көліне құяды. Шілік - ... ... тау ... Өзен суы ... ең ... көтерілу кезеңі - маусым мен қыркүйек айларының аралығы.Дәл осы айларда жыл сайын ... пен ... ... республикалық турнир өтіп тұрады.
Шарын - ... 255 км. Өзен ... ... ... ... Кеген,ал төменгі бөлігінде өзен солтүстікке бұрылып ағып,Шарын деп аталады.Шарын ... ... ... ... мен ірі Темірлік саласы бар.Шарын - жауын - ... ... ... ағысты тау өзені. Өзен арқылы күрделілігі 3 - 4 ... ... ... ... - ... 205 ... ... басталып,Қараталға келіп қосылады.Өзен жағалауы биік тік жартасты болып келеді. Көксу өзені бойымен катамаран мен сал ... ... 4 - 6 ... ... ... ... - ... 4300 км болатын Қазақстандағы ең ірі өзен.Өзен бассейнінің ауданы - 1643км. Ертіс қарашаның ... ... ... ... ... ... арқылы күрделілігі 1 - дәрежелі су жорықтарын жасауға ... ... бірі ... ... ... қаласынан басталып,Пролетарк ауылынан аяқталады.Жорық ұзақтығы - 7-8 күн.Жүзу құралдары - ескекті қайық,катамаран және байдарка. Қазақстандағы осы және басқа да су ... ... ... ... Л.Б.Стесина мен С.Н.Мальцевтің (Көгілдір жолдар) атты кітабынан табуға болады.
Үлбі - Ертістің оң жақ саласы. Ұзындығы - 100км. ... ... ... 2 - ... су жорықтарын жасауға болады.(90-100 км.) Ұзақтығы - 4-5 күн.Мерзімі - ... және ... ... - ... ... - Балқаш бассейніндегі Іле өзенінен кейінгі ірі өзен.Жоңғар Алатауы мұздықтарынан бастау алып,Үштарақ саласына дейін өзен ... деп ... ... - 390 ... ... ... 2 - ... су жорықтарын жасауға болады. Ұзақтығы - 10-11 күн. ... - ... және ... ... ... - ... ... Белсенді туристік маршруттардың классификациясы
Қиындық дәрежесі бойынша. Қиындық дәрежелерін анықтайтын критеийі кедергі болып табылады. Қиындық дәрежесі алтау:
1. Қиындық дәрежесі ... ... ... ... үнем және ... ... тұру үшін қолдың көмегі қажет болады. Өту үшін ең бастысы сенімсіздік ... ... ... ... ... керек.
2. Орташа. Бірқалыпты сылту және жүріп өту үшін міндетті түрде қолдың көмегі керек. Кейбір альпенистер өзін өзі ... ... ... ... әсіресе өте үлкен жорықтарда.
3. Қиынырақ бұл кезде тіпті дайындығы жақсы өрмелеушілерге де қиын болып келеді. Тек қолмен мүмкін ... ... ... ... ... ... ... закладки алу керек.4. Қиын. Қиын жартастармен шығу. Ең ... ... ... болу керек. Міндетті түрде сақтандыру болу керек. Ең жақсы сақтандыру жіппен болу керек деп мамандар санайды. Түсу жіптің көмегімен.
5. Өте ... ... ... артық күш жіппен жұмыс секілді болу керек.
6. Ең қиын. Маршрут ұзындығы саяхат күнделігінің белгілі ... ең кіші ... ... тек қана ... ... ... ... ғана азайтуға болады, оның өзінде азайту мөлшері он бес ... ...

Пән: Туризм
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Солтүстік Тянь-Шань тауының физикалық-географиялық сипаты79 бет
Жылқы және ту12 бет
Павлодар облысының туризм индустриясының даму үрдісі79 бет
Туризм түрлері3 бет
Туристік саяхаттың мәні және мазмұны25 бет
"Физика" пәні бойынша тест сұрақтар7 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет
21 – ғасырдағы туристік фирмалардың қызметі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь