Тәуке хан

Жәңгірұлы Тәуке хан (1626-1718) – Қазақ хандығының ханы, Салқам Жәңгір ханның баласы. Шешесі – қалмақтың хошоуыт тайпасының билеушісі Кунделен-тайшының қызы. Мұрагерлік жолмен Қазақ хандығының билік тізгінін қолға алған кезде (1680ж.) Тәуке ел ағасы жасына келіп ақыл тоқтатқан, мемлекет ісіне араласып, мол тәжірибе жинақтаған білікті жан болатын. Сондықтан да ол таққа отырып, әке ісін алға жалғап, оның саясатын жүргізгенімен, оны жүзеге асыруға келгенде бұрынғы сүрлеумен кетпей, өзіндік жаңа жолмен жүрді. Тәукені өзге қазақ хандарынан ерекшелеп, оның шын мәнінде көреген басшы, ақылды реформатор екенін танытанын қасиеті де осы өзіндік жолмен жүруінде. Бұл ретте ол ұлы бабасы Қасым ханға қарай бейімделеді.
Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен айрықша назар аударады. Бірі – елдің іргесін аман сақтауда сыртқы саясатты білгірлікпен жүргізіп, анталаған көп дұшпанға бел аудырмағаны. Екіншісі – елдің ішкі жағдайын реттеудегі саяси-құқықтық тәртіпті орнатуы. Ол төңірегіне топтан торай шалдырмайтын, сыртқа сыңар сабақ жіп алдырмайтын, бір ауыз сөзімен жұртты жатқызып - өргізетін, беделімен елдің бірлік-берекесін кіргізетін ақыл иелерін жинап, халқын солар арқылы басқарды, ақыл-ой, парасат үстемдігін орнатты. Тарих дерегі сол кезде Тәукенің қасында Ұлы жүз Әлібекұлы Төле, Орта жүз Келдібекұлы Қазыбек, Кіші жүз Байбекұлы Әйтеке, қырғыз Қарашораұлы Көкім, қарақалпақ Сасық би, қатаған Жайма секілді халықтың ішінен уақыттың өзі екшеп шығарған, даналық сөзімен, әділетті ісімен, қара қылды қақ жарған тура билігімен аттары бұл күнде аңызға айналған атақты билердің болғанын айтады.

Осындай алыптардың замана тынысын тамыршыдай тап басып танып, халықтың басын қосып, елдің бірлік – берекесін кетірер ішкі дау – жанжалды, барымта – сырымтаны иып, елді ынтымақта ұстау мақсатында ой тоғыстырып, бір бағытта игілікті іс-қимыл жасау арқасында Қазақ хандығының жағдайы күрт жақсарып, сыртқа айбарын асырды. Жұрт ерді ел қолдаса - береке, ханды ел қолдаса мереке екенін көрді. Сол себепті де
        
        Тәуке хан
Жәңгірұлы Тәуке хан (1626-1718) – Қазақ хандығының ханы, Салқам Жәңгір
ханның баласы. ...... ... тайпасының билеушісі Кунделен-
тайшының қызы. Мұрагерлік жолмен Қазақ хандығының билік ... ... ... ... ... ел ... ... келіп ақыл тоқтатқан, мемлекет
ісіне араласып, мол тәжірибе жинақтаған ... жан ... ... ... ... отырып, әке ісін алға жалғап, оның ... ... ... ... келгенде бұрынғы сүрлеумен кетпей, өзіндік жаңа жолмен
жүрді. ... өзге ... ... ... оның шын ... ... ақылды реформатор екенін танытанын қасиеті де осы өзіндік жолмен
жүруінде. Бұл ретте ол ұлы бабасы ... ... ... бейімделеді.
Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен айрықша назар
аударады. Бірі – елдің ... аман ... ... саясатты білгірлікпен
жүргізіп, анталаған көп дұшпанға бел ... ...... ... ... саяси-құқықтық тәртіпті орнатуы. Ол төңірегіне топтан
торай шалдырмайтын, сыртқа сыңар сабақ жіп алдырмайтын, бір ауыз ... ... - ... ... ... ... ... иелерін жинап, халқын солар арқылы басқарды, ақыл-ой, парасат
үстемдігін орнатты. ... ... сол ... Тәукенің қасында Ұлы жүз
Әлібекұлы Төле, Орта жүз Келдібекұлы Қазыбек, Кіші жүз ... ... ... ... ... ... би, ... Жайма секілді
халықтың ішінен уақыттың өзі екшеп шығарған, даналық ... ... қара ... қақ ... тура ... ... бұл күнде аңызға
айналған атақты билердің болғанын айтады.
Осындай алыптардың замана тынысын тамыршыдай тап ... ... ... қосып, елдің бірлік – берекесін кетірер ішкі дау – жанжалды, ... ... иып, елді ... ... ... ой тоғыстырып, бір бағытта
игілікті іс-қимыл жасау арқасында Қазақ хандығының жағдайы күрт жақсарып,
сыртқа айбарын асырды. Жұрт ерді ел ... - ... ... ел ... екенін көрді. Сол себепті де Тәуке хан ел билеген кез - халық есінде
« қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған» тыныш берекелі заман ... ... бұл, ... ол ... ешқандай шапқыншылық болған жоқ, бірыңғай
бейбіт күн туып, қазақ халқы сыртқы жаудан ... ... ... ... ... ... ... Тәукенің кезінде қалмақтармен қақтығыс
жиілей түспесе, кеміген жоқ. Сонау 1681 жылғы қалмақтың қоңтайшысы ... ... ... Шу ... бойына жетіп, Сайрам қаласын
қоршағаннан басталған шабуылдар легі кейін оның немересі Цеван ... ... ... ... де ... ... Ұсақ ... есептемегеннің
өзінде 1711-1712, 1714, 1717 жылдары қазақ пен ... ... ... ... ... Бұл ... мәселе елдің өз ішінде тыныштық
орнауында, халық арасында ырыс ... - ... ... ... алауыздықтың жойылуында, осыған ұйытқы болған ел басшысының
төңірегіне халықтың ақыл-ойының жоғары ... ... ... ... ордасының Ликургі» деп бағалайды.
Тәуке ханның тұсында тұрақты мемлекеттік органдар: хан кеңесі, билер
кеңесі ... ... жыл ... үш ... шонжарларының съезін өткізу
қалыптасты. Тарихқа «Жеті жарғы» ... ... ... ... ... заңдарын
зерттеушілер қазақтардың бұған дейінгі ... ... ... ... бір ... келтіріліп, толықтырылған нұсқасы деп қабылдайды.
Тәуке хан билік басында өте ұзақ, ... ... ... шал ... 1718 жылы өз ажалынан қайтыс болды.
17 ғасырдың соңы мен 18 ғасырдың басында Қазақ елін әйгілі ... ... оның ... қай жылы ... ... ... ... жоқ. Кейбір
тарихшылар: «ол әкесі Жәңгір хан 1652 жылы ... ... соң, тақ ... бірден хан болды»- десе, кей ... оның ... 1680 ... ... пікірде. Демек арадағы 8 жылда Қазақ хандығын кім басқарды
деген сауал туындайды.
80 жылдары Тәукенің хан болып ... ... ... ... ... ... қазақ хандығында кім хан болды деген сұраққа
жауап бере алмай отырмыз.
Жәңгір қайтыс болғаннан кейін кім таққа ... ... ... ... ... ... деген кісінің болғаны айтылады. Ол туралы да мәлімет жоқ,
ол бірақ рет айтылады.
Қалай билікке ... Осы ... ... ... ... ... келе жатыр. Нақты мынау ... ... ... ... құжаттарында мәлімет бар. Сонымен қатар жоңғарлардың деректерінде де
1652 жылы Жәңгір көз жұмады. 1680-ге ... кім хан ... ... ... туады.
Бұл кезеңде біз қандай нәрсеге көңіл аударамыз.
Әз-Тәукенің таққа келу уақыты пікірталас тудырғанымен, оның елімізді 40
жылға жуық басқарғаны ... ... ... атап ... ... ... - ... Мұхаммед Батырхан. Тәуке хандыққа келмес бұрын қазақтың
ұлы жүз мекендеген оңтүстік жағын, Сыр бойының бір ... ... ... басып алған балатын. Тіпті жоңғар қоңтайшысы Іле өзенінің бойында
жаз жайлауы ретінде ... ... ... ... ханның басты міндеті
жоңғарларға тойтарыс беру еді. Осы мақсатына жету үшін Атақты Ақша ... 80 ... ... бас сардар бегі етіп сайлайды. Тәуке әскери
күштерді тәртіпке келтіре отырып, сыртқы ... ... де ... ... ол ... мемлекеттермен тең дәрежелі қарым
қатынас жасай білді. 1678 жылы Сүбіхан Кули ханмен сауда қарым ... ... ... ... ... да астана ретінде
беделі өседі. Сонымен қатар қала ретінде де ... ... ... ... заманында Сырдарияның бойындағы 32 қала қазақ хандығына қарайды.
Мұрагерлік жолмен билікке келгенде Тәуке ел ағасы жасында болатын. Оның
өмірлік тәжірибесі, біліктілігі мен ... ел ... ... ... ... отырып, билік тізгіні қолына тигенде, бұрынғы хандар ... ... ... елді ... ... ... Халықтан шыққан беделді
тұлғаларды өз төңірегіне топтастырып, билікке тартты. Бір ауыз сөзі ... ақыл ... елді ... ... ... басқарды. Даналық
сөздерімен, қара қылды қақ жарған әділдігімен аты шыққан әйгілі ... ... ... осы ... ... егер ... ханның тұқымдары болып саналатын сұлтандар ғана
билікті қолдарында ұстаған болса, Тәуке ханның ... ... ... ... ... ... сахнасына. Осы кісілер шын мәнінде Тәукенің саясатының
арқасында шықты. ... үш ... ... тұқымдары билейтін болса, енді
билік осы билерге берілді. Бұлардың үстінде әрине хан билігі, яғни Тәуке
хан тұрды.
Тәуке хан ел ... ісін ұлы ... - Төле ... Орта ... ... Кіші ... ... биге, қарақалпақтар ішінде Сасық биге, қырғыздар
ішінде- Қоқым биге сеніп ... Олар ... ... ... «Тәуке ханның жеті жарғысы» деп аталатын заңдар жинағын талқылап,
қабылдады.
Ол үлкен заңды Тәуке белгіледі. Қазақтың басын қосып үстау үшін 3 ... ... ... ... ... үшін осы ... енгізіп қана
қоймай, барлық саясатын осыған ... ... жер ... балаға мұра болып қалып отырған. Сондықтан да
ата-бабаларымыз қасық қаны, шыбын жаны қалғанша елін-жерін ... ... бойы ... ... Жер ... ... дауы ... маңызды
мәселелерді қамтығын Әз-Тәукенің жеті жарғысы тұрмыс-салттан бастап, ... ... ... қағидаттарды орнықтырған заң еді.
Тарихшылар Әз -Тәукенің заманын қазақ хандығының «алтын ғасыры» деп
атайды. Өйткені ... ... ... ... жылдар біртұтас Қазақ хандығы
өркендеуінің соңғы кезеңі болды. Қазақ тарихының білгірі саналатын орыс
ғалымы ... ... ... ... мен ... сипаттама» деген
еңбегінде Тәуке ханның заманы туралы айта келе: «Бұл ... ... ... ... ... қуаныш пен мақтанышқа кенеледі. Ол - қазақ
даласының Ликурті», дейді. Яғни ... ... грек ... ... бағалауға негіз де бар.
Ішкі саясаты жеті жарғымен байланысты. Левшин Тәукені Спартаның ... ... хан 1718 жылы ... салды. Әз-Тәуке деп қадірлеген ... ... ... ... ... Әз ... сөз ... қасиетті деген
мағына береді. Шынында да ... ... Әз ... қасиет тұтты.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Жеті жарғы. Тәуке Ханның далалық конституциясы3 бет
Тауке ханның ішкі және сыртқы саясаты12 бет
Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығы4 бет
Тәуке хан тұсындағы қазақ хандығының көрші елдермен қарым-қатынасы46 бет
Тәуке ханның «Жеті жарғысы»9 бет
Тәуке ханның ішкі және сытқы саясаты10 бет
Шымкент қаласы Тауке хан даңғылындағы компьтерлік қызмет көрсету орталығы15 бет
Қасым хан, Есім хан, Тәуке хан, жеті жарғы10 бет
Әз Тәуке хан5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь