Жауап алудың жалпы ережелері

Жауап алу кезінде сөйлеу және өзін-өзі ұстай білу мәнерінің де
жауап берушінің психологиясын зерттеп қоймайды, сонымен қатар айыпталушы да өз тарапынан тергеушінің психологиясын, әрекеттерін, әрбір мимикасын, қимыл-әрекетін зерделеп отырады.
Жауап алынатын адамдардың әрбіреуіне қатысты, олардың қуқтарына қатысты, заңды мүдделеріне қатысты өрескелікке, менмендікке, келесітушілікке жол берілмейді.
Екінші жағынан жауап берушіде өз тарапынан шектен шығып кетпеуі тиіс. Кейбір жауап берушілер жауап алу кезінде өзін жүгінсіз үстап, тергеушінің күйгелектеуіне және күйіп-пісуіне әкеп соғады.
Ұрлық қылмысын жасаған айыпталушы Сабиров, жауап алу кезінде өзін тыныш, тіл алғыш үстады, айғақтарды еркін баяндау жолымен берді, бірақта келесі күні іске қатысты белгісіз болған мән жайларды анықтау қажеттілігі туған кезде Сабиров түйық болып, айғақтарды бергенін мойындамады. Осының салдарынан тергеуші күйгелектеп, жауап алуды келесі күнге ауыстыруға тура келді.1
Толық әрі шынайы айғақ алуға, тек, тергеушінің қүққа сай белгілі бір тактикалық тәсілдерді қолдану кезінде ғана жетуге болады. Тергеушінің таңдап алған тактикалық тәсілі жалпы талаптарға, сондай-ақ жауап берушінің түлғасының ерекшеліктеріне сәйкес келуі керек.
Жауап алу процесін тактикалық магынада төмендегідей сатыларға бөліп, қарастыруға болады:
Кіріспе
Жауап берушінің еркін баяндауы
Тергеушінің сұрағына жауап беру.
1 Осы жұмыста келтірілген және алда кездесетін мысалдардың барлығы өндірістік практикамнан алынған.
Кіріспе сатысында, жауап алуға келген тұлғаның жеке басын анықтау, жауап берушіге оның процессуалдық құқтарын және міндеттерін түсіндіру, жауап беру тілін анықтау мүмкіндігі туады.
"Жауап алудың алдында тергеуші жауап алынатын адамның жеке басын анықтауға тиіс. Егер жауап алынатын адамның іс бойынша іс жүргізіліп отырған тілді білетіндігіне күмән туса, оның қай тілде жауап бергісі келетіні анықталады.
Жауап алуға шақырылған адамға одан кім ретінде, қандай қылмыстық іс бойынша жауап алынатыны хабарланады, осы Кодексте көзделген құқықтары мен міндеттері түсіндіріледі, бұл туралы хаттамаға белгі қойлады..." (ҚР ҚІЖК 213-бап 1,2 тармақтар).
I. Нормативтік актілер
1.1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 жыл.
1.2. Қазақстан Республикасының Кьілмыстық Кодексі, 1 қаңтар 1998. 1.3 Казақстан Республикасының Қылмыстық Істер Жүргізу Ко-
дексі, 1 қаңтар 1998 жыл.
II. Арнайы әдебиеттер
2.4.. Белкин Р.С. "Криминалистическая тактика" экнциклопедия, М., 1997.
2.5. Бондаренко В. "Настольная книга следователя". М., 1959.
2.6. Васильев А.Н. "Тактика отдельных следственных действий". М., 1981.
2.7. Герасимов И.Ф., Драпина Л.Л. "Криминалистика". М., 1994.
2.8. Гинзбург А.Я., А.Р.Белкин "Криминалистическая тактика". А., 1998.
2.9. Доспулов Г.Г. "Психология допроса в уголовном процессе". "Ғылым". А., 1996.

2.10. Жәкішев Е.Г. "Криминалистік тактика" "Жеті жарғы". А., 1997.
2.11. Зубарев В., Мешков Ю. "Защитник на предварительном следствии". "Социалистическая законность", 1998, N 2.
2.12. Карацев К.М. "Основные процессуальные и криминалисти-ческие положения допроса обвиняемого". А., 1969.
2.13. Карнеева Л.М. "Привлечение куголовной ответственнос-ти". "Законность и обоснованность", М., 1971.
2.14. Карнеева Л.М. "Значение показании обвиняемого".
"Советская юстиция", 1971, N 31.

Леви А.А. "06 участии защитника на предварительном следствии". "Социалистическая законность", 1987, N 4.
        
        ЖАУАП АЛУДЫҢ ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕРІ
Жауап алудың түсінігі, маңызы және процессуалдық негіздері
Жауап алу кезінде сөйлеу және өзін-өзі ұстай білу мәнерінің де
жауап ... ... ... ... ... ... ... да өз тарапынан тергеушінің психологиясын, әрекеттерін, әрбір мимикасын, ... ... ... ... адамдардың әрбіреуіне қатысты, олардың қуқтарына қатысты, заңды мүдделеріне қатысты өрескелікке, менмендікке, келесітушілікке жол берілмейді.
Екінші жағынан жауап ... өз ... ... ... ... тиіс. Кейбір жауап берушілер жауап алу кезінде өзін жүгінсіз үстап, тергеушінің күйгелектеуіне және күйіп-пісуіне әкеп соғады.
Ұрлық қылмысын жасаған айыпталушы ... ... алу ... өзін ... тіл ... ... ... еркін баяндау жолымен берді, бірақта келесі күні іске қатысты белгісіз болған мән жайларды анықтау қажеттілігі туған кезде Сабиров түйық ... ... ... мойындамады. Осының салдарынан тергеуші күйгелектеп, жауап алуды келесі күнге ауыстыруға тура келді.1
Толық әрі шынайы айғақ алуға, тек, ... ... сай ... бір ... тәсілдерді қолдану кезінде ғана жетуге болады. Тергеушінің таңдап алған тактикалық тәсілі жалпы талаптарға, сондай-ақ жауап берушінің ... ... ... ... ... алу ... тактикалық магынада төмендегідей сатыларға бөліп, қарастыруға болады:
Кіріспе
Жауап берушінің ... ... ... жауап беру.
1 Осы жұмыста келтірілген және алда ... ... ... ... ... ... сатысында, жауап алуға келген тұлғаның жеке басын анықтау, жауап берушіге оның процессуалдық құқтарын және міндеттерін түсіндіру, жауап беру тілін анықтау ... ... ... ... ... ... ... адамның жеке басын анықтауға тиіс. Егер жауап алынатын адамның іс бойынша іс жүргізіліп отырған тілді білетіндігіне күмән ... оның қай ... ... бергісі келетіні анықталады.
Жауап алуға шақырылған адамға одан кім ретінде, қандай қылмыстық іс бойынша жауап алынатыны хабарланады, осы ... ... ... мен міндеттері түсіндіріледі, бұл туралы хаттамаға белгі қойлады..." (ҚР ҚІЖК 213-бап 1,2 тармақтар).
Екінші сатысы, жауап берушінің ... ... ... ... өзіне белгілі мән-жайларды, яғни іс бойынша мән-жайларды айтумен басталады. Еркін баяндау кезінде тергеуші жауап берушіні бөлмей, ... ... Егер ... алынатын адам іске мүлде қатысы жоқ мән-жайлар туралы айтса, оған бұл туралы ескертілуі қажет. ... ... ... ... барлық мәселелерін шешіп қоймайды. Сондықтан, жауап берушіге нақтылаушы сұрақтар қою қажеттілігі туындайды, бұл сұрақтар ... ... ... ... ... үшін ... жауап алынатын адамға қойылатын сұрақтары: негізгі, қосымша, нақтылаушы, еске түсіруші, бақылаушы сұрақтар ... ... ... ... - ... алу пәнінің толығымен бір бөлігін қамтиды;
қосымша сұрақтар - жауап алынып отырған адамның еркін баяндау кезінде ұмытып кеткен мән-жайларды анықтау үшін ... ... - ... ... отырған адамның берген айғақтарын анықтау, нақтылау үшін қолданылады;
еске түсіруш сұрақтар - ұмытылғанды еске түсіру үшін ... ... - ... берушінің іс үшін маңызы бар берген айғақтарын тексеру үшін қолданылады.
Өз еңбектерінде Карнеева Л.М., С.С.Ординский, С.Я.Розенблит сияқты авторлар криминалистердің ... ... ... ... алудың түсінігін 2 мағынаға бөліп қарастырады. Тар ... және кең ... Тар ... ... алу - жауабы алынатын адамға сұрақ қойып, оған берілген жауапты тыңдауды айтса, кең мағынадағы жауап алу бұл айғақты ... ... ... ... қоса, жауап берушіге сұрақ қойып, ал өз тарапынан қойылған сұраққа ... ... ... ... ... тіркеп, жауап берушінің айғағын алу деп түсіндіреді.
Жорғарыда аталғандарды қарастыра келе, жауап алу - бұл құқ қорғау органдарының іс үшін ... бар ... және ... ... алу үшін ... ... әрекеттері деген қорытындыға келдім, жауап алудың қылмысты тез, әрі толық ашу үшін маңызы зор. Оның ... ... ... ... көмегімен: болған қылмыстың көрінісінанықтауға болады.
Кінәліні жауапқа тартуға болады.
Нақты мәлімет алуға болады.
Жасалған қылмыстың механизмі мен ... ... ... ... алу ... органдарының немесе соттың іс жүргізу заңдарымен белгіленген жауап алынатын адамның дәлелдеу пәніне кіретін мәліметтері туралы айғақтарын, тергеу ... және ... ... анықтай алады.
Жауап алар алдында жүргізілетін
дайындық жұмыстары
Жауап алудың пәрменділігіне және сапасына тергеушінің осы тергеу әрекетін ... ... ... ... ... көп әсер ... ... жәбірленушіден, не қылмыскер-ден жауап алар алдында тергеуші, біріншіден деректерді, құжат-тарды толық оқып, ... алуы ... ... ... ... ... кейін, әрбір жауап алу барысында қандай мәселе-лерге назар аудару керектігін анықтап, жоспарлап, жазып алуы ... Әр ... ... ... қою ... екендігін және осы сұрақтарды қандай кезекте қою керек екендігін алдын ала анық-тап, белгілеген жөн.
Жауап алуға дайындық ... ... ... ... ... және ... ... қасиеттері жөнінде белгілі мәліметтер жинап, ол адамның кім, кандай адам екенін біліп, онымен қандай бағытта, қалай сөйлесу ... ... ... ... ала ... ... ... жұмыстарын өткізу барысында жауапты қай уақытта, кай күні алу керектігін шешу керек. Бүл ... ... ... ... шақырылатын куәнің денсаулығы, жасы есепке алынуы тиіс. Әрине, егер оны біреулер ... ... ... ... көндіруі мүмкін деген қауіп туса, одан уақыт өткізбей дереу жауап алған жөн.
Жауап алу уақытын белгілегенде ... ... ... бос ... бар ма, жоқ па соны ... ескеруі тиіс. Бұрын басқа тергеу әрекеттері жоспарланған, басқа да жұмыстар қат-қабат келген күнге ... ... ... ... ... ... ... өткізілген шараның сапасы, әрине, төмен болады.
Қай жерде жауап алу керек екендігі де алдын ала жоспарла-нады. Көбінесе ... ... ... жұмыс бөлмесінде алады. Кей жағдайларда жауапкердің денсаулығына байланысты жауапты оның үйіне, не ауруханаға барып алуға тура ... ... ... ... ... одан ... көбінесе сол қамау орнында алады. Кейде айыпкерді тергеушінің талап етуі бойынша, қамау орнының әкімшілігі тергеушінің жұмыс бөлмесіне ... ... ... ... ... ... ал жасы ... куәден жауап алғанда педагог, дәрігер, не тергеушінің қалауы бойынша жасы толмаған куәнің ата-анасы да қатысады.
Дайындық жұмысы жауап алу ... ... ... ... ... әр адамға арнап кұрған жоспарда, оған қойылатын сұрақтар жазылады, ... ... ... мен ... ... ... ол ... қандай кезекте көрсету керектігі белгіленеді. Жазбаша жоспар құру тәжірибесі аз, жас тергеушілерге өте қажет. Көп ... ... ... жоспар істің мән-жайын толық зерттеп, анықтауға көмектеседі.
Айыпталушыдан жауап алудың ... ... ең ... ҚР ... ... ... осыған сәйкес, айыпталушыдан жауап алуды тергеуші айып тағылғаннан ... ... төрт ... ... ал айыпталушы келуден жалтарған жағдайда немесе оған іздеу салынған ... ол ... ... ... ... кейін дереу жүргізіледі. Айыпталушыдан жауап алудың көлемі айыпкер ретінде тану туралы қаулымен шектелген.
Бұл дегеніміз, айыпталушы осы ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Айыпталушының ойынша, іс үшін шындыққа жеткізетін маңызы бар мән-жайларды, айтуға құқылы. Айыпталушыдан жауап алу ... ... ... ... ... кең ауқымды, фактілі жағдайларға байланысты болады. "Айыпталушы өзі жасаған әрекеттері үшін ғана емес, сонымен ... осы іске ... ... да ... айыбын мойнына салу фактілер мен жағдайлар туралы жауап беруі мүмкін".1
"Айыпталушының айғағы іс бойынша орынды ... ... ... ... дәлелдемелер сияқты тексеруді және бағалаүды қажет етеді".2
Айыпталушының берген айғағын дұрыс бағалау керек. Оның өз кінәсін ... жәй ғана ... ... ... та тергеуші айыпталушыдан мойындау мен шынайы айғақ алу маңызды болып табылады: айыпталушы, басқаларға қарағанда өзі ... ... ... ... білетіндіктен, тергеушіге белгілі болмаған қылмыстың жасалу ниетін, оның айғағын дәлелдейтін тұлғаларды және т.б. ... ... бере ... ... ... ... ... мойындаудың үлкен тактикалық маңызы бар.
Айыпталушыдан жауап алуға дайындық және жауап ... ... тән ... ... бар: ... сезікті ретінде бұрындары жауап берген, мүмкін осы тергеуші жауап алған да ... Бір ... ... ... ... бұл ... ... алуға дайындығын жеңілдетеді, ал екінші жағынан - іс бойынша жауап ... өзін ... ... ... тергеушінің қолданғалы отырған дәлелдемелері, осы тұлғаны сезікті ретінде жауап алу кезінде қолданылады. Осыдан, ... осы ... ... жауаптарын бағалап, осыған байланысты енді болғалы отырған жауап алу тактикасын құру, екіншіден, іске байланысты тергеуді бір ғана тергеуші ... ... істі бір ... ... ... себепсіз беру келеңсіз жағдайларға әкеп соқтыруы мүмкін (айыпталушымен қатынастың бұзылуы, тергеу ... ... ... ... еместігіне әкелуі т.б.).2
Л.Р.Шейнин айыпталушыдан жауап алуға мұқият түрде дайындалу қажеттігіне байланысты, тергеушіге: "Бір сағаттан кейін сені ... алу ... тұр. Сен оған ... ... қарулануың керек. Айыпталушыдан жауап алған кезде, сен онымен жекпе-жекте кездесетініңді есте ұста. Бұл ... ол ... ... себебі ақиқатты біледі және де ол ақиқатты сенен ... ... ал сен ол ... ... аңғарып қаласың, сол себепті оны алуға
тырысуың керек. Сондықтан, жауап алуды ... ... ... ойланып ал. Ол үшін, сен қарсыласыңның осал жерін тауып, біліп ... ... ... ... дайындалу көп жағдайда табыстарға әкелетіні анық. Ол жауап алынатын адамның процессуалдық жағдайымен және жауап алудың пәнімен анықталады. Істің нақты мән-жайларына ... ... ... ... тактикалық тәсілдері: іс үшін маңызы бар мән-жайларды білетін адамдар тобын анықтауға, болғалы отырған жауап алудың пәнін ... ... алу ... ... ... және ... жауап алуға шақыру тәсіліне; заттай дәлелдемелер мен басқа да ... ... ... ... үшін ... ... үшін арнайы білімді қажет ететін сүрақтарды белгілеуге және қажетті көлемде арнайы әдебиеттермен, терминологиямен таныстыруға бағытталуы керек.2
Дайындықтың ... ... ... ... алу кезінде айқындалуға қажетті, мән-жайларды анықтайтын және нақты айғақ алуды қамтамасыз ететін тактикалық тәсілдерден түратын жауап алу ... ... ... ... ... алмай және жүргізілу жолын белгілемей жүргізілген жауап алу, қайта жауап алуға, әкеп ... ал бүл ... ... және біраз мақсаты көп жағдайда тергеушінің тәжірибесіне, болғалы отырған жауап алудың күрделілігіне байланысты. Жауап алуға дайындық кезінде жекелеген сүрақтарды ... үшін ... ... ... қажеттігі шамалы. Ал күрделі жауап алу кезінде кейде тек қана жазбаша жоспар ғана қүрып қоймай, жауап алудың графикалық үлгісін қүрып алу ... ... ... ... ... ... ... алу керек. Жауап алу жоспары
әдетте кесте түрінде қүрылады, ол жерде біртекті элементтер графаларға бөлінеді. Жауап ... ... ... ... ... ... ол келесідей графалардан түруы мүмкін:
* айғақ алу күтілетін мән-жайлар және оларды ... ... ... ... үшін ... ... қажет болған жағдайларда айыпталушыға көрсетілетін заттай дәлелдемелер, суреттер, қүжаттар және т.б. ... ... ... бар ... жауап алу кезінде тергеушінің қолданғалы отырған басқа да тактикалық әдістері.
Бұл негіздер болғалы жатқан жауап алудың ғана ... ... ... қатар, оған дайындық жүмысының көлемі туралы да түсінік береді.[1]
Осы ... ... ... ... алу жоспарында, қылмыстың жасалуына ... ... ... анық ... ... ... ... жасалу тәртібін анықтауға бағытталған, тергеушінің алдын алу сипатындағы шараларды қарау қажеттілігі[2] туралы айтқан пікіріне ... ... ... ... өту ... ... байқағаным, қылмыстың жасалуына себепші болған мән-жайларды анықтау, әр кезде барлық істерге байланысты жүргізілмейді және алдын-ала тергеу жүргізудің қорытынды ... ... бүл ... және формальді ғана болады.
Алдын-ала тергеу аяқталған кезде де қылмыстың болуына әсер еткен жағдайларды ... және ... ... ... ... жауап алу жүргізілген уақытта айыпталушыға нақты сұрақтар қою жолымен, қылмыстың болуына ... ... ... пен ... ... (алдын-ала тергеу аяқталған кезде емес) толықтай және детальді анықтап алуға болатындығын айта кетуім керек.
Тергеу үшін маңызы бар информацияны иемденуші ... мен ... ... іс ... оқып үйрену кезінде анықталады.
Жауап алуға дайындық кезінде айыпталушының тұлғасы туралы толық, ... ... болу ... ... оның осы іске және осы ... ... қандай қатысы бар екендігін анықтап алу керек. Мүндай түсінік, яғни мәлімет объективті болу үшін, бір-біріне тәуелсіз, бір-біріне байланысы жоқ ... ... ... ... ... ... жеке басы жөніндегі мәліметтерді, оның психофизиологиялық қажеттерін жауап алудың дайындық сатысының өзінде-ақ тактикалық ... шешу үшін ... ... ... болған жағдайда, олардан жауап алу кезегі, олардың, жауап алу кезінде беретін мәліметтерінің көлемімен, анықталады.
Айыпталушыдан ... алу үшін ... ... ... ... анықтайтын жауап алу сәтін дүрыс таңдап алудың маңызы зор. Бүл жерде екі аспект анықталады:
1) бір-біріне қайшы келмейтін процессуалдық және ... ... ... іс ... ... ... ... айыпталушы анықтаудан, алдын-ала тергеуден немесе соттан жасырынады, не істі сотта объективті зерттеуге және ... ... ... ... ... ... ... деп ойлауға негіз болған кезде (ҚР ҚІЖК-нің 139~ бабы) және тағылған айыптың; ауырлығы, айыпталушының жеке басы, оның жас ... ... ... ... шуғылданатындығы, мүліктік жай-күйі, түрақты түратын жерінің бар-жоғы және басқа мән-жайлар ескеріле отырып (ҚІЖК-нің ... ... ... ... (ҚР ... ... мүмкін. Бүл реттегі айыптау айыпталушыға бүлтартпау шарасы қолданылған кезден бастап он тәуліктен кешіктірмей, ал егер сезікті ... ... ... ... ... - ... ... бастап осындай мерзімде тағылуға тиіс.
Сонымен қатар адамды айыпталушы ретінде жауапқа тарту туралы қаулы шығарылған кезден бастап үш тәуліктен ... ... және бұл ... ... ... шығарылғаннан кейін, қырық сегіз сағат ішінде, таныстырып және осыдан кейін бір тәуліктен кешіктірмей айыпталушыдан жауап алу ... (ҚР ... 209, ... Осы мерзімдердің шегінде тергеуші, тактикалық көзқараспен жауап алудың ыңғайлы сәтін таңдап алады.
Айыпталушы жауап алуға, одан қолхат ала отырып тапсырылатын ... ... ... ... өзге де ... ... яғни телефонограмма, телеграмма арқылы шақыртылады (ҚР ҚТЖК-нің 211'бабы). Тергеушінің жауап алуға шақыру ... ... ... алу ... ... келуіне қамтамасыз етуі керек. Шақыру фактісін қүпияда сақтау қажеттілігі туған жағдайда, тергеуші өзі немесе басқа ... ... ... ... ... ... ... алуға шақырудың тездету шаралары, қылмыстың алдын-алу, қылмыстан ... үшін ... бере ... ... ... ... ... алуды, айыпталушылардың сөз байласуына немесе оған мүдделі тұлғалардың әсер етуі ... ... ... негіз болған кезде де кейінге қалдыруға болмайды.
Заңға сәйкес жауап алу тек қана күндізгі уақытта жүргізіледі, бірақ ... ... ... ... ... ғана -түнгі уақытта жүргізіледі.
Тергеуші айыпталушыдан өз кабинетінде, ... ... ... (егер айыпталушы қамауда болса-тергеу изоляторында) жауап алады. Тергеуші қажет деп тапқан жағдайда, жауап алуды жауап алынатын адамның ... ... ... ... ... ... келе алмайтын тұлғадан (науқас) жауап алу. Емделіп ... ... ... алу ... үшін ... ... ... жүргізілуі мүмкін. Осы кезде тергеуші жауап алудың науқас адамның денсаулығына әсерін тигізбейтіндігіне көзі жетуі керек. Денсаулығының ауыр ... ... алу ... ... және оның қатысуымен өткізіледі.1
Заңда кей жағдайларда, жауап алуға прокурордың, ... ... ... міндеттілігі айтылады. Прокурордың жауап алуға қатысу құқығы ҚР ... ... ... ... осы ... ... прокурор анықтау және алдын-ала тергеу органдарына қадағалау жүргізе отырып, жауап алу кезінде қатысуға құқұлы. Жауап алуға ... ... ҚР ... ... ... Егер де қорғаушы, айып тағылған кезден бастап іске ... ... ол ... ... алу ... де қатысып, тергеушінің рұқсатымен айыптаушыға сұрақ қоя алады.
Қылмыстың кейбір түрлерін тергеген кезде жауап алудың пәні ... ... ... ... ... ... ... сәйкесінше халық шаруашылығының белгілі бір салаларының ережелерін білу, арнайы атаулар мен терминдерді біліп, олардың мағынасын түсіну қажет ... ... пәні ... ... ... ... ... қажетті криминологияны біле алмай, тергеуші айыпталушымен "ортақ ... келе ... ... ... берген айғағының мағынасын түсінбеуі мүмкін. Мұндай жағдайларда сәйкесінше нормативті материалдарды және арнайы әдебиеттерді оқып - білу, не болмаса маманнан консультация алу ... Кей ... ... ... алдын-ала барып, сол жердің өндірістік технологиясымен танысып алу ... ... ... жағдайларда, зерттеліп отырған фактілер терең білімді қажет етеді. Осы кезде жауап ... ... ... айыпталушыға қоятын сұрақтарын құруға көмек беретін және оның ... ... ... ... ... ... ҚР ... 84-бабына сәйкес, "Тергеуге және сот әрекеттеріне маман ретінде қатысу үшін іске мүдделі емес, дәлелдерді ... ... және ... ... ... құралдарды қолдануда жәрдем көрсету үшін қажетті арнаулы білімі бар адам шақыртылуы мүмкін".
Іске маманды шақыртқан ... ... ... ... ... ... ... жатқанын есте ұстау керек.
Жауап алу басталар алдында тергеуші, жауап алуға қатысып отырған ... ... ... рұқсатымен сұрақтар қоюға жауап алу хаттамасымен танысуға, ондағы жазылғандардың дұрыстығына
және толықтығына байланысты жазбаша ескертулер жасау құқығы ... ... ... ... ... алу, ... айып ... үшін жеткілікті дәлелдемелерді жина ғаннан кейін жүргізіледі.
Жауап алудың басында тергеуші, айыпталушыға, тағылған айыптың мәнісін түсіндіре ... оның ... айып ... ... ... немесе ішінара кінәлі екенін мойындайтынын, не өз кінәсін теріске ... ... (ҚР ... ... ... ... көзқарасын анықтағаннан кейін, тергеуші, оған тағылған айып пен іс үшін ... бар ... ... бойынша айғақ беруді ұсынады. Алдын-ала тергеуде айыпталушының айғақ беруден бас тартуы тергеушіге істі аяқтауға кедергісін келтірмейді.
"Тағылған айыпқа және ... ... ... ... 5 түрлі негізгі тергеу жағдайларын анықтауға болады:
а) айыпталушы өзінің кінәлі екендігін мойындайды және ... ... ... ... ... жасаған әрекетіншын жүрекпен және объективті түрде айтып береді;
б) айыптаушы өзінің ... ... ... ... ... осы ... ... келетін мәліметтер болады;
в) айыпталушы өзінің кінәсін ішінара мойындайды және оныңберген айғақтарында, осы материалдарға қайшы келетінмәліметтер болады;
г) айыпталушы өзінің кінәсін ... және оның ... ... ... кінәсін мойындамайды және айғақ беруден бас тартады".1
Айыпталушыға, "тағылған айып бойынша өзінің кінәлі ... ... ма?" - ... ... жауап алғаннан кейін, тергеуші айыпталушының тағылған айыпқа кінәлілігін айқындайтын еркін баяндау түріндегі ... ... ... ... ... тыңдай отырып, ондағы нақты мәліметтерді зерттеп, басқа ... ... ... өзіне белгісіз болған, оқиғаның деталдарын анықтайды.
Айыпталушының еркін баяндауы аяқталғаннан ... ... ... ... адамға айғақтарды нақтылау мен толықтыруға бағытталған ... ... ... (ҚР ... 213 ... 4-тармағы).
Бұл сүрақтар негізгі, қосымша, айқындаушы, еске түсіруші, бақылаушы ... ... ... Ол сүрақтар қысқа, анық, нақты болып.сәйкесінше айғақтың да толық болуын ... ету ... ... ... ... ... барысында толық ашылмаған фактілер туралы мәліметтер алу үшін, кейбір жағдайларды ... ... оның ... ... ... еске түсіру үшін, қарама-қайшылықты болдырмау үшін егерде айыпталушы шынайы айғақ бермеген болса, оның берген айғағын тексеруі үшін қойылады. Жауап алудың ... ... ... ... ... алынатын адамға жауап алу тактикасымен тергеушідегі бар дәлелдемелерді және жауап алу ... ... ... ... ... ... ... берген жауабы сол сәтте хаттамаға жазылып, бірден оған қол қоюға беріледі. Ойланып, дұрыс қойылған сүрақтар және ... ... ... ... алу ... ... жауабының жалған екендігін мойындауға әкеп соқтырады.
Айыпталушыға қойылатын сүрақтардың қойылу ... ... ... мүмкін. Кейде негізгі сүрақтар жайбарақат қойылуы мүмкін. Басқа ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мүндай әд і сті қолданудың мәні жауап алынып отырған адамға жалған ... тез ... ... ... ... ... алдын-ала дайындалмай, және оның негізіне қандай дәлелдемелер ... ... кей ... ... ... ... береді. Кездейсоқтық ... ... ... ... ... ойын ... әртүрлі сүрақтар қоюға немесе басқа да тактикалық әдістерді қолдануға болады.
Жауап алушы - ... әр ... ... ... ... және ... ... алуға болатынын білу үшін, куәнің, жәбірленушінің ойында жауаптың қалыптасу ерекше-ліктерін есепке алуы керек.
Жауаптың қалыптасу процесі бірнеше кезеңнен құралады. Бірінші ... -- ... не ... ... бір ... ... ... есту), екінші -- осы қабылдап алған мәліметті ойда сақтау, үшінші -- осы ... ... ... ... ... ... ... оқиғаны қабылдап алу, оқиғаға қатысты мәлімет-тердіңтолыққабылдануы белгілі бір ... ... Бұл ... ... және ... болып екі топқа бөлінеді. Объективті себептер -- көруге, ... ... ... ... ... - есту, көру мүшелерінің қабілеті. Қабылдауға объективті түрде бөгет болатын себептер оқиғаны шұғыл, ты-ғыл таяң уақытта қабылдау, ... түсу ... ... ... ... ... ... естілу, болып жатқан оқиғаны алыстан көру, ауа-райының жаман ... қар не ... ... ... ... ... осының бәрі оқиғаны толық және анық көріп, естіп қабылдауына ... ... ... ... сапасына кері әсер етеді. Сондықтан жауап алғанда тергеуші осы себептерді ескеруі шарт.
Қабылдауға субъективті түрде әсер ететін себептермен, яғни жауап ... ... ... ... ... ... есту, көру мүшелерінің қабылдау қабілетініңтөмендігімен бірге, оқиғаны толық және анық қабылдауға жауап беруші адам-ның мамандығы, жасы, интеллектуалдық кабілеті, ол ... зер ... ... ... бақылай алды ма, жоқ па, міне, осы-ның бәрі әсер етеді. ... ... ... екі куә бір ... ... ... көрді дейік. Куәлардың біреуі - айта-лық қарт адам, екіншісі -- автокөлік жүргізушісі. Екеуі де оқиғаны бір ... ... ... ... ... ... ... осы екі куәнің қайсысынан оқиға жөнінде толық ... ... ... Әрине, оқиғаны бірдей жағдайда көргенімен толық мәліметті жүргізуші бере алады. Ол машина-ның маркасын, түрін ғана айтып қоймай, қай машина жол ... ... ... жөнінде де мәлімет бере алады. Байсалды, сабырлы адамның оқиғаны қабылдау қабілеті, ... ... ... қарағанда, әрине жоғары. Сабырлы, байсалды адамдар оқиғаның кейбір көзге көп іліне бермейтін маңызды сәттерін ... ... ... ал аңғалақ адамдар-дан мұны күту қиын. Сондай-ақ, әсіресе, жасы ... куә ... ... алынатын балалар, көрген оқиғаға қиялында-ғысын қосып, асыра айтуы, сөйтіп жалған мәліметтер беруі мүмкін. Сондықтан тергеуші жас ... ... ... ... ... ... ... ескеруі тиіс.
Жауаптың толықтығына, шындығына, сонымен қатар куәнің, жәбірленушінің ... ... ... ойында сақтау қабілеті де әсер етеді. Ал, ондай ... әр ... әр ... -- ... ... бір ... есте жақсы сақтайды, екінші біреу - көрген жерін ұмытпайды, сондай-ақ естігенін есте жақсы сақтайтын, ... өте ... ... бар. ... жауап алғанда осының бәрін ескеріп, қажеттілік туса ұмытылған жайттарды еске түсіру үшін қолайлы жағдай ... ... етуі ... ... ... түсіріп, жауабын толық айтып жеткізу қабілеті де әр адамда әр ... ... ... бұл да ... ... ... ... куәнің, не жәбірленушінің болған оқиға-ның мән-жайын еркін баяндауынан басталады. Куә, не жәбірле-нуші, өзінің өтініші ... ... ... ... ... өз ... ... құқығы бар. Тергеуші толық жауапты естігеннен кейін, жауап ... ... ... ... ... ... кейбір мән-жайын нақтылайды.
Қосымша сұрақ бергенде тергеуші занда көрсетілген тәртіпті ескеруі керек:
қойылған сұрақтардың анық және ... ... ... не ... ... ... сұрақгарды қоюға болмайды;
берілген сұрақтар куәні, не жәбірленушіні кемітіп, қор-лауға, қорқытуға бағытталмауы керек.
Жауап алғанда тергеу әрекетін жүргізуге қолайлы, тиімді жағдай ... ... Егер куә ... ... ... ... оның көңілін жуатып, жайландырып, содан кейін ғана жауап алуға кірісу керек. Әрине, жауап алғанда куәнің, не ... ... ... ... ерекшеліктерін (мақтаншақ, кызба, сабырлы) ескерудің маңы-зы айрықша. Себебі мұның бәрі тергеушінің жауап үстінде дұрыс ... ... ... негіз бола алады.
ЖАУАП АЛУДЫ БЕКІТУ ӘДІСТЕРІ
Айғақты және мәліметті бекітудің негізгі және міндетті құралы болып, ... алу ... ... ... алу ... - бұл ... алудың қорытындысын көрсететін, айыпталушының айғақтарындағы мәлімет көзі болып табылатын, айғақты еркін баяндау және сұраққа жауап түрінде жазылатын-процессуалдық құжат. ... - бұл ... ... ауызша мәліметінің жазбаша нысаны. Айғақтарды бекіту қасиетінің, жауап алуды жүргізу ... ... ... ... алу ... төрт ... ... анкеталық, мұнда жауап алынатын адамның тұлғасы туралы қажетті мәліметтер көрсетіледі (тегі, аты, әкесінің аты, туған жылы және ... ... ... және ... ... алынатын адамның еркін баяндауын, оған қойылған сұрақтарды және оған берілген жауаптарды ... ... ... ... ... ... адамның жазылған айғақтармен танысқаны туралы белгі болады;
4) оның хаттаманың дұрыстығын қол қою арқылы куәландыру".1
Жауап алу ... ... 203 және ... ... ... ... ... алудың бүкіл процесі: тергеу іс-әрекетімен жүргізу орны мен күні, оның басталу және ... ... ... ... дәл, ... алу ... уақыты көрсетіледі.
Жауап алу хаттамасы жауап алу кезінде ... ... ол ... ... ... ... алу ... толтыруды кейінге қалдыруға жол берілмейді. Бұндай жағдайлар, тергеушінің ... ... ... болады және олар практикада ... ... ... ... және ... ... ... Жауап алу хаттамасы қолмен жазылуы, машинка жазбасы не компьютер арқылы жасалуы мүмкін. Хаттаманың толық болуын қамтамасыз ету үшін стенографиялау, ... ... ... және ... ... ... ... хаттамаға қоса тіркеліп, қылмыстық іспен бірге сақталады. Ондағы сұрақтармен жауаптар жауап алу кезіндегі реті ... ... ... ... отырған адамға көрсетілген заттай дәлелдемелермен өзге де қылмыстық іс материалдары көрсетіледі.
Бірінші.жауап алу хаттамасында,жауап алынып отырған адамның жеке басы туралы деректер, ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер көрсетіледі. Бұдан кейінгі жауап алуларда жауап ... ... ... жеке басы ... деректерді, егер олар өзгермеген болса, оның аты-жөні көрсетумен шектеуге болады.
Тергеуші Қ[ЖК-нің 99-бабының 2-тармағына сәйкес, жауап алынған ... ... ... ету ... осы ... ... шаралары қолданғандығы туралы қаулы шығарылған жағдайда, оның жеке басы ... ... ... ... ол ... ... алу ... айтылып кету керек.
Хаттаманың өзінде жауап алынып отырған адамның жеке басы туралы деректер келтірілмейді. Қылмыстық процеске қатысушы тұлғаға қатысты қауіпсіздік шарасын ... ... ... ... ... ... желімделеді, оның ішіндегілермен тергеушіден басқа прокурор және сот таныса алады.
Егер жауап алу кезінде сызбалар, схемалар, жоспарлар қолданылып, осыған байланысты айғақтар ... - ... бәрі ... ... ... ... тиіс. Хаттамада бұған қоса ғылыми-техникалық құралдарды қолданудың алдында бұл туралы тергеу іс-әрекетін жүргізуге қатысқан адамдардың хабардар етілгені ... ... ... ... ... алынып отырған адам айғақтарын өз қолымен жазуға құқылы ҚР ҚІЖК 218-бап 5-тармақ. Жауап алынатын адамның хаттамаға ... мен ... ... ... талабы міндетті түрде орындалуға тиіс.
Осы жерде, тәжірбиеде кездесетін қателікке көңіл бөлу керек, тергеуші жауап алынатын адамға сұрақ қойғаннан ... ... ... өз ... ... талап етеді. Бұл қылмыстық іс жүргізу заңдарының бұзылуы болып саналады, айғақты өз қолымен жазу тек қана ... ... ... ... тыңдап болғаннан, яғни жауап алудың бірінші кезеңі аяқтағаннан кейін ғана жүргізіледі.
Жауап алу аяқталғаннан ... ... оқып шығу үшін ... ... ... ... ұсынылады не оның өтініш бойынша дауыстап оқылады. Жауап алынып отырған ... ... ... мен нақтылау енгізу туралы талабы міндетті түрде орындалуға тиіс. Бұл, ... алу ... ... не ... оның ... ... ... жауап алу хаттамасында көрсетілуі мүмкін. Осы кезде айғақтарды өзгерту, ... ... ... ... ... ... ... қол қоюымен куәландырылмаса және ескертілмесе, рұқсат етілмейді. Онда мұндай жауап алу ... іс ... ... ... бұзу ... ... көзі болып, табылатын мәнін жоғалтады.
Айғақтармен таныстыру фактісі және олардың дүрыс жазылғанын жауап алынып отырған адам хаттаманың соңында өз ... қою ... ... ... ... ... адам, сонымен қатар хаттаманың әрбір бетіне қол қояды. Жауап алынып отырған адамның хаттамаға қол қоюдан бас тартқан ... ... бас ... ... анықтайды, оларды хаттамаға енгізеді және хаттаманы өзі қол қойыпкуәландырады.
Жауап алу хаттамасының ... ... ... ... қол ... куәландырылады. Қажет болған жағдайда тергеуші хаттаманың әрбір бетін өзінің қолын қойып ... ... ... ... ... жазбасы не компьютер арқылы жасалса, онда қылмыстық істі басқа тұлғаларға бергенде, істің ақиқаттығын анықтауға ... ... ... жауап алу хаттамасының белгілі бір бетін ауыстыру мүмкіндігі жоқ емес.
Жауап алу хаттамасына жауап алуға қатысқан ... ... қол ... ... ... ... ... бастығы, прокурор, сарапшы болуы мүмкін. Жауап алуды ғылыми-техникалық қүралдардың ... ... ... ... маман да, осы фактіні жауап алу хаттамасына қойған өз қолымен куәландыру керек. ҚР ҚІЖК-нің 219- ... ... ... шешімі бойынша, сондай-ақ айыпталушының, сезіктінің, куәнің немесе жәбірленушінің өтініші ... ... алу ... ... - және ... ... мүмкін.
Дыбыс -және бейнежазба кезінде де, ... ... ... ... орны мен ... алудың басталу және аяқталу уақыты, айғақтарды бекітуде пайдаланылатын техникалық қүралдардың сипаттамасы, оларды
қолдану ... ... ... ... ... себебі және ұзақтығы, жазба жүргізуші маман туралы мәліметтер көрсетілуі керек.
Дыбыс - және бейнежазба ... ... ... бейнелеуге және жауап алынатын адамдардың айғақтарын толық қамтуға тиіс. Жауап ... бір ... ... - және бейнежазба түсіруге, сондай-ақ сол жауап алудың барысында берілген айғақтарды жазып алу үшін арнайы қайталауға жол берілмейді.
Жауап алу аяқталғаннан ... ... - және ... ... жауап алынып отырған адамға тыңдатылып, көрсетіледі. Жауап алынып отырған адамның дыбыс - және ... ... ... ... да дыбыс жазу мен бейнежазуға енгізіледі.
Дыбыс - және бейнежазба қолданылған жауап алу барысында алынған айғақтар ... алу ... ... ... мен ... ... бірге сақталып, алдын-ала тергеу аяқталғаннан кейін олар мөрмен бекітіледі.
Айғақтардың дыбыс - және бейнежазбасы басқа тергеу іс-әрекетін ... ... ... ... ... ... бұл туралы тиісті тергеу іс-әрекетінің хаттамасында көрсетіледі.
Кәмелетке толмаған айыпталушыдан жауап алудың ерекшеліктері
Кәмелетке толмағандар болып, қылмыстық құқықта 16 жастан 18 ... ... ... ал ... ... 14 ... табылады. Қылмыс жасаған уақытта 14 жасқа толған, бірақ 18 жасқа толмаған тұлғалар - кәмелетке толмағандар болып табылады.
Қылмыстық жауаптылыққа тартылған ... ... ... ... алу, ... ... қатысты қолданылатын жауап алудың процесуалдыкітәртібімен жүргізіледі.
"Жауап алуды ойдағыдай ... үшін ... ... ... ... Кәмелетке толмаған айыпталушыдан жауап алуға дайындық жауап алынатын адамның жеке басын тереңірек оқып білуді, сонымен атар оның ... ... және ... алатын ортасын зерттеп; сонымен қатар жауап алу орнын белгілеу, жауап ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларды анықтау, жауап алу жоспарын құру және сұрақтарды дайында.у қажет".1 Соның ішінде ең басты мынандай сұрақтар ... алуы ... ... ... ... жеке ... анықтау;
* жауап алынатын түлғаның психологиясын анықтау;
* кәмелетке толмаған айыпталушыны жауап ... ... ... қоятын сүрақтарын дайындау;
5) кәмелетке толмаған айыпталушыдан жауап алу ... ... ... жеке ... ... ... ... ең бірінші, оның жағымды жақтарын, оның тәртібінің жаман ... ... ... мүндай өзгерістердің себебін, бүл жанүядағы жағдайларға не болмаса басқа да келеңсіз жағдайларға, ата-анасының біреуінің науқастануына не ... ... ... себептен болуы мүмкін. Тергеуші, осы жағдайларды анықтау үшін ең бастысы, оның ата-анасынан, мүғалімдерінен, жүмыс істеп жүрген жеріндегі және ... ... ... ... алу ... Осы түлғалардан жауап алу нәтижесінде кәмелетке толмағандардың жеке басы туралы көп жағдайды білуі мүмкін. Мысалы, үрлық ... ... 15 ... ... ... жауап алу кезінде үндемей, жанында болып жатқан нәрсенің бәрі де ол үшін ... ... ... кейін тергеуші, оның шешесінен жауап алған кезде, Смирновтың әкесі қайтыс болғалы бері қатты ... өзін ... ... ... ... анықтады, бүған себеп - әкесінің қайтыс болуы еді. Сондай-ақ түлғаның жеке басын анықтау үшін тергеуші келесі жағдайларды анықтау ... ... ... ... ... ... әке-шешесі немен айналысады;
3) кәмелетке толмаған айыпталушы қайда оқиды ... қай ... ... ... ... ... ... дейін қанша уақыт үйінде тұрмаған;
5) бүрындары қылмыстық немесе әкімшілік жауаптылықтарғатартылған ба, кәмелетке толмағандардың ісі жөніндегі комиссиядаол туралы талқылау ... бе, осы ... ... ... алу ... ... көрсеткіштерде кәмелеткетолмаған аиыпталушыны анықтаған кезде оның жасы, теп, аты-жөнітуралы берген айғағының нақты болмауы мүмкіндігін ұмытпағанжөн, сондай-ақ кәмелетке толмағандар әркезде ... ... ... аты, ... аты, ... ... ... бұлмәселелер қылмыстық құқтық және қылмыстық процессуалдықмаңызы бар нақты ... ... ... ... әкепсоғады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Өзімнің бітіру жұмысымды "Айыпталушыдан жауап алу тактикасы" тақырыбында жаздым. Бұл жұмыста. ең басты назар, айыпталушыдан жауап алу ... ... ... және ... бөлінген.
Менің ойымша, ешбір тергеу әрекеті, тергеушінің алдына, жауап алу сияқты күрделі және көп түрлі талаптар қоя алмайды.
Айыпталушыдан ... алу ... ... ... ... ? ... өмірлік тәжірибесінің дәрежесімен, оның бойындағы ықыластық, бақылағыштық, болып жатқан жағдайлардан хабардар болу сияқты қасиеттердің болуымен, айыпталушының психологиялық тұлғасын ... біу ... ... жету ... ... төзе білу және ... алу ... кезде этиканы сақтай білуімен қамтамасыз етіледі.
Айыпталушыдан жауап алу сияқты тергеу әрекеттерінің қиындықтары туралы мәселені қарастырған кезде, ең ... ... ... ... ... ... ... үшін жауапгпылықтан қашуымен анықталатынын ең алдымен көрсету керек. Нақ осы негіздер айыпталушының кінәні мойындамауына, тергеуге қарсылық ... оған ... ... ... себепші болады. Міне сондықтан, тек сирек кездесетін ерекше жағдайларда ғана оңды нәтижеге жетуге болады. Жауап алу тергеуші үшін ... ауыр ... ... ... жауап алу, ғылыми ізденуге ұқсас (білмегеннен білгенге), ал тергеушінің еңбегі оқымысты-ғалымның ... еске ... - ... ... В.В. ... алудың оңды нәтижесі, тергеліп отырған қылмысты ... жиі ... ... Кей ... ... ... алу, ... немесе дайындалып жатқан қылмыстың дәлелдемесін алудағы құрал болып табылады.
Болашақ тергеуші профессионалдық дайындықты жоғарғы оқу орнынан алады, ал нағыз маман болып тек ... ... ... ... ... әрбір жаңа іс - ең мықты, ең күшті мұғалім болып табылады.
Жауап алу ... ... және ... ... ... келе А.Бондаренконың: "Адамнан жауап алып отырған сәтте, сен өзіңнің күнделікті, үйреншікті ісіңді жасап отырғаныңды, ал ол ... оны ... ... көп ... бойы ... ... ... ұмытпа. Сен үшін ол - көптің бірі. Сен ол үшін билік өкілісің. Сондықтан да ықылас, байсалды, ... ... ... ... бол, өзіңнің мемлекет және халық алдында жауапты екеніңді, адам өмірі үшін жауапты екеніңді есте ұста".
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
I. Нормативтік актілер
* Қазақстан Республикасының ... 30 ... 1995 ... ... ... Кьілмыстық Кодексі, 1 қаңтар 1998. 1.3 Казақстан Республикасының Қылмыстық Істер Жүргізу Ко-
дексі, 1 қаңтар 1998 жыл.
II. Арнайы әдебиеттер
2.4.. Белкин Р.С. "Криминалистическая ... ... М., ... Бондаренко В. "Настольная книга следователя". М., 1959.
* Васильев А.Н. ... ... ... действий". М., 1981.
* Герасимов И.Ф., Драпина Л.Л. "Криминалистика". М., 1994.
* ... А.Я., ... ... ... А., ... ... Г.Г. ... допроса в уголовном процессе". "Ғылым". А., 1996.
* Жәкішев Е.Г. ... ... ... ... А., ... ... В., Мешков Ю. "Защитник на предварительном следствии". "Социалистическая законность", 1998, N 2.
* ... К.М. ... ... и ... положения допроса обвиняемого". А., 1969.
* Карнеева Л.М. ... ... ... "Законность и обоснованность", М., 1971.
2.14. Карнеева Л.М. "Значение показании обвиняемого"."Советская юстиция", 1971, N ... А.А. "06 ... ... на ... ... "Социалистическая законность", 1987, N 4.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Айыпталушыдан жауап алу тактикасы58 бет
Беттестіру жүргізудің-техника криминалистикалық және тактика криминалистикалық аспектілері31 бет
Жауап алу процессі27 бет
Зейнетақы қорының мәні, қалыптасу тарихы30 бет
Инфляция жағдайындағы меншікті капитал131 бет
Кәмелетке толмаған айыпталушыдан жауап алудың ерекшеліктері11 бет
Кәсіпкерлердің құқыққа қарсы бейім мінез-құлықтарының алдын алу мәселелері146 бет
Меншікке қарсы қылмыстырдың жауап алу ерекшелігі71 бет
Пара алудың обьективті және субъктивті мазмұнын анықтау12 бет
Қазақстан Республикасында салықтық заң бұзушылықтарға жауапкершілікті арттыру бағыттары70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь