Автоматты басқару және ақпараттар теориясынан мәліметтер

Өзінің өтімділік сипаттамалары бойынша шалаөткізгіштер электрондық (n – типті) және кемтіктік (p – типті) болады. n – типті шалақткізгіштерде қозғалмалы зарядты тасушылар теріс таңбалы электрондар, ал р – типті өткізгіштерде оң таңбалы кемтіктік болып келеді.
n - типті шалаөткізгіш. Егер 4 – валентті германийге 5 – валентті мышяк атомын қосса, онда мышяк төрт көршілес германий атомдарымен ковалентті байланыс құрады. Мышяк атомының бесінші валентті электроны ковалентті байланысқа қатыспайды. Ол мышьяк атомының ядросымен өте нашар байланысқан, сондықтан бөлме температурасында одан оңай бөлінеді. Осыныі нәтижесінде шалаөткізгіште бос электрондар пайда болады, ал мышьяктың атомы оң зарядталған ионға айналады. Кемтік пайда болмайды. Кез келген шала өткізгіште, концентрациясы басымдау заряд тасымалдаушылар – негізгі заряд тасымалдаушылар деп аталады. Негізгілерден басқа зарядты негізгі емес тасымалдаушылар да кездеседі.
р – типті шалаөткізгіш. Егер 4 – валентті германийге кез келген 3 – валентті элементті қосса, мысалы, индий, онда индий атомы германий атомын алмастырады және көршілес атомдармен ковалентті байланысқа түседі. Индийдің 3 – валенттік байланысы болғандықтан онда байланыстардың біреуі индий атомының германиймен байланысы толтырылмай қалады, яғни индий атомының жанында кемтік пайда болады. Бұл кемтікті көршілес германий атомының 4 – валентті электроны толтырады, өзінің орнында кемтікті қалдырып, оны басқа көршілес германий атомының байланысқан электроны толтырады, және с.с. Индий атомы электронды қосып алып, теріс таңбалы ионға айналады.
p – n өткелінің қасиеті. Жартылай өткізгіш құрылғылар қазіргі заманға электрондық техниканың негізгі құралы болып табылады. Олар радиоқабылдағыштарда, микрокалькуляторларда, ЭЕМ – де, теледидарларда қолданылады. Жартылайөткізгіш құрылғылардың көпшілігінің жұмыс істеу принципі p – n өткеліне негізделген.

Жартылайөткізгіш p – n деп, акцепторлы және донорлы типтердің орнында пайда болатын жұқа қабат.
        
        61.Негізгі және негізгі емес тасымалдағыштардың кеңістіктік аймақтары.
Өзінің өтімділік сипаттамалары бойынша шалаөткізгіштер электрондық (n - ... және ... (p - ... болады. n - типті шалақткізгіштерде қозғалмалы зарядты тасушылар теріс таңбалы электрондар, ал р - ... ... оң ... ... ... ... - ... шалаөткізгіш. Егер 4 - валентті германийге 5 - валентті мышяк атомын қосса, онда мышяк төрт ... ... ... ... ... ... Мышяк атомының бесінші валентті электроны ковалентті байланысқа қатыспайды. Ол мышьяк атомының ядросымен өте нашар байланысқан, сондықтан бөлме температурасында одан оңай ... ... ... ... бос электрондар пайда болады, ал мышьяктың атомы оң зарядталған ионға айналады. Кемтік пайда болмайды. Кез келген шала өткізгіште, концентрациясы ... ... ... - ... ... тасымалдаушылар деп аталады. Негізгілерден басқа зарядты негізгі емес тасымалдаушылар да кездеседі.
р - типті шалаөткізгіш. Егер 4 - ... ... кез ... 3 - ... ... ... ... индий, онда индий атомы германий атомын алмастырады және көршілес атомдармен ковалентті байланысқа түседі. Индийдің 3 - валенттік байланысы ... онда ... ... ... ... ... ... толтырылмай қалады, яғни индий атомының жанында кемтік пайда болады. Бұл кемтікті көршілес ... ... 4 - ... электроны толтырады, өзінің орнында кемтікті қалдырып, оны басқа көршілес германий атомының байланысқан электроны толтырады, және с.с. ... ... ... қосып алып, теріс таңбалы ионға айналады.
62.Тасымалдаушылар концентрациясының p - n өткелінің потенциалына тәуелділігі.
p - n ... ... ... ... ... ... ... электрондық техниканың негізгі құралы болып табылады. Олар ... ... ЭЕМ - де, ... ... Жартылайөткізгіш құрылғылардың көпшілігінің жұмыс істеу принципі p - n өткеліне негізделген.
Жартылайөткізгіш p - n деп, ... және ... ... ... ... ... жұқа қабат.
63.p - n өткелі арқылы өтетін ток күшінің формуласы.
47625128905ІД = Iкері (е Un / Uт - ... ... ... ... ... ... ... = Iк + Iб
5080491490
Iэ = Iэл + Iэр
Іб = h21б * Іэ - Ікб ... ... ... тразистордың электрондық көпірдегі дифференциалдаушы күшейткішінің тізбегі (схема).
Дифференциалдаушы күшейткіш - екі кірісі бар электрондық күшейткіш. ... ... ... ... тең. Ол ... ... аз ... кернеуді бөліп шығару үшін қолданылады. Дифференциалдаушы күшейткіште шығыс сигнал бір фазалы және дифференциалдаушы болуы да ... Ол ... ... ... ... анықталады.
- ОУ базасындағы дифференциалдаушы күшейткіштің схемасы.
Uшығ = - RC dUdt
Uшығ = U1 - U2
C = 1 мкФ = ... = 106 Ом = ... ... сүлбесі. Интегратор мен дифференциатор - реттелген аналогты ... ... ... ... ... ... ... немесе кернеудің интегралын алу схемаларында қолданылады. Дифференциатор - кіріс сигналының пропорционалды жылдамдығының өзгеруі кезіндегі шығыс сигналын ... ... ... электрлік кіріс сигналдарын интегралдау кезіне арналған. Кіріс сигналының ... ... ... ... + K ... - t = 0 ... кездегі кіріс сигналының бастапқы мәні., К - пропорционалдық коэффициенті.
Қарапайым пассивті ... ... - RC ... ... төртполюсті болып келеді.
RC тізбекті интегралдайтын идиалды фронтпен тікбұрышты импульстің берілуі кезінде кернеу экспоненциалды заң бойынша ... , ... ... қатарына жіктейтін болсақ
Uвых(t) = Uвx [ l- l+l/t -1/2! ... ... ... ... ... получим
Бірінші мүше Uвых(t) идиалды интегралдауда, екінші - интегралдаудың қателігін білдіреді. Бұл қателік t = tи болғанда мағынаға ие ... ... ... ... ... ... мына мәнге ие болады:
Uвых(t)= Uвхtи/t (1-tи/2t),
Қарапайым RC тізбек нақты кіріс сигналдарын интегралдауда сирек қолданады.
t = tи болғандағы ... ... ... d / ... = ... ОУ ... схемасы:
Рис. 2.6
, мұнда Q - электрлік заряд, U - кернеу, ... Q = CU және ... ... ... бойынша өзгертсек, яғни ток конденсатор арқылы тең
Егер ОУ ... ... ... яғни Ir= Ic, ... 0, и Uc= - Uвых ... ... ... теңдікті шеше отырып dUвых, табамыз:
,
Ал интегралдасақ:
.
74. Логикалық элемент
Бұл элементтің бірнеше ... мен ... бір ... бар.Немесе логикалық элементі логикалық қосу амалын орындайды.
F=X1+X2+...+Xn ,
Мұндағы , F функция, ... ... ... ... ... ... аргументтер 0-ге тең болса,ал F= 1 ,егер де аргументтердің біреуі, не бірнешеуі, небәрі ге тең ... ... ... ... ... ... арқылы жасалады.
F=1 мәні схеманың шығысында қандай да болсын диодтың немесе бірнеше диодтың кіріс сигнал келгенде ашылуына ... ... ... ... -- ... алгебрасы ережелеріне сәйкес кіріс сигналдарымен қарапайым логикалық операцияларды (функцияларды) жүзеге асыратын электрондық құрылғылар. Осындай операцияларға логикалық қосу -- ... ... ... -- ... ("және"), терістеу -- '''инвертирлеу''' ("емес") жатады. Ақпараттық сигналдар ретінде электр кернеуі немесе ... ... ... ... ... ... элементтер функционалдық белгіленуі, ақпарат беру әдісі, сұлбатех. шешімі және пайдаланылатын электрондық құралдары бойынша ажыратылады. Күрделі ... ... ... ... орындайтын элементтерді біріктіру арқылы жасалады. Логикалық элементтер компьютерлердің, цифрлық автоматтардың элементтік негізін қалайды.
Дизъюнкция. Бір күрделі пікір оған ... ... кем ... ... ... ... жағдайда ақиқат болады.
X1
X2
857885163195f1(X1,X2)
0
0
0
0
1
1
1
0
1
1
1
1
X1 НЕМЕСЕ X2 деп оқылады: ... ... ... ... (физикалық) есебі ЛАФ - ын құру математикалық есебіне әкелінеді.
Еркін ЛАФ - ын құру үшін ... ... ... ... ... сұрақ әрине пайда болады. Бұл сұрақтың жауабы бірмәнді емес. Мысалы f0 (0 ... f15 (1 ... ... ... ... ЛАФ - ын құруға болмайтынын көреміз. Оны тек инвертордың көмегімен құру да мүмкін ... ... оны f7, f1, f10 ... f7, f1, f12 көмегімен құруға болатыны анық.
Бұл ... ЛАФ - ның ... ... ... және ... ... ... деп аталады. ЛАФ - ын математикалық ұйымдастыру кезіндегі ең кең тараған базис. ... ... ... де бар: , +, 1, | ... сияқты бір элементті базистер бар: f8 - Пирса тілсызығы, f14 - Шеффер штрихы, ЖӘНЕ-ЕМЕС, НЕМЕСЕ-ЕМЕС. ... ... ... үшін ... ... ... мүмкіндік беретін, ЛАФ - ры базис құратын элементтердің қандай да бір терімі болуы керек.
Бірақ, айтып кеткендей ЛАФ - ын синтездеу ... - ... ...
75. ... ... ... ... -- логика алгебрасы ережелеріне сәйкес кіріс сигналдарымен қарапайым ... ... ... ... ... ... ... Осындай операцияларға логикалық қосу -- '''дизъюнкция''' ("немесе"), көбейту -- '''конъюнкция''' ("және"), терістеу -- ... ... ... ... ... ... ... белгілері суретте көрсетілген. Ақпараттық сигналдар ретінде электр кернеуі немесе ... ... ... ... ... Логикалық элементтер компьютерлердің, цифрлық автоматтардың элементтік негізін қалайды.
Бұл элементте бірнеше кірістер мен бір шығыс бар: ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... жерде F=0 , егер де оның аргументтерінің біреуі 0-ге тең болса, F=1 ... ... ... 1-ге тең ... ... Екі ... ...
А=
В=
онда А & В күрделі пікірі ақиқат болады, ... бұл екі ... де ... ... ... ... '1' ... ал жалғанға '0' мәнін жазсақ онда пікірді ... деп ... ... Бұл жағдайда конъюнкция үшін ақиқаттық кестесі көбейту кестесіне сәйкес келеді.
X1
X2
f1(X1,X2)
0
0
0
0
1
857885342900
1
0
0
1
1
1
Конъюнкция функциясы екі пікір бір уақытта ақиқат болған ... ғана ... ... comparo - ... -- геодезияда сызықтық өлшем аппараттарының ... ... ... ... ... анықтайтын құрылғы; оптикалық-механикалық және интерференциялык болып екіге бөлінеді.
Компаратор (comparator) -мәліметтердің екі көшірмесін салыстыра отырып, олардың дұрыстығын, ұқсастығын тексеру ... ... ... ... ... ... ... аспабы. Қарапайым салыстырғыштардың шығысында екі санның теңдік (1) немесе теңсіздік (0) сигналдары құрастырылады. Күрделірек салыстырғыштар екі санның ... ... ... де ... ... ... ... Онымен (теңеуішпен) салыстырғанда сағат көрсеткіштерінің жоғары болуы ... ... ... ... ... ... ... >. Логикалық элементтер -- логика алгебрасы ережелеріне сәйкес кіріс сигналдарымен ... ... ... ... ... ... электрондық құрылғылар. Осындай операцияларға логикалық қосу -- '''дизъюнкция'''("немесе"), ... -- ... ... ... -- ... ... ... Қарапайым Логикалық элементтердің шартты белгілері суретте көрсетілген. Ақпараттық ... ... ... ... ... ... дискреттік мәндері (деңгейлері) қолданылады.
Логикалық элементтер функционалдық белгіленуі, ақпарат беру әдісі, сұлбатех. шешімі және пайдаланылатын электрондық ... ... ... ... ... ... ... операциялар орындайтын элементтерді біріктіру арқылы жасалады.
Инверсия. Х ЕМЕС немесе 'Х' - ті теріске шығару деп оқылады.
Мысалға мынадай ... ... А=, онда ... А ЕМЕС ... А ... емес ... яғни емес ... білдіреді.
Қарапайым пікірлерден күрделі пікірлерді байланыстарды қолданып құруға болады.
Логикалық байланыстар - аргументтері қарапайым пікірлер болып ... ЛАФ - ... ... жады ... ... үшін ... жады ... келеді. Ол өлшемі 1 байт болатын жады ұяшықтарынан тұратын бір өлшемді массив ... ... ... ... 00000 - ден FFFFFh - қа дейінгі аралығында 20 ... ... ... ... ... ... ... жадының адрестік кеңістігі 220 = 1Мбайт. Жадының кез келген екі көрші байттары 16 - битті сөз ретінде ... ... ... кіші ... кіші ... болады, үлкенінде үлкен. Сөзді алатын 1F8Ah оналтылық саны жадыда 8Ah, 1Fh ... ... Сөз ... оның кіші байтының адресі болып саналады. Сондықтан жадының 20 биттік адресі байт адресі ретінде және сөз ретінде де ... ... ... ... адрестік кеңістігі сегменттерге бөлінеді. Сегмент оперативтік жадының көршілес ... ... және ... ... ... жады ... ... келеді. Дербес ЭЕМ - нің базалық архитектурасында оның ... ... бар 216 = ... ... ... ... ... адрес тағайындалады, ол оперативтік жадының адрестік алаңындағы сегменттің бірінші байт адресі болып ... ... ... ... ... ... және сегмент басына қатысты жады ұяшығының жылжуынан құралады (ішкі ... ... ... және ... ... ... ... үшін 16 биттік сөздер қолданылады. 20 - ... ... ... алу үшін ... келесі операцияларды автоматты түрде орындайды. 1352550237490Сегменттің базалық адресінің мәні 16 - ға ... (4 ... оңға ... ... де ... ... ... қосылады. Нәтижесінде физикалық адрестің 20 - битті мәні алынады. Қосқан кезде үлкен биттен ауыстыру пайда болуы мүмкін, ол қарастырылмайды. Бұл ... ... ... ... бойынша ұйымдастырылуына әкеледі. Максималды FFFFFh адресі бар ... ... 00000h ... бар ... ...
Сегменттер оперативтік жадының нақты адресіне байланбаған және жадының ... ... бір ... бірнеше сегментке жатуы мүмкін, өйткені сегменттің базалық адресі кез келген 16 - ... ... ... ... ... - ... ... бір зарядын сақтайтын, компьютер регистрында
кең қолданылатын электрондық схема. Триггер екілік санау жүйесіндегі 1
жəне 0 болатын, екі тұрақты күйі бар. ... ... trigger - ... ... сөзінен шықан. Триггердің ең кең тараған түрінің бірі RS-триггері
(R жəне S, сəйкесінше set - орнату жəне reset - ... ... ... ... ... ... жəне ... операциялармен жұмыс жасайтын интеградық схемалар микроэлектрониканың базалық элементі деп ... ... ... параметрлері.
Логикалық элементтер көптеген параметрлермен мінездемеленеді. Соның ішіндегі
негізгілері:
-кірісті біріктіретін коэффициент логикалық айнымалыларды ... ... ... ... ... ... Көп ... кірісі бар элемент кең көлемде қызымет атқара алады.
-жүктеу мүмкіндігі (кіріс бойынша тармақталу коэффициенті) берілген элементті шығару үшін ... ... ... ... ... ... ... барынша жоғары болса, сандық құрылғыны құрастыру үшін соншалықты аз санды элемент керек болады.
-шапшаңдығы негізгі параметрлерінің бірі болып табылады. Элементің кірісімен ... ... ... өту ... бағалайды.
-кедергі тұрақтылығы элементің жұмыс істеуін бұзбайтын кедергілердің ең үлкен мəнімен анықталады.
Барлық қарастырылған архитектуралар келесідей базалық түйінен жəне ... ... ... жады жай ... ... ... қолданады; регистр, сумматор - толық сумматор немесе жартылай сумматор; ... (Coder) - ... ... код ... ... Мысал ретінде сегіз кірісті (X7 ... X0) шифратордың схемасын құру жолын қарастыралық. Кіріс саны сегіз ... ол ... код (C2 ... C0, CODE) ... ... және ... ... жеке сигнал (O, OUT) арқылы құптауы керек (бұл сигнал ... ... ... жады ... ... ... ... Үлкен құрылымның құрамындағы жеке қызмет буындары әдетте, кезекпен істейді, бұл олардың іске қосу кірісіне сәйкесті деңгейлі сигнал жіберілуі ... ... ... ... іске қосу ... (I, IN) ... құрастыратын шифраторда да ескерілгені дұрыс. Тағы бір ескеретін ... ... ... ... іске қосу ... мен құптау шығысындағы сигналдың жандандыру деңгейі төменгі (0) мәнінде алынады. Шифратордың информациялық кірістеріне түсетін сигналдардың да ... ... ... (0) ... ... ... ... іс жүзінде құруға ыңғайлы болады.
Шифратордың келтірілген түсіндірме суреттемесі оның ақиқаттық кестесін құруға ... ... ... келтірілген түсіндірме мәліметтерінің негізінде сол кестені (1.8-кесте) құралық.
1.8 К е с т е
I
Xi
C2
C1
C0
O
0
0
0
0
0
0
1
0
0
1
0
2
0
1
0
0
3
0
1
1
0
4
1
0
0
0
5
1
0
1
0
6
1
1
0
0
7
1
1
1
0
1
x
0
0
0
1
Бұл өрнектер ... ... ... ... ... ... де ... заңын пайдалану арқылы ЖӘНЕ-ЕМЕС функциясымен суреттелген түріне түрлендірілді; оған тағы бір себеп - ЖӘНЕ-ЕМЕС элементтерінің ... ішкі ... ... тез ... ... элементтермен салыстырғанда жоғары болады. Шифратор схемада шартты сызба белгілемесімен (1.11, a-сурет) көр-сетіледі, ал 1.11, ... ... ... бағдарламасының мүмкін-дігін пайдалану арқылы жүзеге асырылған алдыңғы жиналған схеманың біріктірілген жеке блок ... ... ... ... ... сәйкесті шықпалары олардың келтірілген құрылым схемасындағы орналастырылым бағытына сай шығарылған). Құрылған шифратордың айта ... бір ... бар, оған екі ... қатар жіберілген жағдайда оның шығарған коды шым-шытырық бірдеңеге айналып кетеді. Осындай жағдайды болдырмас үшін шифратордың өндірісте ... ... ... 74148 ... әдетте, мәртебелі түрде құрылады. Яғни олар түскен бірнеше ... ... ... ... ... ... да ... көңіл бөлмейді. Шифратордың өлшемін ұлғайту.Көптеген жағдайда таңдап алынған шифратор микросхемасының өлшемі (кіріс ... ... ... сай ... оны ... ... ... Мысалы, 74148 микросхемасы сегіз кірісті мәртебелі шифратор қызметін атқарады. Осындай миросхемалар негізінде (немесе алдыңғы құрылған схеманың ... ... ... арқылы) кіріс саны екі есе ұлғайтылған шифратор құруға болады .Дешифраторлар.Дешифратор (Decoder) - ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырушы құрылғы. Мысал ретінде төрт теріс шығысты (Q3 ... Q0) дешифратордың схемасын құру жолын қарастыралық. Шығыс саны ... ... оның ... ... код екіразрядты (A1A0) болады. Дешифратордың іске қосу кірісіндегі (E, Enable) ... ... ... ... (0) ... ... Дешифратордың ... ... ... негізінде, оның ақиқаттық кестесін (1.9-кесте) құрайық.
1.9 К е с т ... ... ... ... ... (1.14, ... көрсетіледі, ал 1.14, b-суретте оның жиналған схемасының біріктірілген жеке блок түріндегі суреттемесі келтірілген.
Дешифратор негізінде қиыстырма құрылғы құру.Күрделі логикалық функцияның ... ... ... ... ... ... функцияның алынған логикалық өрнегіне (1.1) көз салсақ, ондағы әрбір термнің тура ... ... ... ... ... адресі екендігін көреміз. Демек, осындай дешифратордың сәйкесті шығыстарын бескірісті НЕМЕСЕ элементінің кірістеріне жалғау арқылы берілген функцияны ... ... ... Егер ... ... шығысты болса, онда (1.1) өрнегін де Морган заңы арқылы түрлендіреміз:
Алынған өрнектен берілген құрылғының қызметін теріс ... ... ... ... асыру үшін оның сәйкесті шығыстарына бескірісті ЖӘНЕ-ЕМЕС элементін жалғау жеткілікті екендігі көрініп тұр ... ... ... негізінде құру тәсілі - аса ыңғайлы тәсіл: біріншіден, логикалық өрнекті минимизациялаудың қажеті жоқ (дәлірек айтқанда, өрнектің де ... жоқ, ... ... кестеден көрініп тұр), екіншіден, жалғыз дешифратор негізінде бірнеше ... ... ... ... ... ... біреуін шығысына қосатын ауыстырғыш қызметін атқарады, қажетті кірістің таңдалуы сілтеу ... ... ... ... ... екі ... ... дерек кірістері мен сілтеу кірістері. Мультиплексордың кірісті сілтеуге дешифраторды пайдалану ... ... ... 1.16, ... ал оның ... сызба белгілемесі 1.16, b-суретте келтірілген.Бірнеше мультиплексорды қатар қосу арқылы бірнешеразрядты (мысалы, сегізразрядты) сөздердің біреуін бір арнаға жіберу ... ... ... ... құру қиын емес, бұндай құрылымдарды арналы мультиплексор деп атауға болады.
Мультиплексор негізінде қиыстырма құрылғы құруДешифраторлар сияқты мультиплексорлар негізінде де ... ... ... жүзеге асыруға болады. Біз оның екі жолын (тәсілін) қарастыралық.Бірінші тәсілде жүзеге асырылуы қажетті функцияның ... ... ... ... ... ... ... ал аргумент мәндері оның адрестік кірістеріне беріледі. Бұл жерде мультиплексордың сілтеу (адрестік) кірістерінің саны ... ... ... (n) ... болу ... ... оның дерек кірістерінің саны 2n болады. 1.10-кестеде берілген функцияның осы тәсілмен, яғни сегізкірісті мультиплексор негізінде жүзеге асырылуы 1.17, a-суретте көрсетілген. ... жеке блок ... ... мультиплексордың дерек кірістерінің шықпалары сол жағына, ал сілтеу кірістерінің шықпалары оның үстіңгі жағына орналастырылған.
1.10 К е с т ... ... ... ... саны ... ... кірістерінің санынан артық болған жағдайда қолданылады. Бұл кезде мультиплексордың сілтеу кірістеріне аргумент сигналдарының бір бөлігі беріледі де қалғаны оның ... ... ... ... ... ... осы ... төрткірісті мультиплексор негізінде жүзеге асырылуы 1.17, b-суретте ... ... A2 және A1 ... ... сілтеу сигналдары ретінде, ал A0 аргументі оның дерек кірістерін реттеуге пайдаланылған. ... ... ... ... ... коды ... анықталған шығысына жіберетін құрылғы. Демультиплексордың дешифратор арқылы құрылған ... 1.18, ... ал оның ... ... белгілемесі 1.18, b-суретте келтірілген.
82Аналогті сандық түрлендіргіш (Аналого-цифровой преобразователь, АЦП; analog- to- digital converter).
1. Әрі қарай өңдеуге немесе байланыс арналары ... ... ... аналогті сигналды сандық кодаға түрлендіру үшін қолданатын құрылғы. 2. ... ... ... ... ... ... Уақыт бойынша үздіксіз берілетін сигналды үзікті (дискретті) сандық түрге ... Де ... ... ... ... ... ... бағынатын бөлшек деген пікірдің қате болғандығы анықталды. Жарықтың табиғаты мен жайылуын ... ... оның ... және ... қасиеттер көрсететіні дәлелденді. Фотонның корпускулалық қасиеттері Планк теңдеуімен ... ... ... ... және ... ... ... кездеседі. Фотонның толқындық қасиеттері келесі теңдеумен өрнектеледі: λ·ν=с, мұнда электромагниттік тербелістің толқын ұзындығын λ оның ... v және ... ... с байланыстырады. Фотон толқындық қасиет көрсететіндіктен, толқын ұзындығы түсінігі қолданылады.
Берілген теңдеулерден фотонның корпускулалық қасиеті (Е) мен оның ... ... (λ) ... байланыс шығады:
E=(h·c)/λ.
Энергиясы бар фотонда белгілі масса m болады және бұл ... ... ... ... Е= ... екі ... (h·c)/λ= mc2.
Осыдан толқын ұзындығы мен фотон массасын байланыстыратын теңдеу шығады: λ=h/(mc).
Дене массасының оның ... ... ... ... ... оның импульсі деп аталады. Импульсті р әрпімен белгілеп, түбегейлі теңдеу аламыз: λ=h/p.
1924 жылы Луи де ... ... ... әсер ... екі жақты табиғатын ұсынды. Заттың қозғалысы ... ... ... ... ... λ=h/(m·υ),
мұндағы υ - массасы m бөлшектің қозғалыс жылдамдығы. Бірнеше жылдан кейін және кейінірек жарықтың корпускулалы - ... ... ... ... нәтижелер алынды. Мысалы, электрондар, нейтрондар және жеңіл атомдар ағындары кейбір заттардың ... ... ... өткенде интерференциялық және дифракциялық құбылыстар көрсетеді. Қазіргі кезде электрондардың және ... ... ... ... ... ... ... электронографияда және нейтронографияда - электрондар және ... ... ... зат құрылысын зерттеу әдістерінде.
86. Шредингер теңдеуі, толқындық теңдеу - релятивистік емес ... ... ... теңдеуі. Мұны алғаш рет Э.Шредингер тапты (1926). Ньютонның механикадағы қозғалыс теңдеулері мен Максвелл электрдинамикадағы теңдеулері классик. физикада ... ... рөл ... ... ... ... механикада сондай рөл атқарады. Шредингер теңдеуі толқындық функция (пси функция) арқылы кванттық нысандар күйінің уақыт бойынша өзгеруін сипаттайды. Егер бастапқы ... ... ... мәні 0 ... ... онда Шредингер теңдеуін шешу арқылы осы функцияның кез келген уақыт мезетіндегі мәнін (x, y, z, t) табуға болады. V(x, y, z, t) ... ... ... ... қозғалатын, массасы m бөлшек үшін Шредингер т. мына түрде жазылады: , мұндағы d2/dx2+d2/dy2+d2/dz2 ... ... =h/2 - ... ... Бұл ... ... уақытқа тәуелді теңдеуі деп аталады. Егер V уақытқа тәуелсіз болса, онда Шредингер теңдеуі төмендегі түрде жазылады: , ... ... ... толық энергиясы. Бұл теңдеу Шредингердің стационер күйдегі теңдеуі деп аталады. Кеңістіктің шектелген ... ... ... ... ... ... ... теңдеуінің шешімі энергияның кейбір дискретті (үздікті) мәндерінде n1, n2, ..., nn, ... ғана болады; бұл ... ... ... ... ... (n) нөмірленеді. Әрбір n-нің мәніне n (x, y, z) толқындық функциясы сәйкес келеді. Толқындық функцияның ... ... n1, n2, ..., n, ... болса, кванттық жүйенің барлық параметрлерін анықтауға болады. Шредингер теңдеуі табиғаттағы микробөлшектердің бөлшектік-толқындық қасиеттерін матем. өрнек арқылы ... ... және ол ... принциптерін қанағаттандырады. Бұл теңдеу шекті жағдайда (де Бройль толқынының ... ... ... ... өлшемдерінен әжептәуір кіші болғанда) бөлшектердің қозғалысын классик. механика заңдарымен сипаттауға мүмкіндік береді. Шредингер теңдеуінен ... ... ... ... ... механика теңдеулеріне ауысу толқындық оптикадан геометрик. оптикаға ауысуға ... ... ... ... ... ... ... теңдеуге жатады және өзінің құрылымы бойынша периодты әсер ететін жіңішке ішектің тербелісін сипаттайтын ... ... ... ішектің тербелісін сипаттайтын теңдеудің шешімі берілген уақыт мерзіміндегі ішектің геометр. пішінін беретін болса, ал Шредингер теңдеуі шешімінің тікелей физикалық мағынасы ... ... ... функция квадратының n(x, y, z, t)/2 физикалық мағынасы бар. Ол бөлшектің температурасы ӘС уақыт мезетіндегі координаттары x, y, z, ... ... ... ... болу ... ... ... қосу теоремасына сүйеніп микробөлшекті температурасы ӘС уақыт ... ... V ... мына ... арқылы табуға болады: мұндағы W - микробөлшектің V көлемде орналасу ықтималдылығы.
88..Кванттық нүкте - өткiзгiш немесе жартылай ... ... үш ... өлшемдерi бойынша және өткiзу қабiлетiнiң болатын электрон шектелген бөлiгi. Нүкте маңызды кванттық эффекттер болу үшiн соншама аз болуы керек. Егер ... ... ... ... бұл ... - ... mнiң тән өлшемi - нүктеде тиiмдi массаэлектрона), оның импульсiнiң мерзiмдi екiұштылығымен, бәрiнен артық басқа энергетикалық масштабтар болады: температуралар ең ... ... ... ... ... ... түрлерi
(жасауды әдiс бойынша) кванттық нүктелердiң екi түрлерi ... ... ... нүктелерi;
2 коллоид кванттық нүктелерi.
Кванттық нүктелердiң қолдануы
Органикалық емес те, органикалық та ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Олар тұрақтылық бойынша оларларды асып түседi, жарықтық флуоресценция, сонымен бiрге кейбiр сирек кездесетiн қасиетi болады
Сөздер ... ... кең ... ... әлi ... жүрмедi, бiрақ серiктестiктердiң қатары соңғы жыл бөлшектер өнiмдi ... ... ... босатты. Жаппай бұйымдар да, эксперименталдi үлгiлер де құлағдар етiлген өнiмдердiң арасында болады.
Кванттық нүктелер - кванттық есептеулерде кубитовтың ұсынысы үшiн бас ... ... ... - ... дисплейлердiң жасауын бағдарламасы бар болады.
Кванттық нүктелердiң алуының әдiстерi
Кванттық ... ... екi бас ... бар ... ... ... ... коллоидтағы синтез
2 эпитаксия - төс етегiнiң бетiндегi кристаллдарды өсiруiн әдiс
89.КВАНТТЫҚ ЖІПТЕР
Кванттық жіптер екi бағыттардағы сақтаушыларының қозғалысына кенет ... ... ... құрылымдар оның энергиясы дегенмен квантталған сипатты тасысады болады. Желiлердiң өткiзу ... ... ... жоқ ... желiдегi сақтаушылардың шоғырландыруынан сатылы түрмен тәуелдi болатынын көрсетiлген. Кванттық желiлердiң жаттығу жасауын ... және ... ... ... ... талқыланады.
Кванттық желiлердiң жасауының әдiстерi
Кванттық желiлердiң эксперименталдi зерттеулерi ( бiрнеше жыл бұл ... ... ... әлем ... ... ... сол ... әбден жетiлудi биiк дәреженiң жетiп қойылына екi өлшемдi электрондық жүйелерiнiң технологиясы және мұндай молекулалық - сәулелiк эпитаксияның әдiсiнiң құрылымдарының алуы ...... ... ... ... Кванттық желiлердiң жасауының әдiстерiнiң көпшiлiгi сондықтан не бiр әдiс (әдеттегiдей, гетеро құрылымдардың ... екi ... ... газы бар жүйеде бағыттардың бiрлерiнде электрондардың қозғалысы әлi шектелген тұрақтанады. Бiрнеше әдiстер ол үшiн барып тұр.
Өте анық ... ... - бұл (1-шi ... ... ... ... тар жолақ "вырезание\\\" тiкелей \\\лер. Электрондардың энергияларының квантталуы, мұндай аса жоғары шешудiң литографиялық техникасы ... ... ен ... тап мiндеттi емес iстеуге қасқаятын ангстремнiң жүздiгiндегi енiнiң электрондық ... ... үшiн ... бiрге. Улалған жолақтың бүйiрлеу қырларына әңгiме мынадасы, сонымен қатар жартылай өткiзгiштiң еркiн бетiнде, жарлылануды жiк әдеттегiдей ... ... ... ... Бұл жiк ... ... ... тарылуы шақырады, не кванттық эффекттер нәтижеде жолақтардағы ендi - микронның ... ... ... да ... ... ... - бұл үштен екi өлшемдерге дейiн бөлшектерiнiң қунақылығын олар ... ... нақ сол ... ала шек ... ... шұңқыр. Кванттық - өлшемдi эффекттерi (электрондар немесе тесiктер әдетте) бөлшектердiң Бройльсi толқын ұзындығымен шұңқырының ұзындығы қашан де өзiн көрсетедi, және ... ... ... ... алып ... ... болып қалыптасады.
Миниаймақтардың әрқайсыларының Түп энергиясын жуық шамамен өрнек арқылы бағалауға болады:
, ... -- ... ... -- ... квазишылаудың тиiмдi массасы,
-- кванттық шұңқырдың енi.
* Формула тек қана ... ... ... шұңқырды тереңдiкке қарағандасы аз әдiл
Үшбұрыштық потенциалдық шұңқыр - бұл электр өрiсiсiне зарядтың қозғалысы туралы есептiң дәл ... ... ... ... бос тұруларының кванттық механикасында өтенiң бiрi. Негiзгi оның ерекшелiгi ол салдарынан белгiлi кесу шексiз 3D пайда болатын, кеңiстiк 2D тұрады - ... ) Uның түр ... ... энергиясын қарап шығамыз:
x қайда - 3D-шi координата - электрон, Eның заряды жазықтықпен оның кесуi x = 0 болғанда ... ... ... e - электр өрiсiсiнiң потенциалдық энергия анықтайтын кернеулiгi.
Бiр өлшемдi ... ... ... теңдеуiнiң теңделуi түрде жазып алуға болады:
91.Наноэлементтердегі күй тығыздықтары - (ауданның бiрлiгiне - екi өлшемдi жағдайда) үш ... ... ... бiрлiгiне энергетикалық деңгейлердiң энергиялардың интервалындағы санын ... ... ... затты статистикалық физикаға және физикада маңызды параметр болып табылады. Демек, термин фотондарға қолданыла алады, ... ... дене және ... ... үшiн бiр ... ... үшiн П ... өйткенiсi тек қана (әрекеттеспейтiн бөлшектер) өзара әрекеттесумен менсiнбеуге немесе өзара әрекеттесу (бұл күйлердi тығыздықтың түрлендiруiне келтiредi) ашу ретiнде қосуға болады, ... үшiн ... ... ... есептелу үшiнбiз күйлердiң (импульсты немесе k - кеңiстiк) керi ... ... ... ... Күйлер арасындағы қашықтық шектi шарттармен берiлген. Lның өлшемiнiң жәшiгi шектерiндегi еркiн электрондар және фотондары үшiн, және L керегелер электрондардың өлшеммен ... ... үшiн ... периодты шектi шарттарын қолданамыз - Кармана фоны. Еркiн бөлшектiң толқындық функциясын қолдана аламыз
.
Бос ... ... , ... δ -- ... ... ... -- ... тұрақтысы
93.Шалөткізгіштің фотонды жұту коэффициенті.
n* ... ... ... ... -комплекстіккөрсеткіш преломления, k- жұту немесеэкстинкциялық коэффициент. (1) формулаға n* қойып ... ... ... ... таралатын жиілігі wболатын толқын
(3)
Тәжірбиеде жарық интенсивтігін мына формуламен өлшейді: ... ... ... ... ... ... ... анықталады:
(5)
Мұндағы - жұту көрсеткіші, х - жарық түсуінің тереңдігі.Α жұту көрсеткішітолқын ұзындығына тәуелді ... ... ... ... және ... ... кері ... ие бола алады.Сәуле энергиясыПланк тұрақтысы h=6,64·10-34 Дж/с және сәуленің жиілігінің көбейтіндісімен ... ... м/с- ... ... жылдамдығы , а λ-толқын ұзындығы. Егер жұтылған қабат х=d, онда d ... ... ... ... деп ... пен ... таңбалау
Мəліметтердің бірнешесі - дыбыс, музыка, ... жəне т.б. - ... ...
мүшелерімен тура қабылдауға арналған жəне жалпы жағдайда байланыс ... ... ... ... Сондықтан λ(t) немесе Λ мəліметтерді таңбалайды (кодтау). Таңбалау ... λ(t) ... ... ... дискреттеу процесі де кіргізіледі, яғни ... ... ... {λi} ... айналдыру.
Таңбалау (код беру) дегенiмiз информацияны бiр түрден ... ... ... Байланыс
техникасында таңбалау хабарды ажыратылатын символдар тiзбегiне айналдыру ... ... ... ... ... (өшiретiн) шуылдар (қозулар) болады, сондықтан
информация бөлiгi жоғалады. Демек, информацияның (Ι) ... заңы dI =n+1 ... ... ... ... қателiктiң қайда екенiн көрсетедi, ал 0-ге тең синдром қателiктiң жоқтығын ... ... ... ... ... жəне талдау қазiргi жиындар теориясының, математикалық логиканың актуальды мəселелерi болып ... Бiз ... ... түзетудiң алгоритмiнiң қарапайым мысалы ретiнде 4 екiлiк символдан тұратын хабарды берудi қарастырамыз. ... ...
1. ... 1011 ... 3, 5, 6, 7 ... ... жазылсын, ал 1, 2, 4 позициялары бос қалсын, олар тексерушi ретiнде ... Бос ... ... ... алу себебi - олардың екiлiк есептеуде оң жағындағы бiрiншi, екiншi ... ... 1 ... бар ... ... ... ... нөмірі
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Нөмірдің екілік таңбасы
0001
0010
0011
0100
0101
0110
0111
1000
1001
1010
Синдром былай ... ... ... ... оң ... ... цифр болып жазылады, 2-шi тексерiстiң қорытындысы оң жақтағы 2 цифр ... ... ... ... ... n+1= 7, ... 23 > 7 болғандықтан (8) теңсiздiгiн ... m = 3 ең аз мəнi ... m = 3 ... ... үш ... ... тұрады.
2. 2-кестеде тексеру позициясының номiрлерiн ... ... ... 1, 3, 5, 7 ; ал ... ... 2, 3, 6, 7; ... тексеруге 5, 6, 7 позициялары кiредi.
3. Информациялық хабарлауды таңбалау үшiн ... қою үшiн) ... 3, 5, 6, 7 ... ... ... ... хабар мына түрде жазылады
2- кесте
Позиция нөмірі
1
2
3
4
5
6
7
Хабар
-
-
1
-
0
1
1
Мүндағы бос орындар тексеру символдарының орны.
4. 1, 3, 5, 7 ... ... ... ... орындаймыз. Бос орынды 0 деп ... 0 + 1 + 0 + 1 = 0. ... ... ... ... 0 символы 1- позицияға жазылады, себебi позицияның кiшi ... ... оң жақ ... ... тең ...
2, 3, 6, 7 ... бойынша екiншi тексеру нəтижесi : 0 + 1 + 1 + 1 = 1. ... ... ... ... .
5, 6, 7 ... ... ... тексеру нəтижесi: 0 + 1 + 1 = 0 .
4 - ... ... ... ретi ретi ... 0 ... ... ... мына түрдегi таңбаланған хабар аламыз.
3 - кесте
Позиция ... ... ... ... ... ... ... болатын бiр қателiктi табайық. Мысал ретiнде байланыс каналының ... 3 ... ... ... 1 ... қосылсын, онда 1 + 1 = 0 ... жəне ... ... ... (9) ... асты ... ... қате ...
(9) - хабарды жұптылыққа тексеремiз.
1, 3, 5, 7 позициялар бойынша 1- ... ... ... (10)
2, 3, 6, 7 ... ... 2- тексеру нəтижесi:
1+0+1+1=1 (11)
5, 6, 7 ... ... 3- ... нəтижесi:
0+1+1=0 (12) ... (11), (12) ... ...
синдром = 0 11
Екiлiк есептеудегi 011 саны ондық жүйедегi 3-ке тең. ... ... ... ...
6. 3-позициядағы символдың қателiгiн түзеу 0 -->1, ... тек 0,1 ... бар. (9) ... ... ... ... ...
0110011 (14) ... ... ... ... жəне тексеру симводары таңбалау сөзiнде бiрдей қатысады, яғни таңбалау бiркелкi қорғалған.
102.ЭЛЕКТРЛІК АВТОТЕРБЕЛІС
Егер күшейткіштің кірісіне ... ... ... ... , ... ... белгілі бір шамадағы амплитудасы мен жиілігі бар ... ... ... , онда мұндай құбылысты электрлік автотербелістер деп ... ... ... үшін бір ... екі шарт ... орындалуы тиіс:
* Амплитуданың тепе-теңдік ... |AF|=1 ... ... ... ... ... ... ретінде транзисторлы генераторды қарастырайық. Ол тербелмелі контурдан, энергия көзінен және ... ... ... транзистор деген не екенін еске түсірейік. Бұл -- өткізгіштігі әр түрлі үш ... ... -- ... ... және ... түратын триод.
Транзисторлар р -- п -- р ... п -- р -- п ... ... мүмкін. Эмиттер мен коллектордың негізгі заряд тасушылары бірдей (мысалы, кемтіктер), ал базаның негізгі заряд тасушыларының таңбасы оған қарама-қарсы (мысалы, электрондар). ... ... ... ... ... клапанның (кілттің) рөлін атқарады. Транзисторлы генератор жоғары жиіліктегі (МГц) тербелістерді шығарады, сондықтан кілт өте тез жұмыс істеуі ... және ол ... ... ... Транзистор бұл шарттарды толық қанағаттандырады.
Енді генератордьщ жұмысын қарастырайық. Тербелмелі контурдағы энергия шығынын толықтыру үшін оған ... ... ... ... Егер ол ... ... үнемі қосулы тұрса, периодтың жартысында (кернеу көзінің оң полюсіне конденсатордың оң зарядталған астары қосулы тұрған кезде) ... ... ... да, ал ... ... ... конденсатор астарларындағы зарядтың таңбасы өзгеріп, конденсатор разрядталады. Басқаша айтқанда, тербеліс периодының бірінші жартысында энергия контурға берілсе, екінші жартысында кернеу ... ... ... ... бұл жағдайда кернеу көзі энергия шығынын толтыра алмайды.
Ал, егер ... көзі ... ... ... ... ... оң полюске қосылған астары оң зарядталып тұрған уақытта ғана қосылса, конденсатор тек кана үстемелеп зарядталып ... Онда ... ... ... ... осылайша қолдану үшін кері байланыс қажет. Ол үшін индуктивтік катушканы пайдалануға ... ... ... істеу принципін түсіну үшін оның схемасын карастырайық.
Тұрақты кернеу көзі тербелмелі контурға транзистор арқылы ... ... Б ... ... ... ... ал К коллектор мен Э эмиттер р-типті жартылай ... ... ... ... оң, ... ... ... берілген. Эмиттер -- база-өтуі тура, ал база -- ... кері ... да, ... ток ... ... үшін ... эмиттермен салыстырғанда теріс потенциал беру керек және осы кезде конденеатор үстемелеп зарядталу үшін оның ... ... оң ... ... ... үстіңгі астары теріс зарядталып тұрған кезде тізбектегі токтың болмауы шарт. Ол үшін эмиттермен салыстырғандағы базаның ... оң ... ... ... контурдағы конденсаторды қажет кездерде үстемелеп зарядтап, энергия шығынын толықтыру үшін эмиттерлік кернеу контурдағы кернеудің тербелістеріне ... ... ... ... өзгертіп отыруы керек. Жоғарыда айтылған кері байланыс, ... осы үшін ... L2 ... ... ... ... ... Бұл катушка тербелмелі контурдың L1 катушкасымен индуктивтік байланыста. Электромагниттік индукцияның нәтижесінде L1 катушканың магнит өрісінің тербелістері Ь2 катушкадағы кернеудің ... ... ... ... ... ... ... тербелістері пайда болады. Тізбек керек кезінде тұйықталып түру үшін эмиттерлік өтудегі кернеу тербелістерінің фазасын дұрыс реттеп алу керек. Контурдағы энергия ... ... ... ... ... ... теңгерілгенше тербеліс амплитудасы өсе береді. Нәтижесінде өшпейтін стационар тербелістер режимі ... ... ... Томсон формуласымен анықталады:T=2PILC. Қорыта келе автотербелмелі жүйенің негізгі элементтерін атап көрсетейік: өшпейтін тербелістерді сүйемелдейтін энергия көзі;тербелмелі жүйе; клапан, яғни ... ... ... келетін энергияны реттейтін бөлік; кері байланыс қондырғысы. Автотербелістердің жиіліктері өте кең ... ... Олар ... теледидарда, ЭЕМ-да және т.б. жерлерде пайдаланылады. Электромагниттік тербелістер тірі жанның ... ... да, ... да әсер етуі ... Адам ... кез ... мүшесінің өзіне тән резонанстық жиілігі болады. Сыртқы тербелмелі әсердің жиілігі резонанстық жиілікпен дәл келгенде солкылдау байқалады, ал оның нәтижесі амплитудаға ... ... ... ... ... әсер ететіні айқын дәлелденген.
Қазіргі медицинада өте жоғары ... ... ... ... ... ... барған сайын кеңінен таралуда. Сонымен қатар оптикалық диапазондағы (УФ-сәулелер) электромагниттік тербелістер де емдеу, диагнозды анықтау үшін ... ... ... жүйелер
Бұдан бұрын айтып кеткеніміздей, нақты тербелмелі жүйедегі ... ... ... жылу энергиясына айналады да, еркін тербелістер өшеді. Тербеліс өшпеу үшін ... ... ... отыру керек. Мұның екі жолы бар.
Бірінші жолы -- тербелмелі жүйеге периодты түрде сырттан әсер ... ... ... ... ... ... ... сырттан периодты күш, ал тербелмелі контурда периодты кернеу әсер етеді. Мұндай тербелістер сыртқы мәжбүр ... ... ... немесе кернеудің) жиілігіндей жиілікпен және сондай заңдылықпен жүреді. Бұл -- еріксіз ... ... ... электр тогы еріксіз тербеліске жатады, себебі ол тізбекте айнымалы ток генераторынан алынған айнымалы ... ... ... ... Біз ... тұрмыста жиілігі 50 Гц айнымалы токты пайдаланып жүрміз. Келесі тарауда айнымалы токты толық қарастырамыз.
Өшпейтін тербелістердің екінші түрі -- ... Олар ... ... сыртқы периодты әсерді қажет етпейтінімен ерекшеленеді.
Энергия көзі тербелмелі жүйенің өзінде болады да, ... ... ... ... ... өзі ... отырады. Сонымен, автотербелістер -- сыртқы ... ... ... ... жүретін өшпейтін тербелістер.
Автотербелістердің жиілігі мен амплитудасы тербелмелі жүйенің ... ... Кез ... ... жүйе мынадай бөліктерден тұрады: энергия көзі, тербелмелі бөлік және клапан. Клапан (кілт) тербелмелі ... оның ... ... ... ... ... көзінен келетін энергияны жіберіп, не жауып отырады. Бұл процесті тербелмелі жүйенің өзі автоматты ... ... ... Оң кері ... Кері ... Электрондық күшейткіштер мен құрылғылардағы кері байланыс деп осы күшейткіш каскадтың немесе құрылғының шығысынан оның кірісіне арнайы электр ... ... ... сигналдың бір бөлігін беруді айтады.
* Кері байланыс теріс және оң кері байланыс болып екіге бөлінеді.
Теріс Кері ... ... ... ... үшін ... ... автотербелмелі генераторлардың жұмысы оң Кері байланысты пайдалануға негізделген.
2. Тербелісті генерациялау және күшейту коэффициентін тұрақтандыру мақсатында шығысқа ... ... ... өткізу.
Кері байланыс терендігі
Кері байланыс терендігі -- кері теріс байланыстың күшейткіштің күшейтуін көрсететін шама: 1 + βК; мұндағы β -- кері ... ... ... ... беру ... К -- ... кері ... қамтылған бөлігінің күшейту коэффициенті.
Оң кері байланыс бойынша:
βК < 1 жағдайында, кері ... ... ... 1 ... күшейткіш өшпейтін тербеліс генераторына айналады.
Кері байланысты АРУ
Кері байланысты АРУ -- күшейту коэффицентінің ... тек қана ... ... ... қадағалау арқылы өзгеретін АРУ.
Кері байланысты хабар тарату жүйелері
Кері байланысты хабар тарату жүйелері. Байланыс арнасымен ... ... ... ... үшін мәліметтерді кейін қарай беруге арналған қосымша арналар колданылады. Яғни, ... ... ... ... ... үшін ... арна ... көзінен мәлімет тіке арна арқылы қабылдаушыға жетеді. Қабылдау орнында алынған мәліметтің ... ... ... үшін кері ... ... ... қурылғыға жетіп, сол жерде берілген мөлімет пен қабылдаушыдан қайтып келген мәлімет ... оның ... ... ... онда ... ... ... Ал егер дұрыс болмаса, мұның алдында берілген хабар қайталанады. Мұндай қайталану берілген хабар мен кері ... ... ... ... болғанша жүреді.
Екінші жагдайда қабылдау орны қабылданган мәліметтің дұрыс ... ... егер ол ... ... қабылдап, дұрыс болмаса, кері арнамен қайтарып жібереді. Сонда хабар беруші дұрыс қабылданбаган хабарды қайталап ... Кері ... ... ... ... ... талданып, қай арнаның қандай байланысқа пайдалы екені бағаланып, бөгеулердің сипаттамаларына байланысты берілетін артық мәліметтер мөлшері реттеледі.
Берілген мәліметтердің дұрыс жіберілгені қай ... ... және ... әр ... ... қолдануга байланысты кері байланысты сигнал беру жүйесі бірнеше түрге бөлінеді. Олар: ақпаратгық кері байланыс ... ... кері ... ... және ... кері ... ... кері байланыс
Теріс кері байланыс (Отрицательная обратная связь; close loop; negative ... -- ... ... ... ... ... сигналдың бөлігін кіріске беретін электрондық схеманың типі. Теріс кері ... ... ... ... ретгеуге жиі пайдаланылады. Мысалы, дискжетектерді алуға болады;
өрекеті кейбір кибернетикалык жүйенің ... ... ... ... ... кері байланыс.
106.Теріс кедергі түсінігі
Теріс кедергі, теріс дифференциалды кедергі дегеніміз кейбір электр тізбектері элементтерінің U кернеудің түсу ... ... және одан ... I ток ... ... сипаттайтын шама. Теріс кедергі мына формула арқылы сипатталады:
R_ = (DU/DI) < 0
Теріс кедергі ... ... ... ... ... оны ... өткізеді. Яғни ол активті элемент болып табылады. Ол оған кіретін қандай да бір тізбектің энергиямен толықтыратын қор көзі есебінен жүреді. ... ... ток пен ... ... ... ... ғана іске асады., оныңшектік мәні (DU/DI) < 0 болуға тиіс. Теріс кедергі элементтің вольт-амперлік сипаттамасындағы төмендеу аймағының мәнін көрсетеді.
Теріс ... ... ... ... ... сан алуан болады. (мысалы, туннельдік диод, Ганна диоды). Егер ... ... ... ... мәні ... ... ... мөлшерінен аз болса, оның рөлі тізбектегі компенсация мәнінің жартылай жоғалуына әкеліп соқтырады. Керісінше жағдайда тізбектің жағдайы тұрақсыз ... ... ... кедергіні анықтау формуласында ток пен кернеудің бағыттары ... ... Ал егер екі ... ... ток пен ... бағыты сәйкес келмесе, кедергі теріс болады. Ал теріс кедергінің мәні теріс кедергіні түрлендіргішті қолдану арқылы анықталады.
Теріс кедергіні ... ... ... ТУСІНІГІ
Конденсаторлар, индуктивтiлiк, сызықты емес кедергi және энергияның үстемелеуiн сырттай қамтамасыз ететiн ... ... ... ... ... тербелiсті суреттейтiн өрiс Ван- дер Польдің теңдеуiнiң шешiмi болып табылады. (t ... ... ... ... ... ... болса, Mu-дың параметрiнде аралық сандық байланыстары кедергiнiң компоненттерiн соның iшiнде сызықты емес электр тiзбекті құрайды
.
1-шi сурет. Өрiс (сол ... ) ... ... және Ван- дер- ... ... ... солға ) фазалық графигі
Өрiс Ван-дер-польдің теңдеуiнiң шешiмi mu=1 үшiн түрi 1-шi суреттегідей көрсетiлетiн
тербелiстер болып табылады. Мысалы, олар ... деп ... және ... ... ... ) ... үлгiсiндегi маятнигiне не олардың тербелiстерi бiз бұрын сол қарастырылған тербелiстерден принциптi ... ... ... ... ... ... ... өзi динамикалық жүйенiң тек қана қасиеттерiмен анықталғанында. Есептеулер тербелiстердiң шектi цикл деп аталатын ылғи бiр ... ... ... ... ... кейiн шығады. Шектi цикл түрiнiң елiктiргiшi , ... ... ... ... ... табылады.
2-шi сурет.Өрiс Ван-дер-Польдің теңдеуiнiң шешiмi бастапқы шарты y=-2, y ... ... ... ... ... электрлік энергияға түрлендіргіш құрылғы.
Ван-дер-Поль генераторы Армстронг генераторының бір түрі.
Ван-дер-Поль генераторының схемасы
Ван-дер-Поль лампалық генераторы - ... ... ... ... ... классикалық сұлбасы. Жоғарыда келтірілген схемада автотербелмелі жүйенің ... ... ... ... ... бар тербелмелі жүйенің рөлін тербелмелі контур атқарады. Кері байланыс өзара индуктивті катушкалардың көмегімен іске асырылады.Қорек көзі ретінде ... ... ... ал ... ... яғни ... ... ретінде үшэлектродты лампа алынған.
108.Автогенератордың дифференциалдық теңдеуі
Автогенератор - ... ... ... ... анықтау үшін қолданылады.
Кирхгофтың I заңына сәйкес, бос ... + iG + iL = ... ... нң ... коллекторлы iK ток берілген. Транзистордың вольт-амперлік сипаттамасы iК = F(uБЭ - U0) , U0 ... ... ... ... ... ... емес ... iK ток ОС сызықты емес кернеуге тәуелді.
iК = F(uБЭ - U0) ; uос = uБЭ - ... iК = F(uoc)= ... ... -МdiL/dt
uК = LdiL/dt
uос= -МuК/L
(1) теңдеуді дифференциалдап, екі ... да С-ке ... ... ... күрделі функция туындысы ретінде қарастырамыз:
(3)
Мұндағы S(uос) = diK(uос)/duос транзистордың вольт-амперлік сипаттамасының uос
кернеуіне сызықты емес ... ... ... және 3 ... біріктіре отырып, автогенератордың диффренциалды теңдеуін аламыз:
(Автогенератордың дифференциалды теңдеуі)
109.Тербелмелі контур үшін Кирхгофф теңдеулері
Электр тізбегінде өтетін барлық барлық процестер Кирхгоффтың I және II ... ...
I. ... кез ... ... келетін токтың алгебралық қосындысы нөлге тең;
Түйінге келетін токтардың қосындысы, одан кететін токтардың қосындысына тең.
k=1nIk=0
II. ... ... ... ... өзгерісінің қосындысы 0-ге тең
болады.
k=1nEk= k=1mRkIk
Тербелмелі контур ... С ... және ... L ... ... ... Ω0= 1/√( LC ) периодты электр тербелісін туғызатын тұйық контур. Тербеліс конденсатордың электр өрісінің энергиясын катушканың магнит өрісінің ... және ... ... ... ... ... ... жиілігі өзара параметрлерімен анықталады. Генераторлардың, күшейткіштердің, сүзгілердің резонанстық жүйесі ретінде пайдаланылады. Реалдық ... ... ... ... ... өшуіне апарып соғатын кедергілер болады. Сыртқы электр қозғаушы күшінің (ЭҚК) көзіне немесе ток көзіне жалғау тәсіліне байланысты тізбекті жене ... ... ... деп ... тізбегіндіге өтпелі процесстер Кирхгоффтың II заңына сәйкес тербелмелі контур үшін теңдеу:
екенін ескерсек, ... ... ... ... ... ... шешу арқылы анықтаймыз. U=0 болса:
;
теңдеу түбірлері 3 параметр үшін де ... R/2L- ... өшу ... ... ... ... контурдағы кедергі R > 2ρ, R < 2ρ , R = 2ρ тең ... ... > 2ρ ... ...
Контурдағы ток мәні
R < 2ρ ... ... ... ... үшін ... ... жиілігі
Автогенератордың тербеліс жиілігі оның жұмыс режимі мен контур сипаттамалары арқылы анықталады. Жұмыс кезінде генератор ... ... ... ... ... ... параметрлі түрде озгерту: элементтердің схемасын жинау арқылы жүзеге ... ... ... ... ... аз ... ... генератор жиілігінің тұрақтылығын көтеру, схемада кварцтық пластиналарды қолдану арқылы жүзеге асады.
Операторлық функцияларды таратушы Р операторын jw операторына ауыстырып, берілетін тізбек ... ... ... фаза ... ... жиілік тұрақтылығы
Автогенератордың негізгі сипаттамасы- синусоидалы тербелістердің жиілігінің тұрақтылығы ... ... ... = 10-3-10-4 - LCгенератор үшін
σ = 10-6-10-8 - кварцтық генератор үшін
113.Динамикалық жүйе түсінігі: Динамикалық жүйелер ұғымы ... ... ... ... ... ... жалпыланған ұғымы түрінде пайда болды. Ол табиғаттың қай жүйесі болмасын: физикалық, химиялық, биологиялық, экономикалық т.б. қамтиды және тек ... ... ғана ... ... жағдайларды да қарастырады. Динамикалық жүйені сипаттау әдістері әртүрлі. Олар - дифференциалдық теңдеулер, логикалы ... ... , ... ... ... және т.б. амалдар. Динамикалық жүйе екі топқа бөлінеді - консервативті (олардың қатарына үйкеліс жоқ ... ... ... жүйелер кіреді) және диссипативті. Диссипативті жүйенің өзгешелігі - ұзақ уақыт аралығында жүйеде пайда болған динамикалық режим бастапқы күйге ... ... ... ұйытқуды ескергендегі(амплитудасы В) және кері байланыс коэффициенті( теріс кедергі) μ ,бейсызық ... ... ω ... Ван-дер-Поль теңдеуі мына түрде жазылады :
х-μ(1-bx2)х+х=B∙cosωt.
Өшпейтін тербелістердің екінші түрі -- автпотербелістер. Олар еріксіз тербелістерден сыртқы ... ... ... ... ерекшеленеді.
Энергия көзі тербелмелі жүйенің өзінде болады да, ... ... ... ... жүйенің өзі реттеп отырады. Сонымен, автотербелістер -- сыртқы периодты күштердің әсерінсіз жуйеде жүретін өшпейтін ... ... мен ... ... ... құрылысына байланысты. Кез келген автотербелмелі жүйе мынадай бөліктерден тұрады: энергия көзі, тербелмелі бөлік және клапан. Клапан (кілт) тербелмелі бөлікке оның ... ... ... ... ... ... келетін энергияны жіберіп, не жауып отырады. Бұл процесті тербелмелі жүйенің өзі автоматты түрде реттеп тұрады.
116-117.динамикалық хаос ... ... ... ... ... болу критерийлері екі түрлі болады: болжамдық ережелер (хаостың тууын жорамалдайтын) және диагностикалық құралдар (хаостың не бар, не жоқ ... ... ... ... ... ережесі деп хаосқа тудыратын басқарушы параметрлердің жиынтығын анықтайтын критерийді айтамыз. Физикалық жүйеде хаостың пайда болуын болжау жүйенің жуықталған ... ... ... ... ... ... немесе көптеген тәжірибелер жүзінде жинақталған мәлімет болуға байланысты. Хаостың туындайтынын болжайтын негізгі болжамдық моделге периодтың екі ... ... ... ... бар болу критериі мен консервативті хаостың резонанстарының бір-бірінен асып түсуі (Чириков критериі) сондай-ақ, алмасу және өтпелі критерийі жатады.
Хаостық ... ... ... деп ... ... ... мәліметтерді өңдеу арқылы зерттелетін жүйе хаостық динамика күйінде болатындығын анықтайтын тесті атайды. Біз келесі диагностикалық сипаттамаларды қарастырамыз: Ляпунов ... және ... ... (6-бөлім). Қазіргі кезде әр түрлі фракталдық өлшемділіктермен объектілерді зерттеу және оларды модельдеу тек ... мен ... ... ... ғана ... әр ... ... қолдану тапты. Фракталдық модельдің физикада қолдану жетістігі, біріншіден, көптеген процестер мен объектлердің фракталдық ... ... Егер зат таза газ ... немесе кристалл күйінде болмаса, онда ол сипаттық масштабтарының кейбір диапазондарында фракталдық құрылымға ие болады. Көптеген реттелмеген ... ... ... ... немесе, динамикалық хаостың әр түрлі варианттарына негізделеді, олар да ... ... ... ... ... болатын белгілі физикалық жүйелер мен математикалық модельдер үшін тәжірибе, сан арқылы ... ... ... Бұл ... ... және ... тәжірибелер арқылы анықталады. Біз осындай жағдайдарды екі себепті талдаймыз. Біріншіден, хаостық тербелістерді зерттеген, ... ... бар ... ... ... пайдалы, сол арқылы қандай жағдайда хаос туатыны анықталады. Осындай қарапайым жағдайлар күрделі жүйелерде ... ... болу ... ... көмектеседі. Екіншіден, теориялық критерилерді белгілеген кезде теорияны тәжірибемен салыстыратын қандай да бір тест ... ... ... болып ең жоғарғы оң көрсеткіш болып табылғандықтан, реализацияларды (уақыттық қатарларды) ... ... оны ... ... үлкен қызығушылық тудырады. Ең алдымен фазалық кеңістікте кешігу әдісімен аттракторды қайта құру (табу) жүреді және ендірменің (жиынның) m ... ... Одан ... ... ... ... нүкте етіп х0 аламыз (16-сурет) және уақыттық қатардың жазбасын көре отырып, жақын ара ... ... ... ... алыс орналасқан басқа нүктесін табамыз. Одан кейін реализация жазбаларын қолданып, осы екі ... ... ... ... дейін динамиканы бақылаймыз. Екі бейнелеуші және нүктелер арасында арақашықтық таңдап алған max шамасынан асып кетгенде ... және ... Т1 ... мен, ... және соңғы арақашықтық қатынасын тіркейміз. Енді ауытқушы траекторияның басқа бастапқы нүктесін анықтау үшін реализацияны тағы бір ... Жаңа ... ... ... ... нүктесіне жақын, одан векторы бағытына қарай жақынырақ ығысқан болу керек. Бұл нүкте ... және . Енді және ... ... ... ... Т2 уақыт ішінде max арақашықтықтан асып кетпегенше бақылаймыз, және қатынысын табамыз. Бұл процедура біраз рет қайталанады, және Ляпунов көрсеткіші ... ... К - ... ... ... ... Реализация бойынша Ляпунов көрсеткішін есептеу алгоритміне

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық - коммуникациялық технологияны қолдануда пән мұғалімдерін дайындау36 бет
Бейорганикалық сілтілердің технологиясы13 бет
Медицина психологиясының қалыптасу тарихы9 бет
Операторлар жайлы10 бет
Экологиялық құқық бұзушылық үшін жауапкершілік17 бет
Өзін - өзі басқарудағы реформалар және оны жетілдіру жолдары57 бет
Өмірді сақтандыруда компанияның стохастикалық моделін құрудың ерекшеліктері76 бет
Автобекет автобустарының жүру кестесіне мәліметтер базасын құру17 бет
Автомобильдік және автобустық турлар туралы жалпы мәлімет24 бет
Автопарк мәліметтер қорын құру22 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь