Қазақстан ашаршылық жылдарында

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1. Қазақстан ашаршылық жылдарында ... ... ... ... ...5
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
Тәуелсіз Қазақстан дамуы тарихының қазіргі кезеңдегі бір өзекті мәселе - тотолитарлық заманда жаппай орын алған қоғамдағы әділетсіздіктер мен түрлі келеңсіздіктерден үзілді - кесілді түрде арылу және ел басқару кезіндегі билікте жіберілген “ақтаңдақтарды”жан-жақты ашып көрсету болып табылады. Өз қолы өз аузына жеткен тұста, яғни егемен ел тізгінін қолға ұстап, өркениетке бет алған қоғам ретінде өткен тарихымызды саралап, тиым салынған ақиқатты бүкпесіз айтатын, оған баға беретін уақыт жеткен сияқты.
Қазан төңкерісінен кейінгі ел басқарудағы орны толмас олқылықтар және 30-50 жылдардағы саяси - қуғын сүргінзобалаңы бізді демографиялық дағдарысқа ұшыратып, қаншама зиялы азаматтарымыздан айырды. Ел аман, жұрт тынышта екі дүркін аштық болды. Қазақ жері НКВД лагеріне айналды. Карлаг, Степлаг, оның толып жатқан нүктелері “Халық жауының” әйелдері де жазықсыз сотталып “Алжирге” жіберілді. Келімсектер, еріксіз жер аударылғандар қаптады. Өз елімізде азшылыққа ұшырадық.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Тәуелсіздік күні мен Ақмола қаласына еліміздің астанасын көшіруге арналған салтанатты мәжілісте жасаған баяндамасында: “Бүгінгі өмір сүріп жатқан ұрпақ өкілдерінің азаматтық борышы мен қасиетті міндеті біздің әкелеріміз бен аталарымыз тоталитарлық қоғам азабын көрген сол бір қиын жылдарды терең ой елегінен өткізу болып табылады. Бұл біздің бәрімізге де осы тарихи зұлмат ешқашан қайталанбас үшін қажет,-” деп атап өтті:1 Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылдың 30-желтоқсанындағы Жарлығымен 1997 жыл Жалпыұлттық Келісім және саяси қуғын - сүргін құрбандарын еске алу жылы деп жарияланды. Бұл жылы заңсыз жазаланып, қудалауға ұшырағандарды ақтауда, саяси қуғын - сүргін құрбандарын еске алуда, әр кезеңде сондай сергелдең кешкендерге көмек көрсетуде көптеген істер атқарылды.
1. Қазақстан тарихы. Очерктер. Алматы 1994ж.
2. Қазақстан тарихы. М.Қ. Қозыбаев, І.М.Қозыбаев
3. Аспендияров С. Қазақстан тарихының очерктері. Алматы: Санат, 1994. 120 б.
4. Қозыбаев М.Қ. Ақтаңдақтар ақиқаты.-А., 1992.
5. Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ-қарасы. Алматы: 1993. 255 б.
6. Маданаов Х. Ұлы дала тарихы. Алматы: Санат. 1994. 272 б.
7. Мырзахметов М. Қазақ қалай орыстандырылды. Алматы. 1993. 127 б.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
...................3
1. Қазақстан ашаршылық жылдарында...................5
Қорытынды...................................................................
...........11
Пайдаланылѓан
єдебиеттер...................................................13
Кіріспе.
Тәуелсіз Қазақстан дамуы тарихының қазіргі кезеңдегі бір өзекті мәселе
- тотолитарлық заманда жаппай орын ... ... ... ... ... ... - кесілді түрде арылу және ел ... ... ... ... ашып ... болып
табылады. Өз қолы өз аузына жеткен тұста, яғни егемен ел ... ... ... бет ... ... ... ... тарихымызды саралап, тиым
салынған ақиқатты бүкпесіз айтатын, оған баға беретін уақыт жеткен сияқты.
Қазан ... ... ел ... орны ... ... ... жылдардағы саяси - қуғын ... ... ... ... ... зиялы азаматтарымыздан айырды. Ел аман, жұрт
тынышта екі дүркін аштық болды. Қазақ жері НКВД ... ... ... оның ... ... нүктелері “Халық жауының” әйелдері де жазықсыз
сотталып “Алжирге” жіберілді. Келімсектер, ... жер ... Өз ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев
Тәуелсіздік күні мен Ақмола қаласына еліміздің астанасын көшіруге ... ... ... ... ... өмір ... жатқан
ұрпақ өкілдерінің азаматтық борышы мен қасиетті міндеті біздің әкелеріміз
бен ... ... ... ... көрген сол бір қиын жылдарды терең
ой елегінен өткізу болып табылады. Бұл біздің бәрімізге де осы ... ... ... үшін ... деп атап өтті:1 Сонымен қатар
Қазақстан Республикасы ... 1996 ... ... 1997 жыл ... ... және саяси қуғын - сүргін
құрбандарын еске алу жылы деп ... Бұл жылы ... ... ұшырағандарды ақтауда, саяси қуғын - сүргін құрбандарын еске
алуда, әр кезеңде сондай сергелдең ... ... ... ... ... ... 30-50 жылдарында елімізде, дәлірек айтсақ, Қазақстанда
орын алған Сталиндік саяси террор, қуғын - сүргін зобалаңдары ... ... әлі де ... ... ... жоқ. ... ... жылдары жазалау диірменінен 100 мың Қазақстандықтың ... ... 20 мың 170 ... ... айтылады.
1. Қазақстан ашаршылық жылдарында.
1931-1933 жылдар қазақ халқының ХХ ғасырдағы ең ауыр ... толы ... еді. ... қынадай қырған ғаламат аштық халықтың
демографиялық құрамын түгел қамтыды. Мұның түп тамыры ... ... пен ... голошекиндік геноцидте жатыр еді.
1929 жылға таман Қазақстанның ... ... 4-тен 3 ... мал ... ... ... көшу енді ... тым баяу және асқан қиындықтармен жүріп жатты. Міне, ... 1929 ... ... ... көшпенділердің шаруашылықтарын
толық коллективтендіру негізінде шұғыл отырықшыландыру керек деген сорақы
шешімге тоқтады. 1930жылдың ... ... ол ... ... құрылысы
саласында қарқын жағынан Одақтың алдыңғы қатардағы аймақтарынан қалыспай
келеміз“ деп ... ... ... ... ... ... ... көрісінің жалғыз ғана көзі - қолындағы малын зорлықпен ... ... ... ... айналдыруды, одан қалған бірлі-жарым
малдарын тағы тартып алды. Ешқандай ... ... ... ... сол ... ... дауысқы салу үшін бір ғана
жиналыс ... ... ... ... ... қамауға алынып
социолизм жаулары деп жарияланды. Алматы аймағындағы Іле ... ... де ... ... ... ... қорқытумен елді
колхозға кіргізді. Қостанай аймағындағы Зотобол ауданында ... сиыр ... ғана алып ... ... колхоздарда құс та, тіпті қарбыз бен қиярдың
дәндері“ қоғамдастырылды. Арал теңізінде 200-300 ... алыс ... ... бір ... әкеліп тықты. Сыр ... ... ... бір ... ... ... алқабында
жан-жаққа жіберілген белсенділер елді күніне екі реттен көшіп-қонуға
күштеп, ... ... ... мен қойлардың қырылуына ... ... ... ... мал ... ... ... байланысты
болған қазақ шаруалары төрт-түлік малдан түгел жұрдай болып, ашыға бастады.
Колликтивтендірудің алғашқы көктемі кең даланы ... ... ... 40 ... бас ... ... жуығы ғана қалды. Ерекше
жүгенсіздік көрсетіліп, ... ... ... мал ... ... 95 процентіне дейін қоғамдастырылды. Шын
мәніндегі нағыз малшылар мен диқандардың ... ... ... ... боп жер ... ... ... кіргізілгендер қайыршыланып
аштықтың азабын тартты.
Қазақстанның барлық жерінде дерлік халық бас көтерді. Аса ірі толқулар
Созақ, Алакөл, ... ... ... ... 6 ... шаршы
аудандарында және Абай округінде болды. ... ... ... ... ... және тұрақты әскерлердің ... ... ... ... өздерінің ата-мекендерінен кете бастады.
“Аштық апатынан аман қаламыз ба?“ деген үмітпен арып ашқан ... ... ... ... ... қалалардың,.
Темір жол станцияларының төңкерісінде сеңдей соғылып, сандалып жүрді. Бұл
қалалар мен поселкелерде ересектер мен ... ... күн ... ... алып ... ... ... айтылған пікірді толық қуаттайтын фактілерді Т. Рысқұлов пен О.
Исаев өз аттарымен Сталинге жазған хаттарды көптеп ... Олар ... ... ... ... ... адам ... өлген. Ал жапай
қонысынан аудан нәтижесінде қазақ ... ... ... ... ... мен ... аудандарында халықтың 20-30 проценттен
қырылып қалған, ал қалған елдің көбісі көшіп кеткен. ... ... саны 50 400 адам ... , ... 1933 жылы қараша айында тірі
қалғаны 15 900 адам , ал аудан ... күн ... 15-20 адам ... ... ... жолы ... Сергипаль қаласында 300-ге
жуық қазақ аштан өлген. Балқаш ауданындағы 60 000 ... 36000-ы ... 12000 ... ... Қызылорда ауданындағы ауылдық Кеңестердің
көпшілігінде тұрған жергілікті халықтың 15-20 проценті ғана ... ... ... ... және ... ... ... он күні
ішінде 56 процент адам аштан өлген. ... ... ... ... саны 1 ... ... 1932 жылы ... 725 800 қалған, яғни 29 роценті қырылған .
Мұндай қайғы-қасыретке ұшыраған ... ... ... мен аудандар да
орын алды[2].
Қонысынан ауған қазақтардың көбісі өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... Оның үстіне олардың түнде түнеп, күндіз ... ... да ... ... олар ... ман көршілес
жатқан өлкелер мен республикаға, атап айтқанда, Батыс Сібірге, Орта Еділге,
Орта Азия республикаларымен тағы сол ... ... ... жерлерге қарай
бағыт ұстап қоныс аударды.
Өлкелік комитеттің ... ... ... жаңа ... Л. Рошаль
1930жылдың 20науоызында “Советская степь“ газетінде: “Колхоз қозғалысының
қазіргі шындығы жоспарлы ... ... ... ... колхоздарға
бірікті. Тұтас алғанда бұл қозғалыс әлуеті боп табылады“ деп ... ... ... тамырынан қырқылды. 1930жылдың маусымында
Сталиннің ... ... ... ... ... берілген белгі бойынша
чиновниктер“ жіберілген ... аша ... ... ... коллективтендіру қарқыны тым жоғары болғанын
айтып, өзінше ақталған болды. Бар кінәні жергілікті органдарға аудара ... ... ... ... табысты өтті деп санады.
“Біздің осы табыстарымыз тоқмейілсітіп, қанағаттандыра ала ма ? ... ... ... ... құрылыс міндеттері
тұрғысынан, бұхара халқының ... ... ... ... ... жеткіліксіз“ Бүкіл Қазақстандық ҮІІ партконференцияда жасаған есепті
баяндамасында Ф.И. Голощекин осылай дегенде бұл ... қызу ... ... ... ... ... ... деген дауыстар
естілді.
Колхоздан өз еркімен шығуға рұқсат ... мұң ... ... ... бір ... ... 52-проценттен бірден 32-
процентке төмендеді. Кей ... оның ... ... ... ... ... бірінші жойқын толқынынан кейін жарты
жыл болмай ... ... жаңа ... ... ... ... ... Ендігі жерде ол “астықты“ тапсырудан бас тартты деп жеке меншік
иелерін емес, ... ... ... мен ... ... қуу ... деп талап етті. Республикалық газетте ол былай деп
жазды: “Коллективтендіру ... ... ... Ал ... ... ... бір ... де кешеуілдетуге болмайды. Коллективтендіру жұмысының
әлсірету, тіпті ешбір әрекетсіз ... өзі ... ... ... ... және ... құбылыстардың орын алуы да осыдан. Мұндай
қорқақтық “болшьевиктерге тән ... ... бұл ... ... зиянды
оппоратизм“ ( “Советская степь“, 1930, 23*-тамыз).
Партиялық апараттың зорлықты көтермелеп, еркіндік ... ... ... ... ... ... да ойранды болып, ал
уәкілдер одан сайын арсызданып, аяусыз әрекет етті.
1931жылыдың маусымына қарай Қазақстанда колективтендіру 55процентке
жетті. ... ... ... ... қорықпады. Республикалық “Советская
сиепь“ газеті бұдан бұрынғы секілді қуаныш білдіріп: “Қазақ республикасы
коллективтендіру қарқыны ... ... ... ... ... деп рапорт берді. Ал сол алдыңғы қатарлы деген республикада адамдар
ашаршылыққа ұщырап, қырылып жатты.
Дәл осы кезде қазақтар аштықпен ... ... ... кіру
бақытынан“ қашып, жүз мыңдап басы ... ... кете ... ... бойынша егер 1930 жылы туған жерінен 121,2мың адам ... ... 1931 жылы ... 74 мың адам, яғни қазақ халқының үштен бірі ... ... Ата ... тастап Орта Азияға қарай босқан қазақтардың
бір ... ... ... ... 1931 ... ... ... басынан бастап аш өзекке талғажау іздеген аш-жалаңаш ... ... ... ... еліне қарай шұбырды. Т. Рысқұловтың
Сталинге жазған екінші хатында ... ауып ... ... босқындарының
саны, шамамен айтқанда, 100мың1 адамға жеткен ... ... ... ... ... ... Қазақстанның Оңтүстік бөлігінен
көтерілген шаруалар еді, ... ... , ... ... , ... Алматы облыстарының тұрғындары. Басқалар пойызбен, оған мінуге
мүмкіншілігі жоқтар жермен де ... екі ел ... ... ... ... Іле өзендерін, темір жолдың екі қапталын өрлей отырып, ... ... ... ... ... ... мен
қалалары маңына шоғырланды
Бостандық ауыр тиді, мал қырылып , ... өліп ... ... ... ... ... ... амалын таппады. Ұзақ жолда жаяу жалпы ьала-
шағасын ілестіріп, шұбырған қазақтың көбісі аштан ... ... ... ... ... тұра алмай айдалады көмусіз қалып отырады. Бұл
туралы ... ... ... ... бар ... архивтерден көп кездесуде.
Солардың бірі Т. ... ... ... екінші хатында былай
көрсетті. Сарысу ауданындағы 7мың шаруашылықтан тек ... ... ... Әулиеатаға және басқа аудандарға көшіп кеткен.
Аштық дәуірлеген тұста 1933жылы Сталин “барлық колхозшыларды ... ... ... ұран ... Екі ... соң ... халықтың саны жағынан
орасан шығынға ұшырады, адамдар ашаршылықтан енді ес ... ... ... ... ... ... көңілдене түсті““ деді.
Колликтевтендірудің үш жылында Голощекин шамамен Пол ... ... ... ... 1933 ... ... 40 миллион малдың
оннан біріндей ғана бөлігі қалды. Оның үстіне бұрын ... бөрі ... ... ... аудандарда бар-жоғы 300-400 мыңдай бас қалды. Бұл
бірақ ресми мәліметтер. Ал шындығында көп болған деді.
Түрлі есептер ... ... ... ... ... 2-миллионға жуық болып отыр. Оның ... ... ... ... өзге ұлт адамдары. Ұлттың тең жартысына жуығы аштан қырылды.
Қорытынды.
Халықта жаппай қырып жою ... ... ... ... келмей-ақ, Кеңес
өкіметі орнасымен қолға алынған. Жазалау саясатын жүргізудегі ... ... ... атап ... ... ... ... “қызыл қырғын”
Лениннің көзі тірісінде басталды және оның ... ... ... ... қана ... ... ... да қуғынға ұшырады.
Әртүрлі жағдайларға байланысты көпшілікті кепілдікке алу ... кең ... ... белгілерін сақтау жөніндегі ұмтылыстың бәрі
Сталин тарапынан нағыз “ұлтшылдық уклонизм” болып есептелді.
1921-1922 жылдары ашаршылық болғандықтан ... ... ... ... қазақ ауылының сол кездегі хал-ахуалын,
кісі өлімі аз болмағанын айтып растады.
С.Садуақасов: ... ... ... қанауынан емес,
жұмыссыздықтан азап шегуде. Сондықтан да оларға күрес ... ат, ... беру ... сол ... ... ... нығайту керек. Ал барды
бөліп беру деген тұтынушылық ... ... ... ... ... ... ... аяғына қарай зиялы қауымды қудалау күшейіп, ел ішінде
жаппай ... ... ... ... ...... оппозициямен”, “оңшыл
оппортунистермен” жүргізілген ұлт ... ұлт ... ... ... ... ... ... 1928 жылдың
соңында бұрынғы “Алаш ... ...... ... ... ... 44 адам ... ұлтшылдар” есебінде
тұтқындалып, жалған айып ... ... ... ... ... Сонда өлді, қалғандары мерзімдерін өтеген соң, қайта ұсталып,
атылды. Ұлттық интелегенцияның енді бір ... 40-қа ...... ... Ж.Ақпаев және басқалар 1930 жылдың қыркүйек
- қазан айларында тұтқындалды. Сөйтіп, “Алаш” ... ... ең ... ... ... да, халық үшін жанын аямаған адал
қызметіне қарамастан Кеңес өкіметіне қарсы жасаған ... ... ... да ... қырып жойды.
Пайдаланылѓан єдебиеттер
1. Ќазаќстан тарихы. Очерктер. Алматы 1994ж.
2. Ќазаќстан тарихы. М.Ќ. Ќозыбаев, І.М.Ќозыбаев
3. Аспендияров С. Қазақстан тарихының очерктері. Алматы: ... 1994. ... ... М.Қ. ... ақиқаты.-А., 1992.
5. Қаратаев Т. Жүз жылдың ақ-қарасы. Алматы: 1993. 255 ... ... Х. Ұлы дала ... ... ... 1994. 272 ... ... М. Қазақ қалай орыстандырылды. Алматы. 1993. 127 б.
-----------------------
[1] “ƽëäûç“, 1990, 10, ... ... 1993, 9, 138-á

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңа экономикалық саясат10 бет
Кеңес заманындағы «Жоңғар шапқыншылығы»5 бет
Ұлттық мемлекеттік құрылым жасаудағы тарихи алғы шарттар68 бет
Қазақстандағы 1921-1922 жылдардағы ашаршылық8 бет
1932 жыл ашаршылық ақиқатын ашатын кез келді9 бет
Ұлы жұт (1931-1932)13 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1931-1933жж. ашаршылық8 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь