Бағалы қағаздар қаржы рыногы

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР ҚАРЖЫ РЫНОГЫНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛIГI ... ... 5

1.1 Бағалы қағаздар және оның түрлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2 Бағалы қағаздардар рыногы, қызметтерi және маңызы және қор биржалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9


II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР РЫНОГЫНЫҢ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРI ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2.1 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар рыногының қалыптасуы және даму болашағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

2.2 KASE қор биржасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

2.3 Қазақстан Республикасында ипотекалық облигациялардың маңызы ... ...26



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
Қазақстан президентiнiң халыққа бiрден-бiр ұзақ мерзiмдi басты Жолдауы – “Қазақстан-2030” – мұнда «экономикалық өсу, ашық нарықтық экономикада жоғары деңгейде шетелдiк инвесторлар және iшкi ақша жинағын тартуға негiзделген.
Қазақстанның орталықтанған жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өтуi қоғамдық өндiрiстiң сипатын өзгертуде. Олар меншiк қатынастары; шаруашылық субъектiлерiнiң құрылымы мен оның қызмет көрсету механизмi; олардың өзара қаржылық байланыстарының формалары; қоғамның барлық топтарының шаруашылық нәтижесiнде мүдделiгiнiң дәрежесi. Сонымен қатар елiмiздегi мол табиғат ресурстары қоғам мен экономиканың дамуының мемлекеттiк стратегиялық мақсаттарын қорландыру және қор жинау механизмдерiн жоғалтып, бүгiнгi күнгi ауадай қажет болып отырған қаржы тапшылығын жауып отыр.
Нарық – күрделi, әрi жан-жақты қызмет атқаратын қоғамдық қатынастар жиынтығы. Ол бiр жағынан тауар және көрсетiлген қызмет нарығын қамтыса, екiншi жағынан қор жинау нарығын қамтиды. Соңғысы, өз кезегiнде , қаржы нарығы мен қозғалмайтын мүлiк нарығынан тұрады. Осы аталған нарықтардың өзара байланысы ұлттық экономикалық механизмдi құрайды.
Ал бұл механизм несиеге негiзделген. Басқаша айтқанда, нарыққа қатысушылардың басым көпшiлiгi шартқа қол қойып, өздерiне бағалы қағаз түрiнде мiндеттеме алады. Кәсiпкерлердiң өзара жасаған дәл осы мiндеттемелерi экономикалық механизмнiң тұрақтылығы болып табылады.
Әлемдiк тәжiрибеде, сондай-ақ республикадағы нарықтық қатынастарды дамыту барысы көрсеткендей, бағалы қағаздар нарықтық экономиканың жұмыс iстеуiнiң тиiмдi механизмi, қаржылық ресурстар мен тұрғындардың жинаған ақшаларын топтастырудың, қаражаттын ел экономикасында лайықты түрде бөлiнуiнiң, адамның шынайы меншiк иесi ретiнде белсендiлiгiн арттырудың құралы болып табылады.
Сондықтан мен эконоимикалық теория пәнiнен курстық жұмысымның тақырыбын “Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар рыногының қалыптасуы және дамуы” деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектiлiгi Қ.Р-ның Президентi Назарбаев Қазақстандық Қаржылық Конгресте өз жолдауында экономикалық секторлардың нақты дамығандығын көрсететiн құнды қағаздар рыногының айрықша маңызы барлығын атап көрсеттi.
Өзiнiң ұйымдық және құрылымдық ерекшелiктерiне орай бағалы қағаздардар қаржы институттары, қаржы нарықтары және оларды реттейтiн құқықтық ережелермен қатар мемлекеттiң қаржы жүйесiнiң тұтас бiр бөлiгiн құрайды. Мұндай жүйе бiздiң мемлекетiмiзде нарық қатынастарын қалпына келтiру қажеттiлiгi туындаған кезде, яғни 90-шы жылдардың басында құрыла бастады.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
..........................………...............................................
..............................3
I БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР ҚАРЖЫ РЫНОГЫНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛIГI ........5
1. ... ... және оның ... ... ... ... қызметтерi және маңызы және қор биржалары
.......................................................................
.................…............9
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР РЫНОГЫНЫҢ ДАМУ ... ... ... бағалы қағаздар рыногының қалыптасуы және
даму ... KASE қор ... ... ... ... облигациялардың маңызы .......26
ҚОРЫТЫНДЫ
..……….......................................................................
.................30
КIРIСПЕ
Қазақстан президентiнiң халыққа бiрден-бiр ұзақ мерзiмдi басты Жолдауы
– “Қазақстан-2030” – мұнда «экономикалық өсу, ашық ... ... ... ... ... және iшкi ақша ... ... ... жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға
өтуi қоғамдық өндiрiстiң сипатын өзгертуде. Олар ... ... ... құрылымы мен оның қызмет көрсету механизмi;
олардың өзара қаржылық ... ... ... барлық
топтарының шаруашылық нәтижесiнде мүдделiгiнiң дәрежесi. Сонымен қатар
елiмiздегi мол ... ... ... мен экономиканың ... ... ... ... және қор жинау
механизмдерiн жоғалтып, бүгiнгi ... ... ... болып отырған қаржы
тапшылығын жауып отыр.
Нарық – күрделi, әрi жан-жақты қызмет атқаратын қоғамдық қатынастар
жиынтығы. Ол бiр ... ... және ... ... ... қамтыса,
екiншi жағынан қор жинау нарығын қамтиды. Соңғысы, өз кезегiнде , ... мен ... ... ... ... Осы ... нарықтардың
өзара байланысы ұлттық экономикалық механизмдi құрайды.
Ал бұл механизм несиеге негiзделген. ... ... ... ... көпшiлiгi шартқа қол қойып, өздерiне бағалы қағаз
түрiнде мiндеттеме ... ... ... ... дәл ... экономикалық механизмнiң тұрақтылығы болып табылады.
Әлемдiк тәжiрибеде, сондай-ақ республикадағы нарықтық қатынастарды
дамыту барысы көрсеткендей, бағалы ... ... ... ... тиiмдi механизмi, қаржылық ресурстар мен ... ... ... ... ел ... лайықты түрде
бөлiнуiнiң, адамның шынайы меншiк иесi ретiнде белсендiлiгiн ... ... ... мен ... ... ... ... жұмысымның
тақырыбын “Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар рыногының ... ... деп ... ... өзектiлiгi Қ.Р-ның Президентi Назарбаев Қазақстандық
Қаржылық ... өз ... ... секторлардың нақты
дамығандығын көрсететiн құнды қағаздар ... ... ... ... ... ... және құрылымдық ерекшелiктерiне орай бағалы қағаздардар
қаржы институттары, ... ... және ... ... ... ... ... қаржы жүйесiнiң тұтас бiр ... ... жүйе ... ... ... қатынастарын қалпына келтiру
қажеттiлiгi туындаған кезде, яғни 90-шы жылдардың басында құрыла бастады.
90-шы жылдардың экономикалық ... ... ... ... әдiстерiн қалпына келтiрудiң және оны одан ... ... ...... ... нарығы және оның қаржылық,
өндiрiстiк қатынастармен бiрге тиiмдi қарым-қатынас жасауы екенi ... ... ... негiзiгi мiндеттерiм келесiдей:
• Бағалы қағаздардың жалпы экономикадағы қызмет етуi мен орнын анықтау;
... жас буын ... ... тiптi ... ... яғни ... ... және сол қағаздар нарығындағы операцияларды меңгеру;
• Бағалы қағаздар рыноктарының қызмет ету механизмiн және ... ... ... болып табылатын қор ... ... ... ... ... ... жасайтын жоғары бiлiмдi мамандар
дайындау негiзiнде бағыт-бағдар ұсыну.
I БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР ҚАРЖЫ РЫНОГЫНЫҢ ҚҰРАМДАС БӨЛІГІ
1.1 Бағалы қағаздар және оның түрлерi
Қ.Р.-ның ... ... 1-шi ... 129 - ... ... ... анықтама берiледi. Ол келесiдей:
Белгiленген нысан мен мiндеттi реквизиттердi ... ... ... тек оны ... ғана ... ... ... құқықтарды
куәландыратын құжат бағалы қағаз болып табылады.
Бағалы қағаздар туралы көптеген теориялардың өз ... ... ... ... ... ... ... экономикалық теория кiтабында
бағалы қағздар өз иеленушiсiнiң ... ... ... ... ... не ... және ... немесе дивиденд түрiнде болуы мүмкiн.
Камаев В.Д. бағалы қағздарды қаржылық құжатпен ... ... ... ... өз ... ... ... беретiн документ
ретiнде қарайды.
Клешев Н.Т. және ... А.А. ... ... ... ... үш ... ... айналымдылық
- өтiмдiлiк
- тәуекелдiк
Бағалы қағаздар құқық берушi ретiндегi түрлерi ... 1
| ... ... ... ... |- ... ... ... ... чегi ... мүлiк. |- акция, ипотека, жекешелендiру чегi, ... үй |
| ... ... |- ... ... ... ... ... |
| ... ... ... товарлық опцион |
|Ақша |- ... ... ... ... ... |
| ... акцепт ... ... ... ... мүлiктiк құқықты немесе эмитентке
байланысты ... ... ... ... ... ... ... (акция,
облигация немесе опцион). Ол жеке құжат түрiнде және ... жазу ... әр ... өздерiне тиiстi бағалы қағаздары бар, өз
кезегiнде, меншiк түрi бола ... сату және ... алу және ... ... ... ресурстар ретiнде қарауға болады, яғни өзi
тұрақты өмiр сүре алады, өз қор ... ... ... ... ... келесi қызметтер арқылы бередi:
- айналымдылық;
- азаматтық айналымға қол жеткiзу;
- стандартты;
- құжаттылық;
- мемлекеттi реттеушi;
- нарықтылық;
- өтiмдiлiк;
- тәуекелдiк;
Айналымдық – нарықта бағалы қағаздарды ... және ... ... болады.
Стандартты құқық, қатысушылардың мерзiм уақытын белгiлеуi, сауда орны,
көрсетiлген құқықтар арқылы есеп ... ... ... тек қана сату және ... алу емес, азаматтық қатынастың
объектiсi бола отырып, әр түрлi мәмiле бола ... ... ... ... ... ... стандартты мазмұнда болуға мiндеттi (стандартты құқық,
мерзiмнiң белгiленуi, ... ... ... құқықтар арқылы есеп
және басқа да ... ... ... ... ... мiндеттi бұл құжат. Ол қағаздық
сертификат немесе қолма-қол түрдегi формада болады. Құжаттылық ... ... ... ... ... ... мемлекеттiң қор нарығын реттейтiн және оны қадағалап
отыратын құрылым.
4. БҚ-дар ерекше тауар ретiнде өз нарығы, яғни бағалы ... ... ... – БҚ-дың немесе басқа активтердiң қолма-қол ақшаға
айырбасталуы. Жоғары ... ... ... ... ... икемдiлiк бередi.
6. Тәуекелдiк – күрделi ... ... ... ... Егер ... деңгейi жоғары болса, соғұрлым
тәуекелдiлiкте жоғары болады.
Неғұрлым табыстылық жоғары ... ... ... жоғары болады.
БҚ-дар – белгiленген нысан мен ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк беретiн құжат. БҚ-дарды айналымға шығару
эмиссия деп аталады, ал ... ... ... ...... ... рет ... бiрiншi реттi эмиссия, ал қор нарығы – ... ... ... ... ...... ... эмиссия және сәйкесiнше екiншi
реттi нарық болып аталады. БҚ-ды ... ... ... ... иеленушiлер, акционерлер, БҚ-ды ұстаушы) болады.
БҚ-дар атаулы, ордерлi және ұсынушыға деп бөлiнедi. Бiрақ бұл жағдайда,
атаулы БҚ иесi, сол ... ... ... ұсынушыға БҚ-дың иесi – БҚ-
ды ұстаушы тұлға, ордерлi БҚ-дар куәландыратын құқық, онда ... ... ... ... ... (индосамент) болады.
БҚ-дар функционалды мақсатына қарай ... ... және ... бөлiнедi. Үлестi БҚ-ға акциялардың барлық түрлерi жатады. Олар
акционерлiк қоғам мүлкiне ... ... ... және ... ... бiр бөлiгiне және акционерлiк қоғамды басқаруға қатысуға
құқық ... ... ... ... куәландырады. Белгiлi бiр мерзiм
бiткеннен кейiн қарыз алушы номиналдық құны мен ол бойынша ... ... ... ... ... соманы қайтаруға тиiс. Қарыздық БҚ-
дар капиталдық және мүлiктiк – есептiк ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Оларға облигациялар және банктiк
сертификаттар жатады.
Қазiргi әлемдiк практикада ... ... ... екi iрi ... ... бағалы қағаздар;
• Туынды бағалы қағаздар;
Негiзгi бағалы қағаздар бұл қандай ... ... ... ... ... не товар, ақша, капитал, мүлiк немесе әр
түрлi ресурстар. Негiзгi бағалы қағаздар екi топқа бөлiнедi: ... ... ... қағаздар. Бастапқы БҚ активтiк негiзде, бұған мысалы,
акциялар, облигациялар, ... және т.б. БҚ ... ... ... – бұл ... ... арқылы өзiнiң құның
анықтайтын БҚ-дар. Мәселен, опцион туынды ... ... ... ... ол өз ... өзi арқылы сатып алынатын ... ... ... ... ... ... түсiну үшiн төмендегi кестенi
көрейiк.
Бағалы қағаздардың негiзгi қызметтерi олардың екiншi нарықта ... ... ... ... ... ... ... Б.Қ-дың көбi
арнаулы тiркеуден өтедi. Тiркеу инвесторларға БҚ туралы дәл және маңызды
мағұлмат ... ... Сол ... ... ... иесi) ... ... дәл анықтауына мүмкiндiк алады.
БҚ-дар бiрнеше түрлi болып жiктеледi: ... ... ... ... ... үшiншiден айналым мезгiлi мен айналым жерiне
байланысты.
1. Кiрiс ... ... ... және үлестi болып бөлiнедi. Қарызды
бағалы қағаздар бойынша кiрiс нақты процентпен төленiп, ал ... ... ... ... ... ... өтеу көзделедi үлестi БҚ-дар,
немесе оны акция деп атайды. Акция оны ... ... ... көрсетедi және иемденушiге шектеусiз уақыт бойы дивиденд
түрiнде кiрiс ... Ал ... ... түрлерi қарызды және үлестi
түрлерiнен туындайды.
2. БҚ-дар шығарушысы (эмитентi) жөнiнен де ... ... ... ... ... корпорациялар, ... және т.б. ... ... ... мүмкiн.
Бағалы қағаздардың жiктелуi
Кесте 1
|Классификациялық |Бағалы қағаз түрлерi. ... | ... сүру ... ... ... ... бойынша. |Негiзгi; Туынды ... сүру ... | ... ... |қағаз немесе документтiк ... ... ... ... түрi. | ... ... |Инвестициялық; инвестициялық емес. ... ... ... ... ... ... ... эмиссиялық емес. ... ... ... ... еркiн айналымдылық, нарықтық |
|Пайданың болуы ... ... ... ... және аз ... |
|Экономикалық маңызы. |Табысты; табыссыз. |
| | |
| ... ... ... |
| | |
| ... ... ... және т.б. |
3. ... қай жерде сатылады деген сұрақ бойынша да жiктеледi. Сатылу
жерiне байланысты ақша нарығындағы және капитал нарығындағы болып бөлiнедi.
Ақша нарығы қаржы нарығның бiр ... онда ... ... БҚ ... ... ... Оның ... мерзiмi 1 күннен 1 жыл аралығына
созылады. Бұл нарыққа қазыналық вексельдер, депозиттiк сертификаттар
және басқа коммерциялық қағаздар сатуға түседi.
Олар үлестi де, ... да ... ... ... эмитенттерi де әр
түрлi: мемлекет, ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздардар рыногы, қызметтерi және маңызы
Ең алдымен бағалы қағаздар нарығына (БҚН) ... ... ... ... БҚН - на инвесторларға байланысты ... ... В.С. БҚН – бұл ... ... ... бөлiгi, яғни БҚ-ды
сатып алу және сату жүзеге ... және ... пен ... қаржы айналымы.
БҚН-да сатып алушылыр мен сатушылар басты ойнаушы болып ... ... ... ... – бұл ... ақша ... бар және оны ... максималды кiрiс әкелуiн қалайды.
Қ.Р.-ның БҚ-дар туралы ... ... ... ... және ... деп берiлген.
БҚН басқа нарықтардан өзiнiң айрықша тауарымен өзгешеленедi. Ол өзгеше
тауар – БҚ-дар. Олар ... ... ... ... қарыз
мiндеттемесi, яғни олар арқылы табыс алу құқы және ... ... ... ... Бұл ... өз құны аз ... өте жоғары нарық бағасымен
сатуға болады. Егер БҚ-ға нарықтық сұраныс оның ұсынысынан жоғары болса,
онда оның ... ... ... ... ... ... Бұндай
нарықтық бағаның ауытқуы, БҚ-дың «жалған капитал» екенiн ... ...... ... қағаз белгiсi, яғни ... ... ... бiр бөлiгi.
БҚ-дар ақша капиталының немесе басқа материалды құндылықтардың орнына
жүретiн «символы» ... оны ... ... деп те атайды.
Сонымен қатар, БҚ-дар «қордың инструментi немесе ... ... ... ... тек сол ... ... нақты құндылықтарға қол
жеткiзуге немесе сол құндылықтар бiр ... ... ... ... БҚН ... ... яғни ақша және басқа материалдық
құндылықтардың ... ... ... БҚН ... экономикада күтпеген
кездейсоқ болатын процестердi реттеушi. Бұл алдымен капиталды инвестициялау
процесiне қатысты. Капиталды инвестициялау деген оның ... ... ... ... ал артық болған жағдайда сол саладан ... ... ... ... немесе қызмет түрлерiне сұраныс өссе,
онда соған сәйкес бағасы да өседi. Демек, оларды өндiруден пайда да ... ... ... өнiмдерiне сұраныс азайып, олардың экономикалық
тиiмдiлiгi кемiп, ондағы капитал өнiмiне сұраныс өсiп ... ... БҚ осы ... қызметiн қамтамасыз ететiн құрал. Олар уақытша
бос капиталды сату – ... алу ... ... ... ... отырады.
Кәсiпорынның қосымша капиталға мұқтаждығы көптеген жағдайларға
байланысты. Олардың ...... ... құру және ескi ... ... мемлекеттерде БҚ-дар көмегiмен қосымша ... ... ... 1,5-2 ай ... ... ... қажеттi капиталды жинап,
оны басқару құқығына ие болады. ... БҚН – ... ... ең оңай жiне ең ... ... ... нарығының қызметi.
Ол жалпы нарықтық қызмет және айрықша ... яғни оны ... ... ... қызмет.
Жалпы нарықтық қызметi:
• Коммерциялық функция, яғни осы нарықта пайда табу.
• Баға қызметiн, нарықтық бағаны және оның ... ... ... ... ... нарық өзiнiң қатысушыларын ақпаратпен қамтамасыз
етедi.
• Реттеушi қызмет, нарықтық құқықтар белгiлейдi, яғни саудада және
оған қатысушылар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... Баға және қаржы тәуекелдiлiгiн сақтандыру қызметi.
Қайта бөлу және тарату қызметi үш түрге бөлiнедi:
• Нарықтық қызметте ақша қаржыларын ... ... ... ... ... ... ... барлық халыққа өндiрiстiк немесе өндiрiстiк
емес формасында.
... емес ... ... бюджеттiң тапшылығын
қаржыландыру.
Қаржы және баға тәуекелдiлiгiн сақтандыру ... ... ... ... ... қағаздар фьючерстiк және опциондық контрактiлер жатады.
Бұл қызмет пайданы немесе ... ... үшiн ... ... ... ... жүйесiнде дамиды: оларға тауар және қызмет
көрсету нарығы, жұмыс күшi, несиелiк капитал, шикiзат және ... ... ... Осы ... ... ... ... рыногы басты рольде
ойнайды.
Бағалы қағаздар рыногының құрамды бөлiктерiне келесiлер жатады:
• Алғашқы және ... ... ... және ұйымдаспаан нарық;
• Биржалық және биржадан тыс нарық;
• Дәстүрлi және кампьютерленген;
• Кассалық және ... ... ...... жаңа ... ... нарық. Алғашқы
нарықтан акция және облигация сатып алушы ... ... ... ... ... сатуға кеткен сыйақы жаңа шығарылған БҚ-дың
құнына кiрiп, оны эмитент төлейдi.
Екiншi ...... ... ... делдал арқылы сатып алу
нарығы.
Ұйымдасқан бұл БҚ-ды сатып алу және сату жүргiзiлетiн қор биржалары
болып табылады.
Биржалық нарық – бұл ... қор ... ... ... тыс – ... ... ... бiрақ биржадан тыс тек
қана биржалық делдалдар арқылы ... БҚН – ... 1-2 күн ... ... орындайтын нарық.
Мерзiмдi – мәмiлелердi орындауда мерзiмi көрсетiлген, яғни 2 күннен 3
айға дейiнгi аралық нарығы.
Басқа нарықтар мен бағалы қағаздар ... ...... ... ... ... басқа рыноктарымен
байланысы
1.3 Бағалы қағаздар нарығына қатысушылар және қор биржалары
Бағалы қағаздар нарығының жұмысын қамтамасыз етiп, оның ... ... ... яғни ... Ол ... баға ... үшiн және
қажеттi хабарлардытарататын кампютерлiк техниканы қажет етедi.
Бағалы қағаздар рыногының кәсiби мамандары:
1. Брокерлер делдал ретiнде келiсiмге қатынасатын ... ... ... ... жақты табыстыруды көздейдi. Ол әрбiр жеке келiсiмдi
жасасуға арнаулы өкiлеттiк берiледi және сол ... ... ... ... Дилерлер өз капиталымен келiсiм жасайтын делдалдар.
3. Джобберлер нарық конъюнктурасын бақылаушылар.
Осы мамандар мен қатар БҚ нарығында банк ... ... ... және заң қызметкерлерi қатысады.
Құрылымы жөнiнен брокерлiк фирма дирекция, әкiмшiлiк ... ... ... БҚ-ды сату бөлiмi және ... ... ... ... ... 15-25 адам ... ... Оныкелесi суреттен көре
аламыз.
Сурет-2- Брокерлiк фирманың құрылымы
Брокерлiк фирманың қызмет аясына мына мiндеттер жатады:
1. ... ... ... ... ... және ... нарыққа орналастыру;
3. Инвестициялық қорларды құру және оны басқару.
Дилерлер олардың брокерлерден айырмашылығы шарт ... ... ... БҚ ... ... дилерлердi жауапкершiлiгi
шектеулi дилер деп атайды. Олардың БҚ-ды сатып алу-сатуға ... ... ... ... мен инвесторлардың шығынынан әлдеқайда
аз . Себебi сатып алу сату аз уақыт аралығында болады.
Дилердiң атқаратын қызметi:
1. ... ... ... курсы және сапасы туралы хабар тарату;
2. Клиенттердiң тапсырмасын орындау;
3. БҚ ... ... ... ... Егер ... ... онда БҚ-дың курсын тұрақтандыру мақсатында дилерлер ... ... ... ... ... болуы сауда және ростовщиктiк (өсiмқорлық)
несиелерiмен тығыз ... Олар ... және ... сияқты қарыз
мiндеттемелерiнiң пайда болуына себеп болды. Қазiргi кезде бағалы қағаздар
нарығына қатысушыларды үш ... ... ... топ, БҚ ... ... ... мемлекет, жергiлiктi
әкiмшiлiк, ұлттық және халықаралық компаниялар. Мұндай компаниялардың халық
арасында жоғары атағы болады. Сондықтан олар шығарған БҚ ... ... топ, ... ... ... БҚ ... ... институттары. Олар:
1. Коммерциялық және инвестициялық банктер;
2. Сақтандыру қоғамдары;
3. Зейнетақы қорлары.
Үшiншi топ, жеке инвесторлар, яғни жеке ... оның ... ... ... ... ... ... деректерi дәлелдегендей
олардың ¾ бөлiгi ашылмай жатып жабылып қалады, тек қана 1/4 ... ... ... ... топ, БҚ ... кәсiби мамандары, яғни брокерлер мен
дилерлер. Олардың қолындағы ... ... ... ... ... ... ... мүмкiндiк бередi. Дилерлер қолында өз
капиталы болғандықтан ... ... ... ... елде ... ... мемлекет белгiлейдi. Себебi мемлекеттiк ... ... ... ... ... БҚ ... ... қатысушылар – оларды шығарушылар және
инвесторлар ... ... ... ... ... ... белгiлейдi. Эмитент – заңды тұлға, ол мемлекеттiк орган немесе
жергiлiктi басқару ... ... ... Ал инвестор (салым иесi) жеке
немесе заңды тұлға болуына құқылы. Олар БҚ-ды өз ... ... ... ... ... мемлекеттiк лицензия, жеке тұлға аттестат ... ... – бұл ... ... айналысы үшiн қажеттi жағдайлармен
қамтамасыз ететiн ұйым және БҚ ... ... және ... негiзгi нарық
көзi. Қор биржаларында iрi банктер қожалық етедi. «Биржа» ... ... грек сөзi – ... яғни ... ... мағынаны аңғартады. Алғашқы
қор биржасы XVIғ. Голландияда БҚ (облигация, содан кейiн акция) шығару ... үшiн ... ... Қор ... ең кең ... ... ... монополизм сатысына өту кезi, яғни XXғ. бас кезi. Ол уақытта
қор биржаларының негiзгi ... ... ... ... және сату ... Биржа өнеркәсiп циклын және жалпы ... ... ... ... сияқты. Оның толық мәнi
экономикадағы атқаратын мынадай қызметтерден көрiнедi:
- қор нарығында биржалық ... ... ... сату ... бос ... қаражаттарды жұмылдыру және шоғырландыру;
- өндiрiстi және ел үкiметiнiң шығыстарын несиелеу және қаржыландыру;
- БҚ-мен жасалатын ... ... ... пен ... көрсететiн бағаларды белгiлеу және ... ... ... ... ... ... ... және қайта бөлу
процесiн ұйымдастырушы экономиканың басты буыны болып ... Ол ... ... ... ... ... бола отырып, экономикалық дамудың
қозғаушы күштерiнiң бiрi ... ... ... ... ... ... биржа – нарықтың ұйымдасқан түрi, онда сұраным мен ұсыным
негiзiнде тауармен, БҚ-мен сауда жасалады және ... ... Ол ... мен ... ... келiсiмге келу үшiн кездесетiн орын. Биржаның
басшы орган болып биржалық комитет ... ... қор ... – БҚ
иелерiнiң биржа мүшлерi, яғни делдалдары ... ... сату және ... алу
жөнiнде мәмiле жасайтын нарық.
Биржа операциялары ... және ... ... ... ... ... келiсiмге келген бойда есеп жүргiзiледi, яғни сатып алушы
қағаз үшiн ақша төлеп, орнына сатушыдан ... ... ... есеп
мәмiледе көрсетiлген мезгiлде жүргiзiледi. Онда екеуiнiң ... да әр ... ... Мерзiмдiк мәмiленiң алып- сатарлық мәмiле дейдi,
өйткенi биржадағы БҚ-дың сатып алу-сату бағасы арсындағы айырмасынан пайда
табу.
Қор биржаларының ... ... яғни ... және ... деп екiге бөледi. Аюдың әдетi – табанымен таптау. ... деп атау – ... ...... ... iлу. ... ... – “аю” БҚ курсының төмендеуiне, ал “бұқа” ... ... ... ... ... акционерлiк қоғамдардың жұмысын қадағалап оны көрсетiп
отыратын аныөтаушы тәрiздi. Биржадағы ... ... ... ...... қоғамның қаржы жағдайын жақсартатын немесе
нашарлататын маңызды фактор. ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Мұндай мағлұматтар
акционерлердiң өз ... ... ... ... ... курсымен
салыстырып қорытынды жасауға мүмкiндiк бередi.
II ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР РЫНОГЫНЫҢ ДАМУ МӘСЕЛЕЛЕРI
2.1 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар ... ... ... ... ... Қазақстанда бағалы қағаздар рыногының алғашқы
нұсқалары Кеңес Одағы заңдарының негiзiнде 90-шы жылдардың ... ... бола ... Елде ... ... ... нарығы қалыптасуы үшiн
оның құрамдас бөлiктерi болуы қажет. Олар:
• Сұраныс пен ұсыныс;
• Делдалдар мен ... ... ... ... яғни ... банктер, қор биржалары,
инвестициялық институттар және т.б.
• Нарықты реттейтiн және өзiн-өзi реттейтiн жүйе.
Нарықтың осы құрамдас ... ... ... ... ... ... ... елiмiзде экономикалық жүйенi реформалауды тереңдету жолында
қабылданған Қазақстанда ... ... ... ... БҚН-ның негiзгi субъектiлерi – ... ... ... шешушi роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы жағдайында толыққанды БҚН
болуы мүмкiн емес. БҚН-ның даму ... көп ... ... ... ... ... сұраныс халықтың тұрмысын айқындайды. Сондықтан
халықтың табысының өсуi – ... БҚН ... ... ... ... ... және ... өтiмдiсi қандай деген сұраққа
келесiдей жауап беруге болады:
Республикада қалыптасқан жағдай ... ... ең ... ең ... ... қарыз мiндеттемелерi (МҚМ). МҚМ нарығының
ерекшелiгi оған қатысушыларға байланысты:
Бiрiншiден, мемлекеттiк ... ... ...... Ұлттық банк – оның (Қаржы Министрлiгiнiң) Қаржы ... ... ... ... ... ... дилерi. Дегенмен,
бағалы қағаздар нарығына бұл қатысушылар мемлекеттiк бағалы ... мен ... ... ... ... анықтаушылар. Мемлекеттiк
бағалы қағаздар:
• мемлекеттiк қазыналық векселдер;
• мемлекеттiк қазыналық облигациялар;
• Қазақстан ... ... ... мерзiмдi ноталары;
• жекешелендiру купондары.
Мемлекеттiк қазыналық векселдер мен мемлекеттiк ... iшкi ... ... ... мемлекеттiк бюджеттi
қаржыландыру мақсатында Қаржы Министiрлiгi шығарады. Ал ... ... банк ... бiрқалыпты жұмысын қамтамасыз ететiн қаржы қорын
толтыру ... ... банк ... ... ... арқылы сақталған мемлекеттiк кәсiпорындарды жекеменшiктендiруге
пайданалынды, ал оның ... ... жеке ... ... осы ... ... ... орындар банкротқа ұшырап, жұмыс iстемей тұрған қазiргi
кезде ... ... ... ... ... оны
иемденушiлерге әлi дивденд (пайда) түсiре қойған жоқ.
Мемлекеттiк БҚ-дар келесi мақсаттар үшiн шығарылады: ағымдық ... ... ... орын тепкен заемдардың орнын толтыру,
коммерциялық бланкiлер мен басқа да ... ... ... ... ету, әлеуметтiк маңызы бар мекемелермен ұйымдарды
қолдауды атқарушы өкiметтiң органдары атқаратын ... ... ... ... барлық елдерiнiң, әсiресе, бұрынғы Одақ
республикаларының үкiметтерi ... ... ... ... кету мәселесi тұр. Мұнда бюджет толтырудың негiзгi тәсiлi – сыртқы
заемдар және Орталық (Ұлттық) банкiден ... ... ... ... ... қаржыландырудың экономикалық тұрғыдан тиiмдiрек
әдiсiне – iшкi ... ... ... (МБҚ) ... және олардың
арасына жайғастыру арқылы бос қаражатын тарту. Мұнда, бiрiншiден, айналымда
ақша массасы ... ... ... ... бос ... байланысады да экономикада елiмiздiң ақша жүйесiнде инфляциялық
процестер туындамайды.
Қазақстанда 94-шi жылдан берi заңды және жеке ... ... ... ... (МҚМ) ... оларды инвесторлар
белсендi түрде сатып ... Осы ... ... МҚМ нарығы тиiмдiлiгiн
көрсеттi. Өйткенi, МҚМ-дi сатып алу бағасы (олар жеңiлдiкпен сатылады) және
тиiсiнше сол ... ... ... ... ... ... ... МҚМ-дi шығарғандағы маңызды мақсаттардың бiрi – коммерциялық
банктер мен ... да ... бос ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Қазақстан үкiметiнiң жүргiзiп отырған экономикалық реформалаоры және
ұлттық банкiнiң инфляция қарқынын ... ... ... ... ... ... ... алу саясатын жүргiзуде де және МҚМ нарығын
олардың ... ... ... ... ... осы нарықтық
туындыларын кеңейтуiне мүмкiндiк бередi.
ҚР-сы үкiметi мемлекеттiк iшкi жинақ заем бағдарламасын ... ... ... ... ... ... қаржыландыруға
арналған ұлттық жинақ облигацияларын (ҰЖО) ... iске ... ... ... проценттiк мөлшерлемесi құбылмалы және де
үш айлық айналым мерзiмдерiндегi МҚМ-дiң кiрiсiне байланысты тағайындалады.
ҰЖО-ның тағы бiр ерекшелiгi – оның ... ... ... ... ... ... инвесторлар кез-келген уақытта өздерiнiң
облигацияларын кез-келген заңды және жеке тұлғаны ... баға ... ... және ... ... ... алуына болады.
БҚН реттеу мемлекеттiң ең маңызды мiндетi. Ондағы мақсаты – БҚ-мен
келiсiмге ... ... ... мен ... сақтауды қамтамасыз
ету. Бағалы қағаздар нарығында ... ... ... ... iсiң
бағыттау мен реттеу мемелекеттiк органдарға жүктелген.
Республикада ондай органдар болып бағалы қағаздар жөнiдегi ... ... ... ... Ұлттық банк, Мүлiктi басқару жөнiндегi
Мемелекеттiк комитет ... ... Осы БҚН ... ... ең ... – Бағалы қағаздар жөнiндегi Ұлттық комиссияның
құрамы 1995 ... ... ... сол ... ... ... ... «Бағалы қағаздар және қор биржасы туралы»
жарлығына сәйкес оның ... ... ... және ... ... оның ... және төрт комиссия мүшелерiнен құрылады. Олар
республика заңдарымен мiндеттелген жауапкершiлiкпен толық ... ... ... мен оның мүшелерiн Премьер-Министрдiң ұсынуымен
5 жыл мерзiмге республика президентi бекiтедi. Комиссияның тұрақты қызметiн
қамтамасыз ету үшiн оның ... ... ... ... тәжiрибеде БҚ-дар нарығын мемлекеттiк реттеу екi ... ... ... ... ... ... тiкелей араласу,
сонымен қатар iс-шаралар арқылы ... ... ... БҚН ... бiрге
барлық ұйымдасқан механизмдердi қамтиды. «Рынок» пен ... ... ... пен ... қа байланысты товар шығарады, ал айырмашылығы
ор биржасының товары бұл бағалы қағаз. Қ-да 1991 жылы үш қор биржасы, ... ... және ... ... болды. 1994 жылы желтоқсанда Алматы
және Қазақ қор ... ... ... ... Азия қор ... құрылды. ҚР-сы заң актiлерi бойынша биржа мүшелерi жеке немесе заңды
тұлға бола алады.
ОАҚБ-ның мүшелерiн төрт категорияға ... ... ... ... ... ... БҚ-мен операция жүргiзедi. Компания деректерi ҚР-
сы бойынша тiркеледi. Екiншi категория бiрлескен кәсiпорындардан ... ... ... мақсатта құрылады. үшiншi категория ҚР-да тiркелген,
бiрақ шетелдiк ... ... ... ... ... ... ... тұрады, яғни шетелде құылған және тiркелген. Қор
нарығын мемлекеттiк реттеудiң қажеттiгiн әлемдiк тәжiрибеде ... ... әр ... ... ... ... ... жағдайда, мемлекеттiк
реттеудiң формалары мен әдiстерiнiң ортақ үлгiсiн жасайды.
Қазақстанда ендi қалыптасқан қор нарығы әзiрге ... ... Оған қол ... үшiн инвесторлардың мүддесiн қорғайтын және БҚН-
ның тұрақтылығын қамтамасыз ететiн заңдылықтарды тез арада одан әрi дамыту
керек. Қор ... ... ... жасаумен қатар оған қатысушылардың iс-
әрекеттерiн реттейтiн бiртектес ереже шығарып, оның ... ... ... Қазiргi кезде Қазақстанда екi қор ... ... ... ... қор ... (KASE) және Орталық Азия қор
биржасы жұмыс iстейдi.
Қазiргi ... ... БҚН ... даму ... Оның ... ... ... жүргiзiлуде. Бюджеттiң кемшiлiгiн толтыру
мақсатында мемлекет бұрынғыдай ақша белгiлерiн ... оның ... ... ... мысалы мемлекеттiк қысқа мерзiмдi вексельдi
шығаруда. Алайда БҚН-ның дамуы ... ... ... ... экономикалық
және әлеуметтiк-психологиялық мәселелер көп.
БҚН-на мамандарды бағалы қағаздар жөнiндегi Ұлттық ... ... ... рұқсат берген оқу ... ... ... ... Ұлттық комиссия төрағасының ... ... ... ... үйлестiрiп отырады. Аттестациялық
комиссияның құрамына ұлттық комиссияның бiр мүшесi оның ... ... ... және ... болып, БҚН реттейтiн Бас ... ... ... ... ... ... ... мамандық туралы бiрiншi
санатта куәлiк алған 5000-дай адам брокерлiк, дилерлiк iспен айналысуға
құқық ... ... ... ... ережелермен қамтамасыз ету деген
мемлекеттiк органдардың бағалы қағаздардар айналымы тиiмдi және ... үшiн ... ... жасайтын заңдар шығару және сол шығарылған
заңдардың ... ... мен ... ... ... ... бет ... қоғамның объективтi экономикалыј заңдарына сай
келуi. ... ... ... ... ... мемлекетiмiздiң егемендiк
алғаннан бергi ... ... ... жарлықтары және үкiметтiң
қаулылары, сонымен ... ... ... ұлттық комиссияның құқықтық
актiлерi жатады. Бағалы қағаздар рыногының ... ... ... ... ... қарыз мiндеттемелерiнiң айналысы (яғни оларды сату
және сатып алу) және белгiлi-бiр ұйымдық-құқықтық түрде ... ... ... мен ... ... қатынасу құқығы кiредi.
ҚР-ның заңында көрсетiлетiн бағалы ... ... ... ... ... ... ... потенциалды инвестор үшiн бағалы қағаздарды эмиссиялаудың барлық
түрлерi ... ... және тура ... ... ... қағаздар рыногының қатысушыларының (инвестициялық фирмалардың,
қор биржалары және тауар биржаларының қор бөлiмдерi, ... ... ... ... ... ... Президенттiк Жарлықтар және нормативтi-құқықтық актiлер
бағалы қағаздар рыногына құқықтық тұрғыдан анықтама бередi. Негiзгi заңдар
«Бағалы ... ... және ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстанда ендi қалыптасқан қор нарығы әзiрге жеткiлiксiз жағдайда
реттелуде. Оған қол жеткiзу үшiн инвесторлардың мүддесiн қорғайтын және ... ... ... ... заңдылықтарды тез арада одан әрi дамыту
керек. Қор ... ... ... ... ... оған қатысушылардың iс-
әрекеттерiн ... ... ... ... оның ... ... ... Қазiргi кезде Қазақстанда екi қор биржасы, яғни
Қазақстан банкаралық валюта қор ... (KASE) және ... Азия ... ... ... БҚН ... даму шағында. Оның даму жолында алғашқы
iс-шаралар жүргiзiлуде. Бюджеттiң кемшiлiгiн толтыру ... ... ақша ... ... оның ... мемлекеттiк бағалы
қағаздар, мысалы мемлекеттiк қысқа мерзiмдi вексельдi шығаруда. Алайда БҚН-
ның ... ... ... ... ... ... және ... мәселелер туындап отыр.
Экономикалық мәселелерге:
• Нарықты реттейтiн механизмнiң жоқтығы;
• Бағалы қағаздар рыногын дамытатын бiрыңғай экономикалық жүйенiң ... келе ... ... ... ... Салымдарды тiркеу жүйесiнiң жоқтығы.
• БҚН-ның материалды-техникалық негiзiнiң аздығы
• Нарық инфрақұрылымы өсу деңгейiнiң төмендiгi.
• Бағалы қағаздар бойынша инвестициялардың негiзiнен өндiрiстiң ... ... ... ... рыногының статистикалық деректемелеріне
тоқталатын болсақ, жалпы экономиканың дамуымен қатар және еліміздің ... ... ... дамуына байланысты бағалы қағаздар ... ... ... ... келе жатыр. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлiгi
өткен жылға қорытынды ... 2005 жылы 126,2 ... ... ... ... ... бұл ... 2004 жылмен салыстырғанда
20,1%-ға ... ... ... ... ... мерзiмдi қағаздар
40,4%, орта мерзiмдi қағаздар 59,6 %-ды құрады. ... ... ... ... өтеу ... ... қоса алғанда 2005 жылы
71,7 ... ... ... ... Қаржы министрлiгiнiң айналыстағы бағалы
қағаздарының көлемi 2005 жылғы ... ... 2004 ... ... ... 229,5 ... ... дейiн 41,1%-ға ұлғайды.
Елiмiздегi бағалы қағаздар рыногының қазiргi жағдайына тоқталатын
болсақ, құнды ... ... ... ... Республикасының
Ұлттық банкiнiң 2005 жылғы 1 ... ... ... ... қағаздардың алғашқы рыногында Қазақстан Республикасы Ұлттық банкiнiң
ноталары (53919 млн. теңге), ... (1452 ... ... ... МЕОҚАМ-84 (997 млн. теңге), ... (13404 ... ... және ... ... орналастырылды. Мемлекеттiк
мiндеттемелердiң айналысқа ... ... ... ... 4,95%, 5,11%, 5,88% және 6,19% ... ... Қаржы министрлiгi 2005 жылдың тамыз ... ... ... 291,9 млрд. теңгені құрады. Ұлттық банктің
бағалы қағаздар эмиссиясы шілде ... ... ... ... 198,3 ... құрап, 5%-ға өсті. Жалпы орналастыру көлемiндегi қысқа мерзiмдi
қағаздар 40,4%, орта мерзiмдi ... 59,6 %-ды ... ... ... ... ... өтеу сыйақы төлеудi қоса алғанда 2005 ... ... ... 222,8 ... ... болды.
Еліміздегі айналыста жүрген қысқа мерзiмдiк 3 және 6 айлық МЕККАМ-дар
айналыстан ... ... ... министрлiгi өткен 2004 жылғы желтоқсан
айында толық ... ... ... ... ... ... ... соңында қысқа мерзiмдi МЕКАМ-дар (айналыс мерзiмi 2 айдан 10 ... ... ... ... орта ... ... ... мерзiмi 2
жылдан 10 жылға дейiн) – 89,6%-ын және орта мерзiмдi МЕИКАМ-дар (айналыс
мерзiмi 3 ... 7 ... ...... ... қор биржасы KASE бүгiнде қаржы нарығында өзiнiң дамуын
жалғастыруда. Мысалы: соңғы 2003-2005 жылдары оның даму ... ... тез ... ... келе ... ... ... KASE-де қорға қатысушы тұлғалар 62
бұл 2003 жыл басындағы 6 қатысушыға қарағанда әрине көп. ... ... ... ... ... ... компаниялар,
пенсиондық активтердi басқару компаниясы. Сақтандыру ... ... ... ... ... ең ... ... жеткен ашық акционерлiк
қоғам «Банк Туран Алем» БҚ-дар ... 25% ... ... қарағанда өскен.
Жыл соңындағы қор нарығының акцияларының сыйымдылығы 2 622,4 млн.долл.
эквивалентке жеттi, өткен жылдан 577,6 ... ... ... ... рыногында қолданыстағы шығарылымдары бар
акционерлік қоғамдар саны 2005 жылғы 1 ... 2005 ... 1 ... ... ... 25-ке ... 2389 ... бағалы қағаздар рыногында 62 брокер-дилер, 18 тіркеуші, 11
кастадион банк, ... ... ... ... жүзеге
асыратын 10 ұйым және инвестициялық портфельді басқаратын 21 ұйым жұмыс
істеп отыр. ... ... 47 ... ... 2 ... ... номиналды құны 3,4 млрд. теңге болатын 2 облигация шығарылымы, ... 17 ... ... ... 5 облигация шығарылымы облигациялық бадарлама
аясында тіркелді және 38 ... ... күші ... ... ... ... 2619 ... акциялар шығарылымы және
жиынтық номиналдық құны 554,9 млрд. теңге болатын 138 ... ... ... ... ... ... 2005 жылы ... айында Агенттік Басқармасы бағалы ... ... ... ... ... келесідей құқықтық
актілерді қабылдады:
• «Жарияланған акциялар шығарылымын мемлекеттік ... ... және ... ... жою ... ... есепті
бекіту ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 4
шілдедегі №217 қаулысына ... ... ... ... ... аффиилирленген тұлғалары туралы мәліметтер беру
туралы»;
• «Бағалы қағаздар рыногындағы лицензиялау қызмет ережесін бекіту
туралы» ... ... ... рыногын және қаржы ... мен ... ... ... 2004 ... 27
желтоқсанындағы №373 қаулысына толықтырулар мен өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... асыру
ережесін бекіту туралы;
Ұлттық банктiң 2005 жылғы деректерi бойынша ... ... ... есепке алғанда мемлекеттiк құнды қағаздар бойынша мәмiле
көлемi бағалы қағаздардың екiншi рыногында 442 млрд. теңге болып, ... ... ... деректермен салыстырғанда 10,2%-ға өстi.
Елiмiздегi бағалы қағаздардың қолданыстағы түрiне байланысты құрылымын
келесi графиктен көре аламыз:
| |
Сурет-3 – Елiмiздегi бағлы ... ... үлес ... KASE қор ... жылы 11 ... ... ... бағалы қағаздар айналысы және қор
биржасы” туралы Заң қабылданды. Содан кейiн елiмiзде алғашқы ... КТК ... ... ... ... Ол өз қызметiн және
басқарылуын акция үлесi арқылы iске асырып ... Осы жылы ... ... ... ... ...... мен дилерлер ұйымы
құрылды. Сондай-ақ Алматыда қор ... ... ... ... ... ... жүргiзе бастады.
1994 жылы желтоқсанда Алматы және Қазақ қор биржалары бiрiгiп,
нәтижесiнде ... Азия қор ... ... ... және ... ең алғашқы
саудасы 1995 жылы 19 сәуiрде өттi. 1995 жылы осы қор биржаларының аймақтық
бөлiмшелерi Қарағандыда, Ақмолады, ... ... ... ... ... ... қор ... құруда оның минималды жарғылық
капиталы 10 мың минималды еңбекақыдан кем болмауы ... ... ... KASE ... емес ұйым ... табылады. Оның басқадай рынокта
қызметтермен айналысуына ... ... ... ... бағалы қағаздардың тиiмдi және ... ... ... ... ... және ... жеке және
институционалды инвесторлардың ұзақ мерзiмдi салымдарын бағалы қағаздармен
алуын ... ету, ... ... ... ... мен ... ... мен қорғау болып табылады.
Негiзiнен көптеген елдердiң қор биржаларының құрылымы және олардың
атқаратын мiндеттерi ұқсас ... ... ... ... ... қор
биржасы KASE-нiң келесiдей басты мiндеттерiн атап өтуге болады:
• Бағалы қағаздарды сату және сатып алу ... ... ... ... Бағалы қағаздар қозғалысына және оларға сұраыптау жұмыстарын жүргiзiп
отыру;
... ... ... ... ... ... жағынан қамтамасыз ету;
• Экономиканың iшкi және сыртқы капиталдар ағымын және олардың бағалы
қағаздардағы үлес салмағын анықтап отыру;
• Ағымдағы ... ... ... ... және олар туралы жалпы
ақпаратпен ... ... ... ... ... етiп ... Қор биржасының қосымша құқықтық, ақпараттық және консултативтiк
қызметтерi.
• Қор ... ... ... ... ... және олардың
қызметтерiнiң әлемдiк стандарттарға өтуiн қадағалау.
Биржаның негізін қалаушы қағидаты ... ... ... ... ету ... ... Қор биржасы бағалы ... ... ... ... орнын толтырады және оған өз
жарғысын, биржалық ... ... ... ... коммерциялық құпияны
зария еткен жағдайда заңнамаға сәйкес шаралар қолданып отырады.
Биржаны басқару органының ең ... ... ... ... ... Бұл ... ... басты деген мәселелер қарастырылады.
Мысалы, ортақ пайданы қалай бөлу керектiгiн, биржалық ... ... ... ... ... және т.б. ... ... толықтырулар енгiзгенде, биржаның жылдық есебiн қарастырғанда ... ... ... осы ... ... ... ... 1996 жылы 6 ақпанда брокерлер мен дилерлер ассосациясы
құрылды.
1999 жылы KASE және AFINEX қор ... ... ... қайта жеке-
жеке құрылды. Осылайша осы кезден бастап елiмiздiң бағалы қағаздар рыногы
дамудың бүгiнгi сатысына өттi.
Өткен 2004 ... ... ... ... қор ... ... барлық секеторларындағы операциялар жиынтығы 58,8
млрд. ... ... ... бұл 7,9 ... теңгеге жеттi. Бұл дегенiмiз
Қазақстан ... 205% асып ... Оның ... ... ... ... ... жоғары екендiгiн көрсетедi. Әрине ... ... ... өз ... алып ... Бұл шаманы 2003 жылмен
салыстырсақ KASE–дегi бағалы қағаздармен операциялар ... ... Бұл шама ... қор ... ... ең iрi операциялар көлемi
болып табылады.
Биылғы 2005 жылы қаңтарда KASE–де мемлекеттiк емес бағалы ... ... ... Оның ... көлемi 23,3 млрд. теңгенi құрады. Оның
құрамы барлық операциялардың 2,9% құрады.
KASE биржа рыногының 2005 ... ... ... ... ... ... ... барлық сектор бойынша операциялар
24,6 млрд. теңгені құрады. 2004 жылғы осы мерзіммен салыстырғанда 1,69 есе
доллармен және 1,58 есе ... өсу ... ... ... ... ... бойынша Ұлттық банк 2005
жылғы сәуір айында мемлекеттік бағалы қағаздар шығару көлемі 176,6 млрд.
теңгені (наурыз айында бұл ... 103,2 ... ... ... ... алғашқы 4 айында бағалы қағаздардың екінші қайталама
рыногында сату-сатып алу операциялары ... ... қор ... ... ... ... Бұл өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда 7,7%-ға
артты. Ал 2004 ... ... ... бойынша бағалы қағаздардың
қайталама рыногындағы операциялар көлемі 753,1 ... ... ... ... өткен 2004 жылғы KASE-нiң операциялар айналымы құрылымын келесі
2-ші кестеден көре аламыз.
Кесте 3
2005 жылғы KASE-нiң ... ... ... ... ... |2005 жыл |2004 жыл |2005 ... 2004 ... |
| | | ... ... |
| | | ... % ... ... |9449,5 |6413,4 |+3036,0 |+47,3 |
| |16,1% |19,0% | | ... ... шарттар|0,118 |2458,7 |-2458,6 |-100,0 |
| |0,0002% |7,3% | | ... ... |5558,6 |2378,0 |+3180,6 |+133,8 ... | | | | |
| |9,4% |7,0% | | ... емес |1830,0 |1025,2 |+804,8 |+78,5 ... ... | | | | |
| |3,1% |3,0% | | ... (МБҚ, ... |42012,0 |21523,6 ... |+95,2 ... | | | | |
| |71,4% |63,7% | | ... |0,274 |0 |+0,27 |х |
| |0,0005% |0% | | ... |0 |0,096 |-0,096 |-100,0 |
| |0 |0,0003% | | ... |58850,4 |33799,1 ... |+74,1 |
| |100% |100% | | ... жылы ... МБҚ ... ... ... 47,9 ... теңгені
құрайтын 232 мәміле жасалды. Бұл ... ... ... 5,1% ... қор ... көлемі 2005 жылы сәуір айында 74,1%-ға төмендеді,
оның басты себептері инфляцияның қарқыны ... ... ... ... ... ... ... айналысының құрылымы 2005 жылы келесiдей
сипат алып отыр:
• Алғашқы ... ... ... барлық құрамы 10,4% болды. ... 18,5 млн. ... Сату және ... алу ... 89,6%, немесе 160,6 млн. доллар
орналастырылды.
2005 жылғы 4 айда қор ... ... емес ... ... алу ... 555,7 млн. долларды (72,5 млрд. теңгені) құрап,
өткен жыл мерзімімен салыстырғанда 1,54 есе өсті.
Еліміздегі ... емес ... ... ... ... ... алғашқы 10 компанияны келесі 3-ші кестеден көре аламыз.
Кесте 4
2005 жылы биржа рыногындағы ... ... ... ... ... ... ... | ... % |
|1 |АО ... ... ... |33,7 |
|2 |АО ... Asset ... |12,5 |
|3 |АО ... ... |7,8 |
|4 |АО ... Народного Банка Казахстана” |6,2 |
|5 |АО ... ... |5,7 |
|6 |АО “RG ... |4,8 |
|7 |АО ... ... |3,6 |
|8 |АО ... “ABN AMRO Asset Management” |3,3 |
|9 |АО ... ... |3,2 ... |ЗАО “ДБ “ABN AMRO БАНК ... |2,3 ... Республикасында рынотық қатынастардың дамуы мен қалыптасуы
жобасында жекешелендiру жүргiзуде ... ... жаңа ... ... ... ... ... қоғамдар және жеке меншiк
компаниялар шеңберi едәуiр кеңейедi. Ал осы ... ... ... еркiн қаржы айналымын бағалы қағаздар рыногы жүзеге асырады және
басқа экономикалық ... ... ... ... болады.
2.3 Қазақстан Республикасында ипотекалық облигациялардың маңызы
Ипотекалық несиелеуді ұйымдастыру жүйесінің шетел тәжірибелерінде
әрекет етіп ... ... ... бар. ... ... ... және ... жетілген үлгісі шартты түрде айтсақ, «қарапайым ашық
үлгі». Бұл үлгінің бастапқы принциптік сипатына ... ... ... ... ... жалпы өтініші банктің меншікті және
сырттан тартылған ... ... ... ... ... ... және т.б. несиелермен қамтамасыз етіледі.
Қарапайым ашық үлгінің екінші бір принциптік ... ... ... ... ... ... елдегі несие-қаржы
нарығындағы жалпы жағдайға тікелей тәуелді болып ... Бұл ... ... ... байланысты олардың активтеріне және
ауқымына мәнді әсер етеді.
Бұл ... ... ... ... үлгі ... ... деп аталады. Бұл үлгі бойынша банктердегі ипотекалық несиелеу жүйесі
үшін несиелік ресурстардың қалыптасуы арнайы ұйымдастырылатын ... ... ... ... ... ... ... нарығы
арқылы, яғни ипотекалық облигация негізінде жүзеге ... ... ... дамытудың және ... ... ... ... ... ұзақ ... ипотекалық несиелеу
болып табылады. Ал осы ипотекалық несиенің ... ... ... ... ... ... даму ... туындайды.
Шетелдік экономикасы дамыған мемлекеттердің мысалын алып ... ... ... дамуының негізгі көзі ... ... ... ... ... ... ... несиелендіуде
сенімді және тәуекелі төмен рынок ... ... Оны ... ... жылжымайтын рыноктың қарқынды дамуын, оны несиелендірудің дамып
келе жатқандығынан көре аламыз.
Кеңейтілген ашық үлгі тек кеңейтілген ... ... ... ... екінші нарықта айналыста жүретін бағалы қағаздардың
эмиссиясына мемлекет тарапынан көмек ... және жиі ... ... ғана іске ... Бұл үлгі іс ... ... ... қол жеткізген елдерде кеңінен қолданылады.
Яғни, Американдық үлгі бойынша ипотекалық несие үшін ... ... 3 ... ( немесе 7-9%), ипотекалық несие (70-75% үйдің ... ... ... ... бірмезгілдегі бастапқы салым
несиеге алу объектісінің 25-30% ... ... ... ... 15-30 жыл аралығында.
Қазіргі кезде Германияда бұл үлгі іс жүзінде ... ... ... механизмімен нақты азаматтарды несиелеу механизміндегі сондай-ақ
тұрғын үй жағдайын жақсартуға мақсатты қаражат ... және ... ... ... ... ... қолдау көрсетуге
байланысты мемлекеттік механизмдердегі ... ... ... ... ... жинақтарының жүйесі» құрылған.
Германияда тұрғын үй алғысы келген азамат, тұрғын үйді ... ... ... 2-10 жыл ... арнайы қаржы-несие жүйесімен ... ... ... ... ... ... банктерге немесе жинақ
кассаларына болашақта сатып алатын үйдің 45% жинақтайды. ... ... ... ... ... алуға ( үйдің құнының 10% ... және ... ... ... ... ... жеңілдікпен 10-15 жылға ... ... ... табылады.
Яғни, Германияның ипотекалық несиелеу құрылымы келесідей сатымен іске
асады:
• Мақсатты салым (45-50% үйдің бағасының);
• Мемлекеттік дотация;
... ... (45-50% ... ... ... ... ... (5-9% төрт жылдық);
• Тұрғын үйді алғанға дейінгі мерзім 2-10 жыл, ал ... ... ... 7-8 ... ... ... жүйесінің ең басты артықшылығы – оның
шегінде пайдаланылатын мақсатты құрылыс ... ... ... есептелетін пайыз мөлшері автономиялық болғандықтан да, ... ... ... ... ... болып табылады.
Германияда құрылыс жинақ жүйесіне мемлекет тарапынан қолдау шаралары
бар. Мемлекет меншікті капиталдың жинақтауына тұрғын үй ... ... ... ... ... жасау арқылы ынталандырып отырады.
Жоғарадағы шетелдік тәжірібилер негізінде бүгінгі таңда еліміз
экономикасында да ... ... ... ... ... ... Ол әсіресе құрылыс нарығын дамытуда ... ... ... ... ... ... жүргізіп отырған
шаралары негізінде болып отыр.
Қазақстанның Ұлттық ... 2001 жылы ... ... және ... ... ... бағдарламасы бойынша ірі қаржылық ... ... ... АҚ (КИК) ... және оны ... АҚШ-тың
«Fannie Mae» және Малайзияның «Gaqamas Berhad» ... ... ... Бұл ... ... сәттен бастап еліміздегі
ипотекалық несиелеу нарығының дамуына және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Жалпы еліміздегі бүгінгі таңдағы ипотекалық несиелеу қатынастарының
жүргізілуінің келесі суреттен көре аламыз.
Сату және ... алу ... үй ... үй ... ... ... алуға құқық Ақшалай қаражаттар
Ипотекалық облигация Ақша ...... ... ... үй ... ... ... Қазақстанның «Ипотекалық компаниясы» 2000 ... ... ... 20 ... ... ... бұл ұлттық компания өз
қызметін тиімді әрі жылдам дамытуда.
Қазір бұл ... ... ... ... қызмет етуші
субъектілерді жатқызуға болады:
• ААҚ «Альянс Банк»;
• «Астана-Финанс»;
• «АТФ Банк»;
• «БЦК»;
• «БТА – ИПОТЕКА»;
• «Нурбанк» заңды тұлғалары болып ... ... ... жәнеоның негізгі әріптестерінің
ипотекалық облигацияларды эмиссиялаудағы үлестерін және ... 2002 ... даму ... келесі кестеден көре аламыз.
Кесте 5
ҚР-ғы ипотекалық облигациялардың дамуы
|Компания |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |1 500 |9 500 000,0 ... 500000,0 ... «СБ ... |000,0 ... |156 000,0 |156 000,0 |
|АО «БТА ... |--- |-- ... ... |
|АО «Астана-Финанс» | |1000000,0 ... ... ... «Банк ЦентрКредит» | |-- ... ... ... ... | |-- ... ... ... | | | | ... ... ... ... ЖІӨ |0,04 |0,23 |0,77 |0,95 ... ЖІӨ, |3776000,0 |4612000,0 |5542500,0 |5560000,0 |
|млн.тн. | | | | ... ... ... ... ипотекалық облигациялардың дамуы
жылдан жылға қарқынды дамып келе жатыр. ... ... ... ... үлесі өте жоғары және басым екендігін көріп
отырмыз. Өйткені бұл компания мемлекеттің тарапынан құрылып және ол ... ... ... етіп ... Ол ... ... дамыту және ондағы
ипотеалық несие нарығын дамыту бағдарламасы аясында қызмет ... ... ... нарығының дамуы еліміздегі мемлекеттік емес бағалы
қағаздар нарығының дамуына өз ... ... ... ... келгенде, қаржы рыногының құрамдас бөлiгi ретiнде ...... ... растайтын ақшалай құжаттар немесе мұндай
құжаттарды шығарған ұйымға олардың ... ... ... Өз ... ... ...... жүргiзушi субъектiлер мен мемлекет
шығарған бағалы қағаздардың сан алуан түрлерi сатылатын және сатып ... ... ... Бұл ... ... етуi ... экономикалық,
әсiресе инвестициялық процестердi реттеп, олардың тиiмдiлiгiн арттыруға
мүмкiндiлiк бередi. Бұған осы ... қор ...... сан ... қол ... ... рыногы экономиканың барлық субъектiлерiнiң өздерiне
қажеттi ақша ... ... кең ... ... және ... жеңiлдетедi.
Қазақстан Республикасында рынотық қатынастардың дамуы мен қалыптасуы
жобасында жекешелендiру жүргiзуде шаруашылық жүргiзудiң жаңа ... ... ... ... ... ... және жеке меншiк
компаниялар шеңберi едәуiр кеңейедi. Ал осы нарықтың ... ... ... ... ... ... ... рыногы жүзеге асырады және
басқа экономикалық рыноктармен үнемi тығыз ... ... ... рыногы еркiн ақша қаражаттары қозғалысын қамтамасыз
етуде бiр саладан басқа салаға қаржының ... ... ... ... ... ... және ... жинақ ақшасын жұмылдыру қызметiн
атқарады.
ҚР-ның өтпелi экономикасындағы бағалы қағаздар рыногының маңызы мен
мәнiн келесiлерден ... ... жаңа ... ... бiр ... ... айналымының тиiмдi механизмi, қор активтерiнiң жоғары
өнiмдiлiгiнiн қамтамасыз ету, ... ... ... ... және
оңтайландыру.
• қаржылық тұрақтылықты және экономикалық өсудi, нарықтық экономиканың
субъектiлерiн ... ... ... ... ... ... артық ақшаларды азайту
немесе экономика салаларына қолма-қол ақша ... ... ... ... сату ... ... ... жағдай елімізде соңғы жылдары мемлекеттік емес бағалы
қағаздар нарығы да ... ... келе ... Оның ... ... акциялары мен ипотекалық облигациялардың дамуы есебінен
болып отыр.
Сонымен, ... ... ... бұл ... ... ... даму ... және болашағын сипаттайтын экономикалық қаржы
“барометрi” болып табылады.
-----------------------
Қозғалмайтын мүлiк нарығы
Жер және табиғи ресурстар нарығы
Инвестициялық ... ... ... ... өнiм және ... ... нарығы
Ақшалай форма
Материалдық форма
Бағалы қағаздар рыногының – қаржылық ... ... ... ... ... ... ресурстар және тауардың басқа да түрлерi.
Дирекция
Хабарлама техникалық бөлiмi.
БҚ-ды сату бөлiмi
Кеңес беру бөлiмi.
Әкiмшiлiк бөлiмi.
Тұрғын үй ... ... және ... емес ұйымдар
Қазақстанның ипотекалық компаниясы
Иниституциональдық инвесторлар (зейнетақы қорлары, сақтандыру компаниялары,
инвестициялық қорлар және т.б.)

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздар және қаржы рыногы9 бет
Бағалы қағаздар рыногы8 бет
Бағалы қағаздар рыногы туралы6 бет
Бағалы қағаздар рыногы, онын мәні және негізгі белгілері15 бет
Бағалы қағаздар рыногы, оның мәні және белгілері7 бет
Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік бағалы қағаздар рыногының қалыптасуы мен дамуы38 бет
Қазақстан Республиксындағы бағалы қағаздар рыногының қалыптасу және даму проблемалары55 бет
Қазақстандағы бағалы қағаздар рыногын мемлекеттік реттеу және оның нәтижелілігін арттыру міндеттері25 бет
Қазақстанның бағалы қағаздар рыногы61 бет
Қазақстанның бағалы қағаздар рыногының ағымдағы жай-күйі44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь