Банк филиалдары мен өкілдіктері

КІРІСПЕ
1 . тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі.
1.1 Қазақстан Республикасындағы банк жүйесінің дамуының кезеңдері және банк реформасы.
1.2 Банк филиалдары мен өкілдіктері.
1.3 Бактің филиалдары мен өкілдіктерінің пайда болуы.
2.тарау. ҚР банк филиалдары мен өкілдіктерінің қызметін ұйымдастыру.
2.1 Банк филиалдары мен өкілдіктері . банк жүйесінің негізгі буыны.
2.2 Банк филиалдары мен өкілдіктерінің ұйымдастырушылық құрылымы
2.3 Банктік қатынастарды іс жүзіне асыру барысында туындайтын банктік . құқықтық қатынастар және оларды құқықтық реттеу
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Дамыған банк жүйесін құру кез келген елдегі түбегейлі экономикалық өзгерістердің басты шарты болып табылады. Қазақстан нарықтық экономикасы бар елдердегі қаржы-кредит институттарының даму үрдісін және қаржылық, соның ішінде банктік қатынастарды құқықтық тұрғыдан реттеу тәжірибесін басшылыққа ала отырып, отандық болмысқа икемдеді. Мұның өзі көптеген экономикалық және әлеуметтік өзгерістерден, мемлекеттің өндірістік әлеуетінің артуынан көрініс тапты. Қазақстан Республикасы Президенті өз Жолдауында банкроттық шығынды кәсіпорын қызметін қалпына келтіру мүмкін болмаған кезде ең соңғы жол болуы тиіс деген болатын.[1]
Банк жүйесінің әлеуетін арттыру, банк ресурстарын еселеу – бірінші дәрежелі маңызы бар міндет пен отандық экономика қызметінің маңызды басымдықтарының бірі болып табылады
ҚР Ұлттық банкінің экономиканың нақты секторына әсері банк секторы арқылы жүзеге асырылатындықтан, ол осындай аса маңызды буын болып қала береді. Банк қадағалауы жөніндегі Базель комитеті белгілеген тиімді банк қадағалауының практикасына банк тәуекелдерін реттеу жөніндегі әлемдік банк практикасындағы жалпы қабылданған көзқарастарды ұстану, банк есебінің, бухгалтерлік және қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарын енгізу және т.б. жөніндегі жұмыстар жалғасын табуда. Ал бұл қазақстандық банктердің әлемдік деңгейге көтерілуіне, біздің елімізге шет елдік әріптестер тарапынан көрсетілер сенімнің нығаюына негіз болады.
Бұл тақырыпта «Қазақстандағы банктік қызмет көрсету мәселелері» банктердің пайда болуы және дамуы; банк ұғымы, мәні мен функциялары; банк жүйесінің мәні, белгілері, типтері; экономикадағы банктердің ролі; банк жүйесінің даму тарихы; Қазақстандағы банк реформасы; банктердің халықаралық стандарттарға өтуі жайында қарастырылған.
Диплом жұмысының зерттеу объектісіне Қазақстан Республикасының банк жүйесі жатады. Сонымен бірге, банктердің қызметі, түрлері, оның бөлімшелерін жіктеудің негіздері де зерттеудің объектісін көрсетеді.
Диплом жұмысының пәні. Диплом жұмысының Қазақстан Республикасындағы банк жүйесінің дамуының кезеңдері және банк реформасы мен банк филиалдары мен өкілдіктерінің ұйымдастырушылық құрылымы зерттеудің пәнін айқындайды.
1. Послание Президента Республики Казахстан Н.А.Назарбаева народу Казахстана. Казахстан на пороге нового рывка вперед в своем развитии. Стратегия вхождения Казахстана в число пятидесяти наиболее конкурентоспособных стран мира // Отан Сақшысы, 04 наурыз 2006 ж.
2. Сейткасымов Г.С. Банковское дело А,1998ж.
3. Банковское дело (ред.О.И.Лаврушин). – М.: Финансы и статистика. 2003 ж.
4. Деньги, кредит, банки (И.О.Лаврушиннің редакциясымен). М.: Финансы и статистика, 2002ж.
5. Қазақстан Республикасының «Банк және банк қызметі туралы» Заңы. 31 тамыз 1995 ж. Алматы, «Юрист» 2006ж.
6. Г.Сейткасымов, Ж.Бекболатұлы, С.Кәрімжанов Қазақстанның банк жүйесі. А, 2008ж.
7. Қазақстан Республикасының «Ұлттық банк туралы» Алматы, «Юрист». 2006 ж.
8. Давыдов Л., Раймонов Д. Банковское право Республики Казахстан. Алматы. Жеті Жаргы, 2005 ж.
9. О состоянии финансового рынка и финансовых организаций // Банки Казахстана. № 5, 2006 ж..
10. Фонд гарантирования вкладов преступает к выплатам денег вкладчикам Наурыз Банка // Экономика и право, № 24, 2005 ж. желтоқсан.
11. Міржақыпова С.Т. банктегі бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері, 2006, 219 б.
12. Есқараев Ө.Қ. Қазақстан Республикасының нарығын мемлекеттік реттеу. Алматы, 2007ж. 160 б.
13. Уайтинг Д.П. Осваиваем банковское дело. Москва, 1996 ж.
14. Карагусов Ф., Туманов В. Добровольная реорганизация банков в РК // Предприниматель и право, № 21, 2005 ж. қараша.
15. Толковый словарь рыночной экономики. Москва, 1993 ж.
16. Закон Республики Казахстан от 26 декабря 1995 года «О бухгалтерском учете и финансовой отчетности». Алматы: «Данекер». 2006 ж.
17. Защита гражданских прав: Материалы международной научно-практической конференции. Алматы. НИИ частное право КазГЮУ, 2005 ж.
18. Индустриальный Банк получил полгода на оздоровление // Деловая неделя, 30 декабря 2005 ж.
19. Сулейменов М.К., Басин Ю.Г. Гражданское право РК. Алматы, КазГЮА. 2000 ж.
20. Карагусов Ф. Субъекты реструктуризации и ликвидации банков // Предприниматель и право, № 22, 2005 ж қараша.
21. Худяков А.И. Основы теории финансового права. Алматы, 1995 ж.
22. Карагусов Ф., Туманов В. Ликвидация банков в РК // Предприниматель и право, № 22, 2005 ж. қараша.
23. Худяков А.И. Финансовое право РК. Алматы, 2001 ж.
24. «Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу мен қадағалау туралы» 2003 жылы 4 шілдеде № 474 Заңы. База данных «Закон».
25. Финансовое право Республики Казахстан // А.И. Худяков // Общая часть. – Алматы, ТОО «Баспа», - 2001 - 272с.
26. "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" акционерлiк қоғамының "БТА Банк" акционерлiк қоғамының еншiлес ұйымы - "Темiрбанк акционерлiк қоғамының акцияларын сатып алуы туралы Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2010 жылғы 30 сәуiрдегi № 372 Қаулысы. База данных «Закон».
27. "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" акционерлiк қоғамының "Қазақстан халық жинақ банкi" акционерлiк қоғамының акцияларын сатып алуы туралы Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2009 жылғы 26 наурыздағы N 416 Қаулысы. База данных «Закон».
28. «Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының қаражатын қалыптастыру және пайдалану тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасының Президентi Жарлығының жобасы туралы Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2010 жылғы 25 наурыздағы № 231 Қаулысы.
29. «Қазақстанның Даму банкі туралы» Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 25 сәуірдегі №178 Заңы. База данных «Закон».
30. Қазақстан Республикасындағы банктік құқықтық қатынастар: теориялық және қаржылық - құқықтық аспектісі // А. А. Аралбаева // Заң ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған диссертациясы // Алматы – 2007 – 147б.
31. Банкілік құқық // А.С. Тасыбаева // Оқу құралы, Алматы, 1999 – 196б.
        
        КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыстың өзектілігі. Дамыған банк жүйесін құру кез келген
елдегі түбегейлі ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикасы бар елдердегі қаржы-кредит ... ... және ... ... ішінде банктік қатынастарды құқықтық
тұрғыдан реттеу тәжірибесін басшылыққа ала отырып, ... ... ... өзі көптеген экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Президенті өз Жолдауында банкроттық шығынды кәсіпорын қызметін
қалпына келтіру ... ... ... ең ... жол ... тиіс деген
болатын.[1]
Банк жүйесінің әлеуетін арттыру, банк ресурстарын еселеу – бірінші
дәрежелі маңызы бар ... пен ... ... қызметінің маңызды
басымдықтарының бірі болып табылады
ҚР Ұлттық банкінің экономиканың нақты секторына әсері банк ... ... ... ол ... аса ... буын ... қала
береді. Банк қадағалауы жөніндегі Базель комитеті белгілеген тиімді ... ... банк ... реттеу жөніндегі әлемдік банк
практикасындағы ... ... ... ұстану, банк есебінің,
бухгалтерлік және қаржылық есептіліктің халықаралық стандарттарын ... т.б. ... ... ... ... Ал бұл ... ... деңгейге көтерілуіне, біздің ... шет ... ... ... ... ... негіз болады.
Бұл тақырыпта «Қазақстандағы банктік ... ... ... ... ... және ... банк ... мәні мен функциялары; банк
жүйесінің мәні, белгілері, типтері; экономикадағы ... ... ... даму тарихы; Қазақстандағы банк реформасы; банктердің халықаралық
стандарттарға өтуі жайында қарастырылған.
Диплом жұмысының зерттеу объектісіне ... ... ... ... ... ... банктердің қызметі, түрлері, оның
бөлімшелерін ... ... де ... ... көрсетеді.
Диплом жұмысының пәні. Диплом жұмысының Қазақстан ... ... ... ... және банк ... мен банк ... ... ұйымдастырушылық құрылымы зерттеудің пәнін айқындайды.
Дипломдық жұмыстың нормативтік базасы Қазақстан ... ... ... ... ... және өзге ... заңдары, зерттеу тақырыбына қатысы бар халықаралық-құқықтық
актілерді қамтиды
Диплом жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... ... мен өкілдіктерінің қалыптасуы мен ... ... ... ... Алға ... ... жету үшін мынандай міндеттерді
шешу орынды деп танылып отыр:
- банктердің филиалдары мен ... ... ... мен дамуына
тарихи-құқықтық сипаттама беріп, оның ... ... әр ... банктердің бөлімшелерін саралау;
- ҚР-ның банктерінің филиалдары мен өкілдіктерінің басқа елдердегі
банк бөлімшелерінен ... ... ... баға ... қолданылатын терминдер: банк, банк филиалдары мен өкілдіктері,
банк жүйесі, кредит, нарықтық экономика және т.б.
Базалық принциптерді ... ... ... ... мына ... ... негізге алады:
● қадағалаудың басты мақсаты қаржы жүйесінде ... ... ... ... ... Бұл салымшылар мен кредиторлардың шығын
тәуекелін кемітуге мүмкіндік береді;
● қадағалау ... ... ... басқаруды көтермелеу және
нарықтық ашықтық пен ... ... ... ... тәртіпті
сақтауға көмектесуі тиіс;
● өз функцияларын табысты атқару үшін қадағалау органдары оперативтік
дербестікке, тиісті ақпаратты байқап-бақылау, сондай-ақ жергілікті ... ... ... алу ... өз шешімдеріне міндеттілік
сипатын беру өкілеттігіне ие болуға ... ... ... банк қызметінің мәні туралы жақсы түсінікке ие
болулары тиіс және мүмкіндігіне қарай банктердің ... ... ... ... қол ... ... тиімді қадағалау жекелеген банктер өздеріне қабылдайтын
тәуекелдердің ... мен ... ... ... талап етеді және
мұндай бағаларға қадағалау сипаты сай келуге тиіс;
● қадағалау органдары банк ... ... ... сай ... атап айтқанда жеткілікті капиталға, білікті басшылыққа,
бақылау мен ... ... ... ие ... көз ... тиіс;
● қадағалау инстанциялары арасында тығыз ынтымақтастық болуға тиіс.[2]
Қадағалау қоғамның қонымды бағаларға ... ... ... ... ... сай келетін тиімді де бәсекеге қабілетті банк ... ... ... ... өзі ... банктер шығынға ұшырамауына
кепілдік бере алмайды және бермеуге де тиіс.
Банк ... ... ... қамтамасыз етудің неғұрлым кең
тетіктерінің құрамдас бөлігі болып табылады. Мұндай ... ... ... 1) ұтымды және ұзақ ... ... ... ... ... ... 3) ... рыноктық тәртіп; 4) банк
саласындағы проблемаларды тиімді шешудің әдістері; 5) ... ... ... қамтамасыз ететін тетіктер (немесе қоғамдық қауіпсіздік
жүйесі). Банк өз ... ... ... алып ... тиісті. Ал пайданың
көлеміне банк активтерінің көлемі және сапасы әсер етеді. Сондықтан банктер
активтерінің сапасын үнемі ... ... ... ... құрамында
сапалы активтердің үлесін ұлғайтып отыруға тиісті. Бұл үшін банк ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздармен және бағалы
металдармен оерацияларды ұлғайту.
• Банктің несиелік портфеліде күдікті және ... ... ... ... әкелмейтін активтерді лизингтік операциялар арқылы ... ... ... Банк ... ... ... ... трасталық операцияларды көрсетуді ұлғайту және тағы
басқалары.
Банктің активтері бойынша мүмкіндік ... ... жабу ... ... де ... ... сапасын жақсартуға әсер етеді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы мен көлемi. Нақты жұмыс кіріспеден, екі
тараудан, қорытынды бөлімнен және қолданылатын ... ... ... ... ... 61 бет.
1 – тарау. Қазақстан Республикасының банк жүйесі.
1.1 Қазақстан Республикасындағы банк жүйесінің дамуының ... ... ... ғалымдардың пікіріне қарағанда алғашқы банктер капитализм
дамуының мануфактуралық сатысында дүниге келіп, кредиттік қатынастардың кең
ауқымда дамуына орай ... XIV-XV ... ... ... [3] Ал, өзге
ғалымдардың пікіріне сүйенсек, банктер ... ... ... ... ... ... ... сөзі «стол» дегенді білдіретін италиянша «banco» деген сөзден
шыққан. Банк-столадр тауар ... қызу ... ... ... ... мемлекеттер, сондай-ақ қалалар, кейбір жеке тұлғалар шекіп
шығаратын алуан түрлі монеталар арқылы ... Бұл ... ... ... ... сөлкебайлардың тегін біліп, түсінетін, оларды
бағалап,кеңес бере алатын мамандар қажет ... Осы ... өз ... ... сол ... отырған. Италия Х ғасырдан бастап
әлемдік сауда орталығына айналды, оған түрлі елдердің тауарлары мен ... ... Бұл ... ... ... ... бұлжымас
қатысушыларына айналды. Делдал-айырбасшы-банкирлер өздерінің айырықша банк-
столдарымен танымал болып, көне ... ... деп ... - стол ... ... ... ... және басқа елдерде
кең тарап үлгірді.
Түрлі монеталарды ... ... ... үшін ... ... тиіс. Сөйтіп, бұл айырбас – ... ... әр қилы ... ... ... айналды.
Алайда банктердің табиғатын валюталарды ... ... ... ... пайда болу себебін жаңылыс түсіндіруге әкелуі
мүмкін. Бұл жерде ақша әлемдік ақша функциясын орындағанда ғана банк ... ... ұғым ... Ақша ішкі ... ғана ... болған
неғұрлым ерте кезеңдерде банктің өмірге келуі күмән тудырады. Ғалымдардың
пікірінше, б.з.д. VI ғасырдың өзінде ежелгі ... ... ... бойынша пайызақы төленген. Мұндай валюталық және кредиттік операциялар
Грекияда б.з.д. ІV ғасырда жүзеге ... ... бұл ... ... ... сонымен
қатар шіркеу мекемелері де орындаған. Мемлекет пен ... ... ... ие ... ... ақша мен ... сақтауға өте
қолайлы орын болып табылған. Храмдар ақша операцияларын, яғни ... ... ... ... ... және олар салмақ бірліктерінде ... ... ... біртектілік, сақталушылық сияқты қасиеттер
талап етілетін. Мұндай ... ... ... алтын мен күміс ие
болған.
Храмдар ... ақша ... ... ақша ... де ... үшін ... ... алған. Бұлар заңнамалық нормаларды айырықша сақтай
отырып ресімделетін.
Сол ... ... ... ... қомақты ақшалай байлықты
үстемелей беру пайда әкелмей, қайта зиян шектіретінін ... ... да ... уақытша пайдалануға беріп, үстінен пайыз алу немесе
сауда мен қолөнер орындарын ашу тиімді болып, ... пен ... ... ... ... жоғары пайызға кредит беру пайда болды, себебі
қарыз ақшаның негізінде тараптардың жеке келісімдеріндегі ... ... ... ... ... түріндегі жеке кредиторлардың ... ... ... ... ... жұмыс істеген. Оларды Ежелгі
Шығыста ... деп ... Олар ... ... ... ... ... сату, өзге мемлекеттерде олармен сауда жасаумен айналысқан.
Храмдар, өсімқорлар, сауда үйлері мен сауда агенттері жүргізген ... ... ... ... ... болуына өз ықпалын тигізді.
Банк ірі кредит кәсіпорны болып саналғандықтан ... ... ... де ... айналмаған еді. Банк кредит ісінің даму ... ... ... ... өз ... қызмет көрсету жөнінде орындайтын
операциялар жиынтығына ... ... ... өзі жүзеге асыратын кредит
операциялары жүйеге айналғанда, яғни кредиторлар арасында ... ... ... ... ... Мұндай өсімқор өз ссудалары үшін жоғары
пайыз белгілей алмайды, ... ... ... одан бас ... ... ... қатар кредитор өз клиенттерінің ... ... және ... ... ... бастайды. Банк, сөйтіп, ақша
шаруашылығы дамуының ... ақша және есеп ... ... ... бір ... ... сатысы болып табылды. Мұндай мекемелер
Италияның солтүстік қалаларында XVII ... ... ... 1619 ... ... ... жиробанк деп аталды. (лат. gero – айналым).
Металл монеталармен және оларды алмастырған серіктестік қағаздарымен ... ... ... ... болды. Европа банктердің пайда болуын
білдіретін ақша опеациялары ... ... ... ... тұрақты түрде енген орталыққа айналды. Банк ісінің нағыз ... ... ... ... даму ... айқын көрінді.
Банк ісін жүргізудің итальяндық тәжірибесі жеке ... ... ... ғана болып қалды. Амстердамда айырбас банкі құрылып,
ол депозиттік және жиробанкке, сөйтіптүптің-түбінде ссуда банкіне айналды.
Германияда итальян ... ... ... ... ... үйлері пайда
болып, олардан алғашқы неміс банктері бөлініп шықты. Францияда да солай
болды, ... XVII ... ... ... ... ... банктер
пайда болды.
Ежелгі банктердің кредит операцияларымен бірге трансферт, яғни ақша
қаражатын бір таблицадан (есептен) ... ... ... есеп айырысу
ісі дамыды. Банктер біртіндеп өздері мен клиенттер, клиенттердің ... ... ... ... сауда мәмілелеріде делдал болды.
Есеп айырысуды қамтамасыз ету үшін ежелгі банктер банк ... ... ... олар ... ... ... болды.
Сөйтіп, кредит, ақша және есеп айырысу операциялары бір орталыққа
(банкке) шоғырландырыла бастады. Ақша шаруашылығы ... осы ... ... ірі ... ... ... бола ... ғаырдың 40-жылдарынан бастап Англияда банктер эмиссия
операцияларын орындауға кірісіп, XIX ... ... оған ... ... ... мәртебесі берілді. Оның банкноттары заңды түрдегі бірегей
төлем құралына ... 1846 жылы ... 33 ... ... ... банк ретінде Прусс банкі құрылды.
Рессейде банк ісі мемлекеттік тұрғыда дамыды, жеке эмиссиялық банктер
болған жоқ. XIX ғасырдың соңында ғана (1894 ж.) ... банк ... ... банк) пайда болды.
Банктің мәнін ашпастан, банк деп нені атайды ... ... ... ... ол ... ... түсінікке тоқталғанымыз дұрыс болады.
Мағлұматы аз адам ... ақша ... ... деп ... Ал ... әр алуан. Сондықтан да адамдардың банк туралы түсінігі де әр қилы.
Кейбіреулер оны мекеме деп, біреулер ұйым деп, ... ... ... т. с. с. деп ... ... ... ... ғылыми
және оқулық әдебиеттерде, мерзімді баспасөзде, тіпті заң, ... ... ... ... да кездестіруге болады. Алайда банк
мәніне терең үңіліп зерттеген ... атап ... ... ... ... жоғарыда келтірілген түсініктердің барлығы дерлік ақиқатқа сай
келмейді, банктің мәнін ашпайды, осы анықтамалардың ... да ... ... айғағы бар.[4]
Ол банк мәнін оқып – үйренуде төмендегідей ... ... Банк ... ... жасауды оның макродеңгейдегі қызметімен
байланыстырған жөн;
- Оның мәнін әр ... ... ... жоқ, ... ... ... ... қажет;
- Банк мәніөзге экономикалық институттардан банкті ерекшелендіріп
тұратын оның өзгешеліктерін, арнайы белгілерін ашуды талап ... Банк мәні оның ... ... ... ... банктің мәнін жекелеген клиентке қатысты алғандағы қайсібір
банктің қызметін қарастыра отырып ашу қиын. Банк ... ... ... ... ... ғана ... мүмкін, бірақ бұдан ол банк болып
кетпейді. Нақты ... банк ... ... 100-120 ... түрінің
барлығы бірдей қажет емес. Міне, сондықтан да банк мәнін талдаған кезде
жекелеген банктің операцияларын назарға ... ... Оның мәні бұл ... ... ... ол банктің тұтастай алғандағы нақты қызметінің
жиынтықты сипаттамасын білдіреді. Сол себепті экономикаға ... ... ... ... ... Бұл орайда банк белгілі бір
қызметтер жиынығы бар мекеме ... ... бір ... ... институт ретінде көрінеді.
Банк мәні банктердің ... ... яғни ... ... ... ... эмиссиялық екендігіне қарамастан
бірыңғай сипатта болады. Бұл банктер өз операцияларында, ... ... ... ... ... бұдан мәні өзгермейді. Мән
барлығына бірдей қатысты. Бұл ерекшеліктер банктердің тұтастылығының
әралуандығын ... ... ... ... мәні ... ... оны ... институттардан ерекшелендіріп тұратын ... ... ... етеді. Мәселе қазіргі банктердің толып жатқан қаржылық,
кеңес ... және ... ... ... ... ... оларды өз
клиенттеріне басқа экономикалық институттар да,оның ішінде ... ... да ... ... ... ... істі өзге институттар да
орыдайды.Бұл жағдайдан шығудың жолы – ... ... ... ... ... ... мен ... ерекшелеуге тырысу.
Банк ерекше мекеме ретіде материалдық өндіріс саласының өнімінен елеулі
түрде ерекшеленетін өнім өндіреді. Ол тек ... ... қана ... ... ... ... ерекше түрдегі тауар өндіреді. Қолма-қол ақша
шығару – бұл банк ... оны тек банк қана ... ... ... банктің негізгі өнімі зат, тұтыну бұйымдарын
шығару емес, кредит беру ... ... Оның ... ... бір ... кредит емес, ссуда пайызы түрінде пайда ... ... ... ... ... ресурстарды банк жинақтай отырып, іске
қосады және оларды қайта өндіру процесінде өнімді түрде ... ... және ... ... ... арнайы өнімімегн ерекшелене
отырып, мекеме мен ұйымға қарағанда кәсіпорынға бір табан ... ... бұл оның ... өндірістік сипатын көрсетеді.
Кредит ісі – банктің негізі, бұл оның ... ... ... болып
табылады. Оның үстіне ол шаруашылық жүргізуші субъектілер мен ... ... ... және ... ақша ... ... ... отыратын ірі кредит институты болып табылады.
Банктің мәні оның құрылымымен тығыз байланысты. Банк құрылымы деп ... ... ... ... көрінуге мүмкіндік беретін құрылымы
түсініледі. Бұл ... ... ... төрт ... ... ... ол өмір сүре де, дами да ... өнеркәсіптік және сауда капиталынан босаған ерекше капитал, қарыз
түрінде болатын және ылғи қозғалыс үстіндегі ... ... ... өзге ... мен ... ... оның негізгі
жұмысында өз өнімінің ... ... банк ... банк ісі мен банкті басқару саласында ... ... бар ... ... Банк ... ғимараттарын, байланыс және коммуникация құралдарын,
құрылыстарды, ішкі және сыртқы ақпаратты, өндірістік материалдардың
белгілі бір ... ... ... ... ... банк ... ... банк өзге қаржы
институттарынан төмендегі банк операцияларын ... ... өзі ... ... ... ерекшеленеді:
- жеке және заңды тұлғалардың бос ақша қаражатын салымдарға тарту;
- таратылған ақша қаражатын өз ... және өз ... ... ... ... ... ... қажеттерін
қанағаттандыру үшін орналастыру;
- жеке және заңды тұлғалардың банк есептерін ашу және жүргізу.
Сөйтіп, өзге ... ... ... ... ... ... ... және оларды экономикалық айналымға қосып, сондай-ақ
айналымнан алады.
Банктер ... ... жаңа ... ... айналымға
шығару займшыларға кредит беру арқылы, ал ... алу- ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Кәсіпорындар, ұйымдар мен мекемелер ... ... ... және ... ... ... қолма-қол ақшасыз жүзеге
асырылады.Қолма-қол ақшасыз есеп айырысу бойынша банк төлем ... ... яғни ол банк ... ... өз ... ... олардың басы бос ақша қаражаттарын өздеріндегі есептеріне аударады,
яғни олардың бұйрықтарын орындайды.
Банктің ерекшелігіне, оның негізі мен ... ... ... ... төлем айналымын қолма-қол ақшамен және қолма-қол ақшасыз
реттеуді жүзеге асыратын кәсіпорын немесе ... ... ... ... ... ... функциясы - ақшаның кредиторлардан
займшыға және сатармандардан ... ... ... ... болу.
«Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» ҚР
Заңына сәйкес «Банк осы ... ... банк ... ... ... ұйым ... табылатын заңды тұлға».
Банктің ресми мәртебесі заңды тұлғаның әділет ... ... және ҚР ... ... банк операцияларын жүргізуге
беретін лицензиясының болуы арқылы анықталады.
Банктің ресми мәртебесін иеленбеген ... ... ... ... ... немесе өзін банк қызметімен айналысады деп сипаттауға қақысы жоқ.
Қазақстанда комерциялық банктер құру және олардың жұмыс ... ... ... және банк ... ... ҚР ... ... Заңға сәйкес:
- банк өз қызметі арқылы пайда ... ... ... ... болып
табылкады;
- банк лицензияға сәкес банк операцияларын жүргізу үшін құрылған кредиттік
ұйым болып табылады.;
- заңда банк елдің банк жүйесінің екіншісі сатысы ... ... ... ... ... банк ... ... Бұл мыналарды
білдіреді:
- ол тұтастың бұлжымас бөлігі болуға, ойынның ... ... ... ... мүмкіндік беретін туабітті қасиеттерге ие болуға тиіс;
- қоғамның бірыңғай заңдары, заңдық ... ... ... ... өзін–өзі реттеуге қабілетті болуға, банк жүйесінің өзге элементтерімен
(банктік емес институттармен ) өзара әрекет етуге тиіс.[5]
Банк теориясының маңызды оның ... ... ... де ... ... ... ... барысында пайдаланылған әдістемелік амалдың
көмегі ... ... ... ... ... өзге экономикалық
институттармен салыстырғанда тек қана банкке тән қасиет.
Банк ісі жөніндегі әдебиеттерде, ... ... ... ... туралы біржақты пікір жоқ, біреулері екі немесе үш, ... төрт ... ... Біздің пікірімізше, РФ Үкіметі жанындағы
Мәскеу Қаржы Академиясының ұжымы үш функцияны дұрыс ... ... ... мәні ерекше қаржы институты ретінде көрініс тапқан.[4]
Бірінші функция – ақша қаражатын ... ... ... ... сақтау үшін құндылықтарды қабылдау ежелгі банк ... ... ... ... ... үшін ... процесі тек банкке
ғана тән емес. Алайда ... ... бос ... ... ... бар:
- бөтен адамдардың жинақталған уақытша бос ақша қаражаты өзінің ... ... ... ... бөлу ... пайдаланылады;
- жинақталатын және қайта бөлінетін қаражатқа иелік алғашқы кредиторда
(банк клиентінде) қалады;
- қаржының ... ... ... ... ... ғана ... ... негізгі түріне айналады.
Екінші функция – ақша айналымын реттеу функциясы. Банк кредитор ... ... мен ... ... делдал болып табылады.Контрагенттер
арасындағы есеп айырысулардың үлкен көлемі ... ... ... ... ақша ... мен ... айналымға түседі.Ақша айналымын
реттеу төлем құралдарын эмиссиялау мен халықты ... ... ... ...... ... Бұл ... банктің төлемдердегі, есеп
айырысу операцияларындағы делдалдығын ғана қаорастырмау керек. Бұған
тереңірек үңілген жөн. ... ... ... бір салаларынан келесі
салаларына ақша ... мен ... ... ... ... ... операциялар жүргізу жолымен банктер капиталдың қозғалысын жүзеге
асырады, оларды өзге ... мен ... ... ... ... ... ... мөлшері бойынша да, мерзімі мен бөлінетін ... да ... ... ... ... ... ... айнала
отырып, банктер шаруашылықтың қажеттеріне сәйкес капиталдың мөлшерін,
мерзімі мен бағыттарын өзгерте (ауыстыра) алады. ... ... ... ... өндіріс субъектілерінің неғұрлым кең өзара байланысын және
тәуекелдің кемуін қамтамасыз ететін ресурстарды ... ... ... Банк ... мен ... ... ... жүйесінің негізгі буыны, нарықтық экономиканың маңызды
құрамдас бөлігі болып ... ... және ... операцияларының негізгі
бөлігін шоғырландырады.
Кез келген жүйе барлық қажетті элементтерді қажетті пропорцияда жинақтауы
қажет. Бұл жерде олар ... ... әсер ... ... және бір
жүйе өзге, неғұрлым кең жүйенің ішіне кіреді.[6]
Осыдан келіп, бұл принциптер мен ... банк ... ... ... ... Мәселен, кез келген елдің банк ... банк ... ... ... ... түрлі типтегі банктер, банктік емес
мекемелер, банктік құрылымдар, банк бірлестіктері және ... ... ... банк ... ... ...... кредит жүйесіне
кіреді. Мұның өзі ... ... мен ... ... ... процесімен тығыз бірлікте қарастырудың қажет ... ... ... ... ... мен банк ... ... және басқа да жүйелермен тығыз бірлесе отырып, экономикалық өмірді
реттеу мен басқарудың ... ... ... ... ... банк жүйесін
өзге жүйелерден айырықшалайтын белгілер ... атап ... банк ... элементтері Орталық банк
бастаған белгілі бір бірлікке бағына отырып, өзара ... ... ... ... ... ... оның ... элементтері және олар арасындағы өзара
әрекеттер арқылы айқындалған ... ... ие. Онда ... ... ... ... міндеттерді, тәртіптерді орындайтын тетік ... ... ... өзара алмасуға қабілетті. Оны ... ... ... Бұл оның ... ... ... ... алмастыра аларлықтай болып ... ... ... депозиттік операцияларын коммерциялық банктер орындай алады,
ауылдық жерлерде оларды ... ... ... ... Бір ... ... банк ... орнында қалады.
4.Банк жүйесі динамикалық жүйе және ұдайы, қозғалыс үстінде болып, ... Ол жаңа ... жаңа ... ... ... және қаржы институттарының жаңа түрлері пайда болуда.
5.Банк жүйесі «жабық» жүйе ретінде көрінеді. Оның өз тәртіптері, ережелері,
нұсқаулықтары мен ережелері ... ... тек осы ... ... банк
құпиясы деген бар. Бірақ оны толық ... ... деп ... ... ол сыртқы ортамен, өзге жүйелермен өзара байланысқа түседі.
6.Банк жүйесі өзін-өзі реттейтін, «өзін-өзі ... ... ... алғанда жүйе өзінің іс-әрекет саясатын құбылмалы экономикалық,
әлеуметтік, ... ... ... ... ... ... ... саясат басқа болады, ал экономика тұрақты дамыған
кезеңде өзге іс-қимыл саясаты қолданылады.
7.Банк жүйесі басқарылатын жүйе болып ... Ол ... банк ... ... ... және ... ... немесе өкілетті органдарға
бағынады.
Бұл белгілердің барлығы Қазақстанның банк жүйесіне де тән. «Қазақстан
Республикасындағы ... және банк ... ... ҚР Заңында (3 бап)
былай деп жазылған:
- ... ... екі ... банк ... ... Ұлттық банк мемлекеттің орталық банкі болып табылады және банк
жүйесінің жоғары ... ... ... ... ... заңнамалық актісінде белгіленген айырықша
құқықтық мәртебеге ие Қазақстан Даму ... өзге ... ... банк ... ... ... ... құрайды;
- Шет елдік қатысуы бар банк – екінші деңгейдегі банк, оның акцияларының
үштен бірінен астамы:
а) ҚР резиденті ... ҚР ... ... ... ... ... (сенімді өкілдер)
болып табылатын заңды тұлғалар – ҚР резиденттерінің иелігінде,
меншігінде және ... ... ... ... банк – ... шарт ... құрылып, жұмыс
істейтін банк.
Банк жүйесіне сондай-ақ банк операцияларының жекелеген ... ... емес ... банк ... ... және ... өмір сүруін қамтамасыз ететін кейбір қосымша мекемелер
кіреді.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» ҚР ... ... ... ... және оның ... органдары банк жүйесінің жоғары деңгейін
білдіреді және елдің эмиссиялық, ... есеп ... ... ... ... ... ... норма шаруашылық, бақылаушылық
құқыққа ие соңғы инстанциядағы кредитор рөлін атқарады, ақша-кредит, валюта
саясатын белгілейді. Оның ... ... ... пайда табу емес, ақша-
кредит саясатын өмірге енгізу, ... ... ... ... жасау.[7]
Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, Орталық банкке ... ... ... банк ... екі деңгейінің тиімді жұмысын қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді.
Ұлттық банк мемлекеттік биліктің атқарушы органдарынан экономикалық ... ... ие. Оның ... ... ... ... қырларында көрінеді. Ұлттық банктің ұйымдастырушылық тәуелсіздігі
оның мемлекеттік бюджеттен жарғылық капиталмен, мүлікпен қамтамасыз етілген
және ... ... ету, ... мен ... ... ... ... мемлекеттік орган болуынан ... ... ... ... оның ... ... ал ... оның
міндеттемелеріне жауап бермеуінен көрініс табады.
ҚР Ұлттық банкінің саяси тәуелсіздігінің ... ... ... банк ... ... ... ... байланыстардың жоқтығын, кадр мәселесіндегі
тәуелсіздігін атауға болады. Заң ... ол тек ҚР ... ... ғана есеп ... Оның қызметіне республикалық және жергілікті
атқарушы органдар араласа алмайды.
Өз құзыретінің мәселелері бойынша ҚР Ұлттық банкі ... ... ... және ... аумақтық органдарына, жергілікті билікке,
сондай-ақ заңды және жеке тұлғаларға міндетті нормативтік актілер шығарады.
ҚР Ұлттық банкі екінші ... ... ... (Қазақстан Даму
банкісінен басқаларға) олардың қызметін реттейтін бірыңғай нормативтер ... ... ... ... ... ... әмбебеп және
мамандандырылған болып бөлінеді. Әмбебап ... ... ... ... ... кредит беру, депозиттік, валюталық және ... ... ... ... жеке және ... ... ... есеп айырысуларды, басқа дәстүрлі және қазіргі заманғы
операцияларды жүргізу. ... ... ... ... ... әмбебеп болып әртараптандыру арқылы тәуекелді кемітіп, клиенттерге
кешенді қызмет ... ... ... ... ... ... ... сұраныстарына жауап беріп, банк жүйесінің дамуына
қолайлы жағдайлар туғызады.
Мамандандырылған банктер өз ... бір ... ... банк
операциялары арқылы бір немесе бірнеше салаға қызмет көрсетумен шектейді.
Оларға ... ... ... ... инвестициялық банктерді,
мемлекеттік банктерді, Қазақстан Даму банкін және Қазақстан Тұрғын ... ... ... жатқызуға болады.
Меншік түрі бойынша банктерді мемлекеттік (Қазақстанда олар ... ... (33) және шет ... ... ... ... (6)
деп бөлуге болады.
Қызмет ауқымы бойынша банктер ірі, орташа және шағын ... ... ... ірі банктер санатына шартты түрде 3 ... ... және ... ... ... оларды
халықаралық стандарт бойынша ірі банктерге жатқызуға болмайды. Олардың
жарғылық қоры 1 ... АҚШ ... ... банктерге 5-6 банк жатады (АТФбанк, Центркредитбанк, Нұрбанк,
Альянсбанк, Евразиябанкі), қалғандары ұсақ банктер.
Халықаралық банк тәжірибесі тарихы банк ... ... ... ... ... ... банк ... нарықтық банк жүйесі;
- өтпелі кезең жүйесі.[8]
Орталықтандырылған бөлуші банк ... ... ... және ... ... ... КСРО –да ол бір деңгейлі болды және оның ... ... ... тұрды, ал банктік емес мекемелер болмады деуге
болады. Мемлекеттік банк ... ... ... және ... ... Онда ... кредит ресурстары орталықтандырылып, бөлініп отыратын.
Бұған қарама-қарсы нарықтық банк жүйесі мемлекеттің банктерге қатысты
монополиясының болмауымен сипатталады. Нарықтық шаруашылықта басқару ... ... ... шоғыры жұмыс істейді. Олардың
арасында эмиссиялық және кредиттік ... ... ... ... міндеттмелеріне жауап бермейді, сондай-ақ мемлекет те
коммерциялық банктердің міндеттемелеріне ... ... ... банк ... ... Европа мен пост кеңестік
мемлекеттердің, соның ішінде Қазақстанның ... ... банк ... Оны ... жүйе деп ... ... Дегенмен оның бойында
алдыңғы банк жүйесінің «туабітті меңдері» әлі де жойылған жоқ, ол ... даму ... Бұл ... дамып келе жатқан банк жүйесіне,
өнеркәсіптік тұрғыда дамыған елдердің банк ... ... ... ... банк ... ... және заңнамалық базасы ылғи да
өзгеріп отырады, банктер саны, жалпы банк ... ... ... ... ... Қазақстанда, сондай-ақ Ресейде де банк заңдары
соңғы 10-15 жылда ең кемі 2 рет ... ... ... ... ... ... ... отырады банктер саны он және одан да көп ... жаңа ... ... емес ... ... ... болып, бірде
банкротқа ұшырап, бір-біріне қосылып жатады немесе банктік емес мекемелерге
айналады. Бір сөзбен айтқанда өтпелі кезеңнің банк ... әлі ... даму ... жүйесінің дамуы елдегі экономикалық қатынастардың дамуына және
саяси жағдайға тәуелді болады. Банк қызметі қандай ... ... банк ісін ... екі типі ... банк ісі, ... мен банктік емес мекемелердің
операциялары арасында қатаң шекара болады, соңғыларға заңдар ... мен ... ... ... ... ... түрлеріне дерлік ... ... ... ... ... ... ... банк
ісі.[9]
Батыс және Орталық Европа елдерінде, АҚШ-та, Жапонияда және басқа
өнеркәсіптік тұрғыда дамыған ... ... ... ... ... бұл ... институттарының арасындағы шекараның жойылуынан
көрініс табуда. Функционалдық ... ... ... ... өз клиенттеріне қызметтің 200-ден астам ... ... ... кредит мекемелеріне айналдыруда.
Осы орайда өз қызметін әртараптандыру және клиенттерге неғұрлым жоғары
қызмет көрсету деңгейіне ... ... ... ... ... ... қолдану арқылы инвестиция тарту, ауқымды қаржы мүмкіндігіне
ие болу және сенімділікке жету үшін банктер ... ... ... ... ... мемлекеттерге тән. Мәселен, ХХ ғасырдың
90-жылдарының ортасында 15 коммерциялық банк сомасы 2,5 трлн. ... ... ... ... 15,5 ... доллар пайда тапты. 2000
жылға таман актив сомасы 5 трлн. ... және ... ... 17 ... ... ... 9500 коммерциялық банк қалды.
1.3 Бактің филиалдары мен өкілдіктерінің ... ... банк ... ... ... ... ... жатыр.
Қазақстан банк жүйесінің ... ... ... ... мен ... ... ... Патшалық Ресейдің банк жүйесіне мыналар ... ... ... ... ... ... ... қалалық
банктер, ипотекалық кредит банктері және басқа кередит ... ... ... (өз ... 1860 жылы ... ... кредит
жүйесінің Орталық банкі болды. Оған ... ... ... ... ... берілді. Ресейдің Мемлекеттік банкі 1914 жылы барлық
акционерлік коммерциялық банктердің салымдары мен ... ... ... ... ... 1/3-ке ... ... тартқан
еді. Өзге елдердің эмиссиялық банктерінен бір өзгешелігі, Ресейдің
Мемлекеттік ... ... ғана ... ... ... ... да несиеледі. 1914 жылға таман оның 10 кеңсесі, 124 бөлімшесі
және мемлекеттік қазынашылықтың 791 тіркеме кассасы ... ... ... (743 филиалы бар 47 банк) ссуда
капиталы нарығында басым жағдайға ие болып, 1914 жылға ... ... ... ... және ұсақ ... ... көрсету үшін шағын кредит мекемелері
жұмыс істеді: өзара кредит қоғамдары (11081), ... ... ... ... ... ... ... дворяндық жер банкі, мемлекеттік
жер банкі, 10 ... жер ... 36 ... ... ... ... кредиттің өзге де банктерінен тұрды.
Өзге кредит мекемелері ... ... ... ... қызмет
көрсететін кредит коорперациясы неғұрлым кең тарады. Ол ссуда-жинақ
кассаларынан және кредиттік ... ... ... ... төңкерісінен кейін банк ісін ұйымдастырудың мемлекеттік
монополия принципі жүзеге асырылды. Елде Мемлекеттік банк құрылып, ... ... және ... ... ... ... ... салалық және аумақтық банктер пайда болды. Мемлекеттік
еңбек жинақ кассалары банк жүйесі буындарының біріне ... ... бір ... ... ... ... жылдары кооперативтік және
жекеменшік, мемлекеттік-капиталистік, соның ішінде шет елдік ... ... емес ... мекемелер де құрылды. 1922 жылы
деревняны және несие-жинақ серіктестіктері мен ... ... 1924 жылы ауыл ... ... ... қарыз беру және есеп айырысуда делдалдық ... ... ... ... рұқсат етілді. 1926 жылғы 1 сәуірде КСРО –да ... ... ... 2426 ... және ... серіктестігі,
кредиттік функциялары бар 12424 ауыл шаруашылығы серіктестігі болды.
1922 жылдан бастап жекеменшік сауданы, өнеркәсіпті кредиттеу үшін ... беру ... ... шет ... ... қатысуымен
мемлекеттік-капиталистік акционерлік Оңтүстік-Шығыс банкі және Ресей
коммерциялық банкі құрылды.
Экономиканың ... ... ... орай ... ... кредиттік органдар өзінің маңыздылығын жоғалтып, өмір ... Ауыл ... ... ... ... ... ... Оның 1931 жылы жойылып, жекеменшік сектордың сауда және өнеркәсіп
саласынан ығыстырылуы өзара кредиттеу ... ... ... ... органдардың функциялары мемлекеттік салалық банктерге: 1922-1925
жылдары құрылған Промбанкке, ... ... ... ... басқаларға берілді.
1930-1932 жылдары КСРО-да жүргізілген кредиттік реформаның нәтижесінде
жаңа принциптер негізінде салалық ... ... ... ... және кредиттеу үшін 4 арнайы банк құрылды:
Өнеркәсіп пен электр шаруашылығын ұзақ мерзімге кредиттеу банкінен қайта
құрылған ... және ... ... күрделі құрылысын
қаржыландыру банкі (Промбанк) бөлініп шықты. Ол 1959 жылы КСРО Промбанкі
болып қайта ... ... ... серіктестіктер мен республикалық ауыл шаруашылығы
банктерінің орнына ... ... жер ... ... банкі
(КСРО Ауылшарбанкі) 1959 жылы таратылып, оның ... КСРО ... мен ... ... ... ... ... банктің негізінде Кооперацияның күрделі
құрылысын қаржыландыру банкі (Всебанк) құрылды. 1936 жылы ... ... ... мен ... жаңадан құрылған КСРО Торгбанкіне берілді. Ол
өз кезегінде 1959 жылы таратылды.
Коммуналдық және тұрғын үй құрылысын қаржыландыру банкі (Цекомбанк) 1959
жылы ... оның ... КСРО ... мен ... ... ... ... барлығы да салаларды қаржыландырумен және ұзақ
мерзімді кредиттеумен айналысты. Ал КСРО Госбанкінде халық ... ... ... мерзімге кредиттеу шоғырландырылды. Бүкіл кредиттік
жүйенің орталық және жетекші буыны ретінде КСРО Госбанкінің рөлі өсе түсті.
Барлық ... мен ... есеп ... және ... ... ... тоғысты.
Барлық одақтас республикаларда, соның ішінде Қазастанда да барлық
банктердің ... ... ... Бұл ... банк ... принципі, банк мекемелерінің банктердің жоғары ... ... да ... ... тәртіптерді белгілеуге жол бермеу
принципі сақталды.
Сондай-ақ ақша айналымын бір ... ... ... ... ... әрбір кәспорын, ұйым немесе мекеме бір банкте есеп
айырысып, ... ... ие бола ... Осы ... олар өз ... кредит пен қолма-қол ақша алды, сол арқылы барлық қолма-қол ақшасыз
есеп айырысуларын жүргізді.
КСРО-да банк реформасы 1987-1988 жылдары жүргізілді. Мұның ... ... мен ... ... негізінде Промстройбанк,
Агропромбанк және Жилсоцбанк құрылды. КСРО Госбанкі құрамында болған жинақ
кассалары негізінде ... ... ... ал ... ... ... КСРО Госбанкі кәсіпорындар мен ұйымдарға касса және
кредит-есеп айырысу қызметтерін көрсетуді доғарды. Ол ... ... ... жарияланды.
КСРО Промстройбанкіне кредит саясатын жүргізу, күрделі ... ... ... ... ... ... көлік пен
байланыста, КСРОГосснабы (Мемлекеттік қамтаамсыз ету мекемесі) ... ... ... Банк осы ... ... мен
бірлестіктердің есеп айырысу, қарыз және ... ... ... ... ... КСРО Агропромбанкі де ... ... ... ... ... Әлеуметтік саламен, сауда
кәсіпорындары және ұйымдармен КСРО ... ... КСРО ... ... ... КСРО Внешэкономбанкі экспорт-импорт
операцияларыбойынша есеп ... ... мен ... қамтамасыз
етті.
Мамандандырылған банктер құрылымы әкімшілік-аумақтық принцип бойынша
түзілді. Одақтас республикаларда республикалық банктер, ... ... ... ... ... қала ... өз мекемелері болды. Олар әуелгіде мынадай ... ... ... ... осы ... ... болатын мамандандырылған
банктердің бірінің бір мекемесі болды. КСРО Сбербанкінің ... ... ... бен совхозда орналасқандықтан, бұл ережеден тыс болды.
Мамандандырылған банктердің ... ... ... буыны
мамандануына қарамастан аталған ауданның барлық ... ... Шын ... ... ... басқару деңгейінде ғана
көрінде, ал төменгі буындар әмбебеп кредит ... ... ... ... ... яғни барлық саладағы кәсіпорындарға қызмет
көрсетуге тура келді.
Олардың банктер саны бойынша 4 ... ... ... ... ... ... ... клиенттерініңәмбебаптығымен
қайшылыққа келді, мұның өзі ең ... ... ... ... ... проблемаларды туғызды. Бұл жайт қаржыны ... есеп ... ... ... банктен банкке бақылаусыз құюда
шиеленіске түсті. Әрбір банкке өз ресурстары ауқымында жұмыс ... ... ... ашылған корреспонденттік есептер бойынша банкаралық есеп
айырысуға көшу ... ... ... ... ... ... ... банктер
ретінде жұмыс істеді және әрбір банк белгілі бір ... ... ауыл ... ... ... ... ие болды. Бұл банктер
тапсырмаға ... өз ... осы ... ... мен ... қарамастан оларды аса төмен ... ... ... ... активтерінде шығынды ... ... ... ... ... ... ... алғанда банктерді мамандандыру идеясы банк жүйесінің жұмысын
былықтырып жіберді. Ол ... ... жоқ, ... ... ... ... оның ... тіпті ебедейсіз болып, толыр
жатқан буын-түйіндерімен сипатталды. Шығыны көп, ... аз ... ... ... ... ... ... аппараты өсе түсті. КСРО
Госбанкінің рөлі елеулі түрде төмендеді. Ол мамандандырылған ... ... ... ете ... жағдайда банк реформасын жүргізу, батыстық үлгілерге ... ... екі ... ... ... ... асыру бірден-бір дұрыс жол
болатын.
Банк құрылымын қайта құру Госбанктің банк ісін ... ... ... 1988 ... ... КСРО Госбанкі Орталық, коммерциялық және
инвестициялық банктердің ... ... ... ... кредит
мекемесі болды. КСРО Стройбанкінің Қазақ Республикалық кеңсесі қалада,
өнеркәсіпте, ... және ... ... да салаларында
инвестицияларға қызмет ... ... ... ... істеген КСРО
Внешторгбанкі валюталық және валютамен ... ... ... ... ішінде Қазақстанның банк жүйесінде 70 жыл ... мен ... ... ... ету ... пен ұсақ жөн ... соедай-ақ шаруашылық органдарды
қақпақылға салушылық басым болды.
Ақша-кредит қатынастарының қалыптасқан тәжірибесі туындап келе ... ... ... ... эксперимент барысында қаржы ... ... ... ... мен ... ... түрде жойылды. Утопиялық
идеологиялық тұжырымдамалардың негізінде бүкіл кредит жүйесін астына басқан
және бәсекелестік элементтерін, ... пен ... ... толықтай
жойған КСПО Госбанкі түріндегі кеспірсіз монобанк пирамидасы құрылды.
1990 жылғы ... ... ... ... ... ... талаптарына жауап беретін өзіндік банк жүйесін құруға кірісті.
1991 жылдың қаңтарында-ақ елде банк ... және екі ... ... құрудың бастамасы болған «Қазақ КСР-індегі банктер және банк
қызметі ... Заң ... ... ... банк ... ... банкі болып қайта құрылып, облыстық басқармаларымен
және бөлімшелерімен бірінші деңгейді құрады. Республикалық Промстройбанк ... ... ... ...... акционерлік-коммерциялық Агроөнеркәсіп банкі, Внешторгбанк
– Әлембанк акционерлік-коммерциялық банкі, Республиткалық Сбербанк ... ... ... ... ... ... ... құрады. 1993 жылы бұл банктер ... ... ал ... ... ... ... банкі болып
аталды.
1989 жылдан бастап алғашқы ... ... ... банктер пайда бола бастады. Осы жылы Интеринвестбанк, КРАМДСбанк
және басқа да коммерциялық банктер құрылды. ... ... саны ... 1993 ... ... ҚР Банктер ассоциациясы құрылды. Сөйтіп, 1988 бен
1991 жылдар аралығындағы ... ... банк ... ... сатысы болды.
1992 жылдан 1993 жылдың соңына дейінгі кезең ақша реформасы мен ... ... ... ... ... ... ... Орталық банк
функцияларын атқаруға біртіндеп көшуі, коммерциялық банктердің экстенсивті
түрде қалыптастырылып, дамуы оның негізгі белгілері болып ... ... ... енгізу банктердің пайда болуына қуатты түрткі
болды: нақ сол ... ... банк ... ... ... және ... ... бастау алды. Ұлттық валютаның енгізілуі Ұлттық
банктен ұлттық валютаның тұрақтылығы мен беріктігін сақтау ... ... ... ... етті. Ұлттық банктің тәжірибесінің аздығына және
Үкіметпен бірлескен ... ... ... байланысты тұрақты ұлттық
валюта идеясы 1994 жылдың орта тұсына дейін қиял күйінде қалды. Сол кезеңде
тікелей қарыз алу ... ... ... ... ... еріксіз
сақталды. Ұлттық банк пен Үкімет алдында тұрған ... ... ... ... ... ... банктердің меншікті капиталының өтімділігін
арттыру мақсатымен екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... Жарғылық қорды ақшалай емес
құралдармен өтеуге шектеу қойылып, коммерциялық банктердің Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жаңа тәртібі
алынды және Ұлттық банкте орналастырылған резервтер үшін ақы ... ... ... болып табылатын резервтеудің балама тәртібін
жүзеге асыру жөнінде банктерге ... ... Ақы ... ... 25 ... сай етіп ... жылғы 1 қаңтарда банктердің саны 237-ге жетті, олардың 25-інің бас
валюта лицензиясы болды және жарғылық қор ... ... ең ... ... жатты. Жалпы санаттағы банктер ішінде 8 ... ... қоры 5 млн. ... және ... ... жылы ... банк заңнамасының негізі болған екі заң
қабылданды. Олар 1995 ... 30 ... ... «ҚР Ұлттық банкі
туралы» №2155 Заң және 1995 жылғы 31 тамыздағы «Қазақстан Республикасындағы
банктер және банк ... ... №2444 Заң. ... ... Қазақстан Ұлттық
банкінің елдің Орталық банкі және банк жүйесінің бірінші деңгейі ретіндегі
мәртебесі, ... ... ... ... міндеттері,
функциялары мен өкілеттіктері нақты ... ... да ... банк ... банк жүйесі, банк операциялары
ұғымдары, қызметтің құқықтық негіздері, құру, қайта ... ... ... ... ... және ... тәртібі, екінші деңгейдегі банктердің
есебі мен есептілігі айқын көрсетілді.
Осы заңдар қабылданғаннан ... ... банк ... ... басты мақсатты болып табылған банк ... ... ... ... ... ... ... банктің
жарғылық капиталға қоятын талаптарын қатайту және банктер арасындағы
бәсекені ... ... қол ... ... ... қызметін сапалық
жағынан жақсарту және әлемдік стандарттарға жақындайтын банктер тобын (10-
15 банк) құру ... ... ... ... ... банк төмендегі классикалық ақша-кредит құралдарын пайдаланды:
- қайта қаржыландыру кредиттерінің көлемін ... ... ... ... деңгейін реттеу;
- міндетті резервтер тетігін пайдалану;
- мемлекеттік бағалы қағаздармен операциялар жүргізу;
- Ұлттық банктің валюта нарығындағы интервенциялары.
1933-1995 жылдардағы кезең ішінде банк ... ... ... ... байқалып, 1995 жылдың сооңында Ұлттық банктің ... ... ... лицензиялары бар 130 екінші деңгейдегі банк
(1306 филиалы бар) ... ... саны 1995 ... 1 ... ... 1994 ... 1 қаңтармен салыстырғанда үштің біріне
кеміді. Республикада ... ... ... жағдайларының
нашарлауы банк қызметінің көрсеткіштерінен көрініс тапты (қайтарылмаған
кредиттердің өсуі), сөйтіп банктер жұмыс істеп ... ... ... ... ... Олардың жарғылық капиталының мөлшері 20 мың теңгеден
әрі ... ... ... 6,8 ... ... құрады. Мұның өзі 1995 жылғы
қаңтармен салыстырғанда 1,4 есе артық болды.
1995 жылдың соңында 62 банк ... ... ... ... ... 6-ақ банк ... Кей жағдайларда бұл процесс итура 2 жылға
созылды. Мұндай проблемалар Ресейде де орын алды, ... 1995 жылы 315 ... тиіс ... ... ... 6 банк ... Қазіргі кезде
банктерді тарату тетігі анағұрлым пысықталған және соншалық ұзақ ... ... 1998 ... 1 ... 77 банк қалды.
Мемлекеттік реттеу органы ретінде Ұлттық банк секторында жүріп ... ... ... беру үшін ... ... ... банктердің
қосылуы сияқты кейбір процестер бей-берекет жүрмейтін болды, бұған оң ... ... ... ... банктер бойынша консервация тәртібі
енгізілуі мүмкін болды. Алайда шамалы ... ... ... ол банкротқа
ұшырады да, 2004 жылы оның негізінде «Наурызбанк» АҚ құрылды. Алайда ол ... ... ... тайқып кете алмай, нашар кредит саясаты мен
менеджментінің салдарынан 2005 жылы сот шешімімен ... деп ... ... ... ... ... банк ... деңгейдегі банктердің қызметіне
араласудың келесі бір ... ... Аса ірі ... аз ... ... ... ... болды. Ұлттық банк сондай-ақ
банктерді қосу тетігін қолданды. ... 1996 жылы ... және Әлем ... ... 1997 жылы ... мен ... қосылды.
Банк нарығындағы ахуалды өзгертудің келесі бір әдісі ... ... ... ... қаржы жағдайы мүшкіл қазақстандық банктерді
олардың сатып алуына жағдай жасау болып табылады.
Банк жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ... ... қоры ... ... ... ... ... банктер оған
мүше болып табылады.[10]
Қадағалау жөніндегі Базель комитетінің ... ... ... есеп ... және қаржылық есептіліктің халықаралық
стандарттарына ... банк ... ... міндеттерінің, оның
нәтижелерінің бірі болды.
Банк реформасы ауқымында банктердің бухгалтерллік есептің халықаралық
стандарттарына көшуі жөніндегі Орта ... ... ... ... басталған Қазақстан Республикасының банктерінде және өзге де кредит
мекемелеріндегі бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... ... ететін банк жүйесінің бухгалтерлік есебін
реформалау аяқталды деуге болады.[11]
Бағдарлама жұмыс істеген ... ... ... ... және екінші
деңгейдегі банктердің жаңа есеп жоспарлары толық енгізілді. Оларды ... ... мен ... ... ... және ... ... үшін
маңызды мәні бар жаңа ақпарат қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатын, нормативтік
ережелердің орындалуын талдау, жоспарлау және оған бақылау жасау, қаржылық
құралдарды ... ... ... ... ... үшін ... ... тиісті нормативтік базаны жасау, қызметкерлерді даярлау және
қайта даярлаумен жүргізіледі.
Мұнымен қатар ... ... ... жүргізілетін бухгалтерлік
есептің жаңа жүйесіне негізделген банк қызметінің ішкі және сыртқы ... ... ... ... база жасалды.
Орта мерзімді бағдарламада, сондай-ақ халықаралық тәжірибеде қабылданған
және статистикалық көрсеткіштердің салыстырмалылығын ... ... ... ... ... жаңа ... сәйкес
статистикалық есептіліктің жаңа формаларын жасап, енгізу көзделген болатын.
1998 жылы ҚР Ұлттық банкі «Екінші деңгейдегі ... ... көшу ... ... ... ... оған ... екінші
деңгейдегі 30 банк бірінші топқа ... және ... ... 2000 ... ... ... тиіс ... Қалған 17 банк не
кредиттік серіктестіктерге айналмақ, болмаса ірі банктерге сіңіп кетпек.
Аталған қаулы банк ... ... ... орындалды. Қазіргі
таңда 34 банк қалды. Олардың барлығы халықаралық стандарттарға көшті ... ... есеп пен ... ... ... ... жүргізіледі. Екінші деңгейдегі банктерде бухгалтерлік есепті
автоматтандыруды жетілдіру жөніндегі жұмыс жалғасын ... ... ... ... ... 7 банк ... ... бойынша бухгалтерлік
есептің халықаралық стандарттарына көшті, 2005 жылы 10 банк ... 2003 ... 3 ... №119 ... ... банктердің
халықаралық қаржы есептілігіне көшуі жөніндегі Ережелерге сәйкес 2003
жылдың 1 ... ... ... ... ... ... жүргізілмек. Бұл үшін 2004 жылы ... банк ... ... ... ... ... Ұлттық банктің лицензиясы негізінде жүргізілетін қолма-қол шетел
валютасымен орындалатын ... ... ... ... ... актілер жасалды;
- Қаржылық есептіліктің ... ... ... қолдану,
банктердің клиенттерге берген қарыздары мен клиенттерден алған
салымдар бойынша ... ... ... ... ... ... табысын қаржылық есептілікте көрсету, жарғылық
капиталға қатысты операциялардың бухгалтерлік есебін жүргізу жөнінде
нұсқаулық ... ... ... ... барлық банктері, соның ішінде Ұлттық банк
қаржы есептілігінің ... ... ... ... есеп
жүргізіп, қаржы есептілігін түзуде.
Банк реформасы банк қадағалауы жүйесін және банк қызметін ... ... ... ҚР ... Жарлығымен (2003) Ұлттық банктен ҚР Қаржы
нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігі бөлініп, Ұлттық
банк банк қызметін реттеу мен ... ... ... ... банк ... ... ... қоятын талаптары Банктерді қадағалау
жөніндегі Базель ... ... ... ... ... тұрғыда танылған стандарттарды қолдану банктердің
капиталдануының және ... ... ... ... ... Мұның
өзі екінші деңгейдегі банктер жөнінде ... ... ... ... ... банк пен Агенттік басшылығы тарапынан
неғұрлым негізделген шешімдер қабылдауға жәрдемдеседі.
Банктерді құру мен лицензиялау ... ... банк пен ... ... ... тек ... ... тұрақты, бәсекеге қабілетті
кредит-қаржы мекемелерінің ғана шығуына ... ... ... ... ... ... ... банк мен
Агентттікке қайта капиталдандыру жөнінде ... мен ... ... ... ... ұдайы есеп беріп тұрады. Капиталдың
тиісті деңгейіне жетпеген ... ... ... ... емес ... ... жатады.
2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап бірінші кредиттік бюро жұмыс істей
бастады, ал 7 ірі банк және ... ... оның ... ... бюро ... кредиттеу құнын кемітуге және қарызшылар үшін
тәуекел деңгейін түсіруге көмектеседі. ... ... ... ... үшін ... ... бюросы туралы» ҚР
Заңы 2004 жылғы шілдеде ... онда ... ... құру ... ... ... ... және ұйымдастырушылық негіздері
айқындалды.
Банк реформасының жүруі, оның тенденциялары, еліміздің банк жүйесіндегі
ахуалын өзгертті. Тек сандық қана емес, ... ... де ... ... ... ... депозиттік базалары мен
кірістері бірнеше ондаған есе ... ... ... ... Қазақстанның банк жүйесі ТМД елдері ішінде алдыңғы қатарға
шығып, көш бастады.
Банк жүйесі ... ... аса ... және ... бірі ... ... ... және тауар-ақша
қатынастарының дамуы ... ... ... өрбіп, тығыз астасып ... ... ... даму тарихи тұрғыда қатар өрбіп, тығыз астасып
жатты. Банктер ... ... ... ... деңгейлерінің тыныс-
тіршілігімен тікелей әрі күнделікті байлануста ... ... ... ... экономикалық мүдделерінің қанағаттандырылуы осы
банктер арқылы жүзеге ... Бұл ... ... ... ... шаруашылық органдарының капиталдарын, халықтың жиған-тергендерін
және шаруашылық қызмет процесінде туындайтын басы бос ақша ... ... ... ... үшін қарыз алушыларға береді, ақшамен
есеп айырысуды ... ... үшін өзге де ... ... сөйтіп
өндірістің тиімділігіне және қоғамдық ... ... ... ... Соңғы кездері АҚШ және Батыс ... ... мен ... ... ... келе жатқан қаржы делдалдығы теориясы бактердің
нарықтық ... рөлі ... ... ... ... береді. Осы
теория бойынша қаржы нарығына қатысушылардың сан алуан түрі үш ... ақша ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар) және қаржы делдалдары (банктер,
сақтандыру компаниялары, зейнетақы, инвестиция қорлары және т.б.).
Қаржы делдалдары ... ... ақша ... сала-аралық ,
аймақаралық қайта бөлу тетігін қамтамасыз ете отырып, ... ... ... орындайды.
Банктер нарықтық экономикадағы маңызды қаржы ... ... ... ... олар ақша ... ... айналатын жаңа
талаптар мен міндеттемелер туғызады. Мәселен, клиенттердің ... ... банк жаңа ...... жасайды, қарыз бере отырып
қарыз алушыға жаңа талаптар қояды.[12]
Жаңа міндеттемелер мен жаңа талаптар ... ... ... қаржы
делдалдығының негізін құрайды. Қаржы ресурстарының ... ... орын ... ... және ... байланысты қаржы
институттарының қызметі қаржы делдалдығы деп аталады.
Түрлі көздердегі ақша капиталын ... ... ... ... ... ... «жиынтығын» жасайды, оларды жұмыс істейтін
капиталға айналдырады және түрлі ... ... ... талаптарды
орындай алады.
Шаруашылық ұйымдары, халыққа қаржы-кредиттік қызмет көрсетуді
ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... аса ... рөл атқарады. Кредит-қаржы механизмінің тиімділігі мен
кідіріссіз жұмыс істеуіне жекелеген ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ жалпы алғанда елдің экономикалық даму қарқыны ... ... ... ... ... ... барлығы дерлік
қаржы капиталына иелік жасайды. Олар делдалдық ... ... ... ... ... ... өрісіне енеді. Кредит жүйесін
«ерен күші» бар әрі «нақты өндіріске аса бір ... ... ... ... ... ... ... экономия классигі К.Маркс. тағы бір жерде
Маркс «Англия ... ... ... ... мен ... ... ... назар аударады. Банктер шаруашылық өмірдің орталықтарына, бүкіл
экономиканың басты күре тамырына айнала бастады.
Банк жүйесінің мақсаттары мен міндеттері негізінен ... ... ... мен ... ... ... ... басқарудың
кіші жүйесі ретінде экономиканы ... ... ... ... ... ... ... жеке міндеттерін орындайды. Экономиканы
басқару органы ретіндегі банктердің рөлі олардың өз функцияларын ... банк ісін ... ... ... ... барысында көрініс
табады.
Экономиканы басқару процесінде банктер экономикалық ... ... ... ... пайдаланады, ал әрбір жеке
қоғамның экономикалық қатынастары өндірістің мақсаты, оның қозғаушы факторы
болып табылады. ... ... ... ... ... ... етуге болатындығы көрінеді. Банктер басқарудың экономикалық әдістері,
мәселен, кредиттеу арқылы экономиканың ... ... ... қаражатқа
деген сұраныстарын түрлі кредиттермен немесе ... ... ... ... ... ... ... толассыз жұмыс істеуі жөніндегі
сұраныстарын қанағаттандырады, қоғамдық өнімнің ... ... ... ... ... ... үшін жоғары пайызды,
ұзартып алғаны үшін айыппұлды, есеп ... ... ... ... үшін айып ... ... отырып, банктер тек өз
мүдделерін ғана қорғап қоймайды, сондай-ақ осы операцияларға қатысушылардың
мүдделерін де ... өз ... ... барысында функционалдық (экономикалық),
салалық (министрліктер, ведомстволар, компаниялар, фирмалар) және ... ... ... ... ... жұмыс істейді.
Банктер экономикалық басқару органдары болып табылатындықтан, олардың
өз клиенттері алдындағы жауапкершілігі де экономикалық сипатқа ие. [15]
Банктердің экономикалық ... ... ... ... қарамастан олар қызмет көрсететін шаруашылық ... және ... ... ... ... ... оларға тәуелді немесе өздері қайсібір банктердің қызметін
айқындап ... ... мен ... топталады. Мұның соңғылар теңбе
– тең жағдайда пайданың түсуін қамтамасыз ететін, өздері және өз ... ... ... операцияларды ұйымдастыратын қажетті кредит саясатын
жүргізеді.
Банктер өзге басқару органдарында болмайтын ағымдағы ақпаратқа ие. ... бұл ... ... ... ... қызметіне қатысты ақпарат
болып табылады. Есепте жалақы, өнім ... мен ... ... үшін қаржының болмауы, банк кредиттерінің қайтарылмауы осы есеп
иелерінің жұмысындағы қырсыздық туралы ... ғана ... суыт та ... ... Есепке ақшаның түсуі өнім ... ... ... ... және тағы басқа білдіреді. [16] Банк дереектері
бухгалтерлік ... ... ... кәсіпорын қызметінің көптеген
маңызды жақтары ... ... ... ... алдын ала көріп
- білуге мүмкіндік береді. ... өзі ... өз ... ... ... ... ... отруын, оларды бақылап, болашақта алатын
кірісті болжауын жеңілдетеді.
Ақша айналымы біртұтастықпен ерекшеленеді. ... - қол және ... ... ақша ... бір ғана ақша ... ... бір - бірімен тығыз байланыста болады. Банктер кәсіпорындардың,
ұйымдар мен халықтық есептерін жүргізу арқылы ... ақша ... ... ... ... ... ... жасайды және осы
процестерге әсер етеді.
Банк жүйесіндегі қоғамның ... ақша ... ... қаржысы,
шаруашылық буындарының қаражаты, халықытың жиған ... және ... ... ... осы қорларды қалыптастыруға белсенді түрде
ат ... ... ... ... ... ақша ... реттейді
және сөйтіп, қайталама өндіріс процесінің барысына әсер етеді.
Қазақстан экономикасының нарыққа көшуіне байланысты банктердің ... ... ... ... және ... мемлекет иелігінен алу
нәтижесінде жекеменшік, меншіктің ұжымдық және акционерлік формалары,
кооперативтік ... ... ... ... ... меншік негізіндегі
кәсіпорындар құрылды. Шаруа қожалықтары, олардың бірлестіктері, жалгерлер
және жеке ... ... ... ... саны өсті.
Кәсіпкерлер, коммерсанттар пайда болып, тиісінше қоғамда ауқатты тап
бой көрсете бастады. Экономика мен ... ... ... ... банктердің экономикалық ролі күшейе түсті. ... ... ... ... ... қатарға экономикалық
әдістер шықты. Экономикада банк ... ... ... мәні арту
үстінде.
Осындай жағдайда экономикадағы инфлияцияны кемітіп, оны нарық жолына
түсіруде, ең ... ... ... мен ... ... ... ролі орасан өсіп отыр. Бұл орайда банк жүйесінің аса ... ... ... ақша ... ... ... жетілдіру, есеп
айырысуды жеделдету және төлем тәртібін сақтау болып табылады.
1993 жылғы 15 қаршадан ... ... ... ұлттық валютасы
теңгені енгізді. Алайда инфлияция ... ... Оның шыңы 1994 ... мен ... ... ... 46 ... болды. Үкімет пен ... ... ... ... ... ... ... таман
инфлияция кеміп (25 пайыз), сол жылғы тамызда 13,5 пайызға және қыркүйекте
10,9 пайызға тең болды.
Инфлияцияның кемуі ... ... ... мөлшерлемесі 300-
ден 250 пайызға және ... ... ... ... 460-тан 280пайызға дейін төмендеді, яғни кредит төлемі
шынайы нарықтық болып, сұраныс пен ұсыныстың ... ... ... және ... ... ... ... тенденциясы бой
көрсетті. Аукциондарда қысқа мерзімді қазынашылық векселдерді сату ... ... ... ... ... директивалық кредиттерді беруден
бас тартуы оң әсер етті, бұл кредиттер әзірге агроөнеркәсіптік кешен үшін
сақталып қалуда. Кредит ... ... ... банк ... ... ... беруді барынша шектеуде. Осы
шаралардың бәрі ұлттық валютаны тұрақтандыру және ... ... ... ... ... меншікті реформалауда банктердің ролі өлшеусіз. Банктердің
активтері мен пассивтерінің сапасы қызмет көрсететін клиенттерінің ... ... ... Сондықтан банк реформасы мемлекеттік
кәсіпорындарды жекешелендіру процесінен ... ... ... ... да банк ... аса ... ... бірі
кәсіпорындарды жекешелендіруге қолдау көрсету және экономиканың жекеменшік
секторын құру ... ... ... банк ... мемлекеттік меншікті
жекешелендіру мүдделеріне бағындырылуы тиіс. Олай болмаған жағдайда банктер
нашар ... ... ... ... ... ... сол ... мемлекеттік кәсіпорындардың кредиттік қоржынының сапасы төмен
болатын.
Банк реформасы жекешелендірілетін ... ... ... ... ... ірі ... ... немесе қайта құруға өз үлесін
қосуы тиіс. Мұның өзі төлем қабілеті жоқ, шығынға ұшыраған ... ... ... ... ... ... жол ашады.
Шығынға ұшыраған ірі кәсіпорындар өміршең кәсіпорындардан ... ... ... Даму ... ... ... ... нашар, әрекетсіз
кредиттердің өзге банктерде жинақталуына жол берілмейді.
Банк реформасы инветициялық қорлардың ролін көрсетуге және ... ... ... ... ... ... құруға әсер етті.
Инвестиция қорларының, Демеуші банктің рөлі жекешелендірілген және шығынға
отырған ірі ... ... ... ... ... ... ... өзі жекешелендіру бағдарламасының мақсаты ... ... ... ... кәсіпорындарды сатуға
қатыса және олардың борыштарын акционерлік капиталға айырбастай алады, яғни
меншік құқығы жеке қолға көшеді.
2-тарау. ҚР банк ... мен ... ... ... Банк ... мен өкілдіктері – банк жүйесінің негізгі буыны.
Кредит ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсететін және коммерциялық негізде ... ... кең ... ... банк желісінен тұрады. Бұлар коммерциялық ... ... ... банк ... ... ... коммерциялық, кооперативтік
және жекеменшік банктер.[19]
«Коммерциялық банктер» термині банктер негізінен алғанда саудаға, тауар
алмасу операциялары мен ... ... ... банк ісі дамуының
алғашқы ... ... ... ... ... атау ... келіп шығады)еді. Алайда
өнеркәсіптің және ... да ... ... ... өзге ... да қызмет көрсете бастады, кейіннен банк
атауындағы «коммерциялық»термині өзінің бастапқы мәнін ... Ол ... ... , ... ... ... шаруашылық
агенттерінің барлық әрекет түрлеріне қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... экономиканың кәсіпкерлік
практикасында наты қажы операциялары мен ... ... ... мекемелерінің ертеден келе жатқан ең ... ... ... көммерциялық банк өз клиенттеріне 200-ден астам алуан
өнім мен қызмет түрлерін ұсынуға қаблетті. ... ... кең ... ... банктерге өз клиенттерін сақтап қалуға және
қолайсыз деген конъюнктураның өзінде пайдаға ... ... ... ... ... ... қиын ахуалда қолайы жағдай
тапқан өзге операциялардың пайдасымен ... ... ... бар ... ... ... банктердің кредит жүйесінің
басты операциялық буыны болып қалуы ... ... Олар ... ... ... ... ... қабілетті екендіктерін көрсетіп
отыр.
Депозиттік-ссудалық операцияларды орындай отырып, коммерциялық банктер
барлық мүдделі ... ... ... ... ... ... ... құралдары және өтімді активтер функциясын
орындағанын, кей жағдайларда ... ... ... ... жаратады.
Зайымшылар ссуданы әжептәуір ұзақ уақыт кезеңінде пайдаланады. ... ... ... ... азын-аулақ ақша сомасын қамшының
сабындай қысқа уақытқа салуға ниеттенген жағдайдың өзінде ... ... еді. ... ... ... ірі фирмалардың ешқайсысы уақытша
бос ақша ... бар ұсақ ... ... ... ... ... еді.
Әлбетте, банктер де бүл операциялардан пайда көреді. Олар ссудаларға
салымдар бойынша төлейтіннен неғұрлым жоғары пайыз қойып, табыс табады.
Жалпы ... ... ... ол ... ... ... ... ссудаға берілуге тиісті ... ... ... неғұрлым өнімді мақсаттарға қол жеткізуді қамтамасыз етеді
(мәселен, пайданың ... ... 4-тен ... ... ... ... ... түрде іріктей отырып, берілген қарыз
қаражатқа жоғары пайыздық мөлшерлеме ... ... ғана ... банктер ақша қаражатының ағынын жоғары қайтарым алуды қамтамасыз
ететін тиімділігі жоғары шаралар арнасына бұрады.
Коммерциялық өз ... ... ... ... ... ... формасын ұсынады.Мұның өзі ақшаның ... ... ... ... ... қанағаттандырады. Көптеген клиенттер
үшін ақша сақтаудың мұндай формасы оны облигацияларға ... ... ... ... болып табылады.
Банк кредиті – қаржы қызметтерінің неғұрлым ... және ... ... жоқ ... болып табылады. Ол нақты зайымшының
сұраныстарын ... ... ... ... және оларға ссуда алудың шарттарын
икемдеуге мүмкіндік береді (мұның займ мерзімдері мен өзге де ... ... ... ... ... ... рыногынан айырмашылығы
да оыснда).
Қазіргі заманғы коммерциялық банктер туралы айта отырып, олар ... өзге де ... ... ... ... ... атап көрсету
керек. Операциялар формасы, бәсекелестік әдістері, ... және ... ... отырады.
Коммерциялық банктің оны банк жүйесіне қосатын базалық функциялары бар.
Олар: депозиттерді, ақша төлемдері мен есеп ... ... ... ... ... ... ... бірі және оны
өзге қаржы ... ... ... сипатты белгісі ақшаны
жасау мен жою ... ... Бұл ... ақша ... ... ақша ... ... талап етілгенге дейінгі салымдар да жатады. Банктердің ақша
жасау мүмкіндігі ... үшін ... ... ие. Ол ... өсімінің
салыстырмалы түрде тұрақты өсімінің қажет ... ... ... ... ... ... асады. Банк кредиттерінің жетіспеуіне және кредит
мөлшерлемесінің жоғары болуына байланысты ... ... көп ... ... Кей ... ... бөлінімдер жинақталғанға немесе
өзге көздерден алғанға дейін кейінге қалдырылады. ... ... ... практика тиімсіз болар еді, себебі бір жағынан ірі ақша
сомалары белгісіз уақытқа ... ... ... еді де, ... ... ... ... зор зәрулік байқалар еді.
Коммерциялық банктер осы ... ... ... рөл ... депозиттік және кредиттік операцияларымен олар ... ... ... ... түрінде береді.Сөйтіп халық шаруашылығының
ақшаға деген сұранысын ... яғни жаңа ... ... өз ... ... ... ... бір бөлігін жояды. Бұл,
біріншіден, клиент банкідегі есебінен қолма-қол ақша алғанда (ақшаның жалпы
массасын өзгертпей), екіншіден, кредиттерді ... ... сызу ... ... ... ... коммерциялық банктер нақты принциптерді басшылыққа алады:
- Мерзімдері бойынша банк активтерінің ... ... ... ... ... ... ... істейді, яғни қолда бар ресурстар қысқа
мерзімді болып табылады, оларды активтерге салу да қысқа ... ... ... ... ... ... ... етілмейді;
- Банктер экономикалық дербестікке ие болуға тиіс, яғни өз қаражатымен
және тартылған ресурстармен ... ... ... ... ... ... таңдау қажет; өз табысына еркін ие болуы ... ... ... ғана олар өз ... ... ... өзіне тиесілі
барлық қаражаты мен мүлкі арқылы өз міндеттемелері үшін ... ... Өз ... қатысты барлық тәуекелді банк өз ... ... ... өз ... ... ... нарықтық
қатынастар сияқты құрылады, олардың өлшемдері пайда, өтімділік,
тәуекел болып табылады;
- Мемлекет банк ... тек ... ... ғана ... алады.
Мемлекеттік органдар мен олардың лауазымды тұлғаларына банк қызметіне кез
келген формада ... ... ... Банк ... ... және ... банк ... тұрақтылығын қамтамасыз ету
мақсатында Ұлттық банк ҚР Үкіметімен келісе ... ... ... ... акционерлерінің құқықтары мен міндеттерін оларға заңда
белгіленген санкцияларды қолдану ... ... етіп ... туралы шешім
алады.[20]
Банктер мемлекеттің міндеттемелері бойынша ... ... ... те ... міндеттемелері бойынша жауап ... ... ... екі ... әдіс – ... ... және ... бөлімшелері мен қызметтерінің құрылымы арқылы айқындалады.
2.2 Банк филиалдары мен ... ... ... ... ... белгісі бойынша филиалсыз банктерді,
бөлімшелері бар банктерді және банк топтарын бөліп ... ... ... банк ... ... бір ... ... істейтін болса,
Қазақстанға банк ұйымдарының барлық түрлері дерлік ... ... тән ... ... өз ... мен ... ... Қазақстан республикасының
аумағында, сондай-ақ шет елдерде Ұлттық банктің рұқсатымен құра алады, ... ... ... хабардар етіп құрады.Банктің филиалы – заңды
тұлға ... ... банк ... ... ... ... банк
атынан банк қызметін жүзеге асыратын және өзіне банк ... ... ... ... ... оқшауланған бөлімшесі. Банк филиалының
банкпен бірыңғай балансы, сондай-ақ банк атауымен толық ... ... ... Өз ... ашу, ... үшін банк Ұлттық банктің келісімін
алуы керек. Бұл үшін жергілікті өкілетті және атқарушы органдардың келісімі
талап етілмейді.
Қазақстанда шет ... ... ... ... тыйым салынады. Шет
елдік қатысуы бар ... ... ашу ... ... ... 2006 жылғы 1 қаңтардағы жағдайға сәйкес ... 398 ... ... өкілдігі – заңды тұлға болып табылмайтын, банк орналасқан
жерден тысқары орналасқан, банктің атынан және оның ... ... ... банк ... жүзеге асырмайтыгн банктің оқшауланған бөлімшесі.
Өкілдік клиенттерге кассалық және ... ... ... ... ... үшін оған ағымдағы есеп ашып ... өзін ... банк ... ... ... өз ... жүзеге
асырып, Ұлттық банкті хабардар қылған сәттен ... ... деп ... ... емес банктерінің өкілдіктері ел аумағында ... ... ... банк – ... ... ... табылатын, жарғылық қорының 50 пайызы
отау-банкке тиесілі банк ... ... ... ... заңды тұлға болып
табылады және «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк ... ... 12-28 ... ... ... ... Еншілес
банктің өзге еншілес банк құруға қақысы жоқ.Банктердің ... ... ... Банк тура ... немесе жанама (жарғылық капиталында өзге
заңды тұлғалардың қатысуы ... ... ... ... 50 ... ... үлестерін) иеленетін немесе солармен дауыс бере алатын
болмаса өздерінің арасындағы шартқа ... банк ... ... тұлға
қабылдайтын шешімдерді анықтай алатын заңды тұлға банктің ... ... ... ... 8-бабы беретін өкілеттіктерді жүзеге асыру үшін банк Ұлттық
банктің рұқсаты болғанда ғана еншілес ұйым құра алады немесе иелене ... ... ... ... ... қорғау, бірлескен жобаларды жүзеге
асыру және өзге де ... ... шешу үшін ... ... ... ... ... банк ассоциациялары мен одақтарын құруға қақылы.
Банк ... ... банк ... ... ... мөлшерлемелерін, кредиттер мен басқа да қызметтер ұсыну шарттарын
өзгерту мақсатында пайдаланыла ... (10 ... ... және ... ... шешу үшін ... ... ассоциациялармен бірлескен қызмет ... ... ... құруға қақылы (10-1 бап).
Қазақстан бұрынғы КСРО-дан монополияландырылған банк ... ... ... ... ... (Тұранбанк, Кредсоцбанк,
Агроөнеркәсіпбанк, Әлембанк, Халық банкі) республиканың бүкіл ... ... ... ие болса, жаңадан құрылған банктер (мәселен,
Қазкоммерцбанк, Центркредитбанк, Темірбанк, т.б.) өз филиалдарын енді құра
бастады.
Әлемдік банк ... ... ... ... бар банктің
артықшылығы бөлімшенің бас банктің толықтай бақылауында болуында, бөлімше
(филиал) шын мәнінде бас ... ... ... оның ... бөлігі
болып табылады.
Алайда жоғарыда аталған мамандандырылған банктердің күрделі иерархиялық
құрылымы болды. Олардың бас кеңселері ... ... оған ... ал ... ... бөлімшелер бағынды.
Шет елдерде банк филиалдарының заңды тұлға болуға, дербес мекеме
ретінде тіркелуге ... бар. ... ... көпшілігі тұтыну
кредиті, лизинг, факторинг, жылжымайтын мүлікті ұзақ уақытқа сату және ... ... ... кездері Қазақстанда құрылған көптеген
коммерциялық банктердің филиалдары жоқ, яғни банк ... ... бір ... ... европалық банк жүйесіне бүкіл ел ... ... ... бар ірі ... ... топтары тән. Көптеген елдерде
бөлімшелер ашу үшін ... ... ... мен ... тармақталған жәлісі банкке ... ... ... бас ... ... ... ... кеңеюі және депозиттер тарту үшін ауқымды аумақты қамту, ... ... ... ... ... тарапынан бақылаудың қиындауы, монополистік процестердің
күшеюі теріс әсер ретінде ... ... ... ... да бір түрін таңдау көптеген факторлар арқылы
айқындалады. Олар: банктің стратегиялық ... ... ... оның көзқарасы, аталған мекемеде ... ... ... ... ... берілетін банк желісін ... ... ... қолданылады. Мәселен, банкте, бір-екі
бөлімше болған жағдайда орталықтандырылған ... ... ... ... ... бүкіл жүйені жедел әрі тиімді басқару түрінің міндетті
түрде болғаны шарт, бас кеңсе мен ... ... ... қабылдауда,
ақпарат алмасуда алшақтық болмағаны абзал.
Басқару органдарының басты міндеті – банктің негізгі ... ... ... оның ... ... ... де ... жедел
басшылық жасау. Банктің бүкіл қызметі оның қалай ... мен ... ... ... ... жолға
қойылғанына тікелей байланысты.
Банктің құрылымы, бөлімдердің саны, қызметтердің мамандандырылуы,
өкілеттіктердің бөлінісі және т.б. ... ... ... әрі
экономикалық жөнділікпен айқындалады. Ұсақ банк ... ... ... ... ... банк ... ... банктен, бөлімшесі бар
банк бөлімшелері жоқ банктен ерекшеленіп ... ... ... ... ... ... алғанда банктегі
еңбекті ұйымдастыру тиімділігінің, оның табысты коммерциялық қызметінің
маңызды ... ... ... ... ... өлшемі банк
орындайтын операциялардың экономикалық мәні мен ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп, алуан қызмет түрлерін
көрсетуге ... өз ... ... мақсаттар қояды және осыған
байланысты оның ұйымдастырушылық құрылымының ... де ... ... ... ... құрылымдардың әрқайсысының өзіндік
артықшылықтары мен кемшіліктері бар әрі олар ... ... ... ... ... ... есепке алынуы тиіс. Түрлі банктер
өздерінің функционалдық құрылымына банк алдында тұрған ... ... ... ... ... ... енгізіп отырады.
Банк практикасында банктердің ұйымдастырушылық ... және ... деп ... екі түрі ... ... құрылым банк қызметінің ерекшеленген
қызмет ... ... ... ... ... банк алдындағы
міндеттерге қол жеткізуге көмектесетін жекелеген бөліктерге бөлу ... ... ... ... ерекшеленген түрлері әдетте банк
операциялары, маркетинг, бухгалтерлік есеп және ... ... ... табылады. Осы ... ... ... ... ... қосымша ұсақ бөлімшелерашуы ықтимал.
Функционалдық құрылым негізінен алғанда ... ... бір ... ... ... ... жағдайында нарықтық жағдайлардан
тәуелсіз жұмыс істей алатын ... ... ... Алайда мұндай
мінсіз жағдайлар іс ... өте ... ... ... құрылымның өзге де түрлерін пайдаланады.
Дивизионалдық ұйымдастырушылық құрылым ... ... ... ... кредит мекемелері арасындағы бәсеке өскенде қолданылады.
Түрлі құрылымдық ...... ... ... ... бөлімше болып
табылады.
Банк өнімдерінің алуан түрлерін ұсынуға бағытталған құрылымдар өз
клиенттеріне жекелеген қызметтердің ... ... ... ... жиі
қолданылады.
Операциялардың жекелеген түрлерін ұсынуға маманданған бөлімшенің
басшысы және оның ... ... осы ... ... практикалық тәжірибесі
бар мамандары бөлімшені жоғары ... ... ... Өнім ... бойынша
ұйымдастырылған банктер сөйтіп көрсетілетін қызмет сапасын әлемдік деңгейге
жеткізуде, сондай-ақ банк өнімінің жаңа ... ... ... алады.
Бұл банктердің құрылымында қысқа мерзімді кредиттеу, бағалы қағаздар,
траст, қаржы қызметтері және басқа да ... ... ... ... ведомстволық бағыныстағы жеке маманданған бөлімдер (мәселен,
қысқа мерзімді кредиттеу басқармасында кәсіпорындарды ... ... ... ... ... қаржы қызметтері басқармасында
лизинг, факторинг және басқа бөлімдер) болуы ықтимал.
Ұсақ банктерде басқармалардың орнына тек мамандандырылған бөлімдер ғана
құрылады.
Тұтынушылардың түрлі ... ... ... ... ... ... ... өз назарын клиенттердің жекелеген топтарына, яғни
жекелеген тұтыну сегменттеріне ... Ірі ... ... мен ... қызмет көрсету, инвестициялық қызметтер, траст
операциялары, халыққа қызмет көрсету басқармалары бөлімдерімен бірге болуы
мүмкін.
Аймақтық ... ... Банк ... ... ... істеген жағдайда оның ұйымдастыру негізіне түрлі аймақтарда
қызмет ұсынумен айналысатын бөлімшелер желісі арқылы қызметті жөнге ... ... ... құрылым принципі алынуы мүмкін. Облыс,
аудан ауқымында клинттерге қызмет көрсетуге ... ... ... жағдайларды неғұрлдым жақсы есепке алуға мүмкіндік береді.
Республикада казіргі таңда алуан түрлі банк қызметін ... ... ... ... ... ... ... аймақ
ерекшеліктерді есепке алуға ... ... ... құрылымы басым болып отыр.
Банкті басқару құрылымын анықтау органдарын ... ... ... ... мен ... банк операцияларын жүргізу
кезіндегі өзара байланысын белгілеуді көздейді. Банктерді басқарудың жалпы
көзқарастары мен ... банк ... ... ... ... ... мәселелерін коммерциялық банк өзі ... ... ... ... ... оның ... ... қалай
қалыптастырылағны (унитарлық, пайлық және акционерлік) және оның желісінің
даму дәрежесі (филиалды немесе филиалсыз) тікелей әсер ... ... ... ... ... алғанда акционерлік
қоғамдар ретінде ... ... ... ... ... органы – банк акционерлерінің жалпы жиналысы. Жиналыс банк
жарғысын, баланстары мен ... ... банк ... ... ... ... яғни банк ... бағыттары мен мақсаттарын
анықтайды, яғни стратегиялық міндеттерді шешеді. Акционерлер ... ... ... ... ... жыл ... ... кейін бір айдан
қалдырмай шақырылады.
Банк жұмысына жалпы басшылық жасау, сондай-ақ атқарушы және ... ... ... үшін ... ... банк басқармасын
немесе кеңесін 5 жылға дейінгі мерзімге сайлайды.
Банк ... ... – банк ... ... ... өкілетті орган.
Банк басқармасының ең әуелгі міндеті – ... ... ... ... деңгейін қамтамасыз ету болып табылады. Сонымен қатар ... ... де ... ... ... ... негізгі функциялары:
- Банктің стратегиялық мақсаттарын ... және оның ... Ірі ... мекеме мақсаттары мен міндеттері және оларға
жету жөніндегі нақты «с-әрекеттер бағдарламасы басқарма басшыларымен
бірлесе отырып дайындайтын арнайы ... ... Оған ... ... ... ... басым дамытылуға тиісті операциялар;
- банк филиалдары мен өкілдіктерін ашу мәселесі;
- маркетинг әдістері және ... жаңа банк ... ... ... өтімділікті қамтамасыз етудің басты әдістері;
- банктің рыноктағы бәсекелестік ... ... ... банк ... ... ... және тарифтерін белгілеу саясаты;
- банк қызметкерлерінің саны мен құрамы, ... ... ... және ... ... ... мақсаттары жөніндегі жазбаша меморандум әдетте
жасалынбайды. Филиалдары бар ірі банкке қарағанда ... жоқ ... ... ... жеңілге соғады, себебі клиентураның жергілікті
ерекшеліктері деген болады.
Сөйтіп, коммерциялық банктегі басқарма (кеңес) ... ... ... ... ... ... жоғары басқару органы
болып табылады. Басқарма басшылық жасау және ... ... ... үшін банктің басқару құрылымдарын ... ... ... жинақтау функциялары мен оларды пайдалану
әдістерін нақты бөлуге негізделген.
Аймақтық және ... ... банк ... ... оның жекелеген оперативтік буындары одан әрі ... ... өзі ... мен ... ... ... қолдануды және т,б, қажет етеді. Бұл жағдайларда банк
ішінде клиенттерге ... ... мен ... ... ... ... ... жүйесін құру дұрыс болар еді.
Олардың өз қызметтері, басқару аппараты, өз сметасы мен алатын ... ... бұл ... ... ... ... траст бөлімі.Оның
жұмысының шығындары мен нәтижесін нақты бағалауға болады. Бұл схема былайша
сипатталады: ...... ... ... – бөлу ... – аймақтар.
Банктің жалпы ұйымдастырушылық құрылымында сызықтық функциялар
орындайтын бөлімдердің екі типін ... ... ... ... ... штаб ... бөлімдер операциялық жұмысты: салым, ссуда, траст, ... ... алу мен сату ... және т.б. ... тікелей
айналысады.
Штаб бөлімдері сызықтық бөлімдерге ... ... ... айналысады және олардың қалыпты жұмысын қамтамасыз етеді
Оларға жоспарлау, кадр, заң, статистика және т.б. ... ... ... ... банк басқармалары (орта және ұсақ банктерде –
бөлімдер) қалыптастырады және ... банк ... ... мақсаттарына орай сыныптауды ескере отырып құрылады. Мәселен,
банктің ... ... ... және шоғырландыру жөніндегі
операциялары, яғни пассив операцияларын депозиттік ... ... ... операцияларын, яғни актив операцияларын кредит басқармасы
орындайды және т.б. ... ... ... ... өтімділікті ұйымдастыруға, түрлі ... ... ... ақпараттық және т.б.) орындауға көп
көңіл бөледі.
2.3 ... ... іс ... ... барысында туындайтын банктік –
құқықтық қатынастар және оларды құқықтық реттеу
Қазақстан ... ... ... мен қаржылық ұйымдарды реттеу
мен ... ... ... ... келер болсақ, өткен
онжылдықтың ... ... ... экономиканың негіздері мен оңтайлы
қаржылық жүйені құруға қол жеткізді. Көптеген ...... және ... ... мәселелерді шешумен қатар, 90-жылдардың басына мемлекет замануи
банктік жүйені құру жөніндегі қызу ... ... Осы ... негізгі
жүктеме еліміздің Ұлттық банкіне түсті, ол ... ... ... шешумен айналысып отырды.
Бұл жерде айтылып отырған қиындақ мынада болатын: қаржы нарығының өзге
секторларын банктік қадағалау мен ... ... ... ... өздерінің – екі деңгейлі банктік жүйенің, құнды қағаздар
нарығының және т.б. ... мен ... бір ... орын алып ... осы және өзге де себептерге орай қаржы нарығының сегменттері ... ... ... ... ... ... тиісті дәрежесіне жете алмады.
Содан, 1993 жылдың көктемінде Қазақстан ... ... ... қызметі реттейтін «Қазақстан Республикасындағы
банктер туралы» және ... ... ... ... ... «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» жаңа заңдары
күшіне енді. Олар ... ... ... ... ... ... ... сектордағы мемлекеттік реттеу мәселелерін
анағұрлым нақтыланған түрде белгіледі. Екі жылдан кейін олардың ... ... ... сол ... ... реттеудің
стандарттарын едәуір арттырып және банктік ... ... ... ... заңнамалық деңгейінде бекітіп қалуға
мүмкіндік берді.
Республикадағы банктік қадағалау бастапқыда осы саладағы ... ... ... ... комитеттің принциптері мен стандарттарын
ескерумен қалыптасып отырды. Осы қарастырылып отырған секторға нарықтық
тәртіпті енгізу мен оны ... ету ... ... ... ... жағдайларда банктік заңдарды бұзушыларға қатаң шараларды,
сонымен бірге ... ... ... мәжбүрлі тоқтату шараларын
қабылдап отыруға тура келді. Қазақстанның Ұлттық банкінің банктік ... ... ... мен ... түп ... жою ... және ... қызметерді тұтынушылардың заңды мүдделерін қорғауды
қамтамасыз ету мақсатындағы ... ... ... ... ... ... ... басым бөлігі оң тұрғыдан қабылдаған
болатын.
Сонымен, 1990 жылдар Қазақстан инвесторлар үшін ... ... және аса ... халық пен коммерциялық құрылымдардың
тарапынан елеулі сенімін жаулап алған ... ... ие ... ... ... ... ... 1999 жылы Жеке тұлғалардың
салымдарын (депозиттерін) ұжымдық кепілдендіру (сақтандыру) ... ... ол ... ... ... ... дәрежедегі тұрақтылығын
қамтамасыз етті.
Банкілік қадағалау органы банкілік сектордың инфрақұрылымының жедел
түрде дамуына, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік дербестігі оңтайлы дәрежеде шешті. Банктік
операциялардың жекелеген түрлерін ... ... ... ... үшін жағдайлар жасалған болатын. Белгілі болғандай, бұл ұйымдар
қазіргі уақытта ... ... ... ... банктік қызмет
көрсетудің елеулі көлемін ... ... ... ... жүйемен
салыстырғандағы өзге сегменттерінің белгілі мөлшердегі кейін қалумен дамуы
мемлекет алдына солардың реттеу стандарттарын баламалы ... ... ... ... ... Сонымен қатар, қаржы нарығында соның
секторларының өзара әрекеттесуі мен ... ... ... ... ... отырған көптеген ішкі тосқауылдар шектеулер орын
алып отырды.
Осы кезде келесідей дағдайларға ... ... ... ... ... ... солардың жүзеге асырып отырған мәмілелерінің немесе
операцияларының ... ... және өз ... сипатына қарамастан, оларды сол ұйымдардың қаржылық
тұрақтылығын және олардың қабылдаған ... ... ... ету ... қатысты елеулі ұқсастықтыраға ие болып келеді.
Қазақстанның Ұлттық банкі нарықтық ... ... ... мен ... ... елдің төлемдік жүйесін және өзге де белгілі
мөлшердегі практикалық тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру біртіндеп соған тапсырылып
отырған.
Қаржылық ұйымдарды қадағалаудың бірыңғай жүйесіне ... ... ... жүргізу үшін 2002 жылы Қазақстанның Ұлттық ... ... ... ... ... құрғаны баршамызға мәлім. Осы
негізде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... бірыңғай қаржылық қадағалау концепциясы құрылған
болатын.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қатар, еліміздің Ұлттық банкі біріктірілген қадағалау
принциптеріне негізделумен қаржы нарығын реттеу сапасын ... ... ... ... Сөйтіп, соның әзірлеген құнды қағаздар нарығы
мен акционерлік қоғамдар ... ... ... ... ... ... мен міндетті сақтандырудың кейбір түрлері
жайлы заңдары күшіне ене бастады. Қадағалау заңға негізделген ... ... ... ... жұмыс жасады. Осы кезеңде елдің ... ... ... ... ... ... ... заңы мен
сақтандыру заңдарына елеулі түзетулер енгізілген болатын. ... ... ... актуарлық орталығы мен міндетті сақтандыру бойынша
сақтандыру төлемдерін кепілдендіру қорын құрды. Оның ... ... ... ...... ... ... зейнетақы
төлемдерін жоғарыдағыдай кепілдендіру қорын құру болып табылды.
Қазақстан Респубикасының Ұлттық банкінің ... ... ... өсіп ... ... ... отырып, әсіресе оның қадағалау
қызметінің кеңеюіне орай, оның ... банк ... ... мен ... ... ... өзара айырудың тиімділігі
жайлы мәселе негізгі мәселеге айнала бастады.
Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... құруға көптеген ғалымдар өз пікірлерін айтқан болатын.
Демек, біздің ойымызша ... ... ... құру ... ... жеңілдетумен қатар банктердің қызмет сапасын және жауапкершілігін
арттырады. Осыған орай А.И. ... ... ... қаржылық бақылаудың
құрылымдық элементтерін келесі сурақтар бойынша бөліп қарастырған:
1. «кім ... ... ...... ... ... «кімді тексереді» деген сураққа – қаржылық бақылаудың объектісі;
3. «нені текскреді» деген сураққа – қаржылық бақылаудың пәні;
4. «не үшін ... ... ...... ... мақсаты;
5. «қалай тексереді» деген сураққа – қаржылық бақылаудың әдісі жауап
береді деген.[8,217б].
Заң шығару үшін алдын ала ғалымдардың ... ... ... анық – ... ... заң шығару мүмкін емес, зерттеусіз шыққан
заңның ... де көп ... ... ... ала ... ... рыногы
мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу мен қадағалау туралы» 2003 жылы 4
шілдеде № 474 Заңы ... ... ... ... 2004 жылы 1
қаңтарда өзалдына дербес мемлекеттік Қаржылық қадағалау органы құрылды.
Қаржылық қадағалау ... жаңа ... ... ... мен ... реттеу мен қадағалау міндеттерінің негізгі көлемі жүктелген.
Аалған ... ... ... «қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды
мемлекеттiк реттеу мен қадағалауды жүзеге ... ... ... ... және Қазақстан Республикасы ... ... ... мен ... қызмет көрсетудi тұтынушылардың құқықтары
мен заңды мүдделерiнiң ... жол ... ... ... ... банк секторын, қаржы секторын қадағалап және реттеп ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай,
бактердің өз қызметтерін дүрыс әрі ... ... әсер ... ... ... құқықтық қатынастарға түскен екінші деңгейдегі банктер
мен Ұлттық банктің және клиенттердің ... ... әсер ... ... ... қадағалау агенттігі мен ... ... және ... Республикасы Ұлттық банктің өзара банк жүйесінде
пайда болатын құқықтық қатынастардың өз ... ... ... ... ... заң ... ... қадағалау органының мақсаты мен міндеті:
      - қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдардың ... ... ету және ... ... ... жүйесiне деген сенiмдi қолдау;
      - қаржылық қызмет көрсетудi тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... рыногында адал бәсекенi қолдауға бағытталған қаржылық ұйымдардың
қызметi үшiн тең құқықтық жағдайлар жасау болып табылады.
      2. Қаржы ... мен ... ... ... ... және
қадағалаудың принциптерi:
- ресурстар мен реттеу құралдарын тиiмдi пайдалану;
- қаржылық ... мен ... ... ... айқындығы;
- тәуекелдердi бағалауға негiзделген қаржылық ұйымдарды басқаруды
ынталандыру;
- жаңа қаржы құралдарын және қызмет ... ... ... ... ... көрсетудi тұтынушылар мүдделерiнiң қорғалуын қамтамасыз ету
жөнiндегi ... ... ... қаржы рыногына қазiргi заманғы
технологияны енгiзу;
- қаржылық ұйым ... ... ... ... 3. ... ... мен ... ұйымдарды мемлекеттiк реттеудiң және
қадағалаудың мiндеттерi:
- қаржылық ұйымдар қызметiнiң стандарттарын белгiлеу, ... ... ... ... үшiн ... ... жасау;
- қаржы жүйесiндегi тұрақтылықты сақтау мақсатында қаржы ... ... ... мониторингi;
- қаржылық тұрақтылықты қолдау мақсатында ... ... ... ... ... ... ... шоғырландыру;
- қазiргi заманғы технологияларды енгiзудi ынталандыру, қаржылық
ұйымдардың қызметi және олар көрсететiн ... ... ... ... ... үшiн толымдылығын және қолжетiмдiлiгiн қамтамасыз
ету болып табылады.[24].
Банк жүйесін қадағалап отыру әрқашан да ... ... бірі ... ... ... ... ... қадағалау органы керек па, ол
керек болса нені білдіреді деген сураққа ғалымдардың ... ... А.И. ... ... ... ... қаржылық бақылауды
мемлекеттік органдардың мемлекеттік ... ... ... тексеруі ретінде анықтауға болады» [25,229б]. ... ... ... мемлекеттік қаржылық қадағалау органы банктердің қызметін
тексеруде және ... ... роль ... ... ... ... ... қатар, Б.Н. Етекбаева өзінің еңбегінде «Келешекте қаржылық
қадағалаудың бірыңғай ... ... ... өз ... ... арттыруға және олардың сол тәуекелдерді уақытында анықтап және ... ... баға ... ... ... ... ... қолданылып
отырған қашықтықтан талдау мен текскру ... ... ... бағдарламасын» құру мақсаты қойылған, ол тек ... бар ... ғана емес ... ... ... отырған қаржылық ұйымның
есептілігі), сонымен қатар сыртқы ақпаратты (мтратегиялық және ... ... ... есеп ... ... деңгейінде баға
беру және т.б.) үздіксіз және кешенді қолдануды ескереді. ... ... ... ... бас ... қоймас, алайда олардың
нәтижелілігін арттыру көзделуде. ... ... ... әлі ... ... соның ішінде қадағалау ... үшін ... ... мәселелер бар. Ұсынылып отырған қаржылық
қызметтердің олардың салыстырмалы түрде жоғары бағасы ... ... ... ... және ... ұйымдардың, қоғамдық
бірлестіктердің тараптарынан көп көңіл бөлінуді қажет етеді»[63,с.75]. Бұл
ғалым қаржылық қадағалау агенттігінің ... одан әрі ... ... керек
дегенді алға тартады.
Зерттеп отырған тақырыбымыздың негізгі өзегіне ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарға Қазақстар Республикасы
Қаржылық қадағалау ... ... ... ... мен қаржылық ұйымдарды
мемлекеттік реттеу мен қадағалау туралы» заңының 10 ... банк ... және ... ерекшелігі көрсетілген:
«Уәкiлеттi орган банк қызметiн реттеудi және қадағалауды ... ... - жеке және ... ... ... және ... холдингтiң iрi
қатысушысы мәртебесiне ие болуына келiсiм беру және ... ... ... ... ... ұйым ... және оған ие болуына рұқсат беру
тәртiбiн айқындайды, аталған келiсiмдердi және ... ... ... бас ... ... меншiктi капиталының ең аз мөлшерiн белгiлейдi;
- банктердiң резервтiк капиталын ... ... ... ... үшiн ... ... және ... өзге де нормалар мен лимиттердi бекiтедi;
- активтердi және шартты мiндеттемелердi ... мен ... ... құру ... ... ... мен шартты
мiндеттемелердi күмәндi және ... ... ... ... ... ... мiндеттемелерiнiң орындалуына салықтық
бақылауды қамтамасыз ететiн ... ... ... ... ... ... жүргiзедi;
- банктiң аффилиирленген тұлғаларына Қазақстан Республикасының заң
актiлерiнде көзделген мәжбүрлеу шараларын ... ... және ... ... ... ... қабылдайды;
- Қазақстан Республикасының банк заңдарында белгiленген жағдайларда
банктi консервациялау туралы шешiм қабылдайды және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жағдайларда
тұрақтандыру банкiн құру және оның қызметiн ... ... ... ... ... банк ... белгiленген жағдайларда
Қазақстан Республикасының банк заңдарында көзделген барлық немесе
жекелеген банк операцияларын ... ... ... ... қабылдайды және уақытша әкiмшiлiктi (уақытша әкiмдi)
тағайындайды;
- ... ... заң ... ... өзге ... ... асырады.
Уәкiлеттi орган қадағалау функцияларын жүзеге асыру мақсатында банктерде
өз өкiлiнiң болуына құқылы.[24]. Яғни ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар аталған заңның негізінде
жүргізіледі. Сонымен қатар, осы ... ... ... ... жекелеген операция түрлерін тоқтатып қою немесе ... тиым салу ... де ... ... ... еді. ... ... банктерде өздерінің өкілеттігі болады, соладың
құқықтары мен міндеттері де аталған ... ... ... ... ... ... функцияларын жүзеге асыру мақсатында уәкiлеттi
органның өз қызметкерлерi қатарынан тағайындалатын өзiнiң ... ... ... бiр ... ... ... ... орган
айқындайды.
      2.Уәкiлеттi органның өкiлi өз қызметiнде «Қаржы рыногы мен қаржы
ұйымдарын мемлекеттік ... және ... ... ... уәкiлеттi
органның нормативтiк құқықтық актiлерiн және Қазақстан Республикасының ... ... ... ... орган банктегi өз өкiлiн кез ... ... ... ... ... ... ... уәкiлеттi органның қадағалау
функцияларын жүзеге асыруды ... ету ... ... ... жүктелген мiндеттердi iске асыру мақсатында мынадай
функцияларды жүзеге ... ... ... ... ... ... уәкiлеттi органның нормативтiк құқықтық актiлерiнiң, сауал салуының,
нұсқамалардың, талаптардың сақталуын бақылайды;
- банкте тексеру жүргiзу жөнiнде ұсыныстар енгiзедi;
- банктiң (бұдан әрi - банк ... ... ... ... не ... ... iстейтiн комиссияларының
(комитеттерiнiң, жұмыс топтарының) отырыстарына ... ... ... акционерлердiң жалпы жиналысының күн тәртiбiндегi мәселелер бойынша
дауыс беру және өз пiкiрiн бiлдiру құқығынсыз банк ... ... ... ... қатысады.
6. Өкiлдiң:
- өзiне жүктелген функцияларды орындау мақсатында банктен және (немесе)
оның лауазымды адамдарынан ауызша және ... ... ... ... оның ... ... есептiлiктi және банк ... ... ... қоса ... материалдарын
сұратуға;
- автоматтандырылған жүйелер мен деректер базасына ... ... ... шығу ... қол жеткiзуге құқығы бар.
7. Уәкiлеттi органның банктегi өкiлi:
- өзi ... ... мен ... ... бермеуi немесе уақтылы
бермеуi, уәкiлеттi орган өкiлiнiң өз функцияларын орындауына кедергi жасау,
банк тарапынан параға ... алу, ... ... оған өзге де ... ... ету фактiлерi туралы уәкiлеттi органға хабарлауға;
- уәкiлеттi органның банкке өз ... ... ... шешiмiнде
көрсетiлген мәселелер бойынша уәкiлеттi органның ... ... өзге ... ... мiндеттi.
8. Уәкiлеттi органның өкiлi жiберiлетiн банк:
- уәкiлеттi органның өкiлiне өз функцияларын орындауына жәрдемдесуге;
- банктiң лауазымды адамдары мен ... ... ... ... толық және уақтылы беру мүмкiндiгiн және банктiң барлық
ақпарат көздерiне қол жеткiзудi қамтамасыз етуге;
- уәкiлеттi органның өкiлiнен сауал ... ... күнi не ... салуда
белгiленген және банкпен келiсiлген мерзiмдерде барлық қажеттi мәлiметтер
мен құжаттарды табыс етуге;
- банк ... ... ... оның ... ... мен деректер базасына деректердi түзету
мүмкiндiгiнсiз (қарап шығу ... қол ... ... ... уәкiлеттi органның өкiлдерiн өзiне жүктелген функцияларды орындау
үшiн қажеттi құжаттардың ... ... ... 9. ... ... өкiлi ... ... функцияларын жүзеге
асыруы барысында алған қызметтiк, коммерциялық, банктiк ... өзге ... ... ... болып табылатын мәлiметтердi, оның iшiнде уәкiлеттi
органдағы жұмысын тоқтатқаннан кейiн үш жыл ... ... ... ... ... ... ... жауапты болады.
      Уәкiлеттi органның өкiлi уәкiлеттi органдағы жұмысын тоқтатқаннан
кейiн бiр жыл iшiнде өзi ... ... өкiлi ... ... жұмысқа
қабылдана алмайды.
Уәкiлеттi органның өкiлi банк органдары отырыстарының барысында
қабылданатын ... ... мен ... үшiн ... Демек, қаржылық қадағалау ... ... ... ... ... қатынасқа түсе отырып, банктердің
қаржыларының қызмет атқаруын тексере ... және ... ... ... жүйесін тексеріп отырады.
Келесі кезекте еліміздің экономикасының ... өз ... ... еліміздің банк жүйесін сақтап қалған Ұлттық қордың құзіретін
және банк ... ... ... айқындай кетсек. Ұлттық қор Елбасының
2000 жылғы 23 ... ... ... ... қоры ... сәйкес 2001 жылғы мамырда шаңырақ көтерген болатын. Жалпы алғанда
бұл қор елдегі Ұлттық Банк пен ел ... ... ... ... түрінде, сонымен қатар басқа да мүлік түрінде мемлекет
активтерінен ... деп ... ... ... Ұлттық қорды құрудың негізгі
мақсаты еліміздің әлеуметтік және ... ... ... ... ... ұрпақ үшін қаражат жинақтауды қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... азайту болып
табылды. Сондай –ақ, Ұлттық қорды пайдалану ... ... ... көзделген мақсаттарға ғана жүзеге асырылады. Содан соң
экономикалағы өзгерістерді ескере ... ... 2005 ... ... ... Ұлттық қордың қызметін жетілдіру үшін Ұлттық қорды
қалыптастыру және қаражатын ... ... ... болатын.
Содан, 2009 жылғы 13 ақпанда «Ұлттық әл –ауқат қоры ... ... N 134-IV Заңы ... Бұл заң бойынша, Ұлттық қордың
құқық мәртебесі және қызмет жасау бағыттары, Ұлттық қардың ... ... және оның ... ... Сонымен қатар Ұлттық қарға
тиесілі ... ... және ... ... ... ... ... қордың өзінің ұйымдық құқықтық ерекшеліктері белгіленген. Аталған
заңның 3-бабында Ұлттық қордың мақсаттары мен міндеттері көрсетілген:
«Қор ... ... ... ел ... ... ... қамтамасыз етуге жәрдемдесу;
- экономиканы жаңғырту мен әртараптандыруға жәрдемдесу;
- компаниялар ... ... ... болып табылады.
Қордың міндеттері:
- қазақстандық экономиканы әртараптандыру ... ... іске ... ... ұлттық, салааралық және өңірлік ауқымдағы инвестициялық стратегиялық
жобаларды әзірлеу және іске ... ... ... экономикасына инвестицияларды тартуға
жәрдемдесу;
- кәсіпкерлік қызметті дамытуға қолайлы жағдайларды ... ... ... ... арқылы қамтамасыз етуге қатысу, сондай-ақ
тиісті өңірдің әлеуметтік ... іске ... ... ... өмір сүру
деңгейін өсіруге жәрдемдесу және өңірлердегі іскерлік және инвестициялық
белсенділікті өсіруге ... ... ... ... тауар өндірушілерді құруға және
дамытуға жәрдемдесу;
- тауарларды, ... және ... ... ... өзара іс-қимыл жасау арқылы қазақстандық үлесті ... ... ... ... ... оларды корпоративтік
басқаруды жетілдіру арқылы арттыру болып табылады»[64].
Ұлттық қор құру бұл - ... ... ... ... ... ... ... Бұл айтқанымыздың бірден бір дәлелі
еліміздегі екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... құлдыраудың аз ақ алдында тұрған еді, Мемлекеттің
«дағдарысқа қарсы» бағдарламасының арқасында ... ... ... ... аман ... Яғни, бұл кезде көмекке «Самұрық – Қазына»
Ұлттық әл – ... қоры қол ұшын ... ... орай, елбасымыз «Жаңа
онжылдық – жаңа жкономикалық өрлеу – ... жаңа ... ... ... ... «Ұлттық қордың жалпы ... ... ... 50 ... ... асып ... соңғы он жылда 25 еседен астамға
өсті. ... жылы біз Қор ... бір ... жұмсадық, ал бүгінде Қордың
көлемі өткен жылдың желтоқсанындағыдан көп екенін атап өту маңызды. ... біз ... ... ... ... қана ... ... бірген мемлекетке, бізге қиын болған кезде, сатуға мәжбүр болған
маңызды активтерді ... дей ... ... ... ... қор біз
үшін қзіндік бір «қауіпсіздік көпшігіне» айналды. Оның ... ... ... пен ... кепілі болу»[1]. деген ризашылығын да жасырмады.
Көріп отырғанымыздай Ұлттық қор еліміздегі екінші деңгейлі ... ... алды және ... қаржыландырумен айналысып отырды. Атап
айтар болсақ, "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" ... ... ... ... ... ... ұйымы - "Темiрбанк акционерлiк
қоғамының акцияларын сатып алуы туралы Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң
2010 ... 30 ... № 372 ... ... ... ұлттық әл-
ауқат қоры» акционерлiк қоғамы заңнамада ... ... ... үш ... бес жүз ... теңгеден аспайтын сомаға «БТА Банк»
акционерлiк қоғамының еншiлес ұйымы - «Темiрбанк» акционерлiк ... ... ... ... Сонымен қатар, осындай операция лар арқылы
"Самұрық-Қазына" ... ... ... ... ... ... иемденді.
"Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" ... ... ... ... банкi" акционерлiк қоғамының акцияларын сатып алуы туралы
Қазақстан Республикасы ... 2009 ... 26 ... N 416 ... «Самұрық-Қазына ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлiк қоғамы заңнамада
белгiленген тәртiппен "Самұрық-Қазына" ұлттық әл-ауқат қоры" акционерлiк
қоғамы, "Алмэкс" ... ... ... ... және "Қазақстан халық
жинақ банкi" акционерлiк қоғамы арасында 2009 жылғы 15 қаңтарда ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Үкiметi бастамашылық жасаған Тұрақтандыру бағдарламасын
iске асыру туралы келiсiмде айқындалатын санда және баға ... ... ... банкi" акционерлiк қоғамының акцияларын сатып алды.[27]. Ұлттық
қордың ... ғана ... ел ... да ... пайдасы көп. Ол
екінші деңгейдегі банктердің акцияларын сатып алып қана қоймай, Үкіметтің
құрған дағдарысқа қарсы бағдарламасының ... ... ... ... ... бері ... көптеген өзгерістер мен даму бағыттары көрініп
жатыр. Осы айтқанымыздың бірден бір дәлелі «"Қазақстан ... ... ... ... және ... ... туралы"
Қазақстан Республикасының Президентi Жарлығының жобасы туралы Қазақстан
Республикасы Үкiметiнiң 2010 ... 25 ... № 231 ... ... Ол ... ... Республикасының Ұлттық қоры туралы»
Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2000 ... 23 ...... ... ... ... ... табиғи ресурстарды
экспорттаудан түсетiн түсiмдер есебiнен қалыптастырылатын басқа елдерге
ұқсас Ұлттық қор ... ... 2005 жылы ... ... ... және ... орта мерзiмдi перспективаға арналған
алғашқы тұжырымдамасы қабылданып, онда оның активтерiн басқару жөнiндегi
негiзгi принциптер мен ... ... ... ... ... берi ... Ұлттық қор қаражатын ел
экономикасына бағыттау схемасында республикалық бюджетке кепiлдендiрiлген
және нысаналы трансферттер, ... ... ... ... қағаздарға
қаражатты ұзақ мерзiмдi инвестициялау көзделген. Бұл ретте кепiлдендiрiлген
трансферттi айқындау кезiндегi ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық қор активтерiнiң үштен бiр
бөлiгiнен аспауы болып табылды.
      Қабылданған саясаттың ... ... өсу ... ... тыс түсуiн зарарсыздандыру, теңгенi айырбастау бағамына
және инфляцияға қысымды ... ... ... Дағдарысқа қарсы белсендi
саясат жүргiзу үшiн қаржы резервтерi құрылып, оның шеңберiнде Ұлттық қордан
10 млрд. АҚШ доллары мөлшерiнде қаражат ... және ... ... 2009 жылдың соңына қаражат 4,5 трлн. теңгенi құрады, оның 750,0
млрд. теңгесi iшкi активтерге («Самұрық-Қазына» ұлттық әл-әуқат ... ... мен ... ... басқарушы холдингi» акционерлiк
қоғамының облигацияларына), 24,4 млрд. АҚШ доллары –шетелдiк активтерге
орналастырылды.
      ... ... берi, яғни 2001 ... ... ... 2009 ... ... қоса алғанда Ұлттық қордың кiрiстiлiгi Ұлттық қордың базалық
валютасы - АҚШ долларымен 55 %-ды құрады, бұл жылдық мәнде 5,2 %-ды
құрайды.
Осы кезеңде ... ... ... ... үшiн ... көлем
қалыптастырылды, дегенмен болашақ ұрпақ үшiн қалпына келтiрiлмейтiн табиғи
ресурстардан алынған ... ... ... ... ... ... ... қордың теңгерiмдiлiгi және мұнайлық емес тапшылықты жою ... ... ... ... Осы ... ... қор қаражаты өсуiнiң бәсеңдеуiн ескере отырып,
республикалық бюджетке берiлетiн кепiлдендiрiлген ... ... оны ... ... алып ... ... ... отыр, бұл ұзақ
мерзiмдi перспективада Ұлттық қордың ... ... ... ... ... ... Даму ... келетін болсақ, Қазақстан
Республикасының 2001 жылғы 25 сәуiрдегi «Қазақстанның Даму банкі туралы» N
178 ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
басқарушы холдингке тиесiлi акционерлiк қоғам болып табылады. Даму Банкi
ұлттық даму институты болып ... ... ... банкінің
қызметінің негізгі мақсаты мемлекеттің инвестициялық ... ... ... ... ... және ішкі инвесторларды тарту болып
табылады.
Қазақстанның Даму Банкі қызметін ... ... ... ҚР
Конституциясын, Қазақстан Республикасы 2001 жылғы 25 ... Даму ... ... заң және ... да ... ... ала отырып қызмет атқарады.
Қазіргі кезде қазақстанның Даму банкін кейбір ғалымдар екінші деңгейлі
банктер қатарына жатқызса, енді ... ... ... банк ретінде
қаржылық институт ретінде қарастырған. А.А. Аралбаеваның пікірі бойынша:
«Қазақстанның Даму Банкі елдің банк ... ... ... ... ... бар, ... тән банктік операцияларын ... ... ... ... ... ... ... және жергілікті бюджет қаражаттары есебінен құралатын, өз
өкілеттігі шегінде мемлекеттік ... ... ... және ... ... өндірістік инфрақұрылымды және өңдеуші өнеркәсіпті
дамытуға, Қазақстан Республикасы экономикасына ... және ... ... ат салысатын инвестициялық – қаржылық агент әрі
мемлекеттік банк ретінде ... ... ... тұжырымға келген.
С.М. Найманбаевтің еңбегінде «Қазақстанның Даму Банкі ... ... ... ... кредиттік – қаржылық
институт болып табылады» деген ... ... ... ... ... ... біздің ойымызша Қазақстанның
Даму банкі - мемлекеттің инвестициялық ... ... ... ... сыртқы және ішкі инвесторларды тарту мақсатында
қаызмет ететін, елдің банк жүйесінде деңгейаралық қаржылық – ... бар ... ... ... ... ... қатар Даму банкінің
өзінің мақсаттары мен міндеттері аталған заңның 3-бабында ... ... ... ... ... ... қызметтi
жетiлдiру және оның тиiмдiлiгiн арттыру, өндiрiстiк инфрақұрылым мен
өңдеушi ... ... ел ... ... және iшкi
инвестицияларды тартуға жәрдемдесу ... ... ... ... «Қазақстанның Даму Банкі туралы» Заңның ... ... ... ... ... кредит желiлерiн қоса
алғанда) жүзеге асыру арқылы жаңа ... ... бар ... мен ... оның ... ... акциялар пакеттерiн (қатысу
үлестерiн), мүлiктiк кешендердi сатып алуға бағытталатын ... ... ... әрi - ... ... орта мерзiмдi
(бес жыл және одан артық ... және ұзақ ... (он ... ... ... мерзiмге) негiзде қаржыландыру, сондай-ақ инвестициялық
жобаларды дайындауды және iске асыруды ... ету ... ... ... әрi - ... ... - «Қазақстанның Даму Банкі туралы» Заңының 7-бабында ... ... ... ... ... ... қоса
алғанда) жүзеге асыру арқылы Қазақстан ... ... ... мен ... экспортын, сондай-ақ ... ... ... өнiмдердiң экспортын ынталандыру
мақсатында экспорттық операцияларды (бұдан әрi - ... ... ;
- ... ... ... немесе капиталындағы қатысу үлестерiне
айырбастау құқығымен қоса реттелген қарыз беру ... әрi - ... ... ... Даму ... ... жобаларды
iске асыру шеңберiнде қарыз алушылардың ағымдағы қызметiн қаржыландыру;
- басқа да ... ... ... ... бойынша кепiлдiк
мiндеттемелер беру, сондай-ақ бiрлесiп ... ... ... ... ... және ... емес ... әрi - банкаралық кредит беру), лизинг берушi ұйымдарға, сондай-ақ
банк операцияларының жекелеген түрлерiн жүзеге ... ... ... арқылы Қазақстан Республикасының экономикасына кредит ... ... ... ... iске ... ... қаржыландырудың тетiктерiн жетiлдiру;
- Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес өзге де мiндеттер болып
табылады[29]. Даму ... өз ... мен ... ... ... ... қаржылық қатынастарға түсіп отырады.
Сонымен қатар, А.А.Аралбаева өз еңбегінде Қазақстанның Даму банкінде
пайда болатын банктік ... ... ... ... ... ... сәйкес, республикалық және жергілікті инвестициялық
жобаларды қоспағанда, инвестициялық жобалар мен ... ... ... 1)-тармағы);
2) Республикалық және жергілікті инвестициялық жобалар ... ... ... ... ... ... ... берген заемдар есебінен қаржыландыруға ұсынылатын жобаларға банк
сараптамасын жүргізу (4-баптың 3)-тармағы);
3) Даму ... ... ... ... және Даму Банкі қызмет
көрсететін республикалық және жергілікті инвестициялық жобаларды, сондай-ақ
мемлекет кепілдік берген заемдар есебінен ... ... ... ... (4-баптың 4)-тармағы);
4) Меморандумға сәйкес қаржы жылына арналған өзінің несие саясатын
анықтау ... ... банк ... және ... ... ... ... бойынша инвестициялық жобаны ... ... ... ... ... 2)-тармағы);
6) банк сараптамасын жүзеге асыру үшін сарапшылар мен консультанттар
тарту (5-баптың 3)-тармағы);
7) жиынтық ... ... ... өз ... беру ... ... ... және шетелдік банктердің және басқа қаржы институттарының
қатысуымен қарыз ... ... болу ... 7)-тармағы);
9) жобаларды іске асыруды қаржыландыру графиктерінің, іске асырылатын
жобалар бойынша ... ... ... көлемінің нақты
орындалуының мониторингін жүзеге ... ... ... ... жыл ... ... ... көрсету шарттарына сәйкес, нәтижелердің
жобалық техникалық-экономикалық көрсеткіштерге сәйкестігін бағалай отырып
инвестициялық жобалардың іске ... және ... ... және ... жоспарлау жөніндегі уәкілетті органға тиісті
қорытынды беру (11-баптың 2-тармағы);
11) ай ... ... ... ... уәкілетті органға республикалық
бюджет ақшасының шығыстары туралы; ай сайын облыстардың (республикалық
маңызы бар қаланың, ... ... ... ...... ақшасының шығыстары туралы; ай сайын бюджетті атқару және
бюджеттік ... ... ... ... – Даму ... ... тиісті облыстардың (республикалық маңызы қаланың,
астананың) жергілікті атқарушы органдарына – ... ... заем ... ... ... ... табыс ету (20-
баптың 1), 2), 3) – ... ... ... оны акционерлердің жалпы жиналысы бекіткеннен
кейін 1 ... ... ... ... Парламентіне және
Үкіметіне – жылдық қаржылық есептілікті табыс ету ... ... ... мен ... ... туындаған ұйымдастыру банктік
қатынастары ұйымдастыру қаржылық құқықтық қатынастары болып табылады»[30,
114-115бб] деп тұжырымдаған.
Дегенмен,қазіргі таңда бұл ғалымның ... ... ... бойынша ең
соңғы көрсетіп кеткен тізімі (12 тізім) 2009 жылы 13 акпандағы N ... ... ... ... ... ... Атап ... болсақ,
(20-баптың 4)-тармағы қазіргі кезде қолданыста жоқ, яғни алынып тасталған.
Ал біздің ойымызша, Қазақстанның Даму ... ... ... ... ... пайда болатын құқықтық қатынастар банк
операцияларын жүргізу кезінде ... ... және ... ... түсе ... өз міндеттемелерін орындайды. Сонымен Қазақстанның
Даму банкі «Қазақстанның Даму ... ... ... 7-бабына сәйке өз
функцияларын орындау үшiн лицензиясыз ... және ... ... ... және өзге де ... қарыз операцияларын: резидент немесе резидент емес заңды тұлғаларға
ақылы, мерзiмдi және қайтарымды ... ... ... ... ... ... ... жобалар мен экспорттық
операцияларды iске асыру шартымен) ақшалай нысанда ... ... ... және ... емес заңды тұлғаларға және секьюритилендiру
мәмiлелерi ... ... ... ... ... ... көзделетiн банктiк кепiлдiктер берудi;
- резидент және резидент емес заңды тұлғалар үшiн ... ... ... банктiк кепiлгерлiктер мен өзге де ... ... ашу (қою) мен ... және ол бойынша мiндеттемелердi
орындауды;
- ... және банк ... ... ... ... ... ... шоттарын ашуды және жүргiзудi;
- Даму Банкi қызмет көрсетiлетiн инвестициялық жобалар және операциялар
шеңберiнде жасаған шарттарда көзделген төлемдердi және ақша ... ... Даму ... ... ... орындау үшiн ақшаны
резервке алу ... Даму ... ... ... банк ... ашуды
және жүргiзудi, оның iшiнде Даму Банкiнiң қарыздарын, басқа да қарыздар мен
қаражаттарды, оған қоса ... және ... ... есепке жатқызу үшiн банк шоттарын ашуды және жүргiзудi;
- шартты салымның арнаулы шоттарын, резервтiк шоттарды және қайтарымды
негiзде ... ... және ... ... ... сондай-ақ агенттiк қызмет көрсету (тапсырма)
шарттарына және облигациялар ұстаушылардың ... ... ... ... ... кепiлдiктермен және ... ... ... ... қаржыландырылатын жобаларға
қызмет көрсетуге байланысты басқа шоттарды ашуды және жүргiзудi;
- резидент және ... ... емес ... ... Даму Банкi
алдындағы мiндеттемелерiн қамтамасыз ету мақсатында депозиттер қабылдауды,
қаражатты есепке жатқызу үшiн банк шоттарын ... және ... Даму ... өтiмдiлiгiн қамтамасыз ету мақсатында депозиттер
қабылдауды, заңды тұлғалардың, оның iшiнде банктердiң банк шоттарын ... ... Даму ... ... ... ... ... жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдарды қоса алғанда,
резидент және (немесе) резидент емес заңды ... ... ... ... Даму ... ... Заңның 7-бабынын 5)-9)
тармақшаларында көзделген банк шоттары бойынша есеп айырысуларды ... ... ... ... және ... ... емес заңды
тұлғалардың төлемдер және ақша аудару жөнiндегi тапсырмаларын орындауды;
- ... ... ... қоспағанда) инкассоға қабылдауды;
- Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес дилерлiк қызметтi;
- ... ... ... бағалы қағаздар шығаруды;
- өз мүлкiн жалға берудi;
- қолма-қол шетел ... ... ... ... ... ... Меморандумға сәйкес келетiн мақсаттарда бағалы қағаздар нарығындағы
қаржы консультанты мен андеррайтер қызметiн;
- ... ... ... ... ... ... банк жүйесінде пайда болатын қаржылық құқықтық қатынастар
Қазақстан Республикасының Даму банкінде заңдарында ... ... ... ... ... ... ... банктік қатынастарға қатысқан
болып есептеледі. Даму банкінде пайда болтын қаржылық қатынастар мемлекет
және банк клиенттері мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қорытынды
Банк жүйесіндегі банктік – құқықтық қатынастардың мемлекет экономиксында
маңызды екені белгілі. ... ... банк ... ... ... ... қатынастар 1995 жылы 30 тамызда Қазақстан
Республикасының Конституциясына, 1995 ... 30 ... ... ... ... ... туралы» Заңына, 2001 жылы 25
сәуірде қабылданған «Қазақстанның Даму банкі туралы» ... ... ... қабылданған «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі
туралы» Заңына, 2003 жылы 4шілдеде қабылданған «Қаржы ... мен ... ... ... және ... ... ... 2009 жылғы 13
ақпандағы Қазақстан Республикасының «Ұлттық әл – ауқат қоры туралы» ... өзге де ... ... ... ... қатар заңға тәуелді
нормативтік актілерге негізделіп жүзеге асырылады.
Банк жүйесіндегі ... ... ... ... мемлекеттің
экономикалық саласының дамуына өз ... ... ... – ақ, ... құқықтық – қатынастардың тұрақты әрі дұрыс жұмыс жасауы елдің
қаржы жүйесінің дамуына өз ... ... ... құқықтық қатынастар ол банк қызметі барысында пайда
болады. Банк заңнамаларымен реттелетін, ... және ... ... ... ... яғни осы жерде зерттеп ... ... ...... банктік құқықтық қатынастар – банк
қызметі барысында ... ... ... ... банк ... ала ... ... экономикалық, әлеуметтік, қоғамдық
қатынастар болып табылады. Осы жерде қорғауға ... ... ... ... қатынастарды мемлекеттік реттеу қажет.
Банк қызметін мемлекеттік реттей отырып, банк жүйесіндегі құқықтық
қатынастарды мемлекеттік ... ... Банк ... ... кезде ел
экономикасының маңызды тетігінің бірі және ол ... ... ... ... Банктер ақша қаражаттар, өзге де қымбат ... ... ... да, елдің көп шоғырланатын және әлеуметпен
тікелей ... ... ... Банк ... ... банктік құқықтық
қатынастарға қатысу арқылы банк клиенттері экономиканың қаржы секторына өз
үлесін қосады. Өйткені, банк жүйесі – ... ... ... бір ... ... ... ... банктік құқықтық қатынастарда қаржылық
қатынастар пайда болады. Осыдан ... ... ақша ... ... ... арқылы жүзеге асырылады деген пікір қалыптасады.
Қазақстан Республикасындағы банк жүйесінің дамуын айтып, тілге тиек ... ... ... банк және екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... тоқтала кетсек. Осы жерде ... ... ... ... ... ... банктегі ақша – несие
саясатының тиімділігін арттыру мақсаында ... ... ат ... ... оны ... ... банк ... Республикасы Үкіметімен
бірлесіп қызмет атқару ... ... ... көз ... ... негізгі саясаты елдің ақша – несие құралдырын реттеу ... да, ... ... ... ... ... Елбасының бәсекеге қабілетті елу
елдің қатарына кіретін бағдарламасына байланысты «Қазақстан ... ... ... ... ... бағдарламасын» жасау қолға алынған
болатын. Соған қарамастан бүгінгі таңда еліміздегі банк ... ... ... ... ... ... ... банк заңнамаларының бүгінгі
таңдағы мемлекеттік талаптарға сай ... Банк ... ... ... банк қызметінде орын алатын тәуекелді болжау және ... ... ... ... ... ету, ... ... заңнамаларындағы нормалардың сақталу деңгейін анықтау. Демек, екінші
деңгейлі банктердің мемлекеттік реттелу және оның тиімді жолы – реттеу ... ... ... ... сай келуі. Сондай – ақ,
мемлекетте тұрақты жұмыс жасайтын қаржы жүйесі ... ... ... ... ... ... ... кездерде белгілі
болғандай мемлекетіміздегі банк жүйесі ТМД ... ... ... жүйе деп ... жүр. ... ол ... келісуге болмайды.
Еліміздегі банктердің жағдайы бүкіләлемдік ... ... ... болды. Қазақстан Республикасындағы Ұлттық банк ... ... ... болып келеді. Мемлекетіміздің банк
жүйесінің ұйымдастырылуы мен қызмет жасауы ... ... ... ... банк ... өзге де ... нормативтік актілерге, Қазақстан Республикасының жоғарғы деңгейін
білдіретін Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... 1995 ж 31 ... ... Республикасының банктер және банк
қызметі туралы» заңының 30 ... ... ... ... ... Ол ... «Банк қызметі» Қазақстан Республикасындағы банктер
және банк қызметі туралы заңның 30 – бабында белгіленген банк және өзге ... ... ... банк ... ... ... делінген.
Яғни, көріп отырғанымыздай «банк қызметі» дегенге мағынасын ашатын нақты
тұсіндірілмеген. Сонымен қатар, ғалымдардың ... ... де ... ... ... ... ... кеткен.
Сонымен, біздің ойымыз бойынша, банк ... ... ... ... және банк ... ... ... сәйкес жүзеге
асырылатын, банктердің қызметтік тиімділігін арттыруға ... ... мен ... негізгі қызметі болып табылатын, банк
жүйесінде пайда ... ... ... ... ... ... және банк ... туралы» заңының 30 бабына «банк
қызметі» терминінің мәнін ашатын толықтай түсініктеме бере ... ... ... енгізу керек.
Демек, банк жүйесінде пайда болатын банктер және банк ... ... ... қоғамдық қатынастарды банктік құқықтық қатынастар ... ... ... Послание Президента Республики Казахстан ... ... ... на пороге нового ... ... в ... ... ... Казахстана в число пятидесяти
наиболее конкурентоспособных стран мира // Отан Сақшысы, 04 ... ... ... Г.С. ... дело ... Банковское дело (ред.О.И.Лаврушин). – М.: Финансы и ... ... ... ... ... ... ... М.: Финансы
и статистика, 2002ж.
5. Қазақстан Республикасының «Банк және банк қызметі туралы» Заңы. 31
тамыз 1995 ж. Алматы, ... ... ... ... С.Кәрімжанов Қазақстанның банк
жүйесі. А, 2008ж.
7. Қазақстан ... ... банк ... ... ... ж.
8. Давыдов Л., Раймонов Д. Банковское ... ... ... Жеті ... 2005 ... О ... ... рынка и финансовых организаций // Банки
Казахстана. № 5, 2006 ... Фонд ... ... ... к ... денег вкладчикам
Наурыз Банка // Экономика и право, № 24, 2005 ж. желтоқсан.
11. Міржақыпова С.Т. банктегі бухгалтерлік есеп ... ... 2006, 219 ... ... Ө.Қ. ... Республикасының нарығын мемлекеттік реттеу.
Алматы, 2007ж. 160 б.
13. Уайтинг Д.П. Осваиваем банковское ... ... 1996 ... Карагусов Ф., Туманов В. Добровольная реорганизация банков в РК //
Предприниматель и право, № 21, 2005 ж. ... ... ... ... ... ... 1993 ... Закон Республики Казахстан от 26 декабря 1995 года «О бухгалтерском
учете и финансовой отчетности». Алматы: ... 2006 ... ... ... ... ... международной научно-
практической конференции. Алматы. НИИ частное право КазГЮУ, 2005 ж.
18. Индустриальный Банк получил полгода на ... // ... 30 ... 2005 ... ... М.К., ... Ю.Г. ... право РК. Алматы, КазГЮА.
2000 ж.
20. Карагусов Ф. ... ... и ... ... ... и право, № 22, 2005 ж қараша.
21. Худяков А.И. Основы ... ... ... ... 1995 ... ... Ф., ... В. Ликвидация банков в РК // Предприниматель
и право, № 22, 2005 ж. ... ... А.И. ... ... РК. Алматы, 2001 ж.
24. «Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік ... ... ... 2003 жылы 4 ... № 474 ... База данных
«Закон».
25. Финансовое право Республики Казахстан // А.И. ... // ...... ТОО ... - 2001 - ... ... ұлттық әл-ауқат қоры" акционерлiк қоғамының "БТА
Банк" акционерлiк қоғамының еншiлес ұйымы - "Темiрбанк ... ... ... алуы ... ... ... 2010 ... 30 сәуiрдегi № 372 ... База ... ... ұлттық әл-ауқат қоры" акционерлiк қоғамының
"Қазақстан халық ... ... ... ... акцияларын
сатып алуы туралы Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2009 жылғы 26
наурыздағы N 416 Қаулысы. База ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру және
пайдалану тұжырымдамасы туралы» ... ... ... жобасы туралы Қазақстан ... 2010 ... 25 ... № 231 ... ... Даму банкі туралы» Қазақстан ... ... 25 ... №178 Заңы. База данных «Закон».
30. Қазақстан Республикасындағы банктік құқықтық қатынастар: теориялық
және қаржылық - құқықтық аспектісі // А. А. ... // ... ... ғылыми дәрежесін алу үшін ... // ... – 2007 – ... Банкілік құқық // А.С. Тасыбаева // Оқу құралы, Алматы, 1999 –
196б.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктердің филиалдарын, өкілеттігін ашу тәртібі. Еншілес шетел капиталдарының қатысуымен банктерді құру12 бет
Алымдар және оны төлеушілер8 бет
Заңды тұлға туралы42 бет
Заңды тұлға туралы мәлімет78 бет
Заңды тұлғалар ұғымы23 бет
ҚР заңнамасы бойынша заңды тұлға41 бет
«Қазпочта» АҚ құрылымдылық ұйымы30 бет
Алымдар29 бет
Геотермальды энергетика7 бет
Заңды тұлға туралы ұғым32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь