Қазақ кинематогрфиясының және кинодраматургиясы

КІРІСПЕ
1.1 Қазақ кинематогрфиясының және кинодраматургиясының
пайда болуы
1.2 Әр салалы, алуан жанр
1.3 Көркемсуретті кинемотография
1.4 Документтік кино (Документальное кино)
1.5 Ғылыми . көпшілікті кино (Научно. популярное кино)
1.6 Көрікті кино
1.7 Мультипликациялық кино (Мультипликациное кино)
1.8 Тарихи . революциялық (Историка . революционное кино)
1.9 Биографиялық жанр (Биографический кино)
1.10 Кинокомедия ( Комедийный кино)
1.11 Деткетивтік жанр ( Детективный жанр)
1.12 Қызық оқиғалы фильмдер жанры. (Приключенческий жанр)
1.13 Киножанрының зерттелуі әдістері.
2.1 Қазіргі қазақ киносы және аударма
2.2 Киноаудармадағы субтитр,кадрдан тыс аударма және дубляжды өзара ерекшеліктері
2.3 Кино мәтініндегі аударма фразеологизмдер
2.4 Фразеологиялық бірліктердің баламалық сипаты.
2.5 Кино аудармасындағы баламасыз лексиканың берілуі
2.6 Кино аудармасындағы поэтикалық метафоралар
3.1 Фонетика . фоностилистика
3.2 Дыбыстық қайталамалар
3.3 Интонация
3.4 Дубляж мәтінін фонетикалық талдау
Қортынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кино жанрларының да көздеген мақсаты мен тілдік жеткізілуінің өзіндік ерекшеліктері мен айырмашылықтары оның коммуникативтік қызыметін сипаттайды. Яғни прагматикалық әлеумет ақпараттың мазмұны мен жеткізудегі тілдік құралдарды таңдай біліуге байланысты. Ғалым Қ.Есенова : «прагматика міндеті дегеніміз – тікелей адресатқа ықпал етуге бағытталған тілдік қатынас коммуникациясын қолдау заңдылықтарын реттеу, осы арқылы адамды иландыру болып табылады. Мәтіннің прагматикалық әлуметі онда қамтылатын сөздердің санына емес, семантикалық аясының кеңдігіне, фразеологизмдер мен метафоралық қолданыстардың түрленуге, трансформациялануға бейімділігіне және экспрессивтік мәнінің жоғарылығына тікелей тәуелді », - деп көрсетеді. Ал аударма прагматикасы деп түпнұсқаның прагмтикалық әлеуметін қайта жандандыру қажеттілігі және аударма репцепторына әсер етуді қамтамасыз ету мақсатынан туындайтын аудармашылық үрдіс пен оның нәтижесіне аудармашының бейтараптық сақтай отырып ықпал жасалауын атаймыз. { 22.3}
Стилистика - тілдің фонетикалық, лексикалық, грамматикалық, принципреін ғана ретке келтіріп қоймайды, прагматикалық әлеуметтік ықпалы ерекше стилистикалық әсер ететін тілдік бірліктердің қызыметін толық есепке ала отырып,оны жүзеге асырушы экстралингвистикалық және басқа факторлармен бірлесіп стилистикалық мүмкіндіктерді қарастыратын тіл ғылымының күрделі саласы.
Прагмастилистика дегеніміз – жоғары қабілетті тұлға сөз шығармашылығын, тілдің сөйленіс тәжірбиесін социум өмірінің заңдарымен байланыстыра отырып, адамның әлемді қабылдау ерекшеліктерінің когнитивтік базасын, ұлттық – мәдени стеротипті және дәстүрін стилистикалық амал – тәсілдер арқылы үйретуді қарастырады. {1.23}
Кино аударма прагматикасы дегеніміз түпнұсқа субъектісінің сөз болып отырған құбылысқа, затқа деген көзқарасын сол тілдегі бірліктерді талғап, таңдап қолдана отырып, астарланған мәнін екінші бір тілге сәйкес немесе барабар түрде қайта таңбалану болып табылады. Бірақ жазба көркем әдеби шығарма аудармасына қарағанда көркем фильм аудармасының прагматикасындағы басты ерекшелігі – тілдің тілден тыс әрекеттерге тәуелділігі секілді кешенді құрылымдардан тұруында. Бұл - киноаудармашының әрдайым есінде тұруы тиіс « алтын ережесі». Яғни киноаударманы жасауда уақыт факторы да қатарласа жүретіндіктен, жазба аудармадағыдай уақыт еркіндегі жоқ, сөз формасы диалогқа құрылатын болғандықтан мәтін де, дыбыстау да кейіпкердің бейвербалдық әрекеті өтіп жатқан сәтіне тәуелді. Бейвербалдық ишарат аяқталмай жатып, вербалдық әрекеттің үзіліп кетуі немесе озып кетуі аударма фильмдегі бір сыдырғы өтуі тиіс коммуникацияға кері әсер етеді.
Әлкебаева Д.А. Қазақ тілінің прагмастилистикасы. – Алматы : Зият – Пресс, 2007.- 244б
2. Тарақов Ә. Аударма әлемі : Оқу құралы. – Қазақ университеті, 2007. -243б
3. Сыбанбаева А.С. Метафораның тілдік болмысы және концептуалдық метафоралар : Көмекші оқу құралы. – Алматы : Қазақ университеті, 2002. – 161б
4. Абикеева Г.О. Кино Центральной Азии ( 1990 – 2001). Алматы, 2001.- 342б
5. Қазақ өнерінің тарихы. - 3 томдық (ХІХ ғасыр және ХХ ғасырдың бірінші жартысы, ІІІ том 1- кітап). – Алматы : « Өнер », 2008. – 608б
6. Маневич Иосиф Михайлович « Кино и литература » М. « Искусство»,1966. 240 стр.778С
7. Айтбаев Ө. Қазақ тіл білім мәселелері // Аудармадағы фразеологиялық құбылыс. – Алматы: Арыс, 2007. – 617б
8. Құрманғалиқызы Гүлжан «Әуезов және кино». – Алматы: Ануар,2000-150б.
9. Нөгербек Б.Р. Наурызбекова Г.Қ. Мұқышева.Н. Қазақ киносының тарихы: оқулық. – Алматы: ИзадтМаркет, 2005 – 289б
10. Сиранов Қабыш Кино туралы ойлар « Жазушы » Баспасы,Алматы – 1973 – 191б
11. Сиранов Қабыш Кино. Жылдар. Ойлар : Мақалалар жинағы // Құрастырған Б.Дәрімбетов. – Алматы : Өнер, 1983 – 191б
12. Е.А. Бандаренко Путишествие в мир кино. Москва « ОЛМА – ПРЕСС Гранд» 2003
13. Кино энциклопедический словарь. Москва « Советская энциклопедия » 1986.
14. Первый век кино. Издательство « Локид » Москва 1996.
15. Смайлов Қамал. Фильм осылай туды. – Алматы: Өнер, 1981.- 120б
16. Г.Новожилов Қазақстанның кинохроникасы. «Қазақ мемлекет» Баспасы. Алматы – 1962.
17. Азбука кино : { крат. справ / М. Антипин и.др.} – М.: Всесоюз.творч. – произв. об-ние «Киноцентр», 1990.
18. Кино и время : {Сб.Статей} НИИ теории и истории кино – М.: Искусство, 1980.
19. Кино: Методология исследования :{ Cб.ст} / ВНИИ Киноиссскуство, 1984- 270с
20. Кино методолгия исследования – М. «Исскуство»1984.
21. Жанр кино – М. « Исскуство », 1979.
22. Нұрмышева.Ш.А. Кинодискурс аудармасының коммуникативтік – прагматикалық сипаты. Авторефарат. « Глобус» Баспаханасы,2010
23. Мәдениеттану терминдерінің түсіндірмелі сөздігі. Алматы : « КИЕ» линогвоелтану инновациялық орталығы, 2009 – 200 бет.
24. Қазақ өнері энциклопедия « Білік » редакциялық баспа орталығы Алматы, 2002.
25.«Киноискусство Советского Казахстана » Алматы,1966, 37- бет
26. Аханов А. Тіл біліміне кіріспе. – Алматы: Мектеп, 1965.Б.158
27. Хасанов Б. Қазақ тілінде сөздердің метафоралы қолдануы –
Алматы: Меткеп, 1966, Б.208.
28.Әдебиеттану терминдерінің сөздігі / Ред.басқ. З.Ахметов. – Алматы:
Қазақ университеті,1998.- 230 б.
29.Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы: Жазушы, 1983. – 456 б.
30.Гончаров Б.П. Звуковая организация стиха и проблемы рифмы. –
М.:Наука, 1973. – 155
31.Брик О. Звуковые повторы: Анализ звуковой структуры стиха //
Образные слова А. Блока: Сб.ст. – М.: Наука, 1980.- С. 45 – 47
32.Тынянов Ю.Н. Поэтика. История литературы. Кино. – М.: Наука 1977
155 с
33.Антиыные теории языка и стил: Сб. Ст – М. – Л.,1936. – 341 с.
34. КазГУ хабаршысы. Филология сериясы № 42.
35.ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. № (130). 2010
        
        КІРІСПЕ
Кино жанрларының да көздеген мақсаты мен ... ... ... мен ... оның ... ... Яғни ... әлеумет ақпараттың мазмұны мен жеткізудегі
тілдік құралдарды таңдай біліуге байланысты. Ғалым Қ.Есенова : ... ...... ... ықпал етуге бағытталған тілдік
қатынас коммуникациясын қолдау заңдылықтарын реттеу, осы ... ... ... ... ... ... әлуметі онда қамтылатын
сөздердің санына емес, семантикалық ... ... ... ... ... түрленуге, трансформациялануға бейімділігіне
және экспрессивтік ... ... ... тәуелді », - деп
көрсетеді. Ал аударма ... деп ... ... ... жандандыру қажеттілігі және аударма репцепторына әсер ... ету ... ... ... үрдіс пен оның
нәтижесіне аудармашының бейтараптық ... ... ... жасалауын
атаймыз. { 22.3}
Стилистика - ... ... ... ... ғана ... ... ... прагматикалық әлеуметтік ықпалы
ерекше стилистикалық әсер ететін тілдік бірліктердің қызыметін толық есепке
ала отырып,оны жүзеге асырушы экстралингвистикалық және ... ... ... ... ... тіл ... ... дегеніміз – жоғары ... ... ... ... ... ... социум өмірінің заңдарымен
байланыстыра отырып, адамның әлемді қабылдау ерекшеліктерінің ... ...... ... және ... ... амал ... арқылы үйретуді қарастырады. {1.23}
Кино аударма прагматикасы дегеніміз түпнұсқа субъектісінің сөз болып
отырған ... ... ... ... сол ... ... талғап,
таңдап қолдана отырып, астарланған мәнін екінші бір тілге сәйкес ... ... ... таңбалану болып табылады. Бірақ ... ... ... ... қарағанда көркем ... ... ... ...... ... тыс ... секілді кешенді құрылымдардан ... Бұл ... ... ... ... тиіс « ... ... Яғни
киноаударманы жасауда уақыт факторы да қатарласа ... ... ... еркіндегі жоқ, сөз формасы диалогқа құрылатын
болғандықтан мәтін де, дыбыстау да ... ... ... өтіп
жатқан сәтіне тәуелді. ... ... ... жатып, вербалдық
әрекеттің үзіліп кетуі немесе озып ... ... ... бір ... тиіс ... кері әсер етеді.
Сондай – ақ аударма ... ... ... мен ... ... ... ... тіркестер аударылмай алып тасталуы да
мүмкін. Мысалы :
- Е-е ... де ( ... Ел ... күн туса, еңіреп келіп
қосылар егізімнің сыңары емес пе ең?
- Значит вы братья ( кідіріс) ... мы ... в дни ... репцепторының беріліп отырған хабарламаны дұрыс түсінуін
қамтамасыз ету ... ... кей ... ... тәсілін де
қолданып, хабарламаның түсініксіз элементін қосымша ақпаратпен ауыстырады.
Өйткені түпнұсқадағы жасырын ... ... ... ... тыс, бейвербалды әрекеттердің көрінісі арқылы жария ... ие ... : - ... ... все ... предсказал ( Шарықша
келіп: ) Найди его, и вырви ему сердце!
- Әлгі қазақтың айтқаны келді! - Тап та ... ... ет, ... ... « ... ... бір сөз ... даралау тәсілі ( мағына
таралу) және генерализациялау ( мағына кеңеюі) арқылы да ... ... ... ... ... : « ... қажеттілігі
стилистикалық нормалардан және сөздер мен сөз тіркестерінің мағынасын
сөздікке сүйеніп ... ... ... ... ... туындайды
», - деген пікір ойымызды тұрақтандыра түседі. Мысалы ... ... ... бірге алмай, алтыбақан болған қазақ рулары ақтабан
шұбырындыға ұшырап « елім – айлап » ... ... Не в ... раз ... ... племен не смогли
договорится и объеденить народ под ... ... Люди ... Эти годы получили название «исход с кровавыми ... ... ... ... ... жалпы, кең мағыналы немесе тар ... ... ... бар ... алмастырады. Сөз мағынасын нақтылау.
Ал кино өнерінің тарихына келер болсақ, оның өнер болып басталуы
1895 жылдң 28 декабрі ... ... ... бұл күні бір ... оқиғаға
куә болды. « Фотографияға керекті жабдықтар жасап шығаратын ірі фабриканың
қожасы Люмьер суретке жан ... ... ... болыпты » деген
қызықты хабар үлкен қаланың бұрыш – бұрышына тез тарады. Бұл ғажапқа ... не ... ... ... ... ... ... Гран кафе» үйіне жиналады. « Жанды » суретті тез көруге ... ... ... ... ... олар оған кезектесіп кірді. Көріп
шығушылар айтқан әңгімелері ... ... қала ... онан ... ... ... ағыл – ... келіп жатты. « Жанды » ... таң ... түн ... ... еш ... ... оқиғаны мұндай жаппай қызықтаушылық Парижде бірнеше айға
созылады. ... бұл ... ... ... да ... ... ... дүние жүзіне жетті. Суретке « жан » біткенін өз ... ... ... ... ... ... ішінде қарапайым
әуесқойлармен қатар бұл ... ... ... ... іздеген мал тапқыш
пысықтарда аз емес еді.
Жасынан техникамен, әсіресе сурет түсіру техникасымен, әуестенген
ағайынды Луи және Огюст ... ... бойы ... ... ... ... ... қимыл беру және оны ... ... ... еді. ... ойлап шығарған техникалық бұл жаңалықты
жұртқа көрсету үшін олар « Гран ... » ... ... бір ... жалдап алып, арнайы түсірілген суреттерді экранда жүргізе бастаған.
Ол суреттерді бүгінгі ұғымдағы ... деп ... ... ... суретке қимыл беруді дәлелдейтін, таңқалдыруды көздеген көріністер
ғана еді. Ағайынды Люмьерлердің ол ... ... ... ... ... ... баланың өз үйінде ... ... ... ... ... ... ... экранда бір минутке
жетер – жетпес уақыт ішінде ғана көрсетілген.
Суреттерге қимыл беру мүмкіндігін іздеушілер ағайынды ... ... ... Олар бұл ... ... ... жеткені де мәлім.
Мысалы атақты өнер тапқыш Эдисон бір ... ... деп ... ... болатын. Эдисон өзінің кинетоскоп деп аталатын бұл
өнертабысын ойдағыдай ... ... Ол ... ... кинетоскоптың
үлкен екі кемшілігі болды. Біріншісі – қимыл біткен суреттерді ... ... ... ... ... аппараттың кішкене
тесігінен сығалап тек жалғыз адам ғана көре алатын және ол ... ... ... ғана ... Екіншісі – суреттердің қимылына
кенеттен ырғу, шыр ... ... ... ... жоғалып кету сияқты
кездейсоқ қимылдар көп кездесетін.
Суретке « жан» бітудің сыры неде? ... ... ... ... және ... ... ... заттардың суреттері экранда
көрсетілгенде оларға қимыл бітетіні қалай?
Пленкадағы қимылсыз суреттердің экранда кәдімгідей ... ... ... ... ең ... кино ... және кино ... түсіру, көрсету тәсілдерінде. Ал ол тәсілдер физикалық,
психологиялық негіздерге сүйену және ... ... ... ... білу ... ... ... зор техникалық қасиет.
Қимылды көріністерді пленкаға бейнелегенде кино ... ... ... ... да, қимылдың әр қозғалыс кезеңін жекелеп түсіреді.
Қимылдың біркелкі және ... ... үшін кино ... ... түсіру
жылдамдығы және кино көрсеткіш аппараттың ... ... ... болады. Бір секундта 24 қозғалыс кезеңі дыбысты кинода түсіріледі
де соншама жылдамдықпен экранда ... ... адам және ... ... « жан » ... ... мүлде мүмкін емес, бұл аладағыш аңыз деп таратушылар да ... ... ... нық ... ... ... Олар жан бітіру тек
құдайдың ғана ... ... деп ... ойлап шығарған кино аппараттының пайдасы өздері ғана көруге
барынша әрекет ... Ең ... олар кино ... ... ... ... жасырын ұстады. Мол табыс түсіруді көздеген олар ... ... ... ... де кино ... ... ... Мысалы, олардың өкілдері 1896 жылы Германияда, Испанияда
Румынияда, ... ... ... ... берген.
Россияда кино алғаш рет 1896 жылы 4 ... ...... ... ... ... ... киноны москвалықтар көрді. ... ... бір ... ... ... Люмьерлер түсірген «
Лиондағы Республика көшесі», « Вокзалға поездың келуі», « ... ... ... ... ... ... шыққан.
Санкт – Петербург пен Москвадан кейін кино ... ... ... Онда да әлгі айтылған фильмдер жүрген. Сол ... ... ... » ... ... ... жас жазушы және
журналист А.М. ... ... ... жасаған тұңғыш кино
картиналарды көріп шығады да, одан ... ... өзі ... ететін
газетке мақала етіп жазады.
Үзінді келтірелік:
« Экраннан сізге қарама – қарсы арба жүріп келеді, ... әрі ... ... жүр, ... ... ... ... ағаш жапырақтары
кәдімгідей қозғалып қояды, ... ... ... – міне ... картинаның арғы шетінен шығады да бергі жиегіне келіп ғайып болады...
Сіздің көретініңіз ғажап өмір – ... ... ... Тілі
жоқ , жүріс – тұрыс қимылының тықырлаған дыбысы жоқ көлеңкелердің қозғалған
бұл таңқаларлық әрекетін ... ... ... ... ... киноны жұрт оның ғажаптығына қызығып көретін
болған. Ал , бері келе ... да, оған аз ... ... Мұны ... кино қожалары фильм шығару ісін жетілдіруді ... ... ... жоқ, ... ... ғана құрастырылғын болса
белгілі бір ... ... баян ету ... ... ... күнделікті өмірде болған оқиғаны дер кезінде пленкаға
түсіріп ... ... ... көрсету ісі қолға алынады, көптеген
документтік және хроникалық фильмдер ... ... ХІХ ... ... ... келіп, ХХ ғасырдың
басында тамырланып тарай бастады. Ең алдымен ... ... ... ... орыс ... ... ... Шаруашылық дағдарысы
да қатты сезіледі. Еңбекшілердің ревалюциялық ... ... ... ... ... ... орын алатыны мәлім. Осы оқиғалардың
бірде – бірі сол кезде жасалған фильмдерде әңгімеленбеді, ... ... ... ... ... жасау ісін түгелменен иемденіп алған
капиталистер, олжақор ... ... ... ... тан ... ... ... етті. Сондықтан да олар
саяси мәні бар, прогрессивтік идеяны ... ... ... ... ... ... ... партия басшыларының бірі В.Д. Бонч -
Буревич, өз естелігінде 1907 жылы ... бір ... ... ... кино ... ... пікірін келтіреді.
« Владимир Ильич әңгімені ілтипатпен ... ... ... - деп ... Бонч - Буревич, - пікір алысуға дереу ... ... кино ... ... ... ... оның адамға пайдасынан гөрі залалы
көп екенін, пьесалардың жексұрын мазмұны ... ... ... ... қатар , нақты социалистік мәдениет қайраткерлерінің
қолына ауысқанда ғана кино ... ... ... ең ... ... өзінің кәміл сенетінін білдірді».
Кино жаңа ғана шығып, ол әлі көркемөнер дәрежесіне жете алмай жатқан
кезде, бұдан ... жыл ... В.И. ... киноның болашағын даналықпен
осылай болжай білгеніне біз бүгінде куә ... ... ... ... ... ... ... капиталистердің, феодалдардың
бұғауынан азат етуімен техниканың, әдебиет пен көркемөнердің ... да ... ... ... ... ... ... нәтижесінде
біздің елде кино көркемөнердің маңызды ... ... ... ... тәлім – тәрбие берудің ең қуатты құралына айналды. ... ... ... және ... ... ... енуі мен ... бірнеше кезеңі
болған. Алғашқы жекеменшік кинотеатрлар Верный қаласындағы ( ... ... 1910 жылы ... ХХ ... ... ... он үш ... болатын, алайда тұрғындар арасында « тірілген суреттерге » деген
қызығушылық ... еді. ... бір ... ... ... ... декрет қабылданбай ... ... « ... ... » ... жайлы дерек
бар.
Әйгілі ревалюционер Әліби Жангелдин киноның насихаттаушы күшін
алғашқылардың бірі ... ... ... ... ... ... ... ол 1910-1912 жылдары Еуропаның, Африканың, Таяу ... ... ... ... жаяу аралап шықты.
Қазан кеңестік ревалюциясынан кейін Қазақстанға кинематографтың енуі
қарқынды жүре бастады. Большевиктер ... ... ... халықтарының «
саяси сауатын» ашуға бірден назар аударды. Осы ... ... ... ... ... жаңа ... ... үшін кино ең ұтымды
құрал болатын. {9.11}
Коммунитсік партияның ... ... ... ... ... ... деректі хронологиялық және көркемдік фильмдер
түсірді. Қазақстан аумағында хронологиялық және ... ... ... ... ... тарапынан, алғашқы кәсіби
кинотүсірілімдері 1920 жылдан ... ... жылы ... « ... » ... ... ... бастайды.
Зертханасы, монтаж жасайтын бөлмесі, мультипликациялық және ... ... ... « ... ... » атты ... ... Қазақстаның
әлеуметтік – шаруашылық және мәдени өміріне қатысты бірнеше ... ... ... 1931 жылы « ... » ... ... ... қалды. Мұндай ... ... ... ... ... « Кеңестік дала » партиялық газеті былай деп жазады:
« Жергілікті сапасы ... ... ... ... ... ... фильмдер жасап, оны монтаждап, басып ... ... « ... ... ... ... ... көшірді».
Қазақ киносының тарихшысы Қабыш ... ... сол ... ... ... ... ... техниканың әлсіздігінен
емес, сценарийдің жоқтығымен ... ... Одан әрі ... ... дала » ... мәліметі бойынша «Востоккино» байқау
жарияланғанмен бұдан оң ... ... « ... ... ... ... алдыру өзін-өзі ақтамады. Мұны – «Оның аты Ғарифа»
атты Мәскеуде қабылданған сценарийден көруге болады. ... ол ... ... ... ... әрі ... ... емес, деп танылды
». Және мынаны баса жазады: « ... ... ... « ... ... »
газетінде басылған « Ұлы мұлқауға тіл бітті » ... ... ... ... ... мәдениеттің жоқтығымен
және қазақ жазушыларының сценарий ... ... ... жылы Алматыда кинохрониканың дербес студиясы құрылады. Ол өзінің «
Кеңестік Қазақстан » ... ... ... одан соң ...
очерктерді шығара бастайды.
Кеңестік партиялық – таптық коммунистік идеологияны кино ... ... ... ... Қазақстанның партиялық және кеңестік
органдары деркеті – хроногиялық киноға ғана емес, көркем ... да ... ... ... ... төңкерісінің идеяларын насихаттайтын
алғашқы ...... һәм ... фильмдер ХХ ғасырдың 30-шы
жылдарының ... ... бола ... ... ішінде аса танымалы
«Түрксіб» (1929), «Аманкелді» ( 1938) фильмдері.
Кеңестік идеологиялық тарихнамаға сәйкес қазақ ... ... ... ... іс - ... ... «Совкино»
кинофабрикасының жұмысымен «Востокфильм» және «Востоккино» ... ... және « ... » ... мен « ... ... тікелей байланыстырылады.
Алайда бұл жерді бір нәрсені анықтап алу керек: «Аманкелді» -
Қазақстан ... ... ... ... ... ... Отызыншы
жылдардың аяғына қарай Қазақстан тақырыбына ресейлік кинематографистер
ондаған деректі және бірнеше көркем фильм түсірген.
Республикада ...... ... ... ... ... ... фильм – «Түркісіб» (1929, режиссері В.Турин,
сценарий авторлары Е. Арон, А. Мачерет, В.Шкловский, В.Турин). Түркістан ... ... ... ... ... баян ... бұл ... әлемдік
экраннан салтанатты түрде көрсетілді. Релсті иіскеп жатқан түйе, от шашқан
« шайтан ... » ... ат пен ... ... ... келе ... сол дәуірдің хрестоматиялық киноқұжатына айналды. Бұл кадрлар
далаға ене бастаған жаңа өркениеттің, жаңа ... ... ... Әлемдік киноның ірі тарихшысы Жорж Садуль француз киносына ... ... ... ... ... де атады.
Алайда, 30- жылдардағы қазақстан мәдениетінің ең маңызды оқиғасы
« Аманкелді » көркем филімінің шыққаны болатын. ... ... ... мен ... ... мен ... ... түсірілді.
Басты атап өтерлігі Аманкелдінің кинобейнесі өзінің экрандық
прототипі ... ... ... ... еді. ... ... болмысын шығарғанда авторлар шындыққа мейілінше
жақындауға ... ... ... ... ... 1916 жылғы Торғай даласында қазақтардың ұлт- азаттық көтеріліс
ұйымдастырған нақты тарихи оқиғасы негіз етіп ... ... ... Б. ... Ғ. ... « ... »
тарихи – ревалюциялық филімінің оқиғаларын ... ... ... ... құрастыра алды. Халық қаһарманы жайлы тарихы- ревалюциялық
туындыны шығарушылар Б. ... мен Ғ. ... ... және
сценариялық ойының ізін басып, Аманкелді Имановтың ... ... ... ... көтерілген халықты соңынан ерте білетін ерік ... мол адам ... ... ... ... тура жол ... ... тарихи тұлғаның экрандық өмірбаянын « Чапаев » атты
ресейлік ... ... ... халқының тағдырымен тұтас
қарауға талпынды.
Аты аңызға айналған батырдың ... мен ... ... бөлеу, Аманкелді мінезін даму үстінде ... - ұлт – ... ... дала ... Аманкелді Имановтың бірден
ревалюционер- большевик, қызыл қолбасшы ... ... ... ... » ... ... ... және шынайы
мүмкіндіктерін бойына сіңіре алды. Бұл ... ... ... ретінде кеңестік режимнің бүкіл трагедиясын баснан өткерді.
Кеңестік тарихнамада, « Аманкелді » ... ... ... ... ... ... Ол жылдары ұлттық фильм, кеңестік тарихи-ревалюциялық
фильмінің белгілі бір идеологиялық ... сай ... тиіс еді. ... осы ... ұстанған. Ол былай деп жазады :
« Аманкелді» фильмі қазақтың көркем кинематографиясының тұңғышы ... ... оның ... ... ... ... мен ... партиялық және кеңестік органдардың арнайы іс – шараларының ... әсер ... Ол ... ... ... түбегейлі жазылған. Бірақ ең
бастысы әрі маңыздысы сол « ... ... ... халқының экрандағы
өмірі өзге фильмдермен салыстырғанда кең әрі ... ... ... ... ... бір парағы, бұл шығармада жарқын
көрініс тапты» ... ... ... кино ... ... осындай
«таңдамалы» әдіс, идеологияланған жалпы кеңестік кино тарихнамасына тән
дүние: ұлттық киноның ... ... ... ... ... ... ... емес – маңызды тарихи – ревалюциялық
фильмдермен, байланыстырылыуы тиіс еді.
« Аманкелді » фильмі – ... ... ... ... ... ... ... шыққан сәттен бастау алады, алайда осы ... ... ... ақпарат құралдары тарапынан
қалыптастырылды. 1931 ... ... ... ... баспа
беттерінде төмендегідей тақырыпта мақалалар ... : - « ... ... жоқ» {5}, ... тең ... ... киноларын
шығарайық»{6}. 1937 жылы болашақ ұлттық фильмді бағалау нақтылана түсіп, ... ... ... ... ... Ю. Феликс « Казакстанская правда »
бетіне шыққан « Аманкелді кинопьесасы жайлы » деген мақаласында ... ... « ... ... ... ... тақырыбында арналған алғашқы
толықметражды фильм – « Біз Кроштадтанбыз», « ... » ... ... ... ... ... ... { 16. 7 }.
Кеңестік баспасөз бен кино әдебиетінде 1938 ... ... ... республиканың ұлттық кинематографында алғашқы көркем
фильм ретінде бағалана бастайды. Алайда жоғарыда айтқанымыздай, ... ... ... ... қайшы. 1920-30 жылдары Ленинград, Мәскеу
кинематографистері тарапынан кинопленкаға түсірілген деректі және көркем
кинодәйектер «Аманкелді» ... ... ... негізінде ресей
кинематографистері түсірген алғашқы көркем фильм емесін ... ... ... 1920-30 жылдар қазақ ұлттық киносының туу кезеңі
болып саналмайды. өйткені бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... киносының туғаны жайлы тезистерді мәлімдегеніне
қарамастан республикада ұлттық ... ... мен ... ... ... ... ... суретшілер, т.б) қалыптаса
қойған жоқ.
Кино өнерінің техникалық мүмкіндіктерін байыта түсу мақсатымен де
көптеген ... ... Сол ... ең ... бірі киноға үн беріп,оны ... ету еді. Кино ... ... ... ... туды. Оның кейіпкерлері экранда кәдімгідей
жүріп – ... ... көп ... бойы үн қата алмай мұлқау болып
келеді. ... ... ... ... сипаттау, олардың ішкі
сырын айқын ашу мүмкіндіктерін өте тарылтты. Өйткені адамның ақыл - ойын,
көздеген ... ... ... ... ... ... амалы тек ымдау, ишарат ету не болмас нақты іс ... ... ғана ... адам ... зор ... ... шебер сипаттағышы - тіл
киноға ол мүлде жат етеді.Экранда кейіпкерлердің сөйлей ... ... ... ... ... табиғи дыбыстардың ( желдің, дауылдың, боранның
ысқырығы; су ағысының ... т.б.) ... ... ... ... ... ... салдарынан экранда ... ... ... тек ... ... ... ал ... олар тек адам көлеңкесі деп ... Ол ... ... ... ... өз ой – ... ... күшейте түсетін.
Киноның бұл үлкен кемістігі еді. Бұл кемістік жойып, киноны дыбысты
ету әрекетіне көптеген мемлекеттердің ... ... қызу ... ... бойы ... ... қажырлы еңбек етті. Совет Одағында
киноны дыбысты ету ... ... ... А.Ф. ... ... ... табысқа жетті. Бұлардың ойлап тапқан ... ... ... елде ... кино ... және бірте – бірте
жетілдіріліп дами түсті. Фильмге ... ... ... ... ... ... қолданудың бірнеше түрі бар.
Дыбысты синхронды жазу. Көркемсуретті және ойналатын көріністері бар
ғылыми - көпшілікті, хроникалық - ... ... ... мен ... кинопленкаға бір кезде қоса түсіріліп жазылуы
синхронды кино түсіру деп ... ... ... ... үйлестіре
синхронды жазу көбінесе фильм киностудия повильионында, не ... үй ... ... жағдайда қолданылады.
Кейін дыбыстану. Фильм кейіпкерлерінің сөздерін, музыканы және
түрлі ... ... ... ... ... ... отырып, соларға
дәлме – дәл ... жазу ... ... ... болып табылады.
Бұл әдетте фильм тегіс түсіріліп біткенене кейін және ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Алдын ала дыбыстандыру. Бейнелер түсірілмес бұрын ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланудың бұл жолы
алдын ала дыбыстандыру деп аталады.
Қайта жазу. Бұл өте маңызды творчестволық және ... ... ... ... атап айтқанда, кейіпкерлердің ... ... ... ... жеке – жеке ... ... ... сәйкестендіретін
және біріне – бірін үйлестендіре бір фонограммаға ... ... жазу ... жүзеге асырылады. Фильмге тіл бітуі киноның ... ... көп ... ... кейіпкерлерді сипаттаудағы,
сондай – ақ өмір құбылыстарын ... оның ... ... байытты.
Дыбыстың пайда болуы кино қайраткерлерінің бәрі бірдей ... ... жоқ. ... ... ... ... оның ... әбден
игерген кино қызыметкерлерінің бір қатары көп ... бойы ... ... ... ... ... ... пайда болуы киноның өзіндік
ерекше қасиетін мүлдем жойып жібереді, істен шығарады деп оған олар ... ... ... ... аты ... ... Чарли Чаплин соңғы
уақытқа дейін өз фильмдерін сөзсіз етіп ( музыка мен шуы бар, ал ... ... ... ) ... келді. Шынына келгенде мылқау киноның
қасиеттерін дыбыс жойып жіберген жоқ, оған тек ... ... ... ... ... шешімдерін қадірлей отырып ілгері дамытты.
Дыбыстың пайда болуы киноны мүлде жаңартып жіберді
Ұлттық кино ... ... ... ... кино ... пайда
болуының бірнеше тарихи себептері бар: кинотеатрлардың ұлттануы, республика
жайлы ... мен ... ... ... түсіру үшін арнайы
кинотоптардың құрылуы, ... ... ... ... ... ... қазақтың зиялы қауым өкілдерін, жазушыларды,
әртістер мен ... ... ... киносының тууы фильм
өндірісінің республикалық ... ... ... ... ... және т.б. даярлаумен, Алматы көркем
және деректі фильмдер киностудиясының негізінде ... ... ... студиясы мен көркем фильмдер киностудиясының
бірігуі 1944-жылы жүзеге асырылды).{5.110}
1.2 Әр ... ... ... - әр ... және алуан жанрлы өнер. Киноның ... ... ... туу, ... даму ... бар. Сондай – ақ
олардың бірінен ... ... ... әрқайсысын жеке – жеке даралап
сипаттайтын, әрқайсысының өздеріне ғана тән ... ... ... ... « ... ... тарихи – ревалюциялық жанрдың да және
биографиялық жанрдың да ... ... ... болады. Тарихи -
ревалюциялық жанрға қатысты барлығын оның ... ... ... ... ... ... ... көрсететіні дәлелдейді. Ал биографиялық
жанр ... ... ... оның бас ... ... өмір ... халық
аузында мәңгілікті сақталған тарихи адамның болуы және сол ... ... іс ... ... ... ... ... қосындысы жоқ түгелдей тап – таза сала мен жанрды кино ... ... ... ... Осы ... салаларды және жанрларды бірден қақ
бөліп ажырататын қорған орнатуға болмайды. Бұл жағдай салалар мен ... ... ... ... бір ... ... кино өнерін әр салаға сондай – ақ әр жанрға бөлу теорияда
және творчестволық тәжірбиеде ... ... ... Бұл ... ... ... ... іздестіру әрекеті деп ұғынбау керек. Ол ... ... ... ... ... ... творчестволық принцип.
Мұны елемеушілік яки кино өнерінің саналуан ... мен ... ... ... ... іс ... творчестволық
ұғынықсыздыққа, көмескілікке демек сәтсіздікке апарып соғады.
Жанрлар және олар жөніндегі ұғымдар өзгерместен ылғи бір ... ... ... адам ... және ғылым ... ... ... ... ... ... жаңа жағдайдың жаңа
талаптарына жауап бере алмайтын ескіріп ... ... ... ... ... тілегіне сай туған жаңа жанрлар басатыны ... ... ... кино өнерінде өте - мөте айқынырақ сезіледі.
Профессор Р.Н. Юренов « Советская кинокомедия » атты кітабында ... ... ... даму ... ... ... ... жанр шеңберінен асып түсіп, бірнеше жанрға, атап айтқанда ... ... ... ... ... ... бөлінерлік
дәрежеде өркендегенің толық дәлелдейді. {10.145}
1.3 Көркемсуретті ... ... ... ... көркемсуретті кинематография болып
табылады. Көркемдік образдар жасау тәсілдері мен амалдары жағынан сондай -
ақ өмір ... ішкі ... ... ... кең және ... өркендету
мүмкіндіктері жағынан көркемсуретті кинематография өте бай, көп ... ... ... кинематографияның негізгі сценраий екенін
айта кетуіміз керек. Әдеби ... кино ... ... ... ...... кино да, ... - көпшілік кинематографияда
да, мультипликацилық және оқу киносында да қолданылады. Бірақ әр ... ... ... ... ... бағытына байланысты
олардың әр қайсысының өзіндік өзгешіліктері бар.
Көркемсуретті ... ... ... - өмір ... ... оқиғалар мен фактілерге сүйене отырып, жазушының қиялынан ... ... ... кинематографияның екінші ерекшелігі -
оның шығармалар актілердің ... ... ... ... ... ... кино деп те ... Көркемсуретті
фильмдерді әсемдейтің, көрермендер жүрегін елжіретер,бірде лепіртіп
қуантар, ... ... ... сан ... ой ... кремет әсерлі күш
- актер,оның мәнерлі ойыны, нанымды қимыл әрекеті, сыр ашар бет ... ... ... образдар жасау арқылы ғана ... ... ең ... ... ... ... ... өнері де одан маңызды орын алады. {10.147}
1.4 Документтік кино ... ... ... өмір ... ... ... өз ... негізінде жасалған толық ... ... және ... ... ... кино негізінде екі тараудан құрылады.
Біріншісі - елімізде сондай - ақ шет ... ... ... ... ... ... ... мезгіл - мезгіл ... ... ... ... бұл ... ... белгілі бір
мерзімде апта сайын не он ... ... үш айда бір рет ... шығып
тұратын киножурналдарда көрсетіледі. Екіншісі - ... ... мен ... дер ... ... алмаған материалдарды
образды кинопублицистика ... ... ... көлемді фильмдер.
Документтік фильмдер арнайы жазылған ... ... ... ... ... жасау ісіне актерлер қатыспайды, сондай – ақ
оларды ... үшін ... ... ... ... ... әзірленбейді, гримм қолданылмайды. Балығы өмірдегі
шын қалпында түсіріледі.
Документтік ... ... ... ... ала ... ... шығарылған материал емес, нақты өмір ...... ... болғандықтан докукменттік ... ... пен ... ол ... мен ... ... ... өзінің творчестволық қиялын соншалықты шексіз кең ... ... ... ... маңында ғана ойластырылады. {10.148}
1.5 Ғылыми - көпшілікті кино (Научно- популярное кино)
Ғылым мен ... ... мәс ... ... ... халық
шаруашылығынан өркендету ісіне әсер етер жаңалықтарын насихаттауда кино
көп қызымет атқарады. Киноның бұл ... ... ... және ... ... экран өнерінің ерекше ... - ... ... кино ... ... мен химия, ауыл шаруашылығы және медицина, география ... тану ... ... ... ... ... ғылыми фильмдер,
сондай - ақ өнеркәсіп пен транспорттың, колхоздар мен ... озат ... ... ... ... фильмдер біздің елде жыл сайын көптеп жасалады.
Ғылыми фильмдер алдын ала жазылған сценарий ... ... ... ... ғалымдар жазады. Ғалымдар арнайы конусльтант ... ... ... ... ... ... Олар ... ғылыми тұрғыдан дұрыс,
сауатты жасалуын мұқият қадағалап ... ... ... ... ... ол ... он жиырма минуттан артық жүрмейді. Өйткені
не ғұрлым қысқа ... ... ... ... ... ... жинақы және қызықты ... ... ... ... да кино өнерінің өз алдында жеке саласы. Көрікті фильмдердің
мақсаты - әсем ... ... ... ... ... ... алдын ала жазылған ... ... ... нақтылы не түсірілетіні және ... ... ... ... ... ... назарын неғұрлым әсем
табиғат көріністеріне және ... ... ... ... ... ... қатыспайды. Көрермендер назарына ... ... ... және ... жерлердің қасиеттеріне ... ... ... ... ... ... ... отыратын
диктор сөзі пайдаланылады.
Көрікті фильмдер өндіру ісі Қазақстанда да жолға ... әсем ... ... ... талай фильмдер
жасалды. Мысал ретінде « Баянауыл», « ... « ... « ... айтуға болады. {10.153}
1.7 Мультипликациялық кино (Мультипликациное кино)
Экран өнерінің ерекше және қызықты ... - ... Оның ... ... ... мен ... хайуандар.
Мультипликациялық фильмдердің сюжеттері көбінесе ... ... ... ... мен аңыздарынан алынады, тіпті оларды бірден
экрандайды да. Мұнымен қатар ... ... ... бейнелейтін
мультипликайиялық фильмдер де жиі кездеседі.
Жанр деп ... ... ... ... ... ... айтамыз. Адамды және адам төңірегіндегі көріністерді бейнелеудің,
дүние көзқарас жүйелерін анықтаудың ... ... ... ... ... ... Осыған орай көркем шығармалардың жанрлық -
композициялық құрылысы әралуан өзгереді.
Совет кино өнерінің ... ... ұзақ ... бойы
қалыптасқан жанрларға бөлінеді. Ол ... әр ... ... байланысты. Документтік киноның өзіне ғана тән ... ... – ақ ... ... ... да өз жанрлары
бар. {10.153}
1.8 Тарихи – революциялық (Историка – революционное кино)
Бұл жанрдағы фильмдер ... ... ... ... ... ... тепкісінен азат болу күресін халықтардың
бостандық және ... ... үшін ... баян ... кино ... ... - ревалюциялық жанрға өте көп мән ... ... ... совет фильмдерінің басым көпшілігінде әрі
ақиқат, нанымды, әрі терең, ... ... ... ... кино ... шедеврлері « Чапаев » (
режиссерлері туысқан С. және Г.Васильевтер) ... ... ... - «
Максимның балалық шағы », « ... ... ... », « ... ... ... ... және Л. Трауберг ), « Біз Кроштанбыз » ( режиссері
Е.Дзиган), « Балтика ... ... ... ... кино өнерінің тұнғышы – « Аманкелді» филтмі де осы ... ... 1939 жылы ... Оның ... ... ... ... Иванов, және қазақ жазушылары Бейімбет Малин мен Ғабит
Мүсрепов, режиссері Мойсей Левин. Аманкелді ролін орындаған ... ССР ... ... ... ... Елубай . Бұл фильм қазақ еңбекшілерінің совет
өкіметін орнату жолындағы қажырлы күресін ... ... ... жанр (Биографический кино)
Тарихи адамдардың, ... ... ... мен ... ... мен ... даңқты өкілдерінің өмірі мен ... ... ... ... жанрдың басты мақсаты ... жанр кино ... ... ... ... өте қатты өріс алды. біздің
елде ... ... тууы және ... ... ... киноның халыққа білім беру, халықты тәрбиелеу, ... ... ... ... ... ... ... жарық көрді. Олар
: « Абай әні » ( 1945 жыл, режиссерлері Г. Рошаль және Е.Арон), « ... жыл, ... Е. ... « ... ... » (1957 жыл, ... Биографиялық жанр социалистік елдердің кино өнерінде ... ... ... ... ( ... ... характері, іс әрекеті және жағдайы көреремендерді
күлдірерлік фильмдер кинокомедия жанрларының шығармалары ... ... ... ... ... ... лирикалық кинокомедияға, сюжеттер
мен образдарының шарттылығы жағынан киноводевильге, фантастикалық ... ... ... Бұлардың әрқайсысы өз алдына жанр.
Комедия эстетикалық категория. Оның идеялық – көркемдік міндеті – адамдарды
әділ, адал ниетті, ... ... және ... болу ... ... ... ... басқа жанрларына қарағанда кинокомедия ерте кезде
шыққан ең көне жанр.
Совет кинокомедиясының жақсы шығарма ретінде « ... ... « ... « Трактористер», « Адал достар», «Карнавальді ... тағы да ... ... ... атауға болады.
Қазақстанның ұлттық кино өнерінде де кинокомедия маңызды орын алады. ... ... ... ... ... сегіз қазақ фильмдерінің оны
екенін айтсақ жетіп ... ... ... ... шыққандары Ш. Хұсайынов
пен В. Абызовтың сценарийі бойынша режиссері П. ... 1955 ... « ... қыз» ... мен ... ... жасаған « Біздің
сүйікті доктор», « Тақиялы періште» фильмдері. Бұл ... ... ... ... ... олардың тақырыптары әрқилы. « Шабандоз қыз »
картинасы жылқышы қазақ ... ... ... « Біздің сүйікті
доктор» лентасы адамдар арасындағы сыйлы достықты бейнелейді. Ал « ... » ... ... ...... озық және тозық ... ... ... – ақ бұл үш ... ... да, әнде әр ... ... Деткетивтік жанр ( Детективный жанр)
Ізін таптырмай әбден адастырып кеткен қылмыстар мен қылмысқорларды
іздестіру, әшкерелеу ісіне арналған ... ... – ақ бір ... ... ... бір ... ... әйгілеу, жасырын мәліметтерін
ұрлау қызыметіндегі шпиондар мен барлаушыларды ... ... ... ... ... ... ... шығармалары болып
есептеледі.
Детективтік фильмдер көп елдерде етреден бері жасалып келеді. ... ... ... ... ... әбден әурелеген, асқақ айлакер
қылмыскер жөнінде режиссер Л.Фейад 1911 жылы ... ... ... ... детективтік жанрдың бастамасы болды деуге болады. Бұл
фильмнің үлгісімен жасаған детективтік фильмдердің басым ... ... ... – зомбылықты, адам баласын мүлде аямаушылықты
кеңінен дәріптеу творчествалық әдетке айналды.
Совет кино ... ... ... ... адал еңбек ету,
қылмыстан аулақ болу, адамдардың тыныштығын мұқият сақтау үшін және отан
мүддесін ... ... үшін ... ... болу рухында тәрбиеленетін
әсерлі құрал ретінде аса мән ... ... ... ... ... ... (Приключенческий жанр)
Мұнда кейіпкерлердің іс әрекеті, тәсілдері көрермендерді ... ... ... ... ... Сондықтан да бұл
жанрдағы фильмдердің қаһармандары қауыпты жағдайларда дереу амал ... ... – ақ ... ... біле тұра ... ете батыл әрекет
жасайтын, еш қорықпайтын ержүрек келеді.
Қызық оқиғалы фильмдер ... ... ... батырлық көрсету
асқан айлакер келуі белгілі бір идея бағытында өріс алуы тиіс. Жаманды –
жақсыны ... ... ... ... ... ... ... дәріптей отыра ол
фильмдердің көрермендерге айтар асыл нақылы болу ... ... ... ... ... өнер тану және ... аз зерттелген ұғымдарының
санына жатады. Бұл сөйлемдер де , барлық баптар мен ... ... ... ... ... жанр ... сөздер бойынша ешқашан
кинотанымның үлкен iлтипатына ие болмады. Дегенмен және кинотаным ... ... ... ... ... ... ол да ... теорияның
игерiлмегендiктерiнен жиi шағынады. Және шындығында, әлi тек ... ... ... ... ғана ... ... ... қарсы алдынан зерттеуi оның стратегиясы және тактиканы
жоспарлануы керек. Жақсы ... ... ... ... ... қамтитын бүтiндiк тұжырымдамасын ойын, құжатты, ғылыми-
әйгiлi, мультипликациял жасау керек.
В.Я.Пропп, мәлiм еттi: «Жанр - таза ... және оның ... бiр ... ... ... - түрдiң жазуы.
Жанр - орнықты композициялық шешiмдердiң ... - ... - ... ... ... - ... ұштауды әдiс.
Жанр - шарттылықтың түрi. Бұл анықтамалардың әрқайсылары ... ... ... арқа ... ... әрқайсылары өздiгiнше құқықты және
бастапқы шекарасын есептеу ... ... ... болғанда да
классификациялауға мүмкiндiк беретiн нүктесi мен қызмет көрсете алады.
Жанрлар - бұл нақты болмысты тұрақты ... ... ... ... және ... ... бiр ... тарих болуға пайда болатын тұрақты
туралы қорытылған ... ... ... бұл бiр ... ендi бiр-
бiрiменде айқастырады сондықтан да, ... ... ... ... шекаралар жоқ болатын.
Комедия трагедияның барлық элементтерi. Роман көбiнесе - ертегi,
ертегi - ән сол сияқты аяқсыз. ... ... ... ... рулық түрлерi әрбiр өнерде ерекшелеуге өте маңызды ... ... ... табылған синтетикалық өнерлерге күрделi әсер
жасау.Кинотаным және кино ... өз ... ... өзi ... ... ... В.Шукшина « Колина Красная». Ол киноны ұзақ
әңгiме, философиялық-психологиялық ... деп ... тiптi ... ... ... кинода кинопортрет, киноочерк, киноэтюд ұғымдары жиi
қолданылады. Бұл ұғымдар кейде кино ... деп ... ... ... ... ... мен ... өз ауыз бiрлiгiне басқа түрге
өзгерте алады. Кино ... бас ... ... ... ... ... табылады, актердың әрекеті дау уақытында ... ... да ... ойлауды типология драма ... ... ... ... және ... қарасөздiң тәжiрибесi бүгiн
өз жемiсiн татып отыр.
Қорытып айтқанда, ... ... ... ... ... ... дұрыс ұсынады. Батыста
қабылданған классификациялар туралы айтатын ... ... ... ... ... ... жаймалаушыларға және көрермендерге
керек фильмдi ... ... ... Филмздың
американдық фирмасының тiзбесi мiне. Мұндай негiзгi айдарларын ... Әсер және ... ... және олардың шешiмi, қиял-ғажайып, комедия,
вестерндер, жеңiл драма, мюзиклдер, соғыстың ... ... ... ... ... ... ... ол да
қиындықтың бiрiншi орынын құрады, бұдан әрi комедия, драма ... ... ... ... жүредi, саяси фильмдер,
қорқынышты фильмi, карате фильмдері.
Американдық институт дәл осылай тiзбеде негiзгi жанрлық дәрежелер кино
айқынын ... ... ... ... ... ... ... әрбiр жеке жағдайда осыған ... ... ... ... ... ... драма, вестерн, қылмыстық мелодрама,
музыкалық мелодрама және тағы басқалар.Кеңес ... ... ... ... түсiндiрiп беретiн, әйгiлi жанрларға ғана емес
өрнектеледi. Мысалы, кеңес кинематограф әдебиетке және ... ... ... ... кө ... ... ... жанрға жаңа өмiр
бердi. Эпопеяға, халық эпопеясы немесе эпостық ... ... ... ... бұл таң ... ... социалистiк идеология олардан тығыз
құйылған пафостары және олардан ең бай ... ... ... қуатты бейнелеу қоспа болып шығып, көрсеттi - өзінің тарихын iрi
және жан-жақты пердеде ... ... ... ... ... ... С.М.Эйзенштейн жазды, « шындығында ... ... бұл ... ... бiртұтас болатын бұның барлығы жеке
ойын-сауық элементтер шындық ... ... ... ... масса және индивид, адам және кеңiстiк бұл жерде ... ... ... үшiн сияқтануы керек. Ол, өзi нақты шындықты әсерде тiптi
қанағаттанбай әсер орынының нақтылығымен тұрып ... ... ... кино ... эпостық жанрға аса маңызды ... бұл ... ... ... жоқ. ... не ... әдiл ... С.Фрейлих және М.Власоволар, ол да жанр анықтайтын тiрек, торапты
болып табылған эпопеяның түрлерi бар. Сiрә, ... ... ... ... ... тiрек нүктелері ретiнде жанрлық классификациямен
тарихты және экрандық ... ... ... үйрене, киноведчелiк
зерттеулерi және кино ... ... ... ... ... жұмысқа алақтай орынды қабылдауға қайтып ... ... және ... анық iрi жанрлық бiлiмдер. Перденiң дербес түрiнiң
эпопеяның ерекшелеуiне қажеттiлiктi дәлелдесiн. Кинороман өз ... ... ... ... ... қосындысы. Трагедиялық ноталарда
көпшiлiгiнде жақсы фильмдер сезіледі олардың қатарына Ана, Чапаева және
тағы басқаларды есiмiзге ... ... ... ... ... ... Ол ... және О.Иоселианидың жұмыстарымен жарық
елестеткен. Бекiтулер үшiн көп ... ... ... ... ... ... негiзі кеңес кинематограф социалистiк ... ... ... түрдiң өзiндiк ерекшелiгi де динамика
туралы мәселе қоюға мүмкiндiк беретiн ... ... және ... ... ... ... ... бекiтілген.
Рулық жанрлардың болмысы - бұл ең алдымен драмаға және комедия ... ... ... ... түптейтiн жанрлық түрлерi болады немесе,
оларды жанрлардың туындысы деп атайды.Орнықты жанрлық ... әр ... ... ... - ... ... сюжеттi - композициялық -
детективте; үстiрт - тiл - ... ... ... және ... ... және тағы ... жанрдың екiншi сызықтары қалай
ендi жұмыс iстейтiн ... ... өңге ... ықпал етедi.
Басқа алғашқы және екiншi элементтерге бiр ... ... және ... ... бiрақ олар әрдайым табиғи барлық буын жүйеде қаhарманның
түрiне ... ... ... бар ... ... тiрi ... ... Жанрлардың мәселесi - бiрi және қазiргi кинотанымның өте айқын
емес мәселелерiнiң бiр ең аз ... {21.63 ... ... ... ... және аударма
Қазақ киносы сөзсіз түрде кеңестік және ... ... ... ... ... Өкініштісі, қазақ киносы екі ... ... ... ... ... ... жоқ. ... коммунизмді
дәріптесе, қазіргісі жәіттердің ... ... жою ... ... екі ... ... қарар болсақ, кеңестік
кезеңдегі қазақ киносы ... ... да, ... ұлт ... ... көп үлесін қосты. Қазіргі заман иілеуінің өлшеміне салсақ,
ерлік деп ... ... С ол ... қай кино алып ... ... ұлтының жыртысын жыртқанын байқаймыз. Бір ... ... « ... ... ... қызының ары мен намысын шебер
қорғатып « біріксек жер қайысқан қол ... ғой » деп ... ... еді. ... ... ... ұлттық рух! Көш бастар деп үкілеген «
Көшпенділер» киносы мұның ... ... шаң ... қалады. Тылсым
табиғаттың заңдылығы бойынша, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... Тамыры жоқ туындының ғұмыры жылт еткен
жылтырақпен тең. ... ... ... ... « Қыз ... « ... « ... атым Қожа» сияқты кинолар деңгейіне
жететін әрі ұлттық құндылықтарды насихаттайтын ... ... ... ... өзінде әлі түсіре алмай келе жатқанымыз ... ... ... ұлт ... ... ... ... ұзақ болды. Біз біле бермейтін қаншасы ... ... ұлт ... Ал ... кезеңде зиялы қауымның бар екеніне халық арасында
күдік пайда болғаны жасырын емес.
Суретке қараған адам ... өзін ... ... әр адам ... көргісі келеді, ұлт қаһарманы болу қалауы бар. ... ... ... ... ... болатынын білесіз. Сол сияқты ... ... өз ... ... ... көргісі келеді, өзін іздейді. Шетелдік бір
киноны таныстырмай – ақ, орта тұстағы сюжеттерін көрсетсе, оның ... не ... ... деп ... ... Өйткені киноның келбеті,
тілі және қай ... ... ... ... бәрі ... ... елдің болашағын жастарына қарап білетін болсақ, қазіргі
киносына қарап байыптаймыз. Ал қазіргі қазақ ... әлі ... ... ... ... ... қалың көпшіліктің оқыған
кітабінің санынан көрген киносының саны басым. Том – ... ... сол ... түсірілген киноны көруді, кітап сатып ... ... ... жөн ... заманда киноның теңдессіз психологиялық –
идиологиялық қару екенін мойындалды. Сонымен ... ең ... қару ... ... елдер әлем халқының санасын жаулау үшін ақпараттық ... ... ... Енді ... ойрандап жатқан осындай заманда
режиссерлердің соларға қосылып ... ... бұзу еш ... ... ... ... қарап, тіпті халықтың
жауыма деген ойға тірелесің. Мемлкетешіл халық ... ... ... кино ... ... Бюджеттен миллиардтап халықтың
қаржысын рәсуә етіп ( ... ол жеке ... ... ... ... соң ол ... ... қазақты қорлайтын кино түсіруге жол
беру арқылы тағы бір ... ... « ... « ... ... тәлкегі ( Ирония любви)», « Ойпырмай», « ... ... », « Әке ... « ... ... ... салтында жоқ
дәстүрлерді насихаттап, азғындықты, арсыздықты ... ... ... ... Кез келген қазақтың киносын қарап отырсаңыз, азғындықты
насихаттап жатады. Сөзім дәлелді болу үшін ... ... айы – ... әйелді зорлау, баласының анасын өлтіру, әкесінің қызын зорлау,
жезөкше келін, хайуантектес өмір сүру салты, ... адам аузы ... ... бір ... ... күн ... бір ... теледидар қарай
отырып, « мәссаған, Істекеңде ( Сталин) де қазақша сөйлейді екен ғой »деп
тамсаныпты» деген әзілге ... бір ... бар. ... ... ... мен ... ... Ол сол кездегі дубляжға берілген шынайы баға
болатын. ... ... таза ... ... ... ... ұсына білген « Қазақфильм» мамандарының ісіне деген ... ... пен ... еді бұл.
Қазір « тәуба» делік, көрерменнің көбі көбейіп, таңдау аясы да
кеңейген. ... да бір – ... ... ... ... ... Бірін – бірі ... ... ... тың ... ... ... ... қай бастама болмасын, көрерменнің көз
алдына өтеді. ... да ... ... Сондықтан, оның таңдау жасар
сәтте жақсысына бет ... ... - ... Ал атап ... қазіргі
уақытта сериал қараушылардың саны ... ... ... ... ... ... ұпайы жоғары болатыны анық.
Қазіргі таңда кино саласынада « ... » сөзі көп ... ... не соған тоқталып өтелік.
Аударма дегеніміз - бір тілде ауызша айтылған ой – ... ... ... текстіні тыңдаушыға, оқушыға екінші тілде түсінікті етіп
жеткізу. Бір тілден ... ... ... ... ... ... шыққан барлық әдеби еңбек аударма туынды деп аталады.
« Аударма », ... ... сөз ... еңбектен басқа салаларда да көп
қолданылады. Мәселен, « Мен аударылған жүкті ... ... ... ... ... ақша ... ... « Суреттің көшірмесі басқа қағазға
аударылған » - деген сияқты сөйлемдерде « ... « ... ... ... ... қолдануымен байланысты білдірілген ой -
пікір әдеби аударудан ( ... ) ... ... ... ... ... деген ұғымның ауқымы кең. Ол ... ... ... ғылым - білімнің, әдебиеттің, адамдардың ауызекі
қарым – қатынас әрекетінің ... бір ... ... ... ... ... ... жеңіл аударылуы аудармашыға байланысты.
Киноның күнделікті ... ... ... ... өз тілі мен ... ... Мәселен, бір сөздін бірнеше аудармасы бар. Оның ... - ... ... Сол ... ... ... жасына
сөйлеу мәдениетіне қарай таңдалады. Кей кездерде адам ойын шатастыратын
дүмше ... да ... ... ... Мәселен отбасылық кикілжіңдерде
көп кездесетін « ты меня ... ... « ... шөп салу » ... ... ... киноларда осы сөздің дәл мағынасында « сен мені
өзгерттің» деп ... ... ... Сол секілді түрік әлемінің
табиғатына сай ... қос ... « ... деп ... те, кино ... әлгілер қос қолдап амандасып тұрып « сәлемесіз
бе?» деп аударылады. ... ... ол кино ... ... ... содан кейін ғана қазақшаға аударылған болып шығады. {}
Фильмдер аудармасының ... ... ... ... үш ... ... субтитр,кадрдан тыс аударма және дубляж. Телеарна қай
елден шықса, соның шашбауын ... тілі мен ... ... ... Бай ... қаймағын бұзбай, әдеби реңк беріп,
көрерменнің ... ... ... жүрген аудармашы шеберлер мен
дубляждаушы мамандардың ... ... ... ... ... еш ... тасада қалып қоятыны анық.
« Менің атым Қожада» Қожаға дубляж жасаған Фарида Шәріпова апайымыз
екенін екінің бірі біле ... Өз ... хас ... саналатын айтулы
апайымыздың « Қыз ... ... « ... ... Ғалия, «
Бөтагөздегі» Ботагөз, « ... ... « ... періштедегі»
Айша бейнелерін сөйлете білген өнерін тамашалай отырып, таң қалмасқа амал
жоқ. Әр образға сай ... ... ... ... ... өз ... ... махаббат, тіліне деген шынайлы жанашырлық.
2.2 Киноаудармадағы субтитр,кадрдан тыс ... және ... ... ... телеарналарда күнделікті көрсетіліп жатқан
фильмдер аудармасының қазіргі таңда басымдық ... үш ... ... ... тыс ... және ... Аталған аударма түрлері
бір атаудың аясына тоғыстырылғанымен, аудару әрекеттері мен ... ... ... тән ... ие. ... ... ... көркем диалогтың экран бетіне таңбаланған, жазылған
түрі болғандықтан өз алдына бір ... ... ... ... ... ... » термині екі түбірден ... ... ... ... « ... ... жағында немесе маңайында орналасқан» және титр французша
« кіріспе сөз немесе кинофильмдегі түсіндірме ... ... ... береді.
{11.19}
Әдетте аударма субтитр мәтіні - өзге тілге жазбаша аударылған ... ... ... ... екі түрі бар: ... ... ... субтитр
( есту мүмкіндігі шектеулі көрермендерге арналған) және жат ... ... ... субтитр. Аударма теориясы тұрғысынан
ерекше ... осы ... ... ... ... субтитрлі аударма
жөнінде жазылған еңбектер жоққа тән. ... ... ... ... ... аудармаларға бірен – саран сөз ... жеке - дара ... ... ... талдау жасамаған. Дегенде де
республикамыздың ... ... таза ... ... ... ... ... жасауда көрерменге ақпарат жеткізу ... ... ... ... элементтерді ғана қалдырса, енді бірі
шашу ... ... ... ... ... Сондықатан да біржақты пікір
айту қиындық келтіреді. ... ... ... ... ... ... мен ... жиі немесе сиректігі. Көп
жағдайда ... өтіп ... ... өзге ... аз ... ... толықтыруға жарайтындықтан әрі көрерменнің қабылдау
мүмкіндігіне байланысты біздіңше алғашқы аталған амал тиімдірек ... :
- Әке // ... ... // ... да жетпейді ғой// (
сасқалақтап,балалары мен әйеліне қарап,екі иығы мен екі ... Бала – шаға // ... ... ... Отец, эти деньги мне даже на бензин не хватает// Как нам жить?
- Енді көрпеңе ... ... өмір ... ... ... ... жить посредствам! (« Мың бір түн» телехикаясы)
Кадрдан тыс ...... ... ... ... ... да
қатар оқылады. Аударма мәтіндегі сөз саны түрнұсқадан көп болуы да, аз
болуы да ... ... тыс ... ... ... ... ... тілдік амал – тәсілдер қолданылады. Лексикалық ... ... ... ... тәсілі, сөзді қалдыру тәсілі, әрбір сөзді
жеке аудару тәсілі, ... ... ... т.б. ... ... сөз
болатын дубляжды аудармаға қарағанда жеңілдеу. {22.5}
Дубляжды аудрама дегеніміз – фильмде ойнаушы кейіпкерлерінің ... ... сол ... тән ... ... кешендерге ( сөздің
созымдылығын, акустика әуенін сақтау) бағындыра отырып қайта айтып шығу.
Сонымен бірге экранда ... ... ... іс әрекетінің жағымды –
жағымсыздығына қарай дауыс ырғағы да ... ... ... өзге ... басты айырмашылығы – оның буын үндестігіне,
артикуляциялық базамен тығыз байланыстығында, барлық ... осы ... ... ... ... ... аудармашы түп нұсқа
тілі мен ... ... ... ... үшін ... ... сөз ... тырысады. Осыдан келіп аударма теориясындағы
дәстүрлі қалыптасқан үлгі
мынадай өзгеріске ... : ... // ... 1// ... // Аудармашы
// Мәтін2 // Дыбыстаушы2 // Көрермен //
Жоғарыдағы ...... ... ... « Нева шайқасы »
фильімінің қадрдан тыс ... ( КТА) мен ... ( Д) ... ... ... Они ... под шведов идти // Думали измена вере отцов наших//
благоденствие ... ... ... ... да ... татаров даст. Они думали // рыцари бескорыстно ... Это ... : - Олар ... өтуді көзеді. Дінін сатып қаланы гүлдендіреміз,
сауданы да, ... ... ... де нығайтамыз деп
дәмеленеді. Ойланыңдар, рыцалардың пиғылы таза деген
жалған
сөз.
Д : - Олар ... ... ... Дінін сатып қорлап //
Новгородты гүлдендіреміз, сауда жасап тараларға қарсы
күшті
нығайтамыз деп дәмеленеді. Ойланыңдар // ... ... ... ... өзі – ақ ... ... ... белгілерін, әлсіз
болса да поэтикалық үдерісі мен ... ... ... ... ... ... тыс ... сөзді қалдыру тәсілі қолданылдған бірден
көзге түседі. ... ... ... қала ... ( Новгород), «
измена вере отцов» тіркестері ... ... Ал ... ... ... дәл және барабар берілген деп санаймыз.
Ғылыми еңбектерде жазылғандағыдай, жазбаша аударма – қалам ... өзге ... ... ал ауызша аударманың әсіресе ілеспе (
синхронды) түрінде аударма арнайы ... ... ( ... ... кабинет т.б. ) көмегіне сүйене отырып, сойлеушімен ... ... ... Осы ... ... түрлерінің қасиеттерін өн
бойына тоғыстыра алған кино аудармасын аударманың қай түріне ... оның ... ... ... ... киномәтіні сценарий ретінде көркем әдебиет пен телеэкран
ерекшелігіне бейімделіп жазылса, тәржімаланарда алдымен қағазға ... ... (бұл ізбе – із ... жедел жазып аудару әрекетімен,
қасиетімен тең емес, мүлдем екі ... ... ... ... осы
әрекеттерден кейін барып қайта синхрондаланады. Яғни синхрондалу тек ресми
жиындарға ғана емес, әртүрлі жанрда түсірілетін ... ... ... Бірақ бірдей іс - ... пен ... ... ... Себебі 1)
синхрондалушы мәтін тек ресми ғана емес,көркем әдеби мәтін де бола ... ... орай ... ... ... 3) ... көркем
мәтінді қайта редакциялау мүмкіндігі бар. Синхрондау ... тек ... ... ғана ... ... ... киноаудармаларын да өз
қармағына алады. Яғни ... ... ... ... аудармашы
өзіне тиісті міндеттерге қоса туынды ... ... ... ... ... ... артикуляцисяына лайықтап
үйлестіру мәселесін де ... ... ... ... ... түрінде былай белгілеу тырыстық 1 – сурет: ... Кино ... ... ... ... тілдердегі тұрақты тіркес атаулының бәрі аударма
Практикасы үшін де, теориясы үшін де ең ... ... ... ... ... фразеологизмдерді екінші тілге берудің неше түрлі
қиындықтары кездесіп, теориялық тұжырым жасауға итермелейді. ... ... ... ... және ... ... ...
алуан болады. Оның құрамына кірген сөздердің байланысы әр тілде әр қилы.
Фразелогизмдерді бір ... ... ... ... ... аса қажет, әрі
барынша қиын проблема екенін сол еңбектерден және ... ... ... ... ... табиғатынан – ақ тануға болады.
Ғылымда ... ... сөз бола ... уақыттан – ақ оны екінші
тілге ... жайы ... ... аудару мәселесі аударма теориясының бір саласы
болғандықтан, бұл ... ... ... ... әр қилы пікір өрбіткен.
Біздің жұмысымызға тікелей қатысты болғандықтан, енді ... ... ... ... ... ... ... орыс ғалымдары да, қазақ ғалымдары да, ... ... ... етіп жүр. ... ұлт республикаларында да аударма ғылым ... ... ... ... бір ... ... тексергенде, біздің
алдымен жүгінетініміз орыс ғалымы, тіл білімпазы А.В. Федоровтың еңбектері
А.В.Федоровтың аударма теориясын жасаудағы ролі айрықша. Оның ... ... ... ... теории перевода » кітабында біраз жаңалықтар енгізілген.
Фразеологизмдердің аудармасына ... да ... ... ... еңбектерін мұқият қарап, қортынды пікір айтуға тырысқандық
байқалады.
Фразеолгизмдердің аудармасы жөнінде әдебиетші ... да, ... да, ...... де ... ... ... енді
бірде белгілі бір проблемаларға байланысты жол – жөнекей сөз ... да ... етіп жүр. Қай – ... да ... бір ... ... ... кезде, мақал, мәтелдер мен идиомалық тіркестердің
аудармадағы көрінісін байқамай өте ... ... ... үшін, оның
ішінде фразеолгизмдерді екінші тілде бері мәселесіне келгенде, әр кезде,
әр түрлі елдің ... ... ... аудармасы жайында айтылған
мұндай пікірлерді жинақтап, електен өткізудің мәні зор.
Тілші ... бұл ... ой ... бірі – І ... ... тұжырымына алдымен еске алған жөн. « Аударма техникасы, аударма тілі өз
алдына ... сөз ... ... тексерілуге тиіс деп ... ... « ... тілінің идиомдары туралы» деген зерттеуінде аудару
техникасына да байланысты өз топшаларын айтқан. Ол ... ... ... ... талдайды да, олдарды басқа тілдерге
аударудың жолдарын қарстырады. Бұларды ... ... ... ... жауапты ғылым мақал, фраза, идиомдардың өз қасиеттерінен
түзейді. Әрбір жеке ... ... ғана тән және ... ... ... ... « калька» ретімен алмасқа лаж жоқ ... ... ... ... ... егжей – тегжейлі
талдайды да, олардың сөзбе – сөз ... ... ... Бірақ
академик Кеңесбаев бұларды бір тілден екінші тілге мүлдем ... ... ...... ... айтпайды. Олардың аударудың әр түрлі жолдарын
«ізденіп мағына жағына сәйкес келетін тізбектерді ... ... ... ... ... ... керек », - деп түсінеді.
М.Балақаев, Е.Жанпейісов, М. Томанов, Б. Манасбаев 1966 жылы ... « ... ... стилистикасында» фразеологияның аудармасына арнайы
тоқтаған. Мұнда авторлар мәселенің ... ... ... отырмай,
фразеологизмдерді орыс тілінен қазақ тіліне аударудың әр ... ... Үш ... тәсіл болуы ықтимал болуы екенін дәлелдейді.
Біріншіден, фразеологизмдерді аударуда оның жалпы ... ... ... ... ... ... мәндес келетіндігі
ескерілетіндігі.
Үшіншіден , көптеген тұрақты сөз ... бір ... ... бір ... сөз ... ... таңда қазақ тіліне аударылған телехикаяларда кезедсіп, естіп,
көріп жүрген фразеолгизмдерді осы үш тәсіл бойынша топтастыруға болады
Мысалы : ... ... « ... ... ... келтірейік
Бірінші тәсіл бойынша « фразеологизмдерді аударуда оның жалпы мағынасы
беріледі»
Мысалы :
- ... ... сен ... ... ... тек қастық істеу
ғана келеді.
- ... ... ты ... что ... ... как подложить свинью
- Неге мені бәрі кінәлі еткілері келеді? Шевкет ?
- Почему из меня хотят сделать козел отпущения? Шевкет?
Мұнда ... ...... ... ... ... – кінәлі еткілері
секілді фразеологизмдер адам өмірінің әуре – ... ... қор ету ... ... мақсатта айтылады.
Екіншіден, «фразелогизмдерді аударуда олардың өзара ... ... ...... ... ... көтерген
тақырыбының арқауы – адамның қажетті тіршілгіне қатысты іріктеліп алынған
тіркестер, ауызекі ... ... жиі ... :
- ... мен ... ... көкке ұшырамын, сен али жауап бересін
маған ;
- Я ... тебя в пух и в ... ... ты мне еще за ... Нейр ... Әли ... ауруханаға түсіп қалғанын естігенде төбе
шашым тік ... әлі ... келе алар ... ... Нейр я ... ... в ... как узнала что Али Рыза попал
в больницу волосы стали дыбом;
- ... сол түні ... ... осы ... мен ... ... Это ... каторый вы мне подарили я берег как зиницу ока Нэджла;
- Нэджла, Ферхунде тағыда ... ... ... қазір оның
төбесі көкке жеткен шығар?!
- Ферхунде снова испортила жизнь Шевкета, ... Оно ... ... небе от ... ... стилінде адамдар дайын сөздермен дайындықсыз сөйлейді, ... ... жиі ... сондықтанда дайын тілдік единица ... ... ... ФТ ... көкке ұшырамын, төбесі
көкке жеткен, төбе шашым тік тұрды т.б.
Үшіншіден, көптеген фразеологизмдер сөзбе – сөз ... Біз ... ... бала кезімізде екі тамшы судай айырылмай үнемі
бірге ... ал ... бір – ... ... В ... мы с ... были как две капли воды,не когда не
разлучались и не ругались... а ... даже не ... в ... ... Ол ... де әлі ... болады ештен кеш жақсы дейді ғой Лейла ;
- Лучше поздно, чем никогда,эти дни можно еще вернуть ... ... ... ... ? Қызым арыңды жастан сақта!
- Дениз ту ... ... ... с ... ... сөйлеу стилінде жалпыхалықтық тіл қолданысындағы бейнелік сипат
танытатын ФТ көп ... ... екі ... ... кеш ... ... ... алған тұрақты тіркестер ... ... ... ... ... ... белгілі прагматикалық мақстақа әрі
стильдік бояуға ... ... ... ... ... ... болмысын, мәдениетін, дүниеге ... ... ой – ... ... мен ... ...... беріп тұратын, шығарманың өңін кіргізетін тілдік құбылыстың бірі
паремиалогиялық біліктер. Осылардың ішінде бір ғана « ... ... ... тек ... ... ғана ... теориялық жағынан да
ешқашан қызықсыз болып қалған емес. Себебі фразеологиялық тіркес туралы
мәселе ... ... ... ... ... мұның лексикологиялық,
фонетика, грамматика сияқты өз алдына жеке сала болып зерттелуіне де қақысы
бар »
Екі тілдің ... ( ... ... ... ... бірліктер
беріліуінің қиындық тудыратын негізгі себептерінің бастылары:
1. Фразеологиялық бірліктер құрамындағы компоненттрде тек бір ... ғана тән ... ... болуы. Мысалы :
- Берсең, ат тізесін қостым деп кетем, ... ат ... ... ... ... слово, останусь вашим другом, обманете уйду навсегда! ( «
Қыз Жібек »)
2. Фразеологиялық бірліктердің құрамындағы компоненттерінің түпнұсқалық
фразеологиялық ... ... ... беру ... :
- ... ... жауластырмақ жаушыдан деген. Мырза, сен отқа
қарай итермелеме бұл ... ... ... на ... ... мир, а дурак придя миру затеят ссору
(« Қыз Жібек»)
Демек түпнұсқада кездесетін фразеологизмдерді ... ... ... ауызекі сөйлеу тіліне жеңілдеу немесе ұлттық ерекшелік ... этно – ... ... ... когнитивтік салмағы
күрделілігіне қарай ыңғайланып жасалады. Мұндай бірліктердің семантикасы
күрделі ақпараттық ... ... ...... және ... ... ие ... аударма тәжірбиесінде фразеологиялық бірліктерді аударудың :
1. фразеологиялық бірліктерде берілетін ... ... ... ... ... өзге ... ... бірліктердің ( объектінің, субъектінің
жағымды – жағымсыздығын ... ... ... бере ... бірліктерді қолдану;
4. түсіндірмелі баламалар;
5. фразеологиялық бірліктер құрамындағы компоненттің
семантикалық – стильдік қызыметін дәл ... ... сөз ... ... бар. Бұл ... ... жат ... Бірақ дубляжды
аударманың аударманың ерекшеліктерін сақтай ... ... ... аудармашы лексика – семантикалық және ... ... ... ... Алдияр! Жайықтың жағасы қанға боялды, алдияр! Күндіз кун
тұтылды, түнде ай ... ... ... таяқ ... ... ... ... болып қалды. Сайланып келген сарала жау қойша қырылды. Шаңға аунатып
ұрдық, қанға аударып қырдық!
- Алдияр! Кровью мы оросили берега ... От ... ... ... крощаясь сабли превратились в ножи, копья в палки!
Вржеские полчи ложились, как скошенные ... ! И мы ... их тела ... ... – лексика – семантикалық өзгертудің функционалдық ауыстыру ... ... ... және ... ... артық сөзді
түсіріп тастау әдісі;
Енді кей тұстарда лексика - семантикалық ... ... ... ... ... : - ... // ... кеткен
жайымыз бар еді. Етек – жеңімізді жинай алмай, қаша көшкен ... ... ... Тағы да ... // ұраны басқа болса да өрісі бір Бекежан
мырза болмаса ... ... ... ... ма еді, әлде ... ... О, мой народ! Не по добрей воле мы покинули родные места. Когда – то ... ... ... что были ... А ... мы ... // Если я
не позвал на помощь Бекежана мурзу, нам бы не избежать ... ... ... ... орыс ... ... ... соған
сәйкес тіркес табылмаған жағдайда жаңа фразеологиялық тіркес жасалады.
Мысалы : - Төсекте басы, төскейде малы ... ... ... Из ... чьи ... с вами имели общую колыбель ( «
Қыз Жібек»
2.5 Кино аудармасындағы баламасыз лексиканың берілуі
Сонымен бірге киноаудармасындағы қиын ... бірі – ... ... ... ... ... де « ... жуықтап аудару, калькалау, сипаттамалы аударма ... амал – ... ... ... ... // ... пырағын таңдап бер. Сыншылығынды көрейін.
- Ну что же // мы этого сейчас проверим. ... ... ... коня
(« Көшпенділер») - сипаттамалы аударма тәсілі қолданылса,
- Дей ... ... // ... бар ... // ... ... Но ведь кто – то // отсюда сообщил джунгарам // об это караване
- таранслитерация тәсілі көрініс береді.
Сондай – ақ ... » ... ... мынадай тілдік
оппозицияларға төмендегідей талдау жасауға болады:
- Әлгі ... Ораз // ... Это ты Ораз // ... ... ... ... тәсіл қолданған : сәуегей - степной мудрец )
- Әй қазақ! Айтқаның келді. Мына сәйгүлік, бұл нағыз ... ... ... ... ... Мен саған ат басындай алтын ... ... ... Ей казах! Ты не ошибся. Это действительно кноь достойный
Великого хана. Я одарю тебя щедро, дам золотой слиток с ... коня ... ... стремянным. (« Көшпенділер»)
Аудармашы көрерменнің қажетті әсер алу мақсатында « атбегі» сөзін ... » ... ... « ... » ... ... « ...
слуга, придворнный» қазақтың «атбегі» ( бапкер, бәйге атын танитын бапкер)
сөзінің мағынасына қарағанда ... ... ... ... ұғымын білдіреді. Яғни аудармашы эмфатизация амалын қолданған. Әрине
бұл тәсілдердің бәрі киноаудармада ... шыға ... деу ... : - ... ... ... исі қазақтың басын қосып
атажаудан кек алар бір ұланды аңсаумен болды.
- Доведенный до отчаяния ... жил ... о ... ... ... ... в один кулак и изгнал враг. ( Түпнұсқада ... ... ... ... ... : ... – враг ) ... түпнұсқада реалий сөздер киноаудармада мүлдем қамтылмай қалып
қойғанмен олардың орнын сол ... ... ... ... ... :
- Әлей ... ( ... ішіндегі сәби мен әйелге қарап ) Амансыз ба
бәйбіше?
- Шүкір...
- В добрый час! Чудесный малыш...
- Спасибо...
Лакуна - ... ... ... ... көмескеленіп қалған тұстарынан
хабардар етеді. Бұл мәселелер тек ... ... ғана ... ... ... аса күрделі түрінің бірі - кинофильмдерді, шет тілінде
түсірілген өзге де ғылыми – ... ... ... ... ... түсірілген отандық кинофильмдерді дубляждау өнеріне де
тән.
Айталық, ішнара ... ... ... ... сол ... ... ... санынан басым болған жағдайда пайда
болады. Қазақ тіліндегі грамматиккалық род ... жоқ, ал ... ... біз үшін « ол » деп ... ... ... ... ... оларда род категориясы арқылы іске асады.
Сонымен қатар аудармадағы ... ... бір түрі зат ... ... ... ... :
- Таңбалы тас деймін – ау // Айрандай ұйимыз, іріктей іриміз
- Мудро там было ... // Сила в ... а мы все ... ... ... ... негізгі мәтін құрылымына кіретін кейбір семалар аударма
кезінде толығымен жойылып ... оның орны ... ... :
- Мен дала ... ... ... Қолға түскен төре
тұқымын өлтіру // шын баһадүрға жат ... // ... шарт ... ... ... ... болмаса ез болып босағамда шірисін
// Қалау ... Я ... ... ... ... // и ... просто так
убить // Это слишком просто // Поэтому ты должен проити ... // ... свою если нет как раб ... // у ... ... // Тебе ... лакуна - түпнұсқа мәтін семаларының аударма мәтінде
жойылып ... ... тән емес жаңа ... ... ... ... - Ата ... ардақ тұтқан орыңды // Алайда сенің // ... ... ... ... ... ?
- Если вы почитаете, законы степи // то, с ... пор ... ... ... не на поле ... ... көрсетілген лакуналар « Қыз Жібек » көркем фильіміндегі
мына бір эпизодтың орыс ... ... ... ... ... :
- Тама тұрғанда жалбатан жаппас, саған қашан жол тиіп еді?!
Жап енді жап деген соң!
- Жапсаң өзін жап! Тама ... деп ... ... таза ... тана деп ... ... өзін қысқарт! - деген қып – қызыл дау ... :
- Ну, у тебя ... то один ... да вот еще шуба ... ... а я то ... ... Знаменитый глупец!
- Ну ладно, хватит, он тебе плох, но ведь я то, ... ... ... ... ... ... тогда вам, обоим, тут делать нечего
посмотрите на кого вы похожи!
- На барана!
- Ну придержи ... – деп ... ... ... ... тама -
Бұлар кіші жүздің рулары. Ру – руға, атаға бөліну - тек ... ... ... ... ... бейімдеу мақсатында ру ... ... ... тән ... ... ... Кино аудармасындағы поэтикалық метафоралар
Тіл мен ойлау бір – бірімен тығыз байланысты. Ойлау тіл арқылы ... ... тіл ... ғана ... ... Тіл ... ... оны материяландырып, жарыққа шығаратын, адамның ойлау
дүниесінің жетістіктерін сақтап, кейінгі ... ... ... ... ... жинақталған әлем туралы, білім түсініктерді,
тілдік емес информацияны сақтау құралы бола ... ... ... ... тілдік ойлау құралы қызыметін де атқарады.
Тіл мен ойлаудың және болмыстың арасындағы күрделі қарым – ... ...... ерекше көп қырлы танымдық құбылыстардың
бірі. Ол тілдің пайда ... ... ... өмір ... ... ... және типологиялық құрылымы жағынан әр ... ... ... – грек ... ... « ауысу » деген мағынаны білдіретін термин,
бұл термин Ежелгі Грек, Рим ... ... ... ... ... ... ... бір заттың не құбылыстың басқа бір
заттың атауымен атаулының ... сөз ... ...... ... »{26. 158}
Метафора екі сөз мағынасының өзара қарым – қатынасын ... ... сөз ... ... емес зат пен ... міндетті түрде
жақсы таныс нәрсесімен салыстырылады» {27.18}. Сөз мағынасының ауысуы
зат, ... ... түс, ... ... ... болады.
Метафора ұқсастық негізінде жасалған ... ... ... ғана емес,
ол – тілде өзімен бірге күрделі ойды ала ... ... ... тілдік жүйеде семанитка – стилистикалық бірліктерді барлық
мүмкіндіктерімен көрсететін ... – бір ... ... ... авторлық
поэтикалық сөз актерлардың қойылымымен үндескенде ғана тілдік метафораның
негізі болып табылады.
Метафора – актер ойынының қарым – ... ... ... мен
режиссураларды, спектакльдің поэтикалық лексикасын анықтайтын тұтас
кешен. Поэтикалық драматиургияда сөз ... ... ... ... қаруланады. Мұндай тілдік ... мен ... ... шығармалар фабуласының жалпы образды, символикалық құрылымын
анықтайды. Образды кеңістіктің поэтикалық шарты метафоралар мен ... ғана ... ... интонациялық жүйесі бар, сөз өнеріндегі образды
әрекетке айналады. Тілдік метафорада ассоциативті – ... ... ... ... мен ... ... ерекшелігімен де байланыстындығын көрсетеді.
Кино тілін меңгерген ... ... ... ... ... ... ... айналдырады. Актердің образды сөзге
күшті эмоционалды мән ... оны ... ... ... ... ... ... еркін түйсінулеріне жол
ашады.
Кино мәтініндегі метафоралардың қызыметі арқылы тілдің лекстикалық және
фразеологиялық қабаты, жалпы ... ... бір ұғым аясы кеңи ... ... ... сөз саны ... мағына аясы көбейеді, сөз
мағынасы дамиды. Метафора – көптеген тіл қабаттарының шығу ... ... ...... ... сөздер метафораға негізделіп
жасалады. Ал метафоралардың тұрақты қолданысқа түсуінен ... ... Где ты была Эзо? Что ... Ничего. Я снова не смогла придержать свой большой язык. ... все ... Эзо ... ... Не ... ... Ештеңе. Мен тағы да ұзын тілімді ұстай алмадым. Құдайға шүкір,бәрі
өтіп кетті. (« Невеста» телехикаясы)
Метафораның күнделікті сөйлеу тілінде ... ... ... Здраствуйте. Что случилось,госпадин Омер! Голодранцы с ... ... ... руки и на ... жителей Стамбула?
- Сәлеметсіздер ме. Омер мырза, не ... ... Енді ... ... ... көліктеріне қол сұға бастаған
ба? (« Невеста» телехикаясы)
- Если ... ... ... сам. Но ... тебе ... в ... ... Эзо, не фольшивая драгаценность, а настоящий
бриллиант. Я уж разбираюсь в ... Егер ... ... өзің ... тырысып көр. Бірақ саған айтарым,ол
барлық жағынан да ақ көңіл адам. Эзо жалған байлық ... ... Мен ... ... ... ... Необходима награда, чтобы побудить ее работать лучше. К тому же, ... ... ... в ... ... своими подчиненными.
- Оны жақсы жұмыс істеуге ояту үшін марапат қажет. Оның ... ... ... ... ... қарыз болғым келмейді.
Осы келтірілген мысалдар,орыс тілінен қазақшаға аударылған. Аударма мәтіні
дәлме – дәл ... яғни ... ... ... ... ... ... сөздерін аударғанда олардың баламалық сипаты
қазақ тіліміздегі торптың түрі ... ... ... ... ... свой большой язык - ұзын тілімді, распускать руки- қол
сұға т.б.
Метафора тілді ... ... ... ... бірі, адам ойын
бейнелі, көркем, эмоцииалы етіп жеткізудің тәсілі,ғылыми ... ... ... бір ... Ол ... ... ... тереңділігін,ақылдың орамдылығын шебер көрсетеді. Дәл ... ... кино ... ... сақтай отырып аударылған.
3.1 Фонетика – фоностилистика
Бұл тақырып тіл білімінде тек соңғы уақытта терең ... ... ... бір ... ... жүйенің басын біріктіріп тұратын
табиғаты күрделі таңба болып табылады. Дыбыстық ... ... ...... әрі психикалық, физиологиялық, физикалық, ... ... ... ... және ... ... ие
құбылыс. А.С.Селях тіл дыбыстарының экспрессивтік ... ... ... ... ... ... ... санасында
«жалпыланған дыбыс типін» – ... ... ... ... және оның ... синтагмофонемаға, морфонемаға
трансформациялану ерекшелігіне талдау жасайды [22, 215 б.].
Академик Ә.Т.Қайдаров, ... ... ... ... ... дыбыстың құрылымы дыбыстардың фонологиясы,
дыбыс сәйкестігі, дыбыстардың алмасуы және т.б. фонетикалық құбылыстар ... ... сөз ... ...... сөз мағынасымен ... ... ... бір ... ... жасалуына сөздің мына бөліктері қатысады: 1) ұқсас дыбыстар;
2) екпін түскен буынның алдында тұратын ... 3) ... ... 4) қайталанатын дыбыстар. Дыбыстық ассоциациялану шартты түрде
жүзеге асады, сол себепті оны анықтау да күрделі.
Фоностилистикада дыбыстың ... ... ... сөз ... ... ... дыбыстық
символға айналуы арқылы жасалады. Дыбыстық ассоциациялардың күштілігі өзара
ұқсас, жақын сөздерде қаншалықты қайталанып ... яғни ... ... ... ... ... ... құрал ретінде автордың сөйлеу мақсатына сай ... ... ... ... және ... тұтастығын,
композициясын құраушы стилистикалық ... ... ... ... ... ... сөйлемнің, сөздің түрлі позициясында
қайталанып келуі арқылы ассиметриялы, ... ... ... дыбыстық симплока, дыбыстық ауысулар жасалады. ... ... және ... ... жеткізуге қатысып, поэтикалық
және бейнелеуіштік қызмет атқарып тұрады. Дыбыстық қайталаулар, ... ... ... ... ... каламбур, сөз
ойнату т.б. өлең тармақтарындағы бунақтардың бірыңғай дыбыстардан келуі
оның ... ... ... мен сегментті дыбыстық
айтылымының басын қосып, тұтас ... ... ... ... ... тұрады. Сонымен қатар, сөйлеуде себеп-салдарлық,
қарама-қарсы, ... ... ... мағыналық ассоциациялар
тудырады.
Фоника стилистиканың бір саласы тілдің ... ... ... ... өтейді. Фонетикада тілдің жазылуы емес,
айтылуын зерттейді; фониканың одан ... тіл ... бір ... ... әрі ... ... ... акустикалық
қасиетін және дұрыс ұйымдастырылуының тәсілдеріне үйретеді.
Фонетика, фоностилистика дыбыс үйлесімділігі бір ... ... ... ... ... ... ... риторикалық ілімдерде көрініс
тапқан. Ол зерттеулерінде көпшілік ... ... ... ... ... атап ... ... тон, дауысқа, үзіліске
мән берген. Фонетика – фоностилистиканың ... ... ... әлі ... ... ... ... соңғы шыққан тіл мәдениетіне ... ... ... ... фоностилистика мен фонетика туралы жазылған.
Қоғамның әр алуан ... ... – ақ, ...... ... ауызша түріндегі қолданыс стильдерінің дыбыстық құрылымының
белгілерін зерттейтін фоностилистика мен ... бір – ... өте ... – сөз ... ... құрылымы туралы ғылым.
Фоника бүкіл мәтін бойындағы дыбыстық ... ... ... ... ... ... тапсырманы анықтап
отырады.
Қазақ тілінің ұлттық жазба әдеби тілінің ауызша және жазбаша қоғамдық
қызыметі жанданған тұста, ... ... ... ... ... ... сұрансықа ие болуы заңды құбылыс. Фукциональдық ... ... ... ... , әсіресе, ауызша түрінде қарым – қатынас,
хабарлау, баяндау, пікір ... ... ... ... ... ... қарым – қатынас түрлеріндегі тілдің дыбыстық –
стилистикалық мүмкіндіктерінің әлуеттігін ... ... ... ... О.А.Прохватилов, Е.А. Брызгунова, К.Б. Карпов, И.
Голуб т.б. ғалымдардың әр ... ... ... сөз ... ... ... ... әр түрлі интонациялық
конструкцияларды зерттеуде практикалық стилистикаға ... шарт ... ... ... қортындылар жасау әлі уақыт еншісінде болып
отыр.
Қазақ тілі стилистикасында фониканы ғылымы ... ... ... бөлу ... ... ... ... әлеумет назарын
аударып отыр. Фоника стилистиканың бір бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... береді, әр
ұлттың өзіне тілінде ғана көрінетін тілдің нәзік ... ... ... ... ... ... ... алуан
түрлі тәсілдерін зерттейді, ойды жеткізудегі ... ... ... ... ... үйретеді. Олай ... ... ... ... ... тәсілдерін көрсетеді
Тілдің дыбыстық құрылымдарын талдау поэтикамен тығыз байланысты. Ол ерте
заманнан зерттеушілер ... ... ... Әуен, ырғақ, кідіріс, қарқын
сияқты танымдық тәсілдер қолданыс тілі стилистикасының ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Көркем мәтінді ауызша дыбыстап оқуда фоника бірінші маңызды орынға ие
болады. {1.230}
3.2 Дыбыстық қайталамалар
ХХ ...... пен ... ... ... жан – жақты
зерттелген кезеңі. Дыбыс пен мағына бұл кезеңде лингвистикалық ... ... ... ...... сөз құрамынадағы дыбыстардың сол
сөздің көркемдік әсерін беруде белгілі ... ... ... ... ... қызыметке ие болатындығ дәлелденіп,бұл мәселе
көпетегн ғалымдардың қызықтыра ... ... ... ... В.М. ... : « Звуки языка не без различны для поэта. Это не
пустые места в ... ... не ... ... ... ... образов, а существенные средства
художественной выразительности», - деп бағалайды ... ... ... ... ... ... ... сөздерден
тұратындықтан, ең алдымен, фонетикалық тұрғыдан сипатталуы тиіс. ... ... ... көркем шығарманың стилистикалық табиғатын тануда ... ... ... ... ... аударылып жүрген жоқ. Бұл
мәселенің осы кезге ... ... ...... ... толығымен әдебиеттану ғылымының үлесіне
тиіп, олардың лингвостилистикалық табиғаты табиағты ... ... ... ... Әдебиет жанрларының дыбыстық сипаты, соның ішінде ... ... ... ... көркем әдебиеттің
бейнелілігіндегі дыбыстардың атқаратын қызыметтері сияқты, өзекті сұрақтар
да бүгінгі стилистика ... өз ... ... ... Ал ... дыбыстардың стилистикалық ... ... ... ... ...... ... оқырманға түсінікті,
қабылданыуына жеңіл болуы оның ... ... ... ... ... мәселесіне тоқталған кезде оның дыбыстық
жағына даерекше назар аударылады. Мәтіннің фонетикалық ... ... ... оның ... ... де ... ... болмақ.
Поэзиялық мәтіндердегі дыбыстардың бір – ... ... ... « Әдебиеттану терминдерінің сөздігінде» дыбыс ... ... ... « ... үйлесімі ( инструментовка ) – поэзияда ... ... ... ... және ... мән –
мағынасына сай, әрбір сөз өлеңге ... ... ... ... ... - деп түсіндіріледі {29.83}
«Әдеби тілге дауыс ырғағы емес – ау, ... ... ... ... ... ажар ... ... - деп бағалайды дыбыстық қайталамалардың
көркем мәтіндегі рөлін академик З. ... {30.15}. Сөз ... ... ... ... ... тек бір ... белгілеу үшін ғана
қажет бллып қоймайды. Мағына, дыбысталудың үйлесімділігі сөздің стильдік
қызыметінің қалыптасуына да негіз ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде стилистикалық
қызыметінің еркешеліктері осы кезге ... ... ... ... ... ... ... стильдік қызыметін , дыбыстық
қайталамалардың табиғатын, ... ... ... ... ... табиғатын, ерекшеліктерін белгілеуде поэтикалық
шығармалардың орны ерекше болып келеді.
Кино мәтінінің дыбыстық ... ... ... ... ... ... – дыбыстық қайталамалар. Дыбыстық қайталамалр
терминін ең алғаш О.М. Бриктің «дыбыстық қайталама» терминінің ... ... ... ... ... қайталама» термині дауыссыз дыбыстардың
қайталау үрдісін сипаттады. Автордың бұл өзі бұл ... ... ... ... ... ... в том, что некоторые группы согласных
повторяются один или ... раз в той или иной ... ... ... сопуствующих гласных» {31.12}
Дыбыстық қайталамалар – поэзия мен ... бір – ... ... ... ... Ол ... ... фонетикалық бояуы қатарлас
орналасқан дыбыстық қайталамалар арқылы ... ... ... Ю.Н. ... та ... ... ол « ... қайталам »
терминін қолданбайды, бұл құбылысты ... ... « ... деп ... ... әуезділігі («Благозвучие») – көркем мәтінге стилистикалық тұрғыдан
қойылатын қатаң талаптарының бірі. Мәтіннің ... ... ... фонетикалық материялдардың үйлесімділігі – ғалымдар назарын
бағзы замандардан бері ... ... келе ... тақырып. « Әрбір
жазылған дүние ... да, ... да ... ... келуі шарт», - деп
есептеген Ариститель {33.180}. Дыбыстық ... ... ... ... құлаққа жағымды естілуімен ғана
шектелмейді. Дыбыстық ... ... ... ... арқылы поэтикалық
мәтіннің эмоционалды бояуын әрлендіріп, өлең өрімінің ... ... ... ... ... ... дыбыстық
қайталамалардың экспрессивтік қызымет атқара алатындығын ... ... ... ырғақ инерациясын қалыптастыру үшін ... ... ... ... Дыбыстардың мәтін өмірінде қайталану себебінің
негізін іздеген зерттеушілер бұл құбылысты мәтін адаптациясы және ... ... ...... ... кемістікті
белгілейтін психолгиялық термин. Ал мәтін адаптациясы ұғымы да психология
ғылымына ... ... ... ... ... ... ... (
түйсік және ой ) – ... ... ... ... өзі –
қайталама категориясының психологиялық сипатқа да ие болатынының ашық
көрінісі.
Кино ... ... өте ... қолданылып, негізгі айшықтардың
қатарынан орын алады. Мысалы : Қайталамалардың кино мәтінінде де ... ... ... ... ... ... тән
паронимиялық аттракциялар жиі кездеседі:
- ты был средством для лечения, какой ... ... ... ... ... Сырқатыма дерт болдың .Қай аурудан өліп ем, қай ... ... ... ... » ... ... ... өліп,көміп, тіркестері семантикалық тұрғыдан мағыналас
келіп, паронимиялық аттракция жасап тұр.
Қазақ тіліндегі қайталамалардың текст құру және ... ... ... ... ... стилистикасы төңірегіндегі кейбір ұғымдарға
түсінік беріп ... ... ... Соңғы кездері стилистика ғылымында
оның жаңа саласы – текст стилистикасы ғылымы қалыптасуда. Бұл сала ... ... енді – енді ... ... да, ... тілдерде текст
стилистикасы қазір толық ... ... ... ... ... ... ... екіге бөліп қарастырады: макротекст және
микротекст. Макротекст ... ... ... ... ... ... ... ұғымымен тең дәрежеде алып қарауға ... ... мен ... ... ... текстес ұғымдарымен бірдей деп те есептеуге ... Ол ... ... ... жеке – жеке ... белгілі бір көркем
шығармаларының тілдік ерекшеліктерін сипаттайтын зерттеулерде ... ... та жүр. Ал ... пен оның ... белгілері деген
мәселе қазақ стилистикасында ... ... тың сала ... есептеледі.
Қайталамалардың көркем тексттегі стилистикалық қызыметі ... ... ... ... әрі ... ... бері қиын. Мұның өзі қайталамалрдың
көркем текстегі сан алуан қызыметіне байланысты. Қайталамалардың текстегі
қолданылу ... ... ... ... ... ... сипатын, атқаратын қызыметін, стилистикалық бояуын және т.б.
сипатын белгілеу секілді сұрақтарды шешу ... ... мен ... – тіл мен сөзқолданыстың бір – біріне ұқсамайтын
бірліктері. Алайда микротекст өз ... ... ... біріктіре
алады. Микротекстің құрамында келетін сөйлемдер легі қалай болса солай
орналаспай, белгіл стилистикалық мақсатқа сай ... ... ... ... ... ... өзіндік
ерекшеліктеріне ие болады. Осы ерекшеліктердің ... ... ... ... ... ... тек ... сөйлемдер легінен ғана құрылмайды.
Микротекстерде қайталама лексемалар да өнімді ... ... ... ... ... – жиі ... тәсіл. Мысалы:
- Жизнь, Эзо это - наша жизнь! Не пропость, как ты говориш а жизнь!
- Өмір,бұл ... ... Эзо! ... ... жоқ ... Она принесет нам счастья,придаст свет, и даст надежду на жизнь.
- Өмір ... ... ... сенім әкеледі және үлкен үміт
әкеледі.
Талдауға ұсынылып отырған микротексте бірнеше қайталама қолданылған.
Соның ... ... ... ... ... аяқталған жай
сөйлемдердің қызыметі ерекше. ... бір ... ... ... ... мүше ... беру микротексте ерекше көркемдік мәтін
беріп отыр.
Сонымен, кино мәтінідегі ... ... ... ... ... тексте сан түрлі құрылымда және түрлі ... ... ... ... саналады.
3.3 Интонация
Қай халықтың болса да, оның сөйлеу тілінің өзіне тән интонациясы ... ... Ол ... ... ішкі сипаты мен ерекшеліктері бар. Ол
ерекшеліктер эмынандай төмендегі ... ... әуен ... ... ( ... ... ( ... паузасы,
интенсивтілігі, тембірі. Интонацияның компоненттерін кейде ... ( ... ... ) деп ... Сөйлеу тілінде интонацияның
компоненттері бірімен – бірі тығыз байланысты болатыны сөзсіз ... ... ... ... әр ... бәрі ... орын алады және бәрі
бірдей тыңдаушыға анық естіледі деп айту қиын. Себебі олар өзара ...... ... ... әр алуан түрлерін түзуде, оларды бірінен
– бірін ажыратуда қызымет атқарады.
Кино саласында ... ... ... ... яғни ... ... ол ... тонның жиілігмен сәйкес. Сөйлеу тілінің негізгі тон
жиілігінің бір өзгешелігі – оның ... ... ... ... тұруында.
Тілдегі негізгі тонның абсолюттік мазмұны сөйлеушінің дауысының жоғарғы
не төмен болуымен байланысты деп есептеледі. ... ... ... ... ... ... байланысты еркектердің жуан, яғни төмен
дауысының немесе ... ... яғни ... ... ... да өзара лингвистикалық айырмашылығы жоқ ... ... ... және ... ... ... фактордың
тағы бір – қазақ тіліндегі үндестік ... ... ... жуан ... қысаң, жіңішке дауыстылардың негізгі тонының жиілігі ... ... ... тіліндегі тональді контурдың жалпы бағыты түрлі болуы мүмкін.
Олар ... ...... ... ... ... мүмкін. Кино
аудармасында болып жатқан ойқаға кезінде актер білдіріп тұрған ... ... ... сол сәт ... ... жай сөйлем ретінде
жазылады.
Сөздегі, синтагмадағы, сөйлемдегі, яғни ... ... бәрі ... ... жалпы сөйлеу тілінің қарқынын ( ... ) ... ... ... ... тән ... ... Олай дейтініміз сөйлеу тілінің қарқынына қарап, ондағы мазмұнның
қандай екенін яғни мағынасы зор ... ... ма, соны ... Міне ... ... ... мазмұны зор информациямен
айтылып тур.
Кино аудармасында интонацияның ... да ... ... ... ... Сөйлеу сөзінің ағысында болатын кідірісті пауза дейді. Пауза
мағынасына қарай физиологиялық, ... ... ... түрлерге бөлінеді. Паузаның лингвистикалық функциясы дегеніміз, оның
бір бүтін тексте фразаларға, синтагма ... топ ... бөлу ... ... сонымен бірге интонацияның басқа ... ... ... ... ... т.б. қарым – ... ... ... мөлшері сөйлеу қарқынымен тығыз байланысты.
Әдетте оның мөлшері сөйлеу қарқынымен тура пропорциялы болады. ... ... ... ... ... паузалардан көлемірек деп
есептелінеді. Паузаның қай ... ... ... ... ... да,
мәні зор. Сөйлемдегі паузаның орнына байланысты сөздердің өзара қарым –
қатынасы мен ... ... ... ... ... меңгерудің екі жолы бар: сезім мен көңіл –
күйді білдіретін фонетикалық түрі - ... ... ... ... ... екіншісі, инотонацияның мазмұндық рөлін
анықтайтын стилистикалық түрі.
Кинода интонацияның тууының бірнеше түрлері ... ... ... ... қайғы – жартылай тонды интнацияны; қалыпты, байсалды сөйлеу секундты;
сұрақ терцияны; кеңес – квинтті; шаттану – октаваны т.б. білдіреді.
Тілдегі ... ... ... ... ... – әрқашан нақты,
қайталанбайтын мәнерлілікті, интонацияны тудырудың құралы болып табылады.
Кино тілінде интонацияның ... ... ... ... көрінеді. Өйткені, онда сөйлеуші мен тыңдаушы арасында жанды байланыс
орнайды. Сөйлеуші жеткізіп тұрған ойына өзінің эмоциясын қоса білдіреді.
3.4 ... ... ... ... ... екі ...... және просодикалық (
суперсегменттік) деңгейде ... ... ...... мен ... ... ... суперсегменттік деңгейде тілдік
бірліктердің ... ... ... ... ... темп, пауза,
интонациялық контурлар ... ... ... ... бірі ... ... яғни ой айтылып бітті ме, жоқ па, ол ... жоқ па, ... ма, т.б; ...... ... сөйлеушінің
эмоционалдық жағдайы, көңіл – күй ауанының сөздің эмоцтялық ... ... ( ... тыңдаушыға белгілі бір шамада әсер ету мақсатын
қарастырады. Мысалы нақты шындықпен ... ... « Әне, ... де
келді» тіркесі, қуанышты, көтеріңкі үнде немесе кекесінді, төмен тонда
айтылғанмен екеуі де бір мағынаға ие. ... ... ... ... ... ... шындықты сөз етумен ( ... ... ... сөйлеушінің хабарламаға өзіндік көзқарасы ( алақай / сүмірейіп ) (
когннотаттық аспект ) дауыстық реңктер арқылы ... ... « ... бір ... ... ... ... реңкі –
адамның көңіл – күй мен эмоциясын білдіреді. Сондықтан тембр – ...... ... тыңыз байланысты туындайды. Сөйлеу кезінде дауыс
реңкі арқылы қуаныш пен ... ... мен ... ... ... сықақ пен ирония сияқты қасиеттер ажыратылады» . Осы себепті
қарапайым ғана бір ауыз ... ... ... ... ... ... сөйлеуші мен тыңдаушының арасындағы психологиялық байланысқа
міндетті түрде өз ... ... ... қатысты профессор З. Базарбаева « Интонацияның сөйлеуден,
сөзден ... ... ... ... ... оның ... сөйлеу тіліндегі
мәнін зор екенін де баса айту керек. ... ... ... бір – бірімен тығыз ... ... ... ... зор маңызының айғағы болып табылады », ... 202} деп ... ... алар орны өз ... сонымен бірге
кино мәтінді аудару үрдісіндегі түпнұсқаның сегментациясы мағыналық
деңгейде – ... мен ... ... ... Біз ... – ғалым Ә.
Жүнісбектің ғылыми еңбектеріне сүйене ... ... ... ... ... сөдерді пайдаланамыз : мәтін,сөйлем, сөйлемше, ( фраза
),сыртқы артикулиляция, түйсінім ( ... көз ... ( ... ),үн түйсінім ( слуховое восприятие). Дубляж аудармасы үшін
сөйлеу мүшелерінің сыртқы артикулияциясы маңызды болып ... ... ... ... ... ... түр осы жақ қозғалысы мен ерін
қалпы болып табылады. Көзтүйсінім ( зрительное восприятие) мен үнтүйсінім
(слуховое восприятие )бір – ... ... ... ғана ... ... және ... ... болады. Бұл – дубляж аудармасына
қойылатын ... ... ... ... ... түп ... ... – сай
шығару мүмкін емес, алайда аударма ... мен ... бір – ... ... ... ... ... мамандар
алдын қойылатын басты талап болып табылады.
Алдымен ... ... ... ... , ... ... ... сыртқы артикуляциясы салыстыруға мүмкіндік
туады. Буын – буын ... ... ... ... артикуляциялық моделі:
Зачем он здесь ? Что, узнал про ... За – чем – он ... – Что, - уз ... – про – пе – ре – го – ... - Мұнда неғып жүр? Бірдеңңені сезіп қойды ма?
– Мұн – да – не – ғып – жүр? – Бір – де – ңе – ні – се – зіп – қой – ды ... ... ... ... ... орыс тілінде жуысыңқы дауыссыздан ( З)
басталса, қазақ тілінде тоғысыңқы дауыссыздан (М) басталып тұр. Бұл ... ... ... ... көз ... ( ... көз
алдында еріннің жуысқан қалпы тұр ) үн ... ( ... ... естіп тұр) бір – біріне қайшы ... ... орыс ... дауысты ашық езулік болып айтылса, қазақ
тілінде ... ашық ... ... ( А ) ( көрермен еріннің ашық
қалпын көріп тұр) қазақ тіліндегі еріндік ... ( Ұ) ( ... ... ... тұр) сай ... тұр. ... ... мен
үнтүйсінімнің арасында екінші қайшылыұ пайда болды. Аталған екі ... ... ... жолы ... ... ... ... байқатпаудың амалы.
1)Сөздердің орнын ауыстыру, 2)Дыбыс құрамы ... ... ... ... ... 3) ... ... беретін тұтас жаңа сөйлем құрау
болып табылады. Мысалы : мұнда сөзін сөйлемшінің ... ... ... За – чем – он – ... - ғып – мұн - да - жүр ... ... ... ... ( М) мен еріндік ( О)
дыбыстарының ... ... ... уақыты жағынан бір ... ... ... де ... ... ... етпейді. Дубляж
мәтінінің тіптен ... ... ... ... ... ... да,
дубляж режиссерының да лингвистикадан теориялық дайындығы мол болу керек.
Сонда ғана берілген мысалдағыдай ...... ... кем ... ... ондай қайшылықтарды саналы түрде аңғармағанымен,
іштей жайсыздықты ( ... ... ... ... ... ... қабылдауына бей – жай қарауға болмайды.
Қортынды
Қазіргі таңда БАҚ – да басым салмаққа ие болып ... ... ... ... оның ...... ... сәйкес
өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. ... ... ... ... ... ... ... хабарлар, фильмдер қамтитын
теледидардағы ... ... мен ... ... ... ... бола ... Ал
аударма мәдениетаралық тілдік коммуникацияның ... түрі ... ... ақпаратқа деген сұраныс пен қатар қоғамның ... де ... ... Оның қайнар көзі көркем әдебиет
аудармасында жатыр. Осы ... ... ... жаңа ... ... зор. ... ... мазмұны мен мәніне толықтырулар енгізіп, жаңа
тұрғылардан да қарау ... ... ... ... ... ... ... көркем тілсіз туындай алмайтын эстетикалық өнер –
киноның рухани ... ... ... ... ... ... алса ... әлеуетіне орай сөйлеу тіліне ... пен ... ... ... ... ... ... қарағанда өзіндік тәсілдер және нәтижелермен ерекшеленеді.
Себебі экран мен ... ... ... ауызша сөйлеу элементтері
мен жазбаша мәтініне ( сценарий, рөлі ... ... ... ... ... салу ... ғана болатын
көптеген параметрлерді ескеруін талап ... ... да ... ... тіл бірліктері мен бейвербалды амалдардың бір мезгілде ... ... ... ... мен тәжржіма нәтижесіне өз әсерін
тигізеді. Сонымен ... ... ... ... ... арналса, кино
мәтінінің аудармалары көрерменнің, анығырақ ... ... ... ... – өзіндік көркемдеуші экстаралингвистикалық элементтері басым
ерекшелігі бар аудиовизуалды ... ... және ... ... ... шығарма құрамындағы аса маңызды ... ... ... аудармасынан басты айырмашылығы – ... ... ... Оның субтитрлі аудару, кадырдан тыс аудару, классикалық
дубляждау секілді түрлеріне ... ... ... ... ... ... ... аударылушы мәтіннің түпнұсқа тілімен
барабарлық дәрежесіне, коммуникативтік – прагматикалық ықпал ету әлеуетіне
әсер ... Осы ... ... ... аударма зерттеушілер
тарапынан қызығушылық тудыруы кинофильмдер аудармасының ... өз орны ... ... ... кино ... да ... мақсаты мен тілдік
жеткізілуінің өзіндік ерекшеліктері мен ... ... ... ... Яғни ... әлеумет
ақпараттың мазмұны мен ... ... ... таңдай біліуге
байланысты. Ғалым Қ.Есенова : «прагматика міндеті ...... ... ... ... ... ... коммуникациясын қолдау
заңдылықтарын реттеу, осы арқылы ... ... ... ... ... ... онда ... сөздердің санына емес, семантикалық
аясының кеңдігіне, ... мен ... ... трансформациялануға бейімділігіне және экспрессивтік ... ... ... », - деп ... Ал ... ... ... прагмтикалық әлеуметін қайта жандандыру қажеттілігі ... ... әсер ... ... ету мақсатынан туындайтын
аудармашылық үрдіс пен оның нәтижесіне аудармашының ... ... ... жасалауын атаймыз. Демек кино аудармасы прагматикасы дегеніміз
түпнұсқа субъктісінің сөз болып отырған құбылысқа, затқа деген көзқарасын
сол тіддегі ... ... ... ... ... ... мәніні
екінші бір тілге сәйкес ... ... ... ... ... болып
табылады. Бірақ ... ... ... ... ... басты ерекшелігі – тілден тыс әрекеттрге тәуелділігі
секілді ... ... ... Бұл киноаудармашының әрдайым
есінде тұруы тиіс алтын ережесі. Яғни киноаударманы жасауда ... ... ... ... ... ... уақыт еркіндігі жоқ, сөз
формасы диалогқа құырылатын болғандықтан мәтін де, ... ... ... өтіп ... ... ... ... ишарат
аяқталмай жатып, вербалдық әрекеттің үзіліп кетуі ... озып ... ... бір ... өтуі тиіс ... кері әсер ... ... мен аударма дискурсының ... ... ... арқылы шығармалардың ішкі әлемін, кейіпкерлердің
қарым - қатынасының , ... ... ... айқындайтын
айтылымдары мен іс – әрекеттерінің аудармада сөз қосу, сөз ... ... ... көп ... аударманың мәдени – менталды деңгейінен
туындап, локуция өзгеруіне алып келетіндігі ... ... ... ... Д.А. ... ... прагмастилистикасы. – Алматы : Зият –
Пресс, 2007.- ... ... Ә. ... әлемі : Оқу құралы. – Қазақ университеті, 2007.
-243б
3. Сыбанбаева А.С. Метафораның ... ... және ... : Көмекші оқу құралы. – Алматы : Қазақ университеті,
2002. – 161б
4. Абикеева Г.О. Кино ... Азии ( 1990 – 2001). ... ... Қазақ өнерінің тарихы. - 3 томдық (ХІХ ғасыр және ХХ ... ... ІІІ том 1- ...... : « Өнер », 2008. ... Маневич Иосиф Михайлович « Кино и литература » М. « ... ... ... Ө. ... тіл ... мәселелері // Аудармадағы фразеологиялық
құбылыс. – ... ... 2007. – ... ... ... ... және ... – Алматы: Ануар,2000-150б.
9. Нөгербек Б.Р. Наурызбекова Г.Қ. Мұқышева.Н. ... ... ...... ... 2005 – ... ... Қабыш Кино туралы ойлар « Жазушы » Баспасы,Алматы – 1973 –
191б
11. ... ... ... ... ... : Мақалалар жинағы // Құрастырған
Б.Дәрімбетов. – Алматы : Өнер, 1983 – ... Е.А. ... ... в мир кино. Москва « ОЛМА – ПРЕСС ... Кино ... ... ... « Советская энциклопедия »
1986.
14. Первый век кино. ... « ... » ... 1996.
15. Смайлов Қамал. Фильм осылай туды. – Алматы: Өнер, 1981.- 120б
16. Г.Новожилов Қазақстанның ... ... ... ...... ... кино : { ... справ / М. Антипин и.др.} – М.: Всесоюз.творч.
– произв. об-ние «Киноцентр», 1990.
18. Кино и время : ... НИИ ... и ... кино – ... ... ... ... исследования :{ Cб.ст} / ВНИИ Киноиссскуство,
1984- 270с
20. Кино ... ... – М. ... Жанр кино – М. « Исскуство », 1979.
22. Нұрмышева.Ш.А. Кинодискурс ... ... ... ... ... « ... Баспаханасы,2010
23. Мәдениеттану терминдерінің түсіндірмелі сөздігі. Алматы : « ... ... ... 2009 – 200 ... ... өнері энциклопедия « Білік » редакциялық баспа орталығы Алматы,
2002.
25.«Киноискусство Советского ... » ... 37- ... ... А. Тіл ... ... – Алматы: Мектеп, 1965.Б.158
27. Хасанов Б. Қазақ тілінде сөздердің метафоралы қолдануы ... ... 1966, ... ... ... / ... З.Ахметов. –
Алматы:
Қазақ университеті,1998.- 230 б.
29.Қабдолов З. Сөз өнері. – Алматы: Жазушы, 1983. – 456 ... Б.П. ... ... стиха и проблемы рифмы. –
М.:Наука, 1973. – 155
31.Брик О. Звуковые повторы: Анализ звуковой ... ... ... ... А. ... ... – М.: ... 1980.- С. 45 – 47
32.Тынянов Ю.Н. Поэтика. История литературы. Кино. – М.: ... ... ... ... ... и стил: Сб. Ст – М. – Л.,1936. – 341 с.
34. КазГУ хабаршысы. Филология сериясы № 42.
35.ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. № (130). ... ... ) ... ... ... АУДАРМА
Ілеспе (синхронды аударма)
Ізбе – із ( жалғаспалы аударма
Кадрдан
тыс аударма
Дубляж (классикалық аударма )
Көркем ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстандағы ұлттық киноматографиясының алғашқы қадамдары (1920-1940 жж.)82 бет
Ақтөбе қаласы май зауытындағы май тазарту процесінің автоматтандырылуын жобалау25 бет
Олжас Сүлейменов13 бет
Қазақстан-Туркия елдері арасындағы мәдени байланыстардың орнатылуы79 бет
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
«Кино жұлдыздары» мәліметтер қорын құру.31 бет
«Ферменттерді бөліп алу ферменттер әсерінің кинетикасы»5 бет
Адсорбенттер.адсорбциялық процес пен оның кинетикасы.30 бет
Елдің рухани-мәдени өміріндегі жаңалықтар. Театр мен кино. Спорт22 бет
Ерітіндінің алынуының термодинамикалық және молекулалы– кинетикалық жағдайы12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь