Теңдеулер жүйесі


Кіріспе

1) Теңдеу. Теңдеудің түбірлері . Теңдеудің қасиеттері.

2) Бір айнымалысы бар сызықтық теңдеу .

3) Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу .

4) Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесі .

5) Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін алмастыру тәсілімен шешу .

6) Екі айнымалысы барсызықтық теңдеулер жүйесін тәсілмен шешу.

7) Екі айнымалысы бар теңдеулер жүйесін алгебралық әдіспен шешу .

8) Екінші дәрежелі теңдеулер жүйесін шешу .

9) Екі айнымалысы бар сызықтық емес теңдеулер жүйесі.
1)Құрамында әріппен берілген белгісізі ( айнымалысы )бар теңдік теңдеу деп аталады .Мысалы , 5х+8=18; 6х+7=-5; 3(х+7)=15 -теңдеулер .х-белгісіз (айнымалы). Мұндай теңдеулер ді бір белгісізі бар немесе бір айнымалысы бар теңдеулер деп атайды .
Теңднудің оң жағы және сол жағы болады .Мысалы,4х+7=19 теңдеуіндегі 4х+7 - теңдеудің сол жағы,ал 19 - теңдеудің оң жағы. мүшелері деп аталады . 4х; 7;19 - мүшелер.Мұндағы 4х - белгісізі бар мүше, 7 19 - бос мүшелер.
Теңдеумен берілген мысалдар мен есептерді шығрғанда,ондағы әріппен берілген белгісіздің немесе айнымалының сан мәнін табамыз .
Белгісіз санның немесе айнымалының теңдеуді тура санды таңдікке айналдыратын мәні теңдеудің түбірі деп аталады.
Теңдеуді шешу дегеніміз оның түбірлерін табу немесе түбірлерінің жоқ екенін дәлелдеу . Теңдеулерді шешкенде, кейде бірдей болатын теңдаулер де кездеседі. Түбірлері бірдей болатын теңдеулерді мәндес теңдеулер деп атайды. Мысалы,2х=10 теңдеуі мен 3х =15 және 3х - х=2,5 4 теңдеулері мәндес тңдеулер. Түбірлері бірдей: х . Ескеретін жағдай, кейде теңдеудің түбірі болмайды. Түбірлері болмайтын теңдеулер де мәндес теңдеулер болып саналады .
Теңдеу әріпі бар теңдік болғандықтан , теңдеудің қасиеттерін теңдіктің қасиеттеріне сүйеніп дәлелдейміз.
Теңдеудің екі жағына да бірдей санды немесе әріпті өрнекті қосқанда (азайтқанда) теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді.
Мысал. х+23=40,
х+23-23=40-23,
х=40-23,
х=17 – теңдеудің түбірі.
Теңдеудегі қосылғыштың таңбасын қарама қарсыға өзгертіп , оны теңдеудің бір жағынан екінші жағыцна көшіргенде теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді.

Теңдеу екі жағын да нөлден өзге бірдей санға көбейткенде немесе бөлгенде теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді.


2)Бір ғана айнымалысы (белгісізі) бар екі өрнектің теңдігімен берілген теңдеулерді шешуді қарастырайық.
Мысалы, 3х+0,8=4х-1,2 және 4х - 2,5 = х - 8,2 теңдеулерінде бір ғана айнымалысы бар екі өрнек теңдік белгісімен теңестірілген. Мұндағы х айнымалы (белгісіз.) Мұндай теңдеулерді ықшамдағанда ах= b түріне келтіріледі
ax=b түріндегі теңдеуді бір айнымалысы бар сызықтық теңдеу деп атайды. Мұндағы а және b қандай да бір сандар. х - айнымалы.
Бір айнымалысы бар сызықтық теңдеуді шешу үшін:
1) Теңдеуде жақша болса, жақшаны ашып, бөлшек болған жағдайда теңдеудің екі жағын да бөлімдерінің ең кіші ортақ еселігіне көбейтіп түрлендіру керек.
2) Айнымалысы бар мүшелерді теңдеудің сол жағына , бос мүшелерді теңдеудің оң жағына жинақтау керек .
3) Теңдеудегі ұқсас мүшелерді біріктіріп , теңдеуді келтіру керек.
4) Теңдеудің екі бөлігін де айнымалының коэффициентіне бөліп теңдеудің түбірін табу керек .
15х-2 7х+1 12 .
4 3 2 ,

45х-6=28х+4+24;
45х-28х=28+6;
17х=34;
х=2.
b
I. a=0 ,болса теңдеудің екі жағын да а - ға бөліп , х = a теңдігін жазамыз.Бұл жағдайда теңдеудің бір ғана түбірі бар.
Мысал. 2,3х = 9,2,
х=9,3:2,3 ,
х=4.
Теңдеудің түбірі 4-ке тең.
II.а=0;b=0 болса, теңдеу 0х=b түрінде жазылады. Теңдігі х тің еш бір мәнінде тура болмайды.
Мысалы; 7х +3=7х+5,
7х –7х=5-3,
0*х=2. теңдеудің түбірі болмайды.
III.a=0 және b=0 болса,теңдеу 0х=0 түрінде жазылады. Кез келген санның 0 ге көбейтіндісі 0 ге тең болғандықтан,х-тің кез келген мәнінде теңдік тура болады.Демек,0х =0 теңдеуінің кез келген сан болады. Теңдеудің сансыз көп түбірі бар.
Мысалы; 2х +х –5= 3х-5,
3х-3х=5-5,
0х=0. теңдеудің түбірі кез келген сан.
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу.
3)ax+by=c түріндегі теңдеулерді екі айнымылысы бар сызықтық теңдеулер деп атайды .Мұндағы а ,b және c –қандай да бір сандар ;х және y-айнымалылар .
екі айнымалысы бар теңдеуді тура санды теңдікке айналдыратын айнымалылардың мәндерінің жұбы осы теңдеудің шешімі деп аталады .екі айнымалысы бар сызықтық теңдеудің шексіз көп шешімі болады .
екі айнымалысы бар сызықтық теңдеудің екі жағын да нөлден өзге бір санға көбейткеннен немесе бөлгеннен теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Тақырыбы : теңдеулер жүйесі.

Кіріспе

1) Теңдеу. Теңдеудің түбірлері . Теңдеудің қасиеттері.

2) Бір айнымалысы бар сызықтық теңдеу .

3) Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу .

4) Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесі .

5) Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін алмастыру
тәсілімен шешу .

6) Екі айнымалысы барсызықтық теңдеулер жүйесін тәсілмен шешу.

7) Екі айнымалысы бар теңдеулер жүйесін алгебралық әдіспен шешу .

8) Екінші дәрежелі теңдеулер жүйесін шешу .

9) Екі айнымалысы бар сызықтық емес теңдеулер жүйесі.

1)Құрамында әріппен берілген белгісізі ( айнымалысы )бар теңдік теңдеу
деп аталады .Мысалы , 5х+8=18; 6х+7=-5; 3(х+7)=15 -теңдеулер .х-белгісіз
(айнымалы). Мұндай теңдеулер ді бір белгісізі бар немесе бір айнымалысы бар
теңдеулер деп атайды .
Теңднудің оң жағы және сол жағы болады .Мысалы,4х+7=19 теңдеуіндегі
4х+7 - теңдеудің сол жағы,ал 19 - теңдеудің оң жағы. мүшелері деп
аталады . 4х; 7;19 - мүшелер.Мұндағы 4х - белгісізі бар мүше, 7 19 - бос
мүшелер.
Теңдеумен берілген мысалдар мен есептерді шығрғанда,ондағы әріппен
берілген белгісіздің немесе айнымалының сан мәнін табамыз .
Белгісіз санның немесе айнымалының теңдеуді тура санды таңдікке
айналдыратын мәні теңдеудің түбірі деп аталады.
Теңдеуді шешу дегеніміз оның түбірлерін табу немесе түбірлерінің жоқ екенін
дәлелдеу . Теңдеулерді шешкенде, кейде бірдей болатын теңдаулер де
кездеседі. Түбірлері бірдей болатын теңдеулерді мәндес теңдеулер деп
атайды. Мысалы,2х=10 теңдеуі мен 3х =15 және 3х - х=2,5 4 теңдеулері
мәндес тңдеулер. Түбірлері бірдей: х . Ескеретін жағдай, кейде теңдеудің
түбірі болмайды. Түбірлері болмайтын теңдеулер де мәндес теңдеулер болып
саналады .
Теңдеу әріпі бар теңдік болғандықтан , теңдеудің қасиеттерін теңдіктің
қасиеттеріне сүйеніп дәлелдейміз.
Теңдеудің екі жағына да бірдей санды немесе әріпті өрнекті қосқанда
(азайтқанда) теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді.
Мысал. х+23=40,
х+23-23=40-23,
х=40-23,
х=17 – теңдеудің түбірі.
Теңдеудегі қосылғыштың таңбасын қарама қарсыға өзгертіп , оны теңдеудің
бір жағынан екінші жағыцна көшіргенде теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді.

Теңдеу екі жағын да нөлден өзге бірдей санға көбейткенде немесе бөлгенде
теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді.

2)Бір ғана айнымалысы (белгісізі) бар екі өрнектің теңдігімен берілген
теңдеулерді шешуді қарастырайық.
Мысалы, 3х+0,8=4х-1,2 және 4х - 2,5 = х - 8,2 теңдеулерінде бір
ғана айнымалысы бар екі өрнек теңдік белгісімен теңестірілген. Мұндағы х
айнымалы (белгісіз.) Мұндай теңдеулерді ықшамдағанда ах= b түріне
келтіріледі
ax=b түріндегі теңдеуді бір айнымалысы бар сызықтық теңдеу деп
атайды. Мұндағы а және b қандай да бір сандар. х - айнымалы.
Бір айнымалысы бар сызықтық теңдеуді шешу үшін:
1) Теңдеуде жақша болса, жақшаны ашып, бөлшек болған жағдайда теңдеудің екі
жағын да бөлімдерінің ең кіші ортақ еселігіне көбейтіп түрлендіру керек.
2) Айнымалысы бар мүшелерді теңдеудің сол жағына , бос мүшелерді теңдеудің
оң жағына жинақтау керек .
3) Теңдеудегі ұқсас мүшелерді біріктіріп , теңдеуді келтіру керек.
4) Теңдеудің екі бөлігін де айнымалының коэффициентіне бөліп теңдеудің
түбірін табу керек .
15х-2 7х+1 12 .
4 3 2 ,

45х-6=28х+4+24;
45х-28х=28+6;
17х=34;
х=2.

b
I. a=0 ,болса теңдеудің екі жағын да а - ға бөліп , х = a теңдігін
жазамыз.Бұл жағдайда теңдеудің бір ғана түбірі бар.
Мысал. 2,3х = 9,2,
х=9,3:2,3 ,
х=4.
Теңдеудің түбірі 4-ке тең.
II.а=0;b=0 болса, теңдеу 0х=b түрінде жазылады. Теңдігі х тің еш бір
мәнінде тура болмайды.
Мысалы; 7х +3=7х+5,
7х –7х=5-3,
0*х=2. теңдеудің түбірі болмайды.
III.a=0 және b=0 болса,теңдеу 0х=0 түрінде жазылады. Кез келген санның 0
ге көбейтіндісі 0 ге тең болғандықтан,х-тің кез келген мәнінде теңдік тура
болады.Демек,0х =0 теңдеуінің кез келген сан болады. Теңдеудің сансыз көп
түбірі бар.
Мысалы; 2х +х –5= 3х-5,
3х-3х=5-5,
0х=0. теңдеудің түбірі кез келген сан.
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу.
3)ax+by=c түріндегі теңдеулерді екі айнымылысы бар сызықтық теңдеулер деп
атайды .Мұндағы а ,b және c –қандай да бір сандар ;х және y-
айнымалылар .
екі айнымалысы бар теңдеуді тура санды теңдікке айналдыратын
айнымалылардың мәндерінің жұбы осы теңдеудің шешімі деп аталады .екі
айнымалысы бар сызықтық теңдеудің шексіз көп шешімі болады .
екі айнымалысы бар сызықтық теңдеудің екі жағын да нөлден өзге бір
санға көбейткеннен немесе бөлгеннен теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді .
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеудегі қосылғыштардың таңбасын қарама
қарысы таңбаға өзгеріп , оны теңдеудің бір жағынан екінші жағына көшіргенде
теңдеу мәндес теңдеуге түрленеді .

Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйелері.
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесін
графиктік тәсімен шешу .

Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесіндегі теңдеулердің
әрқайсысын тура теңдікке айналдыратын айнымалардың мәндерінің жұбын сол
теңдеулер жүйесінің шешімі деп атайды .
Теңдеулер жүйесін шешу дегеніміз оның барлық шешімдерін табу немесе
шешімдерінің болмайтынын дәлелдеу.
Екі айнымалысы бар теңдеулер жүйесін шешу үшін: графиктік,
алмастыру , қосу тәсілдері қолданылады.
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер жүйесіндегі теңдеулердің
әрқайсысы сызықтық функция.сызықтық функция графигі түзу болатындықтан,
жүйедегі екі теңдеудің графигі екі түзу болады.
1) Теңдеулер жүйесіндегі теңдеулердің графиктері болатын түзулер өзара
қиылысады.
Егер теңдеулер жүйесіндегі теңдеулердің графиктері болатын
түзулер қиылысса, онда теңдеулер жүйесінің бір ғана шешімі болады.
2) Теңдеулер жүйесіндегі теңдеулердің графиктері болатын түзулер өзара
параллель.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сызықтық тендеулер жүйесі
Математикалық теңдеулер жүйесі
Дифференциалдық теңдеулер
Трансцендентті теңдеулер
Иррационал теңдеулер
Квадрат теңдеулер
Интегралдық теңдеулер
Жалпыланған үш өлшемді Мойсил-Теодереско теңдеулер жүйесі үшін нетерлік есеп
Сызықты дифференциалдық теңдеулер
Радикал арқылы шешілетін теңдеулер
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь