Банктік қызмет көрсету туралы

КІРІСПЕ

1 Тарау. Банктік қызмет көрсетуді ұйымдастырудың теориялық
негізі
1.1 Банктік қызмет түсінігі, мәні мен түрлері
1.2 Банктің дәстүрлі қызметтері мен операцияларын ұйымдастыру
1.3 Банктің дәстүрлі емес қызмет көрсетуіне сипаттама
2 Тарау. “Қазақстанның Халық Банкі” Ашық Акционерлік
Қоғамының банктік қызмет көрсетулер жағдайына талдау
2.1 Халық Банкінің банктік қызметіне жалпы сипаттама
2.2 Дәстүрлі қызмет көрсету жағдайына экономикалық талдау
2.3 Дәстүрлі емес қызмет көрсету түрлері бойынша нәтижелерді талдау
3 Тарау. Банктік қызмет көрсетулерді дамыту мәселелері
3.1 Халық Банктің қызмет көрсетулерін жетілдіру
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Банк қызметін – банктің клиент мүддесі үшін белгілі бір әрекеттерді орындауын сипаттауға болады. Кез келген банк өнімінің негізінде қандай да бір қажеттіліктерді қанағаттандыру қажеттілігі жатады.
Банктің негізгі дәстүрлі қызметтеріне салымдар тарту мен қағаздар беру жатады. Банктер өз пайдаларының көп бөлігін осы операциялар бойынша пайыздық айырмадан алады. Бірақ осы екі қызмет төңірегінде банктік өнімдердің көптеген нысандары жасалынып шығуы мүмкін.
Қазіргі кезде банктер банк қызметтерінің барлық аспектілерін түгелдей қамтитын өнімдердің кең қатарын ұсынады. Осы кезде әр банк бәсекелестік артықшылыты жаулап алу және оны мықты түрде сақтандырып қалу мақсатымен қатаң түрде белгілі - бір қызметтер түрлерін көрсетуге мамандануға тырысады.
Екінші деңгейлі банктер негізінен өз клиенттерінің шаруашылық қызметтеріне қызмет көрсетумен байланысты несиелік есеп айырысу және қаржылық операциялардың барлық түрлерімен айналысады. Осы айтылған несиелік есеп айырысу және басқа да барлық қаржылық операциялары бойынша дипломдық жұмыста «Қазақстанның Халық Банкің Акционерлік Қоғамын мысалға ала отырып талдау жасалынады.
«Қазақстан Халық Банкің Акционерлік Қоғамы Қазақстан Республикасының Заңына сәйкес өзіндік балансы бар, жеке мүліктері және өз міндеттері бар заңды тұлға болып табылады. Банк өз мүліктеріне және міндеттеріне жауап береді, бірақ акционерлер міндеттеріне жауапты болып табылмайды.
«Қазақстан Халық Банкің Акционерлік Қоғамындағы банктік қызмет көрсетулерді негізгі мақсат – заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос ақша қаражаттарын тарту және орналастыру, клиенттерге несиелік есеп айырысу қызметін көрсету, сондай-ақ заңға қарсы келмейтін басқа да банктік операцияларды жүзеге асыру.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 Тарау. Банктік қызмет көрсетуді ұйымдастырудың теориялық
негізі
1. Банктік қызмет түсінігі, мәні мен түрлері
2. Банктің дәстүрлі қызметтері мен ... ... ... ... емес ... ... ... Тарау. “Қазақстанның Халық Банкі” Ашық Акционерлік
Қоғамының банктік қызмет көрсетулер жағдайына талдау
1. Халық Банкінің банктік қызметіне жалпы сипаттама
2. ... ... ... ... ... талдау
3. Дәстүрлі емес қызмет көрсету ... ... ... ... ... қызмет көрсетулерді дамыту мәселелері
3.1 Халық ... ... ... жетілдіру
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Банк қызметін – банктің клиент мүддесі үшін ... бір ... ... ... Кез ... банк ... ... қандай да
бір қажеттіліктерді қанағаттандыру қажеттілігі жатады.
Банктің негізгі дәстүрлі қызметтеріне салымдар тарту мен қағаздар ... ... өз ... көп ... осы ... ... айырмадан алады. Бірақ осы екі қызмет төңірегінде ... ... ... ... ... ... кезде банктер банк қызметтерінің барлық аспектілерін ... ... кең ... ... Осы кезде әр банк бәсекелестік
артықшылыты жаулап алу және оны мықты түрде сақтандырып қалу ... ... ... - бір ... ... ... ... деңгейлі банктер негізінен өз клиенттерінің шаруашылық
қызметтеріне қызмет ... ... ... есеп айырысу және
қаржылық операциялардың ... ... ... Осы айтылған несиелік
есеп айырысу және басқа да барлық қаржылық операциялары бойынша ... ... ... ... Акционерлік Қоғамын мысалға ала отырып
талдау жасалынады.
«Қазақстан Халық ... ... ... ... ... ... ... балансы бар, жеке мүліктері және өз міндеттері бар ... ... ... Банк өз ... және ... ... береді,
бірақ акционерлер міндеттеріне жауапты болып табылмайды.
«Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... мақсат – заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос ... ... және ... клиенттерге несиелік есеп айырысу
қызметін көрсету, сондай-ақ заңға ... ... ... да ... ... ... республикадағы кәсіпкерлікті дамытуда және қолдауда үлкен көлемде
салым салуда ... ... ... болып еліміздегі 4000-ға жуық
кәсіпорындар табылады, олардың ... ең ... ... ауыл ... өндірушілері, көтерме және жеке ... ... ... ... болып ірі ұлттық компаниялары табылады, оларға ННК
«Қазақойл», ТНК ... ... ... ... ... корпорациясы, «Қазақстан Темір Жолың РМК және тағы басқалары
жатады.
Бүгінгі таңда жеке ... ... ... ... ... өте
жоғары, оның басты себебі несие ... ақша ... ... ... ... ... көрсетуді жандандырудың мәні – мүмкін болатын
ең төменгі шығын ... ... ... ... ... ... және
банктік қызмет көрсетуде банк ... ... мен ... жеке тұлғаларға банктік қызмет көрсетудің сапасын арттыру
сондай-ақ банктік қызмет көрсету құнын ... ... ... ... ... уақытта Қазақстанның Халық Банкі несиелік-
сараптау қызметімен терең айналысатын алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ... ... ... Банкі үшін несие
желісі келесідей банктерде ашылған: Дойче Банк (Германия), Коммерц ... ... Банк ... Bank One ... UBS ... Обходни Банк (Чехия). Халық Банкінің ең ірі серіктестері болып
Германия мемлекетінің банктері ... ... ... ... ... ... Америкалық және Еуропалық алдыңғы қатарлы қаржы институттарымен
тығыз қарым - қатынаста.
Дипломдық жұмыстың неізгі мақсаты ... ... ... ... ... ... ... банктік қызмет
түрлеріне жан-жақты ... ... ... ... ... ... келесідей міндеттер қойылды:
( банктік қызмет көрсетудің сапасын арттыру;
( ... ... жаңа ... қызмет түрлерін қалыптастыру;
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негізі болып нормативтік
актілер және Ұлттық ... ... ... ... ... ... еңбектері, «Қазақстан ... ... ... Астаналық Аймақтық Филиалындағы банктік қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың теориялық негізі
1. Банктік қызмет түсінігі, мәні мен түрлері
Екінші деңгейдегі банктер несие ... ... ... өз ... ... ... ... қабылдау, есептеу,
бағалы қағаздарды, шетел валютасын сатып алу,сату мен оларды ... ... да ... ... қызмет көрсетеді.
Олардың міндеті ақша айналымы мен капитал айналымының ... ... ету, ... ... ... пен халықты
несиелеу, халық шаруашылығына қор жинау үшін жағдай жасау болып ... ... ... банктер қаржы делдалы ретінде ақша
капиталын ... және ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызмет атқарады. Капиталды салалар мен жүйелерге
бөлу және ... ... ... механизмі өндірістің объективтік
қажеттілігіне байланысты шаруашылықты ... және ... ... ... туғызады.
Қазіргі таңда, екінші деңгейлі банктер клиенттерге көрсететін
қызмет түрлерін үнемі дамытуда және көптеген жаңа түрлерін меңгеруде.
Екінші деңгейлі банктердің негізгі атқаратын қызметтері:
( ақша ... ... және ... несие беру;
( шаруашылықтармен есеп және ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды шығаруды және орналастыруды
ұйымдастыру;
( сенімхат бойынша клиенттердің мүлкін басқару ( яғни,
траст операцияларын жүргізу );
( клиенттерге кеңес беру;
Уақытша бос ақша ... ... оны ... ... ежелден атқаратын қызметтерінің бірі. Заңды және ... ... бос ... ... ... бір жағынан, олардың иесіне
процент түрінде табыс әкелуге, ал екінші ... ... ... ... негіз қалайды. Шоғырланған жинақ ақша әр түрлі
экономикалық әлеуметтік қажеттіктерге жұмсалуы ... Тек ... ... ақша ... ... кейін ол капиталға айналады.
Екінші деңгейлі банктердің атқаратын ... ... ... ... болу. Бос ақша қаражат иесі мен қарыз алушының арасында тікелей
несие қатынастарының туындауына кедергі болатын жәйттер: ... ... ... ... ... сай ... капиталдың айналыста босау
мерзімдерінің қарыздарға қажет мерзімге сай келмеуі. Сондай-ақ қарыздардың
төлем қабілетсіздік қаупі капитал иесі мен оны ... ... ... ... ... ... ... Капитал иесі қарыздардың
қаржылық жағдайы туралы хабардар ... да ... ... ... ... ... мен қарыз алушының арасындағы қаржылық делдал ретінде
осы кедергілерді жояды. Банктік несие экономиканың әр ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Ұйымдасқан және жұмысы қалыптасқан есеп айырысу жүйесінің тұрақты
экономика ... ... ... ... есеп және ... ... ... рөлі зор. Кәсіпорындар арасындағы есеп айырысудың
негізгі бөлігі ... ... ... ... ... ... ... бойынша шотқа ақша қабылдап, ақшаның түсуін және
берілуін есептейді.
Инфрақұрылымды жеткілікті дәрежеде дамыған мемлекеттердің ... ... ... ... есеп ... ... үнемі
жетілдірілуін талап етеді. Сондықтан, бұл елдерде есеп айырысудың әр ... ... ... есеп ... қатысушы банктердің арасындағы
клиринг жүйесі немесе Жиро жүйесі. ... ... ... ... ... корреспонденттік шоттар ашылғанда есеп ... ... да ... Банктерде төлемді
орталықтандыру айналыс шығындарын азайтуды, ал есеп ... ... және ... ... ... үшін ... кезде есептесудің
электрондық жүйесі енгізілуде.
Екінші деңгейлі банктердің ерекше қызметі төлем құралдарын шығару
арқылы айналымдағы ... ... ... ... ... ... шығару
олардың депозиттік және несиелік қызметтеріне тікелей байланысты. Депозит
екі түрлі жолмен: клиенттің банкке ақша ... ... ... ... ... беруі арқылы жүргізіледі. Бұл операциялар айналымдағы ақща
массасының көлеміне әр түрлі әсер етеді.
Дегенімен банк ... ... ... ақша ... ... ... ... «жоюменң де айналысады. Бұл, біріншіден, клиент банктегі
шотынан қолма-қол ақша ... ... ... ақша ... ... несиені қайтарғанда депозиттік шоттан шығарылады. Бұл жағдайда
жалпы ақша массасы кемиді. Дәл ... ... ... ... қағаздарды
сатқанда алынады- ақша салушылардың шотындағы салым (депозит) сомасы және
шаруашылықтағы төлем қаражаты-ның массасы да азаяды.
Екінші деңгейлі ... ... ( ... ... ақша массасын )
ұлғайту немесе кеміту мүмкіндігін орталық банктер міндетті резервтер жүйесі
арқылы ... ... ... ... ... Банктердің
резервтерін қысқартып, қорытындысында орталық банк депозиттердің қысқарту
реакциясын тудырса, ал ... ... ... ... ... ... ... шамадан тыс ақша емес, оның
үйлесімді шамасы қажет. Сондықтан екінші деңгейлі ... ... ... шама шектеуімен
( міндетті резервтер шегінде) әрекет етеді.
Екінші деңгейлі ... ... және ... ... ... шығарып және орналастырып эмиссиялық-құрылтайшылық қызмет
атқарады. Банктердің жинақтарды өндірістік мақсатқа ... ... ... бағалы қағаздар нарығы несие жүйесін толықтырып, әрі онымен
тығыз байланыста жұмыс істейді. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... және ... ... Бұл ... кәсіпорындардың
тапсырмасы бойынша банктер бағалы қағаздардың көлемін, шығару жағдайы мен
эмиссия мерзімін анықтауды, ... ... ... ... оларды
орналастыру және екінші рет айналысқа ... ... ... ... ... ... сатып алуға кепілдік береді. Ол үшін бағалы
қағаздарды өз есебінен сатып алуды- сатуды ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік облигацияларды белсенді түрде сатып
алады және оларға жазылу ... ... ... ... ... ... ретінде екінші нарық ұйымдастырады. Бұл
нарықтағы операцияларды сату ... мен ... алу ... айырмасынан
түсетін аса көп ... ... ... ... аса ірі ... ... ... жұргізеді.
Банктер сенімхат бойынша клиенттердің мүмкін басқару қызметін ... Жеке ... осы ... ... ... ... бойдақ жесірлердің, жасы толмағандардың ) мүлкін ... ... ... үшін қайтыс болған адамның мүлкін басқару; ... ... ... ... ( ақшаны акцияға, қозғалмайтын мүлікке
салу); құндылықтарды сейфте ... және ... ... Ал
компанияларға көрсететін қызметтері бұл аталғандар-
дан ... ... ... ... ... болуы; нарыққа шығарылған
акцияларды және трансфертті тіркеу үшін
( яғни атаулы акция ... ... ... ... беру ) өкіл ... ... ... қаржысын басқарушы болуы және т.б.
қызметтер атқаруы мүмкін.
Банк бұл қызметтерді ... ... ... ... ... мәнінде сенімхатпен қызмет көрсетудің нәтижесінде ол көптеген ... және ... ... ... жинақтауға мүмкіндік алады. Мысалы, бағалы
қағаздарды және трансфертті тіркеу үщін өкіл ... ... ... мен ... ... бөлу ... құпия мағлұматтарға ие болады.
Экономикалық мағлұматтарды өзіне жинақтауы банктердің клиенттерге
кеңес беруге мұмкіндік туғызады. Банктер ... ... ... ... ... ... ... стратагиясын бағалаумен және
табысты ұлғайту мүмкіндігін анықтаумен шұғылданады. Банктер клиенттің ... ... ... және ... ... орналастыруды қарастырады.
Банктер төмендегідей кеңес береді: шот ашу, есеп – несиелік ... ... ... ... ақша және тауар нарықтарында операциялар
жүргізуге дейін нұсқау береді.
Екінші деңгейлі банктердің ... беру ... ... ... несиелеу және есеп айырысу ісі бойынша ақша нарығын-
дағы конъюнктура, проценттік мөлшердің қозғалысы, ... ... ... ... ... несие-есептік қызмет көрсету үшін әр түрлі
мәмілелер бойыншанұсқау беру, қолма – қол ... ... ... оны
жетілдіру жолдарын зерттеу;
( бағалы қағаздарды шығару және олармен ... ...... ... нарығы конъюнктурасы, олардың бағасының өзгеруі,
бағалы қағаздардың эмитенттері бағалы қағаздарды шығару тәртібі және ... ... ... ... ... ... беру ... – құрылыс қызметі нарығы-
ның конъюнктурасы, құрылыс материалдарының бағасы мен әр түрлі құрылыс ... ( ... ) ... ... ... ... экономикалық
тиімділі-гін есептеу туралы анықтама.
Соңғы кездері екенші деңгейлі банктермен басқа несие мекемелерінің
арасындағы бәсеке күшейе түсуде. ... ... жаңа ... ... ... ... ... қызмет түрлерін
өсіруге және қызмет көрсету нарығындағы өз ... ... үшін ... тән емес операцияларды батыл меңгеріп, сайып келгенде банктердің
экономикадағы рөлі артуда.
Банктердің экономикадағы маңызын олардың ... ... ... ... ... операция-
лары негізінен мына топтарға бөлінеді: пассив ( қаражат тарту );
актив ( ... ... ); ... ... ... ... ... коммисиялық ақылы ) және сенімді операциялар.
Банктің жинақтаған ресурстарын табыс табу және өтімділігін қамтамасыз
ету мақсатымен орналастыруын актив ... деп ... ... ... – ол банктің емес ресурстарын орналастыру
қызметіндегі несие беру операциясы. Банк табысының көп ... ... ... ... ... банктің клиенттеріне беретін қарызын біраз белгілерге
байланыста топтастыруға болады:
- борышқордың типіне байланысты- ... ... ... ... органдарына, халыққа, басқа банктерге берілетін қарыз;
- пайдаланатын мерзіміне ... ... ... 1 ... ... ), орта мерзімді ( 1 жылдан 5 жылға дейін ), ұзақ мерзімді
( 5 ... ... );
- ... ... ... ... өндіріс аясына
берілген қарыз және айналыс аясына берілген қарыз;
- борышқордың қай салаға ... ... ... ауыл ... ... ... қарыз;
- қамтамасыз етілуі бойынша- кепілді, қорғаулы, қауіпсіз
және қамтамасыз етілмеген ( бланктік );
- өтеу тәсіліне қарай- бір уақытта және ... ... ... ... ... мына ... принциптері ( қағи-далары )
сақталғанда ғана береді: қамтамасыздық, ... ... ... және ... ... ... ... бір несиелік шектеумен
( лимит ) несие линиясын ашумен беріледі. ... ... ... ... ашылатын контокорренттік шот бойынша лимит бекіту
формасы кең тараған. Контокоррент-
тік шот ... ... ... ... ( есептеу ) шоттың біріктірілуі.
Бұл шот бойынша дебеттік ... ( ... ) ... ... беруді көрсетсе, ал кредиттік сальдо шотта өзінің қаража-
ты бар екенін көрсетеді. Несиенің бұл түрі ... ... ... ... ... ... ( Канада, Ұлыбритания ) банктері несиені
шектеуді «овердрафтң бойынша ... ... ... чек ... ... ... мерзімді несие беруі немесе оның банкке
берген шоттарын ағымдағы шотындағы қалдықтан артық болса да, ... ... ... ... ... ағымдағы шотта дебеттік қалдық қалады. Овердрафтың жоғары сомасы
ағымдағы шот ашылғанда шартпен анықталады. Несиелеудің бұл ... ... ... ... ... түрі. Ол – клиенттің ағымдағы есеп
айырысуына ... ... ... берілетін несие. Несие
үшін ақы жұмсалған нақты қарыз бойынша алынады.
Банктік несиелеуді ұйымдастырудың келесі бір түрі – ... ... ... ... ... Бұл ... ... несие сомасы несиелік
шоттың дебетіне клиенттің ағымдағы ( ... ) ... ... Есеп – төлем құжаттары борышқордың несиелік шотынан тікелей
төленуі мүмкін.
Ағылшын және ... ... ... банк топтарының
көлемді сома беретін индикаттық несие формасы қолданылады. Бұл ...... ... ... және төлеушінің өкілі қызметін атқарады. Германия мен Жапонияда
консорциумдық несие де кең дамуда. Ол ... ... екі және одан ... ... беруді ұйымдастырушысы және басқарушысы болуымен ерекшеленеді.
Консорциумдық несие әдетте өте ірі сомаға ( 30 млн. АҚШ. ... жоғ. ... ... ... ... ... ұлғайтып, банктің несиелік қауіпін
төмендетеді. Келісімде несие өнімінің, басқарушының және басқа да несие
беруші мен ... құқы мен ... ... несие беру операциялары тобына факторинг және ... да ... 2 ... ... мен операциялары
Екінші деңгейлі банктер кәсіпорындарға және өз клиенттеріне тікелей
қызмет көрсетеді. Екінші ... ... ... ... ... ... табылады. Екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... ... табылады. Екінші деңгейлі банктердің
негізгі мақсаты максималды ... ... Банк ... ... банк – ... заңды тұлғалардың уақытша бос ақша қаражаттарын өздеріне жинақтауға,
клиенттеодің тапсырысы бойынша есеп ... ... ... құқылы
несиелі ұйым. Сол себепті шектеулі қаржылық операцияларды ... емес ... ... кәсіпорын-
дардан ерекшеліге екінші деңгейлі банктер өз клиенттеріне ... ... ... – ақ несиелік кәсіпорындар тек ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер қаржылық
шаруашылықтағы уақытша бос ақша қаражат-
тарын өзіне тарта ... осы ... ... есебінен ұйымдардың,
кәсіпорындардың және халықтың ақша қаражаттары-
на деген қажеттіліктерін қанағаттандырады.
Екінші деңгейлі банктер өз клиенттеріне ( заңды және жеке ... кең ... ... мен ... ... түрлерін ұсынады. Әмбебап
тұрпаттағы екінші деңгейлі банктер ... ... ... ... ақша ... ... несие ресурстарын
орналастыру клиенттерге әр түрлі банктік операциялармен қызмет көрсетулерді
ұсынады. ... ... ... ... операцияларын үш топқа ... ... ... банк ... ... ... Кесте
Пассив операциялары – олар өз қарауына әр түрлі салымдарды тартып,
басқа банктердне несие алып, ... ... ... шығарып және сол
сияқты басқа да қаражат тарту операцияларын жүргізіп, банк қорын құру ... ... ... Олар банк ... ... көрсетеді.
Пассивті операциялары тарихи дәстүр ... ... ... ... ... ... ... операцияларын жүргізу үшін
белгілі бір қор мөлшері қажет.
Пассивті операцияларына мыналар жатады:
( салым қабылдау ( ... );
( ... ... ( оның ішінде корреспондент – банктер-
ге) ашу және оларды жүргізу;
( ... ... ... ... ( облигация, вексель,
депозиттік және жинақ сертификаттары );
( банк аралық несие алу, оның ішінде орталықтанған несие
ресурстарынан;
( репо операциялары;
( ... ... ... ( депозит ) – ол белгілі бір шартпен иесінің банкке сақтауға
салған ақша қаражаты. Ол ... – қол ақша ... ... – қол ... ... ... ... валютасында салынуы мүмкін.
Ақша қаражаттарын салымға тарту депозиттік сперациялар деп аталады.
Банктер үшін депозит олардың ... ... ... түрі, сондықтан
ол активтітік несие операцияларын жүргізудің негізгі ресурсы.
Салымдар әр ... ... ... ... ... ... ... депозиттер жеке және заңды тұлғалардың депозиттері ... ... алу ... ... ... және талап бойынша алынатын
депозиттер болып та бөлінеді. Талап бойынша- алынатын депозиттерге қаражат
толық немесе бөлшектеп ... және ... ... ... дәл сол сияқты
жолмен алынады. Бұл депозиттер клиент ... әр ... ... ... қол ақша және ...... ақшасыз айырысуға алынуы мүмкін.
Талап бойынша алынатын салымдарда есептесу, ... және ... ... бір ... ... корреспон –
денттік шоттарда басқа банктермен есептесуге арналған қаражат сақталады.
Салымның бұл түрі негізінен ... ... ... өз ... ... ... ... қалдық мөлшері әркез өзгеріп
отырады. Сондықтан банктер бұл шоттар бойынша проценттік өсім төлемейді.
Салымдарды ... ... үшін ... ... екінші деңгейлі банктер
клиенттерді тарту және талап бойынша алынатын ... ... ... шот ... ... ... ... сондай – ақ,
олардың сапасын арттыруға ұмтылады. Ақымдағы шот иелері өз қаражатын чек
кітапшаларымен немесе ... ... ... ( ... ақша құжаты ).
Мерзімді салымдар – ол салыну мерзімі және проценттік өсім төлеу
мөлшері анық ... ... ... салынған ақша қаражаты. Төлем
мөлшері салымның көлемі мен мерзіміне байланысты анықталады. Егер ... иесі ... ... мерзімнен бұрын пайдаланғысы келсе, онда салым
бойынша төленетін ... ... ... ... ... ұзақ ... олар ... ақша қаражаты. Сондықтан ... ... ұзақ ... ... мүикіндік алады.
Мерзімді салымның бір түрі – депозиттік сертификат. ... рет ... ... 1961 жылы АҚШ ... бірі ... Шот ... ... және төленетін проценттік мөлшер көрсетілген ерекше атаулы куәлік (
сертификат ) беріледі. ... ... ... бір ірі ... ... берілетін жазбаша куәлік. Онда банктің міндетті түрде сертификат-
ты кері сатып алу мерзімі және ... өсім ... ... ... тек заңды тұлғаларға беріледі. Ол атаулы және атаусыз ( яғни
иесі ұсынушы ) болуы ... Бұл ... ... ... ... талап бойынша берілетін етіп банктер шығарады.
Жеке тұлғаларға банктегі салымдарын алу үшін ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімге және ... ... да ... ... ресурсында халықтың жинақ салымдары маңызды рөл
атқарады. Жинаққа сома ... ... ... салынады, кейін
жинақталған сома бірден немесе бөлшектелініп алынуы ... ... ... жинақ кітапшасы беріледі. Бұл салым түрі өнеркәсібі
дамыған елдерде кең тараған. Әдетте ... ... ... – қол ... ... ... ... бойынша банк оның ... ... ... және ... ... газетке
жазылғаны үшін, оқушылардың мектептегі тамақтануына және т. б. ... ... ... – ақ, бұл ... ... бір ... ... алу
үшін, мысалы, демалысқа, туған күнге, жаңа жылдық мерекеге арнап салынады.
Сонымен депозиттер – екінші деңгейлі ... ... ... ... оның ... ақша ... ... қарай әрдайым
өзгеріп тұрады. Дегенмен банк ресурстарын қалыптастырудың бұл ... ... де тән. Банк ... ... тартқанда едәуір материалдық
және ақша шығындарына тап болады. Одан ... ... ... ... көп
жағдайда банкке емес, клиентке ( салымшыға ) байланысты. Сондықтан несие
ресурстары нарығындағы банктер ... ... ... депозит
тартуға мүмкіндік беретін қызмет түрлерін ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктер қосымша ақша қаражатын тарту
үшін ... ... ... ... ақша ... сатылатын банкаралық
несие ресурстары нарығының мүмкіндігін пайдаланады. ... ... ... ... беріледі, яғни бір банк басқа банкте
бір – бірінің тапсырысы ... ... және ... операцияларын жүргізу
үшін корреспонденттік шот ашады. Банкаралық несиені тарту ... ... не ... ... ... ... жүзеге асырады. Егер банктер
өзара банкаралық несие ... ... онда ол ... ... шартпен
рәсімденеді. Бұл келісім-
дердің басым көпшілігі бір мерзімге жасалады.
Екінші ... ... ... ... ... ... ... несие алуы жатады. ... банк ... ... ... ... ( конкурс ) негізінде қайта қаржыландыру ретінде,
сондай – ақ ломбардтық несие формасында ... ... ... ... ... ... бір әдәсі- кері
сатып алу келісімі немесе репо ... Бұл ... банк пен ... ... ... бағалы қағаздар сатушы – ларымен ( дилерлермен
) жасалады. Егер ... ... – қол ... ірі ... өте ... мерзімге
банкке салғысы келсе, онда ол банктен бағалы қағаздарды ... ... ... ... кері сатып алуы туралы келіседі. Фирма қаражатты келесі күні
қайтаруы мүмкін, онда алатын ... ... ... сертификаттан әлде
қайда төмен болады. Бұндай келісім уақытша бос қаражатты тартудың бір жолы.
Соңғы жылдары екінші деңгейлі ... ... ...... ... ... кең ... несие – ол шетел ... ... ... Әлемдік қарыз капиталы нарығында басты валюта ... ... ... ... ... актив операцияларына тоқталайық.
Банктің жинақтаған ресурстарын табыс табу және өтімділігін қамтамсыз
ету ... ... ... операциялары деп атайды. Актив
операциялары негізінен төрт топқа ... ... - ... операциясы, оның нәтижесінде банктің
несиелік портфелі қалыптасыды;
( инвестициялық операциясы, ол инвестициялық портфельдің
негізін құрайды;
( кассалық және ... ...... ... қызметтерінің бірі;
( басқа операциялар.
Несие – есептеу операциялары – ол ... ... ... ... ... беру ... Банк табысының көп бөлігі
осы операцияларды жүргізуден түседі.
Екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... байланысты топтастыруға болады:
( борышқордың типіне байланысты - кәсіпорынға, үкіметке
және жергілікті үкімет органдарына, халыққа, басқа банктерге ... ... ... ... – қысқа мерзімді ( 1
жылға дейін ), орта мерзімді ( 1 жылдан 5 жылға ... ), ұзақ ... (
5 ... ... );
( ... ... ... байланысты - өндіріс аясына
берілген қарыз және айналыс аясына берілген қарыз;
( борышқордың салалық ... ... - ... ... ауыл шаруашылығына, транспортқа берілетін қарыз;
( қамтамасыз етілуі ...... ... ... қамтамасыз етілмеген ( бланктік );
( өтеу тәсіліне қарай бір уақытта және бөлік – бөлікпен
өтілетін ... ... ... мына негізгі принциптері ( қағида-
лары ) сақталғанда ғана береді; қамтамасыздық, қайтарымдылық, ... және ... ... ... ... – бір ... ... несие
желісін ашумен беріледі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... шот бойынша лимит бекіту
формасы кең тараған. Контокорренттік шот деген несиелік ... ... ... )
шоттың бріктірілуі. Бұл шот бойынша дебеттік сальдо ( ... ) ... ... ... ал ... ... ... өзінің қаражаты бар екенін
көрсетеді. Несиенің бұл түрі қысқа ... ... ... ... ... ... ( ... Канада ) банктері несиені
шектеуді овердрафт бойынша жүргізеді. Овердрафт – ... чек ... ... ... ... беру немесе оның банкке берген шоттарын
ағымдағы шотындағы қалдықтан артық ... да, ... ... ... ... ... ағымдағы шотта дебеттік қалдық ... ... ... ... шот ашылғанда шартпен анықталады. Несиелеудің
бұл формасы – контокоррентті шотпен берілетін несиенің түрі. Ол – клиенттің
ағымдағы есеп ... ... ... ... ... ... үшін ақы жұмсалған нақты қарыз бойынша алынады.
Берілетін несиенің ... ... ... ... ... ( ... ) ... арқылы реттейді. Бұл жағдайда банкпен клиент
арасында ... ... ол ... банк ... ... ... ... бір сомаға несие беруге міндетті. ... ... ... ашылады. Келісілген мерзім аралығында борышқор қайтадан келіспей – ақ
және қосымша ... – ақ ... ... ... алуға мүмкіндік береді.
Әйтседе, егер клиенттің қаржылық жағдайы нашарлап кетсе, онда келісімнің
аяқталуы ... ... оны жою құқы ... ... ... ... банк
жоғары сенім көрсеткен бірінші ... ... ... ... ... ... ... лимитінің 20-30% көлемінде орнын
толтыратын аз ... ... ... ... ... қоса ... ... ұйымдастырудың келесі бір түрі – несиелік ... ... ... ... Бұл ... ... ... сомасы несиелік
шоттың дебетінен клиенттің ағымдағы ( есептеу ) ... ... Есеп – ... ... борыш –
қордың несиелік шотынан тікелей төленуі мүмкін.
Ағылшын және ... ... ... банк ... ... ) ... сома ... синдикаттың несие формасы қолданылады. Бұл
жағдайда қатысушы банктің біреуі басқарушы және төлеушінің ... ... ... ... ... ... де кең дамуда. Ол
синдикаттық несиеден екі және одан да көп несие беруді ұйымдастырушысы ... ... ... ... ... ... өте ірі
сомаға ( 30 млн. АҚШ ... ... ) ... Бұндай қарыз несие көлемін
ұлғайтып, банктің несиелік қауіпін төмендетеді. Келісімде несие өкілінің,
басқарушының және ... ... ... мен ... құқы мен ... несие беру операциялары тобына факторинг және лизинг
операциялары да кіреді. Факторинг ... ... сату ... ... ... ... қысқа мерзімді қарыз
тапсырысын ... ... Бұл ... банк ... ... алушыдан төлеуді
талап ететін құқыққа ие ... ... ... банк ... ... ... оның несиелік тәуекелін өзіне алады.
Қарыз беру мәселесін шешерде банк жеткізушінің несие қабілеттігіне жан
... ... ... Төлей алмау қауіпін банк өзіне алатындықтан, ол
жеткізушіге шоттың жалпы сомасының 80-90% -ын ... өзі ... ал ... ... ) ... ... барлық сомасын өтегеннен ... ... ... деңгейлі банктер несиенің осы түрін дамытып, өз операция-
ларын кеңітуге қосымша мүмкіндік алып табысын ұлғайтуға және ... ... қол ... операциясы деген жалдаушы кәсіпорындардың ұзақ ... ... ... ... және ... капиталдың
басқа элементтерін жалға бергенде жүргізілетін операциялар. Банктер лизинг
компанияларына несие беру арқылы ... ... ... Cонымен
қатар банктер жалға беретін машиналар мен құралдарды шығарушы -
шы кәсіпорындарды да несиелеуі мүмкін. Шарт ... ... ... ... ... құны ... сатып алуына болады. Банк лизинг
операциясын ... ... ... ... қабілетсіздігінен туындайтын
шағын қауіпін төмендетеді. Оған қоса банк жалға ... ... ... ... құқы бар. ... ... сол ... салық
төленбей, ол сома жабдық алуға жұмсалуы мүмкін.
Екінші ... ... ... маңызды операциясы бағалы
қағаздармен жүргізіледі: банк өз портфелі үшін бағалы қағаздарды ұстаушылар
арасында алғашқы ... ... ... ... ... қағаздарды
сатып алу және сату, бағалы қағаздарды шығаруға қарыз беру. ... ... жай және ... ... ... мемлекеттік қарыз
міндеттемелері, вексельдер және т. с. с. қағаздар ... ... ... ... ... актив операциялары: есептеу ( дисконттық )
және қайта ... ... ... ... ... бойынша операциялар,
инкассациялау, вексельдік кепілдік беру және т. с. с. операциялар.
Банктердің ... ... ... ... ... ... және ... түрінде қосымша пайда табу. ... ... ... өтеу ... ... ... Бағалы қағаздарды
өтеу мерзімі қысқа болса, оның нарықтық бағасы тұрақты ... Ал ... ... ... ... ... курсы жиі өзгереді. Сондықтан екінші
деңгейлі банктер үшін қысқа мерзімді бағалы қағаздарға ақша жұмсау ... ... ... ақша ... гөрі ... деңгейлі банктердің активінің бұрынан қалыптасып және қазіргі
кезде өрістеп келе жатқан ... ...... беру ... ... ... ... (қор биржасын –
дағы ). Бұл операциялар банк балансының 80% - ын құрайды. Банктер кассалық,
акцептік, шетел ... ... ... ...... операциялар жүргізіледі. Олар бір – бірімен тығыз байланысты.
Екінші деңгейлі банктер негізінен өзінің ... ... ... банк ... ... беру және ... ... көбіне
банктің уақытша бос капитал мен жинақтарды тарту қабілетіне байланысты.
Сонымен «Қазақстан ... ... және ... ... Заңға сәйкес банктер мынадай операцияларды орындай алады;
- ақылы негізде депозиттерді тарту;
- кассалық қызмет ... ... ... және төлемділік шарттары мен заңды
және жеке тұлғаларға қысқа мерзімдік ... ... ... ... ... ... тапсырмалары бойынша капиталдық
жұмсалымдарды қаржыландыру;
- заңда көрсетілген тәртіппен өз бағалы қағаздарын
шығару ( чектерді, ... ... ... ... ... да ... міндеттемелерді );
- төлем құжаттарын сатып алу, сату және сақтандыру,
олармен басқа да операцияларды жүргізу;
- клиенттер үшін қаражаттар мен бағалылықтарды сақтан-
дыру ... ... ( ... бизнес );
- коммерциялық мәмілелерді қаржыландыру, сондай – ақ
сату құқынсыз ( форфейтинг );
- ... ... ... ... ... ( ... қарау және орналастыру, бағалы қағаздарды басқару );
- бангктік қызмет байланысты кеңес беру қызметін
көрсету;
- лизингтік операцияларды ... ... ... ... бар ... ... басқа да банктік
қызметтерді жүзеге асыра алады. ... ... ... ... ... ... ... салымдарын қарау; ақшаларды
аударуға байланысты қызметтерді көрсету.
Осы операцияларды ... ... ... ... негізгі
қызметтерді былай құрауға болады:
1. Уақытша бос ақша қаражаттарды жигақтау. Бұл қызмет ... ... ... ...... ... Бұл банктің
пассивті меншікті капиталы мен тартылған ... ... ...
банктің несиелік ресурстарының маңызы және ажырамас бөлігі, бірақ ол
оның барлық ресурстарының тек 10% -ын құрайды. Басқа ... ... ... ... ... ... ... төменгі
деңгейі болуы мынадай жағдайлармен түсіндіріледі, - біріншіден ,
банктер қаржылық ... ... ... ... ... ... және ... уақытша бос қаражаттар
саласын депозит түрінде жинақтайды, осы ... ... ... ... – ақ, ... ... қамтамасыз етеді және
пайдалық негізде қарызды қарыз алушыға ұсынады. Екіншіден, депозиттерді
мемлекеттік сақтандыру жүйесі болады, бұл салымдарды ... кері ... ... ... банктерге тартылатын депозиттер
басқа кәсіпорындардың материалдық объектілерінде орналастырылған
активтеріне ... ... ... ... ... және нарықта
оңай өткізіледі.
Басқа кәсіпорындармен салыстырғанда осы бралық міндеттемелер
екінші деңгейлі банктерге меншікті капиталдың ... ... ... өз ... ... ... және дұрыс қызмет
етуіне мүмкіндік береді, Ең алдымен меншікті капитал банк қызметін
бастау үшін ... ... ... ... ... ... алу және
еңбек ақы төлеу, сондай – ақ банктің операцияларды дамытудың келесі
кезеңдерде шығындарды ... үшін ... ... ...... ... қоры. Осы сипатты меншікті капитал маңызы, сөзсіз
міндетті қор ... ... ... ... мен оның жұмысының
тиімділігін қамтамсыз ету үшін ... ... ... ... өте ... ... ... банктер өздерінің активтік
операцияларын жүзеге асыру үшін тартылған қаражаттардың 90%-ынан астам
бөлігін ... ... – ақ ... өз ... ... ... ... жинақ –
тайды. Дәстүрлі түрде осы қаражаттардың ... ... ... ... пен ... клиенттерінің жинақ салымдарынын басқа
мерзімді және ... ... ... ... ... қаражаттарды салымдарға тарту және оларды ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Осылардың негізінде екінші деңгейлі банктердің несиелік ресурстарының
негізгі бөлігі құралады.
Соңғы уақыттарға дейін республикамызда ... ... ... ... жоқ. Банк ... ... олармен
жинақталатын несиелік ресурстардың мөлшері мен ... ... ... ... қамтамасыз ету міндеттері орындарына қойылған
жоқ болатын. Жеке ... ... ... акционерлік
компаниялар, жеке кәсіпорындар, коммерциялық емес ұйымдар, үкіметтік
мекемелер, ... ... ... билік органдары
қаражаттарды екінші деңгейлі банктерге ынтамен орналастырады. Бұл
бірнеше ... мен ... ... ... ... сенімділігін қамтамасыз етеді, екіншіден, салымшылар өз
салымдарын кез –келген ... ... ... етіп қана ... одан
асатын сомада қарыз ала алады, үшіншіден, бұл салымдар табыс әкеледі.
Депозиттік операциялар ... ... ... ... ... ... ... немесе болашақта пайда алу үшін
жағдай жасауға:
- депозиттік операциялар әрекет ету керек;
- банк ... ... ... жоғары дәрежеде
демеп отыратын мерзімдік салымдарға депозиттік операцияларды ... ... ... ... қажет: депозиттік операциялармен
қарыздарды беру ... ... ... ... және салалар
бойынша өзара байланыс пен ... ... ету ... банк ... оперативтік өтімділігін демеу мақсатында ... ... ... ... ... тартуға әрекет ететін банктік қызметтерді дамытуға шаралар
қолдану;
Шетелдік банктік тәжірибеде депозиттер белгісіз уақытта салымшылардың
ағымдағы, есеп айырысу шоттарында ... ... ... олар ... – ала ескертусіз кез – келген уақытта салымшылармен алынуы немесе
басқа шотқа ... ... ... банк ... ... ... ... ең төмен процент төлейді, ал кейбір жағдайларда олар бойынша
сыйақы ... ... ... ... ... есептеуге заңды
тәртіппен тыйым салынған. Талап еткенге дейін депозиттер бірінші кезекте
ағымдағы есеп айырысуларды ... ... үшін ... Шот иесі ... ... ... қолма – қол ақшалармен, чектермен, аударымдармен жүргізе
алады. Осындай шот ашып клиент банкке ... ... ... ... ... ... ... күнделікті төлем
операцияларын жүргізу біраз шығындарды талап етеді, алайда ЭЕМ – ... ... ... ол ... азаяды, әйтсе де ол
банктерінің шығындарының маңызды фактор болып табылады. Клиенттің ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік өткізбелер
жасалынады. Талап еткенге дейінгі шоттатрды иеленуші клиеттерді жалпы
қарастыратын болсақ, олар өз ... бар ... ... есеп ... үшін ... ... ал бұл банк
шығындарын көп немесе аз дәрежеде компенсацияланады. Банктің коммерциялық
мақсаттары үшін ... ... ... ... ... ... – ақ ... табу мақсатымен қарызға берілуі ... Ол ... ... ... ... ... ... үнемі алып және оны
бірнеше күннен ... ... ... ... ... отырулары
нәтижесінде қалыптасады. Бірақ көптеген клиенттер өз ... ... ... ... ... ... Бұл экономиканың айналымдық сипатына
негізделеді. Осы қаражаттар қалдықтары мен талап еткенге дейінгі шоттар
есебінен банктер 60,90, 120 күнге ... ... ... несие бере алады.
Талап еткенге дейінгі ... ... ... ... ... мүмкін. Олардың арасында айырмашылықтар бар.
Депозиттік шот жағдайында клиент шоттағы қалдық соммасын ғана алуы ... ... ... – ақ ол өз ... ... ... Ал
контокрренттік есеп шоттарда теріс немесе оң қалдықтар болуы мүмкін.
Клиент кез ... ... ... өз ... алып қана ... ол белгілі
бір уақытқа несие алуы мүмкін. Алайда, тәжірибеде бұл айырмашылық бірте –
бірте шегеріледі. Қазіргі ... ... ... ... ... ... алуы мүмкін. Бұл шоттар АҚШ-та трансакциялық немесе чектік
шоттар деп ... ... – ақ ... чек ... ... ... ... жоғарғы өтімділігі, төлем ... ... ... ... ... олардың басқа артықшылығы болып табылады,
негізгі кемшілік ( ... ... шот ... ... ... ... ... жоқ болуы. Бұл шоттардың ерекшелігі банк мерзімді
салымдарға қарағанда орталық банкте ең ... ... ... ... және ол шоттардың иелері шотты пайдаланғаны үшін банкке
комиссия төлейді.
АҚШ-та талап еткеге дейінгі шоттарға ... ... ... ... заң ... ... ... Екінші деңгейлі банктер өз
салымшыларын сақтап қалу мақсатымен депозиттік шоттың жаңа ... ... ол бір ... ... өтімділік деңгейін, шоттарды
есен айырысу үшін пайдалану мүмкіндігін қамтамасыз етсе, ал екінші жағынан
салымшыларға ... – бір ... ... ... ... Бұл шот – наушот
деп аталады. Ол тек жеке тұлғаларға ғана ... Бұл ... ... үшін ... ... есеп ... ... немесе қаражаттарды
алу туралы бұйырығы, сондай – ақ ол чектер сияқты есеп ... ... ... ... шот, ол бойынша нарықтық ... ... ... табыс алуға болады. 1981 жылдан бастап заң арқылы АҚШ-тың
бүкіл аумағында шоттың бұл ... ... ... ... тобын мерзімді салымдар құрайды. Терминнің
өзінен көрініп тұрғандай, мерзімді салымдар белгілі- бір ... ... ... мәні ... ... табу ... табылады. Сондай –ақ
банк үшін бұл депозит тиімді, өйткені ол жоғары пайыз ... ... ... ... ... ... ... үшін осы қаражаттарды ұзақ уақыт бойы
иемдене алады. Мерзімді салымдар талап еткенге дейін шоттарда орын алатын
ағымдағы төлемдер үшін ... ... ... ... ... және кері алу ... ... бар мерзімді салымдар болып
бөлінеді. Меншікті мерзімді салымдар шот иелеріне алдын – ала белгіленген
күні ... ал осы ... ... банк ... өз ... бойынша
иемденеді. Егер шот иесі белгіленген күні соманы кері ... онда оны ... ... ... шот ... ... ... – ақ ол өз ақшаларын
кез келген келесі күндерде кері ала ... бар ... ... ... ... кері ... арнаулы арызын банкке алдын – ала түсіруі талап етіледі. ... ... – 1 ... 3 айға дейін, 3 айдан 6 айға дейін, 6 айдан
12 айға ... және 1 ... ... ... ... ... сәйкес
пайыздық мөлшерлемелер белгіленеді. Көбінесе тәжірибеде, алдын – ала
ескертуге мерзімді депозиттер қолданылады.
Депозиттердің үшінші түрі – ... ... ... ... ... ... ... шоты немесе жинақ кітапшасы бар шот деп аталатын жинақ
салымы. Шот иесі шотқа ақша салу ... одан кері алу үшін ... ... ... ... ... Депозиттердің басқа түрлеріне
қарағанда жоғары пайыздарды төлеуінің жинақ салымдарын құнтты демеу және
салымшылардың жинақтарын ... ... ... үшін ... пен ... емес ... ... жинақ салымдарын кеңінен
қолданады. АҚШ-та корпора-
циялар, фирмалар және басқа да ... ... үшін ... шекті
сомасы 150 мың долларға белгіленген.
Халықтың салымдарын ... ... ... ... ... ұтысқа, сыйлыққа, жастарға мақсатты және т. б. Әдетте олар
халыққа қосымша қызметтерді ( ... ... ... және т. ... ... ... ... шотының тұрақты мерзімі болмайды және шот
иесінен ақшаны кері алу туралы алдын – ала ... ... ... олар
бойынша чектер берілмейді.
Жинақ салымдар АҚШ-та мерзімді салымдардың ең ірі түрлерін құрайды.
Мерзімдік салымдардың ... бір түрі – ... ... ... ... Ол ... ... пайыздық мөлшерлемемен
белгілі бір мерзімге банкіге қаражаттарды енгізгендігін куәландыратын
ақшалай ... ... ... ... және өте ... 100 мың ... кем емес сомада беріледі. Олар екінші
ретті нарықта сатылуы және ... ... өтуі ...... және
салымшының өзінде қалатын, берілмейтін болады. ... ... тек ... ұсыну арқылы банктен алуға болады, ал
мерзімі – 14 ... 18 айға ... ... ... көбірек бөлігіне 500, 1000 және 2500 доллар номиналымен 1
айдан 5 ... ... ... ұзақ ... ... ... ... деңгейлі банктер өз бастамалары ... ... ... ... Бұл қаражаттар тартылған қаражаттар немесе жай
міндеттемелер деп аталады. ... банк ... ... займ алу ... кері кері ... алу ... сату, вексельдерді есепке алу және
Орталық банктен қарыз алу, кепілге салу қағаздарын, банктік ... және т. б. ... ... ... ... ... шотында сақтандырылатын
депозиттер сатылады және сатып алынады. Міндетті ... ... ... ... қаражаттары бар көптеген банктер олардың қосымша
пайда плуы үшін қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... ... алу туралы келісім банк
пен қарыз алушы арасындағы келісім болып табылады. Бағалы қағаздарды сатып
ала ... ... ... ... ... қағаздармен қамтамасыз етілген
қысқа мерзімді несие алады. Операцияның міндетті шарты – қарыз ... ... ... белгіленген түрде және алдын - ала анық-
талынған баға бойынша қайта сатып алу ... ... ... Бұл
банктердің өтімділігін реттеу үшін ақша нарығында қаражаттарды қысқа
мерзімді жұмылдырудың өте икемді және ... ... ... банктер өздерінің ресурстарының жетіспеушілігінің
орнын толтыру үшін Орталық банктен қарыз алады. ... ... ... бұл жиі ... құбылыс. 1993-1994 жылдары екінші
деңгейлі банктер өздерінің ресурстарының 60%-ын ... ... ... ... ресурстарының тұрақты көзіне айналды.
Депозиттік емес пассивтерге банктік облигацияларымен және кепілге
салу парақтарымен жасалатын операциялары жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ақша ... тұрады.
Кепілхаттық қағаз парақтары мен операциялары жер ... ... ... ... ... ... қаражаттарды тарту үшін
қамтамасыз етілуі жер, құрылыс, яғни ипотека болын ... ... ... элементі болады.
Cонымен бірге банктермен ақша қаражаттарын тарту үшін ... ... әр ... ... ... ... ... талаптардың қамтамасыз етілуі болады. Бұл бағалы ... ... және ... нан 25 ... ... ... ... екінші деңгейлі банктердің дәстүрлі базалық қызметінің бірі
– жеке және ... ... ... бос ақша қаражаттарын жинақтау және
де депозиттік емес операцияларды орындау ... ... ... ... табылады. Депозиттік және депозиттік емес пассивтер
салымшыларға пайыз төлеумен, ... есеп ... ... ... ... ... ... сақтандыру ынталандыру жолымен
жинақталады.
Экономиканы және халықты несиелендіру
Екінші деңгейлі банктердің екінші ...... ... және ... несиелендіру. Бұл қызмет банктік қызмет көрсету
аясындағы маңыздыларға және банкінің ... ... ... Соның
арқасында банктер несиелік институттарға қатысты болады.
Несиелік операциялар – бұл ... ... мен ... ... ... ... ... мерзімділік және ... ... ақша ... сомасын ұсынуы бойынша қатанастар.
Банктің несиелік операциялар активті және пассивті болады. Активті ... ... мен ... ... ... ... ал пассивтер,
керісінше банк қарыз алушы рөлінде болғанда пайда болады: қарыздық және
депозиттер. Біз алдыңғы ... ... ... ... – бұл ... несиелік операциялары , яғни депозит формасында.
Банктердің активтік қарыздық операцияларын қарастырайық. Кәсіпорын,
фирмалар, ... ... ... ... ... ... төлеу, жабдық сатып алу үшін және т.б.; ауыл ... ... ... ...... май және тыңайтқыш
сатып алу шығындарын жабу үшін; бір реттік тұтынушылар – ... ... ... ... және т.б. ... алу үшін; үкімет – ағымдағы
шығындарды қаржыландыру үшін алады. Бұл ... ... ... қарызды
негізінен табыс алу мақсатында ... ақша ... және ... ... ... ... ... банктерден
алады.
Өз клиенттеріне қарыз ұсына отырып, ... ... ... ... және ... ... ... ұсынуда қаржылық
делдалдар рөлін атқарады. Банктің бұл қызметі несиелік қатынастардың барлық
қатысушыларына ( ... ... ... және банк ) ... ... өзара мүдде ... ... ... ... екі ... ... ... және тауарлай. Сәйкесінше,
несиелендірудің екі түрі: бастапқы шаруашылық субъектілерінің ... ... ... ... пайда болып, соңынан банкпен
қатынастарға трансформация -
ланатын жанама несиелендіру.
Тікелей банктік ... ... ... берушілермен тікелей қарыз
алушыға ұсынылады. ... ... ... ал ... ... – шаруашылық
субъектісі болып табылады. Банкаралық несиеде ... ... де және ... да ... болып табылады, яғни бір банк басқа бір ... ... ... ... ... де және ... ... да
шаруашылық субъектілері болады, яғни бір кәсіпорын басқа кәсіпорынға тауар
нысанында несие береді, Бұл мәміле вексельмен ... яғни ... ... ... ... нысанында несие алуын растайтын құжат – вексельді
береді. Одан әрі несие ... осы ... ... ... ... бер деп ... ... Осылай коммерциялық несие банкілік несиеге
түрлендіріледі. Екінші деңгейлі ... ... ... әр ... ... ... ... мерзімдері бойынша – қысқа мерзімді ( 1
жылға дейін ), орта ... ( 1 ден 5 ... ... ), және ұзақ ... (
5 жылдан жоғары); қамтамасыз ету түрлері бойынша – қамтамасыз етілмеген (
қарыз алушыға сенімге ... және ... ... жоқ бланкілер )
және қамтамасыз ... ... ... ... ( несие беруші немесе
қарыз алушы ) – активтік және пассивтік қарыздық операциялар ( активтік ... бұл ... және ... банктерді несиелеу ); ( пассивтік – Орталық
банктен және ... ... ... банктерден банкаралық несие алу);
несиелендіру мақсатына байланысты – ... ... ... ... ... тұтынушылық мақсаттарға арналған қағаздар.
Несиелік операциялар басқа белгілері бойынша да жіктеле алады: қарыз
алушылардың түрлері бойынша, пайдалану сипаты ... ... ... ... ... және ... Мысалы, қарыз алушылардың түрлері бойынша
қарыздар былай ... ... ... ... ... жеке ... ... қағаздарға, ауыл шаруашы-
лық қаржы органдарына және т. ... ... ... ... оны ... және ... ... қол және қолма – қолсыз ( ... ... ... )
деп бөлуге болады. Несиенің мұндай жіктелуінің негізінде формалды белгілер
жатқанын атап көрсетуге болады. Шет ... ... ... және ... ... ... жіктелуі жоқ.
Банктердің несиелік операциялары, банктердің және клиенттің ... ... ... ... ... ... жасалған несиелік
келісім – шарттар негізінде жүзеге асырылады. Несиелік келісім – ... ... ... ... ... ... ... әрбір
нақты сәтіне байланысты. Ол несиелік тәртіппен ... ... ... ... және ... ... ... сақтауда, ал
банктер – несиелердің мөлшерін реттеу тәртібі, ... ... мен ... ... етуі ... ... ... құрамдас бөлігі болып
пайыздық саясат табылады. Банк клиентпен бірге ... ... ... ... ... ... және ... жекелеген объектілерін,
несиенің берілуі және өтелу тәртібін, ... ... және ... тиімді пайдалану бойынша шараларды, пайда алуға жетуге әрекет
ететін басқа шаралар және де ... ...... ... ... ... мен ... өз бетінше анықтауға құқылы. Келісім -
шарттың қаншалықты сауатты және ... ... ... ... клиентке
әсеріне байланысты.
Несиелік келісім – шартта қаратылған шарттармен екінші ... ... ... ... ... және басқа тексерулерді
жүргізуге, несиелік келісім шартты бұзушы ... ... ... ... ... ... міндетті. Несиенің белгіленген мерзімдегі
қайтарымдылы мен төлемдігі шешуші мәнге ие екені ... Бұл ... ... мәні мен ... ... ... ... дейін банктердің
қарыздары қорытысында мемлекеттің кәсіпорындар мен ұйымдарға берілетін
қайтарымсыз және ... ... ... ... ... ... және күні бүгінде осы жайт қайталануда. Бірақ республикада
жүзеге асырылып жатқан банк ... ең ... ... категория
ретіндегі несие берудің негізгі қағидалары мен позициясын қалпына ... ... ... қамтамасыз етілуі жанама көрініс табуда.
Сондай – ақ ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі тиіс
деп болжамдалады.
Қарыз алушының белгіленген мерзімде ... ... ... ескермеді. Қазіргі кезде клиенттің өтімділігіне, оның өэінің
міндеттемелері бойынша есеп айырысу ... көп ... ... ... ... ... экономикалық аппараттың жаңа
қатынасын оның формалды жұмыс ... ... ... көрсететін
шаруашылық ұйымдардың ісін жақсы білу негізінде несиенің қағидаларын жүзеге
асыруға бетбұрыс жасауын талап ... ... ету банк ... ... мен ... ... үшін қажет. Несиелік қамтамасыз етудің негізгі түрлеріне
төмендегілер жатады:
- кепілге алу – ... бір ... ... ... шарт. Бұл
жағдайда тапсырма беруші қарыз алушының ... ... ... өтеп беруі
туралы банк алдындағы міндеттемесі;
- кепілдік – кепілдеме ... ... ... ... ... ... жатқан жағдайда, анықтаушы соманы өтеп беру туралы
кепілдік міндеттемесі;
- ... ... ... және ... да ... ... Кепіл құқығы – қарыз алушы өз ... ... ... оның ... ... ... сату ... түскен
түсімнің белгілі – бір бөлігін алу немесе сол ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікті кепілдікке салу құқығы; несиелерді
қамтамасыз етуде негізгі рөл ... ... ... мен жер ... ... ... ... заңының негізі болып табылады. ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің, материалдық формаларына; жер, құнды
қағаздар, тауар – материалдық құндылықтар, сақтандыру ... және т. ... ... ... беру үшін ... ... ала отырып,
әрбір несиелендіру объектісі бойынша арнайы ... ... ... ... ... бір ... берілген қысқа мерзімді және ұзақ
мерзімді қарыздарды есепке алу жүргізіледі. Қарыздық шоттардың дебетінде
алынған қарыздардың сомасы, ал ... ... ... ... ... және ... байланысты әр банкте жай
қарыздық немесе арнайы ... ... ... қарыздық шоттар ашылады.
Арнайы қарыздық шоттардың жай шоттардан айырмашылығы – қарыз беру әр
уақыт сайын құжаттық түрде негізделмей – ақ, ... ... ... қарыздық
шот ашқызу барысында банкке өткізген міндеттемелік өтініш негізінде
жүргізіледі. Қарыз ... ... есеп ... ... өтеу жолымен
беріліп түскен түсімдерді арнайы қарыздық шоттарға аудару арқылы жойылады.
Қарыз, сонымен қатар, контокорренттік шоттардан да беріледі. Бұл ... ... ... ... ... екінші жағынан қарыздар мен
төлемдер көрсетілетін айрықша шот түрі. Онда тек дебеттік ... ... ғана ... ... ... несие контокорренттік несие деп
аталады. Негізінен ол есеп ... ... өтеп беру үшін ... бағалы
қағаздар сатып алу, вексельдерді өтеу үшін қолма – қол ақша түрінде берілуі
мүмкін. Контокорренттік несиелерді ұсыну тәртіптері ... ... ... шарт ... ... контокорренттік шот бойынша әрбір қарыз алушы
үшін ... ... ... ... ... ... несиені қамтамасыз
ету құрамына ипотека, бағалы қағаздар және т.б. жатады. Бұл ... ... әлі ... жоқ. ... ... кейбір жекелеген екінші
деңгейлі банктер контокорренттік ... ... ... ... ... ... ... қажетті
айналым капиталының құнын өтеу үшін беріледі. Оларға ... ... ... ... ... және жаңармалы қарыздар, күтпеген оқиғаларға
жұмсалатын несиелер мен қарыз алушының айналым ... ... ... ... ... және ұзақ ... қарыздар-күрделі құрылыс шараларын
жүргізу үшін, үй және қондырғылар сатып алу үшін, сонымен қатар, негізгі
капиталды ... үшін ... ... ... ... мүлікті кепілге алып берілетін қарыздар және қаржылық лизингтер.
Несиелік желілер- анықталған тәртіптерді сақтай ... ... ... ... пайдалануға мүмкіндік беретін, ... ... алу ... банк пен ... ... арасындағы келісім –
шарт. Жақсы табыс тауып, жиі несие қолданып жүрген фирма қажетті ... ... – ала ... ... ... алуға келісім-шарт жасалады.
Бұл қарыз бір ... ... ... ... ... ... түрлері бар:
Маусымдық - өндірістің маусымдық ... ... ... ... ... беріледі.
Жаңармалы – айналым құралдарының ұзақ мерзімге жетпеуіне байланысты
қарыз алушыға берілетін несие.
Күтпеген ... ... ... қарыз алушының айналым
құралдарындағы күтпеген ... бір ... ... ... ... капиталын толықтыруға арналған перманенттік қарыздар – айналым
құралындағы ұзақ ... ... жабу үшін ... Бұл жерде
несиелер ай сайын немесе үш ай сайын жойылып, жабылып отырады.
Мерзімді қарыздар- ғимараттарға ... ... ... ... ... құрал – жабдықтар алу және бастапқы ... ... ... Бұл ... ... капитал енгізілетін салаларда өте кеңінен
қолданылады.
Салынған ... ... ... ... ... ... ғимараттарын,
зауыт құрылысын, үйлерді, жер учаскелерін сатып алу немесе қаржыландыру
үшін қолданылады. Олар 15 ... ... одан ... ... ... ай
сайын көлемі алдын – ала белгіленген жарналар арқылы өтеледі. Бұл ... ... ... ... ... ғимараттар мен құрылғылар құрылысының мерзіміне
арнап беріледі. Қарыз алушы бұл несиенің өсім ақысын үнемі төлеп ... ... ... ... ... ... актіге айта рәсімдейді.
Лизинг- қымбат бағалы күрделі жабдықтарды жалға алуды қаржыландыру
үшін қолданылады, мысалға: компьютер, кеме, ... ... және ... ... ... ... жабдық иесіне ай сайынғы тиісті
соманы төлеу ... ... ұзақ ... пайдалану мүмкіндігін алады.
Елімізге бұл несие де әлі өз деңгейде дамыған жоқ.
Жекелеген қарыз алушыларға ... ... ... ... ... Ол ... тұрғын үйлер, ұзақ мерзім пайдаланатын тауарлар және
пәтерлер ... ... ... ... Бұл ... ... ұзақ ... пайдаланылатын несиелер және мерзімі ... ... бұл түрі шет ... өте ... ... ... ... АҚШ
–та 50% үй несиеге сатып алынады. АҚШ- тағы жалпы несиелердің 85% негізгі –
үш бөліктен құралады: ... 32%-ы ... ... компаниялар мен
фирмаларға, 37%-ы тұрғын үй үшін, 19%-ы жеке қарыз алушыларға беріледі.
50%- дан жоғары несиелер ... - ... ... ... ... үшін ... ... беріледі. Ал қалған
бөлігін күрделі қаржы ... үшін ұзақ ... ... ... ... ... қарыздар- құрылыс мерзімі екі ... ... ... ... ... несие. Сонымен қатар, бұл
несие тұрғын үй сатып алу үшін 15-25 жылға да беріледі.
Жеке тұлғаларға берілетін қарыздар- ұзақ ... ... ... алу үшін ... ... ... ... несиелендіруге толық тоқтала кеткеніміз жөн.
Коммерциялық несиелер бұрынғы Кеңес Одағынан басқа барлық елдерде ... ... ... ... ... ... оның атқарар рөлі
зор болар еді, бірақ Республикамызда, әлі бұл ... еш ... ... ... несиелер негізінен вексельдер арқылы жүзеге асырылады.
Вексель- белгілі уақыт өткеннен кейін вексель ұсынушыға белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... түрдегі хаттамалы
анықтама.
Коммерциялық несиелендіруде жабдықтаушы сатып алушыға ... ... Оны ... ... ... ... толтырып ұсынады және
жабдықтаушы ол вексельді банкке ... беру ... ... ... ... ... алу ... тауарлы түрдегі вексель қарызды қайтару уақыты
жеткенде ақшалай қайтарылады.
Коммерциялық ... ... ... өту дисконттау, яғни
вексельдерді шот-фактураны және басқа да ... ... ... алу ... ... вексельдерді кепілге алып қарыздар беру
нәтижесінде жүзеге асырылады. ... алу ... ... ... ... ... алуды сипаттайды, вексельді есепке ала
отырып, банк клиенті өтімді қаражаттарға ие ... ... ... ... ... міндетінен құтылады, себебі, банк оларды ... ... ... ... ... алып берілетін қарыздар- мерзімді болады, егер де
вексель иесі алдын- ала келісілген мерзімге ... ... ... ... ... ... ... ( несие беруші кез-келген сәтте өтеуді
талап ете алатын несие) болса, онда қарызды ... ... ... ... ... құқы ... ... ала отырып, банк қарыздың ең жоғары мөлшерін, кепіл
мөлшерін және шот ... ... ... ету ... пайыз
қатынасы, пайыз мөлшерін банк комиссиясын анықтайды. Несиелік шартта
банктің ... ... өтеу үшін ... ... сол вексельді төлеуге
арналған сомасын пайдалану құқы айтылған, ал егер ... ... ... ... ... ... мен ... сатудан түскен түсім
сомасын пайдалана алады.
Екінші деңгейлі банктердің несиелік ... ... ... ... жетілдіруді, қарыздарды берудің қарапайым техникасын
қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... еңбек сыйымдылығын төмендеуді білдіреді.
Қазақстан Республикасында несиелеу: «Қазақстан Республикасында Ұлттық
Банкі туралың, «Қазақстан Республикасындағы банктер және ... ... ... сондай – ақ Ұлттық Банкімен 1994 жылы 11 ... ... ... ... қысқа мерзімді несиелеуң
Ережесімен реттеледі және ... ... ... ... барлық меншік
формалары мен түрлеріне қатысты.
Қысқа мерзімді қарыздар берум ... ... бар ... ... ол ... ... банкінің банк ашуға берген рұқсаты мен бангктік
операцияларды жүргізуге лицензияның бар болумен анықталады.
Қазір несиелік қабілеті бар ... ... ... Егер ... ұзақ ... ... онда қарыздар бойынша мерзімі өткен қарыздары
болған жағдайларда да беріледі.
Қарыз беру үшін қарыз алушының беделін; ... ... ... ... қайтаруын; болмаса өтімділігін; барлық қарыздық міндеттемелерді
өтеуін; меншікті айналым қаражаттарының барлығын ... ... ... беру ... ... дербес шоттар бойынша жүргізіледі.
Ол шоттар несиенің ... ... ... ... ... сатуден
түскен түсім мен басқада түсімдер есеп айырысу шотына ... ... ... жоқ ... ... құндылықтар, көрсетілген
қызметтер үшін ақшалай-есептік құжаттарды төлеуге, сондай-ақ қолданылмаған
қарыз қалдығы мөлшерінде чектік кітапшаны және ... үшін ... ... үшін ... ... ( ... ) ... байланысты қойылады; несиені пайдалану ... ... ... ... тәуекеліне, несиелік ресурстар үшін төлем мөлшеріне,
объект сипатына ... ... ... және ... ... ... ... үшінші қызметі – қолма-қолсыз есеп айырысуды
ұйымдастыру және жүргізу. Ол ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Берілген қызметтің
орындалуы, ең ... ... ... ... мемлекет пен
халықтың бос ақшалай қаражаттарын шоғырландыру және сақтаумен ... ... ... әр ... ... ашады; есеп айырысу, ағымдық,
дербес, депозиттік, контокорренттік және тағы басқалар.
Бұндай шоттар жеке және ... ... үшін ... Клиенттер
тапсырмасы бойынша банк қызметкерлері ... ... ... негізінде
клиент шотына төлем құжатында көрсетілген соманы есептейді ... ... есеп ... – бұл ... ... ... ... ақшалай қаражаттар саласын шаруашылық органдарының шот бойынша жазба
түрінде аударылады.
Қолма-қолсыз кең ... ... ... ... ... шектеуге,
ақша белгілерін жасауға, сақтауға және есептеуге кетке шығындарды, азайтуға
мүмкіндік береді. Қолма-қолсыз есеп айырысудың ... ... ... ... есеп ... ... қаражаттарының
айналымдылығына көмектеседі, соңында ақшалардың банктің айналымын
тездетеді. ... есеп ... «зат ... ... ... ... делдал болады және олардың нақтылығы ... ... ... ... ... ... Қолма-
қолсыз есеп айырысулардың мәні мынада, олар ... ... ... және ... мәмілелердің аяқталуына әкеледі.
Қолма-қолсыз есеп айырысу – бұл есеп айырысудың формасы ... ... ... ... оларға қойылатын талаптардың
жиынтығы. Есеп айырысудың принципі ... ... ... ... Есеп ... ... талаптар экономиканы басқару әдістерінің
дамуы мен жаңғыруына байланысты өзгеріп отырады. Ал есеп ... ... ... осы ... сай ... олардың өзгерістеріне бейімделіп
отаруы керек.
Барлық екінші деңгейлі банктер халықтар мен шаруашылық ... ... ... ақша ... ... құралдарын
эмиссиялауды, ал олар өз кезегінде өз қаражаттарын сол банктердегі ... ... ... ... ... есеп ... оның ... отырып, есеп айырысудағы бос ақша қаражаттарды экономиканы және
халықты несиелендіру және ... ... ... ... есеп ... ... органдардың өзара бақылауына және
банктердің өндіріс процесіне, тауар ... ... ... ... ... ... Банк ... органдардың төлем тәртібін, ... ... ... ... бақылайды және төлемеудің себептерін
талдайды. Төлем тәртібін бұзғаны, оны уақытында төлемегені үшін ... ... ... ... ... ... ... уақытша несие ретінде қаржылық
көмек алып, пайда болған талаптар бойынша төлемсіздік мөлшерін азайта
алады.
Қатысушыларға ... есеп ... ... екі ... ... есеп ... операциялары (қатысушы-лар банктер мен клиенттер)
және банк аралық есеп айырысулар (тек банктер). Есеп ... ... ... ... ... ... есеп айырысуларын айтуға
болады: аударымдық, инкассолық, аккредитивтік және клирингтік.
Есеп айырысу ... ... ... құралдары қолданылады: төлем
тапсырмалары, чектер, ... ... ... ... ... ... ... және халық шаруашылығындағы
есеп айырысу жүйесінің негізгі ұйымдастырушысы Ұлттық Банк. Ол мынадай
қызметтерді ... ... және ... ақша ... ... ... және ... ақша эмиссиясының мөлшеріне бақылау жүргізу;
- барлық екінші деңгейлі банктер үшін ... ... ... ... есеп ... ... бөлу;
- есеп айырысудың, есеп берудің, есепке алу мен ... ... және ... ... ... есеп ... жүйесінің ұйымдастырылуы біртұтас
негізгі қағидалар және келесідей операциялар арқылы ... ... ... ... ... дебеттік аударымдар(чектер), бір шоттан екінші
шотқа аударымдар (жиро есеп айырысулар). Чектер ... бір ... ... жиро есеп ... ... және ... сайын
қайталанып тұратын мәмілелерде қолданылады.
Банк аралық есеп айырысу жүйесін ұйымдастырудың негізгі принципі-бұл
дербес екі кіші жүйені ... ... ... ... ... ... арасында тікелей есеп айырысу;
- Ұлттық банктің ЕКО-да ашылған корреспонденттік шоттар жүйесі
арқылы банк аралық есеп ... ... банк ... ведомстволық мекемелер арасындағы есеп
айырысу формасын өздерін анықтауға құқылы, ал қолма-қолсыз есеп ... ... мен ... ... бір есеп ... ... ... таңдауға мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде елімізде есеп айырысу жүйесін қайта ұйымдастыру ... ... ... ... жеке және ... ... есеп ... формаларының пайдаланып
жүргендерін жетілдеру және жаңа формаларын енгізу;
- банк аралық есеп айырысу жүйесін қайта ұйымдастыру;
Есеп ... ... ... ... ... чекпен есеп
айырысудың клирингтік формасының дамуына басты көңіл ... ... ... ... анағұрлым ыңғайлы формасы. Банк аралық есеп айырысу жүйесін
қайта ұйымдастыру- бұл банктердің тікелей корреспонденттік ... және ... ... арқылы банк аралық есеп айырысу жүйесіне
толық көшу.
Есеп айырысу операциялары – банк ... ... ... ... ... және бір немесе бірнеше екінші деңгейлі банктердің белгілі
бір реформалар жүргізуі жеткіліксіз, ... ... осы ... ... маңызды элементін реттейтін ... ... ... Жеке ... тек бар есеп ... ... ... алады.
Халықаралық тәжірибеде қолданылатын есеп айырысу формаларының ... ) ... 3 ... айтуға болады:
- чек және вексель арқылы инкассолық операциялар;
- аккредитивтер арқылы есеп айырысу;
- аударым ... ... ... ... отырып, банк клиенттің шотына
онымен тапсырылған есеп ... ... ... ... қаражаттарды
есепке алады ( негізінен олар чектер мен вексельдер ). Егер сатып алушы мен
сатушыға бір ... ... ... ... онда инкассолық операция
алушының шотына ақшаны есепке алудан бұрын, ... ... ... алу қажеттілігі қиындайды. Банк ... есеп ... ... есеп ... палаталарының және клиенттік палаталардың құрылуымен
шешеледі.
Аккредитивтер арқылы есеп айырысу. Сатушы сатып алушыға ... ... ... алғысы келгенде қолданылады. Аккредитивтер құжаттық,
шақырылатын, өтемдік болады.
Аударым операциялары. Клиенттердің тапсырмасы бойынша құжаттардың ... ... ... ... банк ... ... Бұл
операцияның мәні банкіге (қабылдаушы) телеграф немесе пошта ... ... және ... ... ... хабарлауды сипаттайды.
Соңғы уақытта бөлшек сауда ... әр ... ... карточкалары
автоматтандырылған төлем салалары. АҚШ –та автоматты төлемдердің 3 ... ... есеп ... ... ... қаражаттарды аударудың банк аралық жүйесі;
- банк ішіндегі компьютерлік кешендер;
Екінші деңгейлі банктердің инвестициялық ... ... бұл ... ... мемлекет ішінде және
шетелде, оны қайта құру және кеңейту, сол ... ... алу ... ... ... бөлу. Тікелей инветиция- бұл ... ... ... - ... сатып алу және әлеуметтік, ... ... ... ... ... инвестициялар бағалы
қағаздарды сатып алу арқылы ( бағалы қағаздар портфелі ) және ұзақ мерзімді
банк несиелерін беру арқылы ( ... ... ) ... ... ... ... инвестициялар инвестициялық заңдармен реттеледі, ол
заңдарға жеке шаруашылық бөлімшелердің, ... ... ... ережелері анықталады және инвестор құқықтары қорғалады.
Қазақстанда, заңға сәйкес, инвестиция деп, кәсіпкерлік іс-әрекет және
басқада пайда әкелетін іс-әрекет объектілеріне ... ақша ... ... ... ... ... ... қатысушылары- жеке
және заңды тұлғалар, мемлекет, сол сияқты шетелдік инвесторлар бола алады.
Берілген ... ... ... ... ... ... қатысты.
Әдетте банктердің инвестициясы деп, ақша қаражаттарын ... ... ... алу ... ... бір ... қаражаттар салу. Инвестицияның қарыздан бір қатар айырмашылығы ... ... ... ... мерзімде қайтарымдылық шартымен
қолданылады, ал инвестиция салынған ақша ... ... ... ұзақ мерзімде ақша қаражаттарының ағынын қамтамасыз ету
мақсатында ... ... ... ... ... ... ... ол инвестиция кезінде- несие берушіден ( банктен) болады.
Үшіншіден, несиелік мәміле нақты ... ... мен ... ... арасында
жасалады, ал инвестициялау нарықта міндетті қызметті қарастырады.
Бағалы қағаздар- бұл арнайы түрде рәсімделген ... ... ... ... ... асыру үшін сол бағалы қағаздарды ұсыну
қажет. Ол ... ( ... ... және ... ... чектер).
Қорлық бағалы қағаздар, әдетте ... ... ... олар өте көп ... ... және акциялық немесе
облигациялық қорда белгілі бір үлеске ие ... ... ... және ... болып бөлінеді:
Негізгі қорлық бағалы қағаздар негізгі мүліктің құқық немесе талапқа
негізделген ( ... ... ал ... бағалы қағаздар қосымша
құқықтармен талаптарды білдіреді ( купондық, ... ... ... дивиденд түрінде табыс алу құқын беретін
купондар – ... бір ... ... ... ... ... купондар
жатады. Олар нарықта айналысқа түсе алады. ... ... алу ... өздерінің айналысқа қатысуының ерекшеліктерімен нарықтық ... емес ... ... Бірінші нарықта еркін айналады, яғни биржалық
немесе биржалық емес айналым шеңберінде еркін сатып алынып, ... ... ... ... ... қайтарылмайды. Екіншілердің керісінше, екінші
ретті айналымы ( яғни ... және ... ... ... ... ... ... қайтарылуы мүмкін.
Бағалы қағаздар иелерінің құқықтары ... ... ... және ... болып бөлінеді.
Мәмілдеуші бағалы қағаздар-бұл мәмілдеуші чектер, ... ... ... ... ... және т.б. ... және ... құқықтарын растауы үшін тек мәлімдеу керек.
Ордерлік бағалы қағаздар-оларды ұстаушылардың құқықтары сол қағаздың
мәмілдеушісімен және сол ... ... жазу ... ... ... қағазда ұстаушының аты міндетті болады.
Қаржылық бағалы қағаздар мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... қазыналық бонддар,
қазыналық міндеттемелер жатады. ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелер депозиттік сертификаттар жатады.
Бағалы қағаздармен операциялар жүргізуде екінші деңгейлі банктерде
мынадай ... ... ... ... ... ... немесе қор бөлімдері. Олар банктің
инвестициялық саясатын банк есебінен немесе клиент тапсырмасы ... сол ... ... ... ведомстволардың бағалы
қағаздарын шығарып сата алады, клиенттің бағалы қағаздар портфелін ... ... ... ... ... операциялары қорлық, коммерциялық,
эмиссиондық, саудалық, сенімдік, ... ... ... болады.
Бағалы қағаздар қозғалысы – акцияларды сату немесе қарыз беру – бағалы
қағаздар ... ... ... ... ... ... айналымын ұйымдастыратын экономикалық институт. Биржа-бұл екінші
реттегі нарық, ... ... ... сауда-саттық нәтижесінде халық
шаруашылығы ауқымында қаржылық ресурстарды қайта бөлу, бағалы қағаздардың
өтімділігінің өсуі ... ... және ... қағазды қосымша шығару үшін
жағдай жасалады. Бұл акционерлік ... ... ... ... қосымша эмиссиялауды алғашқы нарықты қалыптастырады.
Бағалы қағаздар нарығы- бұл ... ... ... ... оған ақша және ... нарықтары кіреді. Республикамыздың қаржы
нарығы, бағалы қағаздар нарығымен қоса, ... ... ... ... ... ... Нарықта айналыста жүрген бағалы қағаздардың
бағамдарды төмендеуде, сол сияқты бағалы қағаздарға ... ... жүр. ... ... ... банктердің инвестициялық
қызметі алғашқы даму сатысында.
Банктер бірден-бір ... ( ... ... ... ... ... белсенділері болып табылады. Үлесті бағалы
қағаздардың эмиссиясы қарыздық ... ... ... ... ... ... ... орналастырудың нарықтық бағамына бағытталған жоғары бағасы,
алғашқы шығарылған акциялардың, ... ... ... ... ... өтей ... Банк ... қор
биржасындағы бағамының динамикасы ұзақ мерзімді және орта ... ... ... ... ... асырмайды. Ірі
банктердің акцияларының бағамы тіпті екі номиналдан аспаған.
Акция ұстаушылардың мүдделерін қорғау банк активтерін жыл сайын қайта
бағалауға, ... ... ... ... ... жаңа ... ... береді.
Қазіргі уақытта қарыздық міндеттемелер нарығының дамуына жақсы жағдай
жасалған. Бірақ, бұл депозиттік және жинақ ... ... ... анағұрлым аз қатысты. Себебі ... ... ... ... ... ... ... бақыланады.
Ал депозиттік және жинақ сертификаттарының нарығы жеткілікті мөлшерде
ауқымды және бәсекелес болып ... ... ... ... ... ... ... алғашқы орналастыру шегінде олар орташа
табысты тұрақты бағалы қағаз ретінде үнемі сұраныста болады және ... ... ... ... ... ... вексель айналысымен байланысты. Банктік
вексель ақша сертификатының барлық қасиеттеріне ие. Оның ... мен ... ... үшін ... құралы ретінде пайдаланылады.
Екінші деңгейлі банктер пайда табу үшін ... ... ... ... операцияларды жүргізеді. Берілген операциялар
бірнеше қызметтерді атқара алады: олар өтімділігі жоғары ... ... ... бола ... Бұл операциялардың басқаша тағайындалуы-
алыпсатарлық табыс алу. Бағалы қағаздар нарығының бағалық ... ... үшін ... ... ... ... комиссиондық
төлем ақы үшін бағалы қағаздарды сақтайды, ... ... ... ... ... ... да ... қызметтерді көрсетеді.
1.3 Банктің дәстүрлі емес қызмет көрсетуіне сипаттама
Банктің ... емес ... ... ... ... ... тілінен аударғанда жалға беру деген ұғымды білдіреді.
Лизингтік операциялар деп ұзақ мерзімде пайдаланылатын заттарды ( ... ... ... беруді айтады.
Лизинг бірнеше қызмет атқарады. Біріншіден, ол негізгі қорларға ақша
жұмсау, яғни қаржыландыру ... ... ... өз қаражаттарын бір
уақыттық жұмылдыруынсыз немесе тартылған қаражатсыз өзіне керекті ... ... ... Ол ... ... бір ... төлеуден
босатылады. Екіншіден, бұл ... жаңа ... ... ... ... етудің анағұрлым прогрессивті
формасы.
Лизингтік мәміледе 3 ... ... ... ... ... ... ... қатысушы- мүлік иесі (лизинг беруші), екінші-
мүлікт пайдаланушы ( лизиег алушы), үшінші - мүлік сатушы. ... ... ... ... ... ... ... алушы ақша қаражаттары
бар болашақ лизинг беруші мәмілеге қатысуын құрайды, ол ... ... ... ... ... одан ... оны лизинг алушыға төлемді шартымен
жалға береді. Екінші ... ... бұл ... ... иесі ... ... олар мүлікті өз меншігіне алады және лизинг алушыға ( оған қаржылық
қызмет көрсете отырып) ... Шын ... олар осы ... ... ... несиелік қатынастар пайда болады. Мұнда несиелеудің барлық
принципі бар: мерзімдік, қайтарымдылық, төлемділік ( ақылық ). ... ... ... ... ... ... ... қызметті төлейді,
яғни жалақысын төлейді. Формасы бойынша бұл ақшаны ... ... ... негізгі қорларға тауарлық несие.
Лизинг түрлері әртүрлі:
1. Жедел лизинг анағұрлым қысқа мерзімге ... Оның ... ... төзу ... өте ... машиналар мен құрал-
жабдықтар табылады;
2. Қаржылық лизинг анағұрлым ұзақ мерзімге беріледі. Ол ... мен ... ... төзу ... ... Бұл ... ... аяқталмай, күшін тоқтата алмайды.
Онда мүлікті лизинг алушымен сатып алыну мүмкіндігі көрсетілген;
3. Қалдық құны бойынша лизинг пайдалануда ... ... ... ... ... ... бастапқы құнымен емес,
қалдық құны бойынша бағаланады.
Лизингтің бизнестің дамуы үшін, ... ... ... лизингтік
компаниялар құралады. Олардың ... ... ... ... алу үшін ... банктік несиелер жатады.
Құрылып жатқан лизингтік ... ... ... ... жүзеге асыру үшін, ұйымдастырылған лизинг ... олар ... ... мен ... ... Лизинг операциясын
жүргізген тиімді: ол жоғары рентабельді, ... ... ... ... ... етілген.
Банктің келесі дәстүрлі емес қызметіне-факторинг операциясын жатқызуға
болады. Факторингтік операция- клинтпен төленбеген қарыздық талаптар ( шот-
факторлар, вексельдер) бойынша төлемді ... ету ... ... ( ... ... ... банктер өз клиенттерінен төлем құжаттарды (олардың
дебиторлық ... ... ақы үшін ... алу. ... мәміле келісім-
шартпен жүзеге асады. Ол келісім-шартта сатып алынған ... ... ... ... Бұл пайыз көрсетілген қызмет үшін қарыздың қандай
мөлшері ... ... ... ... қызметін клиенттерге 1990 жылдан бастап
көрсете бастаған. Мұндай ... ... ... Факторинг- жиі қаржылық қиындықтарды басынан кешетін шаруашылық
органдар үшін ... ... ... ... ... табылады. 1988 жылы жеке
құқықты жүйелеудің халықаралық институтында қабылданған ... ... ... ... келесі төрт белгі қанағаттандырылғанда
ғана факторинг операциясы болып саналады:
1. қарыздық ... ... ала ... ... несиелеудің
болуында;
2. жабдықтаушымен бухгалтерлік есепті жүргізу, ең алдымен өткізу
есебін;
3. жабдықтаушы қарызын инкассолау;
4. несиелік тәуекелден жабдықтаушыны сақтандыру.
Факторингтің үш ... ... ... несие беруші, борышқор.
Жабдықтаушы өз қарыздық талаптарын факторға сатады. Фактор ол талаптың 80%
бөлігін сол жерде төлейді (комиссиондық ... алып ... ... борышқормен төленгеннен кейін қайтарылады. Сонымен қатар, банк ... ... ... ... ... ... өз ... алады. Жабдықтаушы шығындарына мыналар жатады:
бухгалтерлік есепті ... үшін және ... ... ... ... ... немесе факторингтік комиссияның пайдасы.
Факторингтік келісімдердің бірнеше типтері бар. ... ... ... ... ... ... компаниямен жабдықтаушы тұрақты, ... ... ... ... Толық қызмет ету мыналарды қамтиды:
күмәнді қарыздардың пайда болуынан толық қорғау, ... ... ... ету, ... басқару, сатуды есептеу, белгілі бір
мерзімге алдын ала төлем формасындағы несиелеу.
Регресстік құқығы бар толық қызмет ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді
сақтандырмайды. Бұның мәні компания егер төлем құжаттары ... ... ... бере ... ... ету туралы факторингтік келісімнің тағы бір ... ... ... ... ... ... келісім. Бұл жағдайда
жабдықтаушы факторингтік компанияға тек ... ... ... ... ал қалған элементтер жабдықтаушыда қалады, яғни ... ... ... ... алу мен ... ... жабдықтаушы тек несиелеуге қызығушылық білдірсе, ол ашық немесе
конференциялық шот-фактураны есепке алу ... ... ... ... ... үшін шот-фактураларды дисконттау өте тәуекелді болып
келеді.
Банктің ... емес ... тағы бір ... жатады. Екінші деңгейлі банктер өздеріне сенімді тұлғаның
қызметтерін қабылдап өздерінің жеке және ... ... үшін ... ... орындайды. «Трастң- сенім дегенді білдіреді. Капитал иесі
(жеке және заңды ... өз ... ... ... ... оның ... отырып, иелік етуге сенім білдіріп тапсырады, яғни траст деп,
банктердің, ... ... ... ... және ... ... ... көрсетуін және клиент атынан, оның мүддесі
үшін, сенімді тұлға ретінде ... ... ... ... Бұл
операциялар келісім негізінде жүзеге ... ол ... ... ... ... сенімді тұлға бір құқыққа ие болып мүліктің, капиталдың,
бағалы қағаздардың иелік етушісі ... ... ... ... ... ... қорғай отырып, иелік етуге тиіс. Бенефициар ... ... яғни ... ... өзі ... ... ... болуы мүмкін.
Комиссиялық банктер трастылық операциялармен қосымша табыс алу үшін
айналысады. Сол ... ... ... және ... ... басқару үшін ірі клиенттермен байланыс орнату үшін айналысады.
Банктер трасталық қаражаттарды ... ... ұзақ ... ... ірі ... бағалы қағаздарына,
қозғалмайтын мүлік бойынша кепілдемелерге, депозиттерге және ... ... ... ... ... ... салу үшін қосымша табыстан
басқа, ірі фирмаларды және ... ... ... ... ... ... ... жеке және заңды
тұлғалар, жәрдем қорлары, басқада қоғамдық ұйымдар ... ... ... ... әр ... ... кеңірек тобына көрсету
мүдделілік танытады.
Екінші деңгейлі ... өз ... ... бойынша келесі
операцияларды жасай алады:
- жеке тұлғаларға сенімхат бойынша акциялар, ... ... ... мүлікті, қозғалмайтын және басқада мүлікті (жауапты
сақтауға берілген немесе хат бойынша) басқару;
- акционерлік қоғамдардың тапсырмасы бойынша ... ... ... мен жеке ... агенттік қызметтерді көрсету.
Сенімді операциялар екі түрге бөлінеді: жеке тұлғаларға және заңды
тұлғаларға.
Жеке тұлғалар үшін трасталық қызметтердің негізгі 3 ... ... иесі ... ... кейін мүлікті басқару;
2) мүлікті сенімді негіде басқару;
3) агенттік қызметтер. Банк басқаруындағы траст түрлері әр ... ... ... қалдыратын, бүкіл өмірлік, сақтандыру, корпоративтік
институцияналдық, коммуналдық.
Банктер іскерлік фирмалар мен компанияларға ... ... ... ... ... ... олар ... құқықты бір
иеден екінші иеге беру;
-акцияларды тіркеуші- банк шығарылған ... ... ... яғни қаржылық қайта ұйымдастыру негізіндегі
құндылықтарды ... ... ... ... және ... ... агент.
Трасталық қызметтер үшін комиссиондық төлемақыны әрбір операцияға
дифференциалды түрде қояды: ... ... үшін ... ... заңмен немесе сот шешімімен қойылады.
Кеңес беру қызметі. Екінші деңгейлі банктер өздерінің клиенттеріне
банктік ... ... ... ... және қаржы,
инвестициялау, несиелеу, есеп айырысу, есеп жүргізу және есеп ... ... беру ... ... Бұл ... көрсетулер банктер
тарапынан пайда табу мақсатында ғана емес, сондай-ақ клиенттерге банк
ісінің ... білу ... жаңа ... түрлеріне қатысты толық
түсіндірмелер беру арқылы жаңа клиенттерді ... да ... ... ... ... ... телекоммуникациялар,
компьютерлік байланыстарды игере отырып, банктер ... ... ... ... емес ... да ... Сонымен
қатар, банктер клиенттерге әр түрлі қызметтер көрсете отырып, олардан түрлі
мәліметтер алады. Ақпарат ... ... көзі ... ... және ірі
ақпараттық агенттіктермен өзара ақпараттар алысу ... ... ... ... өздерінің мәліметтер базасын жасайды,
клиенттер оған қолын жеткізу үшін ... бір ақы ... ... ... ... ... ... Ашық Акционерлік
Қоғамының банктік қызмет көрсетулер жағдайына талдау
1. Халық Банкінің банктің қызметіне жалпы сипаттамасы
2003 жылы Қазақстанның Халық ... 80 жыл ... ... Банкінің ... ... ... жинақ жүйесінің пайда болуы және даму тарихы болып
табылады.
Революция кезеңінен кейін жаңа экономикалық ... ... 1923 ... ... ең ... ... кассасы ашылды, ал 1936 жылы Алматыда СССР
жинақ банкісінің филиалы ашылды. Жалпы ... ... ... кең етек ... ... басталады.
Ақтөбе қаласында жинақ кассасы ашылғаннан кейін, соңғы 4 жыл ... 335 ... ... ... ... 1929 жылы Қазақстандағы
барлық жинақ кассасы қызметін басқаратын. ... ... ... Осыдан кейін олардың саны күрт өсті. ... ... ... ... ... ... ... басты назар
жинақ кассаларын зауыдтар мен ... ... мен ... ... және ... да ... мен кәсіпорындарда ашу
көзделді.
Социалистік қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... Жинақ банкісінің салымшылары болуына итермеледі.
Кең көлемде халыққа қызмет көрсету ғаламдық ... ... ... және ... ... ... іс жүргізу дәстүрін
бекітуге итермеледі.
Салымдық жинақ кассасына мемлекеттік қарыз облигацияла-рын және ... ... ... ... ала ... ... ... беруге рұқсат
етілген. Сонымен қатар басқа да қаржылық және банктік ... ... ... жыл ... ... ... кассасының салымшыларының жалпы саны 1770
мың, салым сомасы 322,7 млн. рубльді құраса, ал ... ... ... ... ... 1950 жылдар мен 1960 жылдар аралығында жинақ кассасының
жалпы саны 1,8 есе және 1960 ... ... 2805 ... ... ... ісін ... және жинақ кассасы желісін жетілдіру негізінде басты
мақсат халық шаруашылығын дамыту болып табылды.
1960 жылдың басында жинақ кассалары ... ... ... ... сияқты тағы да басқа қызмет түрлерін көрсете бастады. Жинақ кассалары
арқылы ... ... ... ... салым салымшыларының шоттарына
жұмысшылардың және кәсіпорын қызметкерлерінің жалақы есептерінен, сондай-ақ
колхоз жұмысшыларының жалақы есептерінен қолма-қолсыз ... түрі ... дами ... ... салым операцияларын дамытудың бірде-бір көзі
болып ақша бірлігін нығайту табылды. Бірақ 1961 жылы ... ... ... ... ... реформасы шаруашылық жағдайының нығайа
түсуіне әсерін тигізген жоқ, ал ол өз кезегінде ақша белгілерінің ... жаңа ... ... ... ... әкеп ... 1963 ... жинақ
кассасына жүргізу Қаржы Министрлігіне Мемлекеттік банкке берілгеннен ... ... ... ... ресурстарын толықтыра түсуге жұмылдырылды.
1960 жылдың соңына қарай жинақ ісінде біршама өзгерістер орын алды.
1988 жылдары банктік ... екі ... ... ... ... ... банктер. Мемлекеттік
еңбек жинақ кассасы халыққа және заңды тұлғаларға қызмет
көрсету бойынша мемлекеттік мамандандырылған банк ... ... ... өзгертілді.
1990 жылдары егемендігімізді алғанннан кейін Қазақстан нарық талабына
жауап беретін өзіндік банк ... ... бет ... Тез ... ... «Қазақ СССР-нің банктік және ... ... ... ... ол өз кезегінде тәуелсіз ... өз банк ... ... ... ... егеменді мемлекет деп жария етілгеннен кейін, ... жылы ... және ... ... кең көлемде қызмет көрсететін
Қазақстан Халық банкі негізіндегі Қазақстан Республикасының Жинақ банкі
құрылды.
1993 жылы ... ... ... дербес құрылымы Қазақстан Республикасы
Үкіметіне қарасты, «Қазақстанның ... ... ... қайта қалыптасты.
1995 жылы банк Жабық Акционерлік Қоғам ... ... Өз ... ... банк басшылық пен жұмыс стилінің өзгеруіне әкеп соқты. Жаңа
басшылық ... ... ... банктік қызмет көрсетулерді дамытуға, кең
көлемде жүргізуге қол жеткізуге, салымдық сапасын жоғарлатуға және ... ... ... енгізу мақсатында әмбебап
принциптерін қалыптастырады.
1998 жылдың шілде айында 100%-қ ... ... ... ... ... Жабық Акционерлік Қоғамынан «Қазақстанның Халық
Жинақ Банкің Ашық Акционерлік Қоғамы болып құрылды.
Осы ... ... ... Республикасының Қаулысының шешімімен,1998
жылдың 6 шілде ... ... ... ... Үкімет Қаулысының
шешімімен 1998 2001 жылдар ... ... ... ... ... ... мақсатында жүргізілді.
2001 жылы қараша айында Қазақстан Республикасы Үкіметі сауда-саттыққа
осы уақыт ... ... қоса бір ... мөлшерін құраған өз бақылау
акциясын сатты.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... 80 жыл
ішінде өз клиенттеріне сенімді және ... ... ... келе ... ... ірі әмбебап екінші ... ... ... ... ... ... ... Банкінің қызмет көрсету барысында басты назар аударуды
талап ететін ... ... ... ақы ... салық, коммуналдық
және т.б. төлемдер, орта және кіші кәсіпорындармен және ... ... ... қызметін тез және кең көлемде көрсету
мақсатында жаңа ақпараттық-коммуникативтік технологияға ... ... ... Банкі Қазақстан Республикасы заңына сәйкес
өзіндік балансы бар, өз атынан қажетті мүлік сатып алуға және ... ... ... мен өз ... ... болып табылады, бірақ
акционерлік міндеттемелері бойынша жауапты болып табылмайды. ... ... Ашық ... ... банктік қызметіндегі басты мақсат
заңды және жеке ... ақша ... ... ... ... талаптары бойынша оларды орналастыру, салымшылардың мүдделері
бойынша қайтарымдылық және мерзімдік ... ... ... ... ... ... операцияларды заң шеңберінде жүзеге асыру болып
келеді.
« Қазақстанның Халық Банкің Ашық ... ... ... ... жүзеге асырады:
( уақытша бос ақша қаражаттарын тарту;
( ... және ... ... қолма-қолсыз есеп айырысу операциясын жүргізу;
( инвестициялық қызмет;
( ... да ... ... Халық Банкі Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі берген
лицензия бойынша келесідей ... және ... да ... ... ... және жеке ... салымын қабылдау;
( банкті корреспонденттік шоттарды ашу және жүргізу;
( кассалық операциялар:банкноттар мен тиындарды қабылдау, қайта
есептеу, ... ... ... сақтау операцияларын жүргізу;
( аударым операциясы: заңды және жеке тұлғалардың ақша аударуы
бойынша берген тапсырмасын ... есеп ... ... және жеке ... ... есебі мен
басқа да қарыздық міндеттемелері;
( қарыздық операциялар: ақшалай нысанда несие ұсыну;
( заңды және жеке тұлғалардың тапсырмасы ... ... ... ... ... банктік-корреспонденттік шоттар;
( сенімдік операциялары: сенім тапсырушының тапсырмасы бойынша ақша
қаражаттарын басқару;
( клирингтік операциялар: ... ... мен ... ... ... ... ... қатысушылардың таза бағдарын
анықтау;
( сейфтік ... ... ... құжаттарды және
клиенттердің құндылықтарын сақтау, сейфтік ұяшықтарды, ... ... ... ... түрлерін көрсету;
( ломбардтық операциялар: депозиттік бағалы қағаздар мен жылжымалы
мүліктерді кепілге ала ... ... ... ... беру;
( төлем карточкаларын шығару;
( тиындар мен ... ... ... ... ... төлем құжаттарын қабылдау;
( шетел валютасын айырбастау операциясы;
( бағалы қағаздар нарығындағы клирингтік қызметтер;
( зергерлік бұйымдар, бағалы ... мен ... ... ... ... алу, ... және ... вексельдермен жүргізілетін операциялар: инкассоға вексельдер
қабылдау: вексель төлеушіге төлем ... ... ... ... ... ... ... төлемдерді жүргізу тәртібі;
( кепілдік операциялары: қарастырылған ақша нысанының ... ... 3 ... ... басқа да міндеттемелер бойынша кепілдік;
( жасалынған келісім шарттың ... ... ... берушінің жалға
берген мүлкіне деген меншіктік құқын сақтай ... ... ... беру
(лизинг);
( құнды қағаздарды шығару;
( форфейтингтік операциялар: ... ... ... ... ... алу ... айналымсыз төлем жасауын талап ету құқығын
беру.
Қазақстанда Халық Банктің қызмет ... ... ... ... ... активтерді ынталандыру банк жүйесі мен
қаржы жүйесін ... ауыл ... және ... ... кіші ... ... ... шарттарымен жүргізіледі. Қаржы нарығының
қиын жағдайларында, банк ... ... ... шетелдердің
қатысуымен банк қызметін жандандыруда Халық Банк өз ... ... ... қалды.
Қазақстанның Халық Банкі халыққа, салымдық заңдық ... ... ... ... қысқа және ұзақ мерзімде несие ұсынады.
Жеке тұлғаларды несиелендіру мөлшері өткен ... ... ... ... 1998320 мың ... ... ал 2002 жылы 2001 жылмен
салыстырып қарағанда ... ... 4087690 мың ... ... ... арасында жұмысшылардан кәсіпорындарды кепілдікке ала отырып,
халыққа тұтыну мақсатына несие ұсыну, салымды автокөлік ... ... ... ... ... деген сұраныс жоғары.
Жеке және заңды тұлғаларға берілген несие көлемінің өсуі Халық
Банкінің экономиканың ... ... және ... ... ... ... ... бірде-бір дәлелі. Банктің қарыздық портфелінің
активтік сомасы 2001 жылы -46%, 2002 жылы-58%-ды, 2003 жылы-73%-ды құрады.
Қорытындылай ... осы ... ... ... жоғары және
тұрақты пайда алып ... банк жыл ... ... ... ... ... айтуға болады.
2. Дәстүрлі қызмег көрсету жағдайына экономикалық талдау
Жеке тұлғалардың салымдарын ... және ... ... ... ... дәстүрлі маманданған басты қызметтер түрінің бірі
болып табылады.
Банк клиенттері уақытша бос ақша ... ... ... ... ... немесе шетел валютада орналастыра ... ... ... ... және ... ... ... байланысты, заңды
тұлғалардың ... %-қ ... ... ... ... ... шоты клиенттің өтініші бойынша жасалынған банктік
салым ... ... ... және ... құжаттар жинақталған сәтте
ашылады. Салымға қабылданған клиенттің ақша ... ... ... және ... ... ... өз ... етеді.
Банк салым бойынша сыйақы көлемін төмендетуге құқылы, бірақ міндетті-
түрде қабылданған ... ... ... құлақдар етуі тиіс.
Банктегі депозиттік бағдарлама бойынша банк жылдам және келісілген
салымдарды ... ... ... ... ( АҚШ ... Евро ) кабылдай
алады. Бірақ заңды ... ... ... ... ... ... төменгі сыйақы мөлшерлемесі 0 –ге тең. Салымның ең ... ... ... ... байланысты. Сыйақы - жасалынған
келісім шарт бойынша төленеді. ... ... ... ... келесідей түрлері бар:
«Халықтықң банк салымы.
Салым Қазақстан Республикасының ұлттық валютасында және ... ( АҚШ ... Евро ) ... ... ... ... ай. ... мөлшерлемесін төлеу салымның
соңғы мерзімінде жасалынады. Банк ... ... ... ... ... ... шарт ағымының әсері барысында ... ... ... ... ... соманы бөлшектеп алуға рұқсат
етілмейді. Автоматтық ... ... ... ... ұзартылады.
«Салым плюсң банк салымы.
Салым қолма-қол түрде Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы
немесе ... ... ( АҚШ ... Евро) қабылданады. Салымды сақтау
мерзімі 6,9,12,18,24,36 ай. ... ... ... ... ... кезеңде төленеді. Салымның сыйақы мөлшерлемесі ... ... ... ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз түрде
қабылданады. Келісім шарттың әсері ... ... ... ... ... аударылған сыйақыны капиталға айналдыру салымды сақтау
мерзімінің соңында жасалынады. Салымды мерзімінен ... ... ету ... ... табылады.
«Ақ ботаң банк салымы.
Бұл салым түрі жеделдетілген салым болып табылады. ... ... ... ... резидент және бейрезидент
тұлғалардың 16 жасқа толмаған балалары атынан ... ... ... Салымды
сақтау мерзімі 12 ай. Салым бойынша сыйақы мөлшерлемесі. ... ... ... ... ... Салымшының шотына ақша салушы болып
салымшыға ешқандай туыстығы жоқ ( тегінің сәйкес келмеуі) ... ... бола ... Банк ... ... түрде Қазақстан Ресрубликасы
ұлттық валютасында қабылдайды, сондай-ақ шетел валютасы АҚШ долл. мер Евро
бойынша ... ... ... түрде қабылдау салымшы немесе ақша
аударушы Қазақстан Республикасының бейрезидент ... ... ... ... ... ... көлеміне шектеулер қойылмаған. Жасалынған келісім
шарт ... ... ... шотынан соманы бөлшектеп төлеуге рұқсат
етілмейді. Сыйақыны төлеу салымшының соңғы мерзімінде жасалынады. ... ... ... ету ... ... шарттың бұзылғанын білдіреді.
«Алтын жасң банк салымы.
Салымшы ретінде Қазақстан Республикасының 50 ... ... не ... ... бар ... және ... жеке ... қатыса
алады. Салым қолма-қол түрде Қазақстан Республикасының ұлттық валютасында
немесе АҚШ долл. немесе Евро ... ... ... немесе
қабылданады. Салымды сақтау мерзімі 7,13 ай. Салым бойынша сыйақы салымда
сақтау мерзімінің соңында төленеді. Салым бойынша ... ... ... ... ... ... ... сомадан бөлшектеп көлем
жасалынбайды, мерзімінен бұрын салымды талап ету жасалынған келісім шарттың
бұзылғандығын білдіреді.
«Алтын жас плюсң банк салымы.
Салымшы ... ... ... 50 ... ... ... және
бейрезидент жеке тұлғалары қатыса алады. Салымды сақтау мерзімі 7,13 ... ... ... ... ... ... ... валютасын
АҚШ долл. Евро қабылданады. Банкпен жасалынған келісім шарт ... ... ... бөлшектеп соманы алуға немесе осы шотқа қосымша жарналар
қабылдауға рұқсат етілмейді. Сыйақы аударымын капиталға айналдыру әр айдың
соңында ... ... ... ... ... ету ... келісім
шарттың бұзылғандығын білдіреді.
«Пайыздар алғаң банк салымы.
Банк салымшыларын салымды қолма-қол түрде Қазақстан ... ... және ... ... АҚШ долл. Еврода қабылдайды. Келісім
шарттың мерзімі 3,6 ай. ... ... ... ... ... сомасы
түскен күннен бастап банктік 3 күн ішінде төленеді. ... ... шарт ... ... салымшының шотынан бөлшектеп ақша беру немесе
осы шотқа қосымша жарналар қабылдауға рұқсат етілмейді. Салымның әр сақтау
мерзіміне сыйақы аудару жіне оны ... ... ... ... ... ... күннен кейін шотқа салым сомасы түскен күннен ... 3 күн ... және ... ... мерзімін жаңа мерзімге ұзарытқан
күннен бастап банктік 7 күн аралығында.
«Сенім плюсң банк салымы.
Қазақстан ... ... және ... жеке ... ретінде қатыса алады. Салымшыдан салым қолма-қол және қолма-қолсыз
түрде Қазақстан Ресрубликасының ... ... ... ... валютасы
АҚШ долл.,Евро түрінде қабылданады. ... ... ... ай. ... ... ... әр айдың соңында төленеді.
Банкпен жасалынған келісім шарт әсері барысында ... ... ақша беру ... осы шотқа қосымша жарналар қабылдауға рұқсат
етілмейді. ... ... ... ... әр айдың соңында
жасалынады.
Салымның ... ... ... қызығушылығы өте жоғары: «Алтын
жол», «Халықтықң, «Сенімң.
Банк клинттері болып келесідей ірі ұлттық компаниялар табылады: ... НТК « ... ЖАҚ ... ААҚ ... ... РМК « Қазақстан Темір Жолың, НАК « ... ... енді « ... Халық Банкің Акционерлік Қоғамдағы депозиттердің
жағдайына талдау жасайтын болсақ. Қазақстан ... ... ... ... 2001 жылы 50514 млн. ... ... ал жеке
тұлғалардың салымы 2001 жылы 52754 млн. теңге, 2002 жылы 69242 ... 2003 жылы 82686 млн. ... ... Ал ... барлық салымдар
2001 жылы 103268 млн. теңгені, 2002 жылы 134460 теңгені, 2003 жылы ... ... ... Халық Банкінің депозиттік салымдар жағдайына талдау
|Банк атауы|Жылдар |Заңды ... ... ... ... ... |
| | ... ... |дың ... |салымдар |сақтанды |
| | |дың |дың ... ... | ... |
| | ... ... ... ... | ... |
| | ... ... | | | | ... |2001 |50514 |52754 |103268 ... ... |- ... | | | | | | | ... | | | | | | | |
| |2002 |65218 |69242 |134460 ... ... ... |
| |2003 |70630 |82686 |153316 ... ... ... |
2. ... ... ... ... салыстырмалы өсу қарқыны
Млн.теңге
|Көрсеткіштер атауы|2001 |2002 |2003 |
| | | | ... |103268 |134460 |153316 ... | | | ... ... | | | ... тұлғалардың |50514 |65218 |70630 ... | | | ... | | | ... ... |52754 |69242 |82686 ... ... ... жыл, негізінен, 2001 жыл болып табылады.
Өйткені, бұл жылы халықтың қолындағы ... ... ... ... Банк ... ... мәселесі бойынша көптеген қызметтер
атқарылды. Атап айтқанда, 2001жылдың ... ... ... ... ... халықтың барлық салымдарының көлемі 35741568 мың теңге болса,
оның ... ... ... ... ... 20060999 мың теңгені
құрады. Бұл ... ... ... ... ... үлесі
бойынша 56,13% болды. Сонымен бірге қормен сақтандырылған ... ... мың ... ... ... ... жалпы сомасындағы
кепілдендірілген депозиттердің үлесі 99,86%-ке көтерлді.
Осы жағдайлар бойынша аталған ... мен 2002 ... ... ... ... ... онда салымдардың жалпы сомасы
52754754 мың теңгеге жетіп, оның ішіндегі мерзімді депозиттердің ... 33536737 мың ... ... Бұл ... жалпы сомасындағы
мерзімді депозиттер үлесінің 63,57%-ын құрағанын көрсетеді. Сонымен бірге,
қор арқылы қайтаруды ... ... ... 22158597 мың
теңгені құрап, мерзімді депозиттердің жалпы сомасындағы кепілдендірілген
депозиттердің жалпы сомасындағы кепілдендірілген депозиттердің үлесі ... ... Бұл ... ... ... 99,86% ... ал ... 34%-ға
төмендеп, 66,07%-ды құрап отыр.
Сақтандыру жүйесінің алдыңғы қатардағы қызмет етіп ... ... бірі ... Халық Банкінің 2001 жылдың бірінші қаңтарындағы
жалпы депозиттердің сомасы 12584841 мың теңге болса, оның ішіндегі ... ... ... 10382039 мың ... ... ... құрады. Ал
қор арқылы міндеттемелерді қайтаруды кепілдендіретін салымдардың сомасы
10094876 мың ... ... ... ... ... мен 2002 ... ... қаңтарындағы мәліметтерді
салыстыратын болсақ, онда мына нәтижелерді көруге болады: жалпы салымдардың
көлемі 43673448 мың теңгеге өсіп, оның ... ... ... ... 39802828 мың ... ... ... құрады. Ал қормен
кепілдендірілген жеке тұлғалардың салымдарының сомасы 23804349 мың ... ... ... ... депозиттердің көлемі 86,62%-дан 91,14%-ға
артып, ол мерзімді депозиттердің үлесі 97,32%-дан ... ... өз ... ... ... жарналарды таратпай-
ақ өтеуге мүмкіндік бар.
Сонымен бірге ... ... ... ... да ... ... банктердің қызметкерлері сақтандыру туралы
халықтың сұрақтарына жауап беретіндей ... ... ... ... асырылуы банк мүддесіне сай болып келеді, ... ... ... ... ... банктерге сенімі артады.
Екіншіден, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі өз қызметкерлерін,
соның ішінде банктік ... ... ... ... жөнінде оқытуы керек. Бұл қызметкерлер кейін қордың банктік
индустрияға ... ... ... ... ... қызмет көрсетуіндегі дәстүрлі мамандырылған қызмет түрі
несиелендіру болып табылады.
«Қазақстанның Халық Банкің Ашық Акционерлік ... ... ... схемасын тереңірек мысалға ала отырып қарастырайық. Бұл
айтылған ... ... ... ... ... ... ... тұтыну мақсатына;
( тұрғын үй сатып алу немесе жөндеу жүргізу мақсатына:
2001 жылдың 12 желтоқсанында «Қазақстанның ... ... ... ... тұтыну несиесі орталығы ашылды.
Қазақстанның Халық Банкінің ашылған ... ... ... ең
қолайлы шарттары бойынша банктік қызмет көрсетуге бағытталынған. Бұл
Орталықта ... ... ... ... сұрақтар қарастырылып, онымен
айналысатын мамандар тағайындалынған.Олар: несие администраторы, бақылаушы
мамандар, ... ... ... ... ... ... ... Банкінің тұтыну несиесі Орталығының клиенті несиені 3-5
күн аралығында алуға мүмкіндік бар несие алуға қажетті ... ... бір ... ... телефонмен алғашқы кеңес беру қарастырылған (335716), ... ... ... ... ... шалу ... ... алу шартын,
төлем қабілеттілігін, алдыңғы уақытша несиені өтеу ... ... тағы ... ақпарат алуға мүмкіндік жасалынған.
Жылдың басында Халық Банк тарапынан тұтыну несиесіне 4 ... ... ... ... ... ... халықтың несиеге қол жеткізуге
мүмкіндік жасау жолдарын ... ... ... тез ... ... ... болу ... басты назар аударады. Қазіргі беріліп жатқан
тұтыну ... ... ... ... уақытта осындай Орталықтарды ... ... ашу ... ... жылы қаңтар айынан бастап «Қазақстанның Халық Банкің Ашық
Акционерлік Қоғамы тұтыну мақсатына берілетін ... ... тек ... ... бойынша беру бағдарламасын қалыптастырады. Несие сомасы
2000 АҚШ долларына дейінгі ... ... ... ... 20%-қ ... ал ұлттық валютада 26%-қ мөлшерлемені құрады.
«Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... бойынша 2001 жылдың 26 қаңтарынан ... жаңа ... ... ... несие түрін тексерістен өткізу және несиеге
беруге ... ... Осы ... ... ... ... алушының
міндетті меншік қаражатының қатысуымен автосалоннан автокөлік ... ... ... ... ... қаражататының мөлшері
автокөлік құнының 30%-қ мөлшерлемесі-
нен кем ... ... ... ... ... ... ... мақсатында алынған автокөлік кепілдікке алынады.
Максималдық несие тәуекелдігінің сомасы бір несие алушыға шаққанда ... АҚШ ... ... ... ... қайтару мерзімі 36 айды құрайды.
Несиенің пайыздық мөлшерлемесі АҚШ доллары ... 2001 жылы ... ... ... пайызды құрады.
Тұрғын үй сатып алуға немесе жөндеу жүргізуге берілетін несие, яғни
ипотекалық несиелендіру 2002 ... ... ... ... жағдайын жақсартуға берілетін банктік қарыз Қазақстан
Республикасының заңына сәйкес, сондай-ақ ... ... ... ... үй ... берілетін қарызға қол жеткізуге үшін несие
алушының алдын-ала анықталынған меншік қаражаты ... ... ... ... алуға берілетін несие мөлшері несие алушының меншік қаражаты мен тұрғын
үйдің бастапқы құны және ... ... ... ... ... ... бойынша банк бекіткен лимиттен ... ... ... ... қайтарып алуда қамсыздандыру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... сомадан төмен болмауы
қажет. Несие АҚШ доллары бойынша 15 жылға және шетел ... ... ... ... ... шотына аудару жолымен беріледі. Бұл несие
түрін тұрғын үй алуға жұмсауға ғана рұқсат ... ал ... ... тиым ... ... ... үй ... жағдайда, міндетті
түрде үй құнының 30%-қ мөлшерлемесінде меншік капиталы талап етіледі.
Алынған ... үйді ... ... ... дейін міндетті болып
табылады.
2002 жылы ... ... 16% ... ... құрады.
Клиенттің төлем қабілеттігін ... ... ... ... ... көрсетілген барлық төлемдер, жанұя шығындары алынып тасталынады.
Барлық төлемдер есептелінгеннен кейін ... ... таза ... ол ... ... және ... ... жұмсалынады. Несиені
өтеуге және сыйақысын төлеуге кететін айлық ... ... таза ... ... жоғары болмауы қажет.
Жұмыс барысында талдау жасау үшін 4 кестеде ... ... ... ... «Астаналық аймақ филиалының несие түрлерің бойынша 2000-2002
жылғы көрсеткіштер қарастырылған.
2000-2002 жылдар ... ... ... ... ... Астаналық Аймақ филиалының несие түрлері
3. Кесте
|Несие |2000 |2001 |2002 ... | | | |
| ... ... ... ... ... ... |
|Ипотекалық |0 |0 |0 |0 |450 |67,5 ... | | | | | | ... |0 |0 |50 |42 |300 |253 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... |14,5 |11,9 |20 |16,6 |80 |66 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... серпіні
1 Сурет
Жоғарыда көрсетілген суреттен несиеге деген сұраныстың, ... ... 2002 жылы 20 ... 80 млн. ... ... өскенін көруге болады.
Оның себебі несие беру талаптарының өзгеруіне, әсіресе ... ... ... ... ... «Халықтыңң бағдарламаны
қалыптастыруы әсерін тигізді. Бұл ... ... жеке ... ... ... ... ... ақы алатын клиенттерге кепілдіксіз,
бір жеке тұлға кепілдігімен тұтыну мақсатына несие беру болып ... ... ... ... ... жарнамалар несиеге деген
сұранысының өсуіне әсер еткендігі сөзсіз. ... қоса ... ... ... ұтыс ... өз ... тигізді.
Банктің несиелік қызметіне жан-жақты талдау жасау үшін жылдамдылық пен
сенімділік деңгейін көрсету қажет, ол үшін ... ... ... ... ... салыстырып талдау жасау қажет. Әр берілген несиеде
пайыздық ... яғни ... ... ... өз ... ықтималдылығы туындайтындығы сөзсіз. Осының салдарынан нақты бір
уақыт ... ... ... ... мен ... ... ... айырмашылық байқалады.
2001 жылдан 2003 жылдар аралықтарындағы айырмашылықтарға нұсқау
жасалынып, оның серпініні көрсетілген.
2001-2002 жылдардағы тұтыну мақсатына ... және ... ... ... ... өз ... өтелмеген несие сомасы 2600000 млн. теңге ... ... ... ... несие сомасының 2001 жылмен салыстырып қарағанда
5500 иың теңге, яғни ... ... ... ... ал өз ... несие сомасы 3400 мың теңгені, яғни 17%-ды ... ... ... ... ... 2003 жылғы берілген несие сомасының
(80000 мың теңге) бір шама ... ... ... біз өтелген несиенің (
66000 мың теңге) жиынтық ... ... ... ... 2003 ... ... қарамастан несиені өтеу сомасы 17,5% өзгерген жоқ.
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі бойынша берілетін несиеге ... ... ... ... ... белгіленген мерзімде өтелмеген қарыздың
жалпы сомасы өзгермей бір қалыпты болды.
Автокөлік алуға ... ... ... Халық Банкің Акционерлік
Қоғамының Астаналық Аймақтық филиалында сөз етіліп отырған несие түрі 2001
жылдан ... ... ... ... ... ... ... аралығындағы автокөлік алуға берілген несие серпіні
3 Сурет
Бұл несие түрінің жалпы ... 2002 ... 2003 ... тұтыну мақсатына
берілетін несиенің жалпы сомасынан біршама асып ... ... ... жылы ... ... берілетін несие сомасы 15000000-нан жоғары
көрсеткішті құраса, ал автокөлік ... ... ... ... 50000000-ды
құрады. 2003 жылы тұтыну мақсатына берілген несие 80 млн. ... ... ... ... сомасы 300 млн. құраған. Жоғарғы талдау барысында
тұтыну қажеттілігіне берілетін несиенің максималды сомасы 20000 АҚШ ... ... 2003 ... ... несие сомасын 2002 жылғы
берілген несие сомасымен салыстырып қарағанда 50 ... 300 ... ... ... ... Бұл ... ... байланысты:
Біріншіден, қаланың өсуіне байланысты автокөлік пайдаланушылардың санының
өсуі. Өз ... ... ... өсуі ... ... ... әсер
ететіндігі сөзсіз. Автокөлік алуға ... ... ... несие арқылы автокөлік алуға сұраныс білдіреді.
Екіншіден, несиенің ... ... ... 2002 жылы ... долл. бойынша жылдық 19%-бен берілсе, 2003 жылы 16%-ды құрады.
Қайтарымдылық мерзімі 3 айға ... ... бұл ... түрі ... ... Банкің Акционерлік
Қоғамының Астаналық Аймақтық филиалында 2001 ... ... ... ... ... көп құжаттарды талап етуіне байланысты біршама
қиындықтар туындағаны сөзсіз. Бірақ 2002 жылы бұл өз ... ... ... ... ... ... және өтелген несиелерді салыстырып қарайық.
2002-2003 жылдардағы автокөлік алуға берілген және ... ... ... ... жылы өтелмеген несие сомасы 8 млн. теңге, не болмаса бпрілген
несие сомасынан 16%-ды ... ... ... яғни ... ... ... 50 млн., ал ... несие сомасы 42 млн. теңгені құраған. Ал
2003 жылы несиенің жиынтық сомасы 30 млн. теңгеге дейін ... ал ... ... 253 млн. ... ... ... болады. Олай болса өтелмеген
несие айырмашылығы 47 млн. теңге, яғни 15,6%.
Автокөлік алуға берілетін несие бойынша келтірілген ... ... ... ... көп ... емес екендігін көруге болады.
Ал бұл ... ... ... мен ... ... ... ... үй алуға берілетін несие.
Жоғарыда айтылып өткендей «Қазақстанның Халық Банкің Акционерлік
Қоғамының ... ... ... ипотекалық несиелендіру 2002 жылдың
наурыз айында деректерге тоқталсақ.
2002 жылы тұрғын үй алуға ... 450 млн. ... ... ... Бұл ... түрі жаңа ... ... алдағы уақытта көптеген
өзгерістерден өтетіндігі сөзсіз.
Бұл несие түрі ұзақ ... ... ... ... ... ... ... бірнеше жылдағы несиені өтеу сомасы 67,5 млн.
теңгені ғана құраған. Бұл деп ... ... өтеу ... Осы ... берілген өтелген несие арасындағы айырмашылық
шығады.
2002 банк тек тұтыну мақсаты ... ... ... ... ... 14,5 млн. ... ... 2001 жылы автокөлік алуға берілетін
несиенің орын алуы бұл ... 70 млн. ... ... ... 2002 ... ... берілетін несиеге тұтыну мақсатына берілетін несиеге деген
сұраныс біршама өсті, ... ... ... ... ... ... жалпы сомасы өз уақытта 830 млн. ... ... ... ... 3 ... ... ... бойынша жыл сайын берілген несие
сомасының өсіп отырғандығын көруге болады, ал бұл өз ... ... ... әсер ... Бұл ... ... ... деңгейін
өсіру қажет екендігін өтелмеген несие тәуекелділігінің жоғары ... ... ... ... ... бірі, осыған байланысты
несиені өз уақытында және ... өтеу банк ... ... ... тигізеді. 2003 жылы «Қазақстанның Халық Банкің Акционерлік Қоғамының
несиелендіру қызметінен түскен түсімі 88%-ға ... 2 ... ... ... ... ... ... Банктің
басты көрсеткіштердің өсу қарқыны бәсекелес банктерге бой алдырғандығын
айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... берілген несие деңгейі бойынша бәсекелес
банктерден біршама төменгі қатарда тұрады. 2002 жылғы берілген несие көлемі
жоғары болғанымен қаржылық ... ... ... банк үлесі біршама
төмендейді. Берілген қарыз деңгейінің өсуі мен максималдық көрсеткішке
жетуін бағдарлау ... әлі де ... ... банктік қызмет көрсетуді кең көлемде жүргізумен қатар қызмет
көрсетудің ... ... ... ... жаңа ... ... қамтамасыз ету қызметін жоғарғы сапада жүргізуді
көздейді.
Ол дегеніміз банк өз ... және ... ... ... ... ... Тарау. Банктік қызмет көрсетулерді дамыту мәселелері
1. Халық Банктің көрсетулерін жетілдіру
2003 жылы Халық Банкі үшін ... жыл ... ... ... ... кең ... толықтырылғандығымен ерекшеленеді. Қазақстан
Республикасындағы ... ... ең ... банк ... және түсім
деңгейін ұлғайту стратегиясы жасалынып қабылданды. Халық Банкінің негізгі
мақсаты - Халық Банкін ерекше, сенімді әрі ... банк ... ... ... жинақ банкі елімізде көптеген клиенттермен бірлесіп қызмет
атқаруда. Сол себепті дәстүрлі жинақ ісін жетілдіру, әр ... ... ... ... ... көрсетудің сапалығын арттыру, оларға жаңа
толықтырулар енгізіп отыру ... ... ... ... ... ... ... орталық және дербес банктік қызмет
көрсету орталығы қалыптастырылады. Тиімді баға саясаты және әр ... ... ... ... ... өз ... қатарына көптеген
ұйымдар мен кәсіпорындарды тартудың бірден- бір жолы болып табылады. Ал ... ... ... ... ... ... әкеледі. Қазақстанның барлық
аймақтарында банктік ... ... және ... ... ... Банк көптеген облыс әкімшіліктерімен жергілікті кіші және орта
бизнесті несиелендіру, құрылысты және ауылшаруашылық өнеркәсіб кешенінің
ұзақ мерзімді жобасын ... ... ... үшін ... ... қарастырылуда. Қызмет көрсету әдісін жетілдіруге, алдыңғы қатарлы
технологияларды қамтуға және қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... принципі – сақтық принципі, яғни клиенттің сеніп
тапсырған ақша ... ... Сол ... ... ... несие ұсынуда
экономиканың өскелең саласына әсері бар тұрақты қазақстандық ұғымдарды
қаржыландыру сияқты қарапайым саясатты ұстануды қолға алуда. ... ... ... сол ... ... газ секторы,
металлургиялық өсім, ауылшаруашылығы мен көлік және байланыс, сауда т. ... ... ... ... ... ... зор. ... Банкі
корпоративтік клиенттері болып «Қазмұнайгаз», «Маңғыстаумұнайгаз»,
«Қаражанбасмұнай», «Қазақстан Темір Жолы», «Алтын Алмасң, ... ... ірі ... ... Бұл ... өз бизнестерінің қарқынды
өсуінің арқасында биіктерден көрініп жүр, сондықтан да Халық Банк ... ... ... ... өз кезегінде олардың жетіле түсуі банктік
бизнестің өсуіне ықпалын тигізеді.
Соңғы уақыттарда жалпы экономикалық өсу және ... ... осы ... ... ... қызметтерінің нәтижесі
бойынша банктер үшін машина құрылыс кәсіпорындары, мұнай газ секторында
қызмет ... ... ... ... ұйымдарға деген
қызығушылық жоғары. Халық Банк оларды өздеріне тарту мақсатында ... ... ... ... ... ... ... Халық
Банкі ірі компанияларды бірлесіп қызмет жасауға ... ... ... кететін бір жайт – ... ... ... ... ... ... Қазір банктер арасында бәсеке
жоғары.Клиенттердің банкирлер арытынан несие алу үшін жүгіру ... ... ... ... бәрі ... Кез – ... ірі ... кәсіпорындар банкке бармас бұрын қай ... ... ... жөнінде терең ойланып, таңдауға мүмкіндігі бар.
Қазақстандық ірі кәсіпорындардың қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... және олардың әлемдік нарықтағы
төменгі пайыздық мөлшерлемеде ұсынып отырған қарызға деген қызығушылықтары
артуда. Бұндай ... ... ... ... ... ... қиын. Осылардың барлығын бағалай отырып әлемдік банктер мен
қазақстандық банктер ... ... өсе ... ... болады.
Халық Банкіде бұл мәселе терең қарастырылуда, ... ... ... ... ... ... және бәсекелік күрестегі өз
саясатын бекіту жұмыстары жүргізуде.
Біріншіден, шағын және кіші ... ... ... ... ... ... ... Банктік нарықта Халық Банктің өзіндік
бәсекелестік артықшылығы бар. Халық Банктің негізгі міндеті – ... ... ... ... іске асыру. Оған жету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... тереңдету, жаңа банктік қызмет көрсету кешенін қалыптастыру, жаңа
операция жүйесін енгізу, операциялық ... ... ... ... ... және көкейкесті мәселелеріне
түсінушілікпен қарау көзделген. Ал бұл банк шешім қабылдауда, клиенттердің
сұранысын тиімді қарастыруда оң ... ... Бұл ... ... бәсекелестік күресте банк сенімділігін арттыруға итермелейді.
Халық Банктің тағы да бір бәсекелестік артықшылығы – ... ... ... болып табылады. Бұндай базаның болуы көп ... ... ... ... ... туғызады. Несиені ұлттық валютада алуға
сұраныстың жоғары екенін ескере отырып, Халық Банк несиені теңге ... ... ... ... ... ... ... артықшылығы – Халық Банкі
корпоративтік бизнесті дамытуда кеңінен дамыған инфрақұрылымда ... ... ... қолма – қолсыз еңбек ақы төлеудің нышаны
кең дамуда. Әрине бұл барлығына ыңғайлы және ... Бұл ... ... есеп айырысу операцияларын жүргізетін банктердің мөлшерде
банкоматтары, филиалдары және есеп айырысу кассалары ... ... ... банк клиенттері қолма – қолсыз есеп айырысудың артықшылығын,
тиімділігін сезінеді. Сол ... банк ... ... есеп
айырысу кассаларын ашуды қолға алуда. Орталық аймақтарда банкоматтар мен
POS – ... ... ... да ... ... ... ... аударуға болады. Бірақ ірі кәсіпорындар, ... ... және ... ... ... аймақтардан шет жерде
орналасқан. Сол себепті жұмысшылар өз жалақыларын Халық Банктің көптеген
филиалдарында немесе есеп айырысу кассаларында ... ... шоты ... қарастырылған. Сонымен қатар Халық Банкі жыл сайын еліміздегі
банкоматтар санын ... ... ... Ең алдымен бұл банкоматтарды осы
қызмет түріне сұраныс көп жерлерге орналастыру қарастырылуда. Әсіресе
карточкаларды көп ... ... ірі ... ... ... ... ... Банк пластикалық ... жаңа ... ... ... ... Карточка иесіне Халық
Банкідегі зейнетақы шотында жинаталған ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуда.
2002 жылдың қазан айынан бастап Халық Банк Vіsa Іnternatіonal ақылды
төлем ... ... ... ... қызмет көрсетуге рұқсат
сертификатына иелік ... Ал 2002 жылы ... ... Vіsa ... ... бойынша сынақ операциясы сәтті аяқталды. 2005 жылы айтылған
карточка ... ... ... ... (Vіsa, Master Card) ... өту ... алынуда, сондай – ақ «Қазақстанның Халық Банкің
Акционерлік Қоғамы өзінің ... да ... ... белсенді түрде
осы жобаны енгізуде. Мысалы, ... ... ... ... ... түрі қолданыста. Қазақстан басқа мемлекеттерге қарағанда «Смарт»
технологиясына ... ... ... ... бұл ... ... ... бойынша орын алатын
қылмысқа жол бермеуге мүмкіндік туғызады. 2003 жылдың ... ... ... Vіsa Cіassіc және Vіsa Gold төлем карточкалары бойынша сынақ
сертификатынан өту толығымен ... Ал осы ... ... ... ... ... ... бастады. Қазіргі уақытта банктің карточкалық бизнесі
карточкалық жүйе бойынша халыққа сенімді тұрақты және ... ... ... мол ... ... ... Сондай – ақ бұл
карточка түріне толық ауысу келесідей 3 ... ... ... ... ... операциялардың қысқаруына әсер етумен
ерекшеленеді; операция барысындағы тәуекелділікті тез басқаруға мүмкіндік
береді және операциялық шығындарды ... ... ... ... ... назар ақша қаражаттарын хакерлерден сақтауға
аударылды. Мысалы, осы карточка түріне ауысуға жоғары қызығушылық білдіріп
отырған Ұлыбритания ... ... 411 млн. фунт ... алаяқтар алып
отырған. Өз кезегінде ұрланған ақша көлемі жылына өсіп отырған, ол ... ... ...... ... ... ... деңгейді
құраған. Ал бұл ақылды карточкаға өту 1,1 млрд. долл. бағаланған және бұл
жоба 2,5-3 жыл ішінде кең ауқымда етек ... ... ... мәні ... ... ... ғана емес, сондай – ақ өз уақыттарын бос
жіберіп алмауда. Бұл карточкадағы «пластикң ... ... ... әлде
қайда тиімді, әрі ұзақ мерзімге төзімде, яғни бұл ... ... ... ... сондықтан ол ұзақ уақытқа дейін қолданысқа
жарамды. Ол өте сапалы материалдардан жасалынатын болғандықтан химикаттар
мен басқа да ... ... ... ... қатар мамандардың көрсетіп
отырған тағы да бір артықшылығы үйлесімділік лоялти жүйесінде болып ... ... ... сауда ұйымдарымен лоялдық жүйені
қалыптастыруға неізгі қаражаты болып табылады. Әлемдік зерттеулер лоялдық
бағдарлама сатып ... ... 30%-ға ... ... 10%-ға ... деп жоспарлауда, ендеше сатып алушылардың ... ... ... 5% ... ... ... 25-85%-ға дейін
жоғарлауына әсер ... Осы ... ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар. Біріншіден, пайдаланушы клиенттердің
көп мөлшердегі сыйақы мөлшерлемесін (яғни белгілі – бір мөлшердегі жинақ
ұпайы негізінде) ... іске ... ... ... Екіншіден,
карточка Loyalty – жүйесін қосымша пайдалану банкке клиенттердің сұранысын
және қызығушылығын біліп отыруға мүмкіндік ... ал ол өз ... ... ... қызмет түрлерінің сапасын арттыруға ықпал
етеді. Ал осы қызмет ... ... ... ... мен
сұранысқа үлкен көңіл аудару банк өзінің барлық клиенттеріне бірдей
деңгейде ... ... ... ... ... мемлекеттер микропроцессорлық карточка (яғни
Amerіcan Express және Dіners Club ... ... ... бірнеше үйлесімді лоялти – бағдарламасы іске асырылуда. Оның
ішінде «Hіltonң ... үйі және ... Express ... ... атап көрсетуге болады. Мысалы, «Hіltonң қонақ үйінде арнайы
орнатылған дүнгершектер қызмет көрсетеді. Қазақстан Халық Банкі ... ... ақша ... ... және ірі ... ... бар ... және қызмет компанияларымен үйлесімді
бағдарламалар қалыптастыруда қолға алмақ. Ал бұл ... ... және ... ... ... ... сапасының артуына әсерін
тигізетіндігі сөзсіз, ал бұл ... ... ... ... және ... ... ... әсер етіп, Банк
клиенттерінің көлемін арттыруға түседі деген сенімділікке итермелейді.
Сондай –ақ ... ... мен ... алатын ұйымдар мен
кәсіпорындар қызметкерлері несие желісін аша алады. ... ... ... ... ... ... ... 70% мөлшерінде несие желісі
ұсынылады. Қазірдің өзінде Халық Банкі карточка ... 1 ... ... ... ... ... ... Банкінде кәсіпорындар жұмысшыларына
тұрғын үй алу немесе оның құрылысына үлкен көлемде ... ... ... қаржы ұсыну қолға алынуда. Егер де жұмыс орны кепілгер болатын
болса, ... ... ... етілмейді. Осы жағдайлар Халық Банкі және
оның серіктестіктері ұсынатын қызмет түрлеріне ... ... ... ... ... ... ... қандай
жағдайда банк клиенттері болатындығы жөнінде ... ... ... ... ... ... банк беделіне тигізер әсерін негізге
алу қажет.
Халық Банкінің банктік тобына лизингтік «Халық Лизингң ... ... ... ... ... ... ... жинақ қорының
қызметі кең көлемде өсуде. Бұл Қор ... ірі ... ... болып
табылады. Ішкі нарықта акциялар мен облигацияларын орналастырғысы келген
Халық Банкінің клиенттері осы қор ... ... ... ... ... компаниясы мен лизингтік «Халық Лизингң
компаниялары ... ... ... ... түсуде. Бір
жағынан осы бағыттағы ірі кәсіпорындарға техникамен ... ... ... шешу ... ... алынған, сәйкесінше бұл
мәселелерді лизинг көмегімен жүзеге асыру ... ... ... ... ... өсіп, бұл қызмет түріне күннен-күнге
сұраныс өсуде. Сондай –ақ ... ... ... ... қамтамасыз ету және инвестициялық қызмет көрсетуде үлкен
қызмет атқаратын болады деп жоспарлануда, яғни ... ... ... ... түріне сұраныстың өсе түсетіндігін болжауда. Сондықтан да
«Қазақстан Халық Банкің Акционерлік Қоғамы осы ... ... ... ... ... осы ... айтылған жобаларды жүзеге асыруда және банктік
қызмет түрлерін жетілдіруде, яғни осы мақсаттарға жетуде Банк өзінің ... ... ... 2003 ... ... ... ... 2003-
2005 жылдар ішінде
«Қазақстан Халық Банкің Акционерлік Қоғамының даму стратегиясы Банктік
қаржы нарығында қолбасшы рөліне жету мен жеке ... ... ... ... ... ұлғайту мақсатына бағдарландырылған.
Сәйкесінше, операциялар көлемін кеңейту, қаржыландыру ... ... ... арттыру жоспарланған.
Банк бизнес жоспары бойынша 2004 жылдағы «Қазақстан Халық Банкің
Акционерлік Қоғамының даму ... іске ... ... әдіс ... ... Бөлшек бизнесте – жеке тұлғалардың салымдары нарығында алдыңғы
ұстарлы және белсенді жағдайын сақтап қалу, ... ... ... ... ... ... ... ұсынылатын қызмет
түрлерінің сапалығын арттыру;
( Көрсетілген қызмет түрлерін жандандыру және ... ... ... жеделдету негізінді кіші және шағын бизнес саласында
қолбасшы позициясына жету;
( Корпоративтік бизнесте – корпоративтік ... ... ... ... экономиканың өскелең саласындағы банк позициясын
нығайту, жоғарғы сапалы және бәсекеге қабілетті ... ... одан ... ... ... жүйесінің санын және ұсынылатын карточка өнімінің
қызметін өсіру;
( ... ... ... және марж ... ... ... жағдайында қолдау жасау;
( Ресурстарды тарту көлемін және ... ... ... ... ... ... және ... билік ұйымдарымен серіктестік қарым-
қатынасты дамыту және ... ... ... ... ... ... әрі ... дамуына, мемлекеттік ұйым жұмысшыларының
жалақысын төлеу зейнетақы мен әлеуметтік жәрдемақы беру қызметін атқару;
( Әлемдік несие ... ... және ... ... ... ... ... нарығында Банктің қызмет түрлерін ұлғайту, ішкі нарыққа
инвестициялық жобаларды іздестіруге ... бөлу және ... ... жаңа ... мен ... ... Банктік әртараптандыру және аймақтық даму ... ... даму ... филиал желісін оңтайландыру;
( Әлемдік стандарт есебінен өтуге қол жеткізу және есеп саясатын
жаңарту; кезеңмен ... ... есеп ... ... ... ... ... мен Банктің ақпараттық технологиясын
дамыту тұжырымдамасын дамытуды біріктіру және кезеңмен ұйымдастыруды
жалғастыру;
( ...... ... және ... ... жүйесін
қалыптастыру;
( Үлестірілген корпоратив желісін жаңғырту және дамыту, ... ... ... ... ... ... ... орталық
ұйымдастыру; мониторинг жүйесін жетілдіру және корпоративтік ақпараттық
ресурстарды басқару;
( ... ... ... мен ... қорғау деңгейін
өсіру;
( Бірлескен басқару орталығымен Банктің ақпараттық құрылымының
жүйесін ... ... ... ... ... ... дамытуға Халық
Банкінің стратегиясына сәйкес келеді деп айтуға ... ... ... ... ... ... ... нарығында тұтыну және
кооперативтік банк қызметін дамыту жөніндегі бағдарламасын ... ... ... ... ... ... үлкен қызмет көрсету арқылы,
коммерциялық мақсаттарды өзінің жекешелендіру бағдарламасымен ... ... ... ... алдындағы өз міндеттерін орындауы қажет.
Халық Банкінің коммерциялық міндеттеріне ... ... ... және ... ... ... ... түрлерін
кеңейту мақсатында банктік лицензиянны тиімді пайдалану;
- болашақта жас ұрпақтың қажеттіліктерін қанағаттандыру және банктік
операциялардыжетілдіру ... ... ... ... қызмет көрсетуге бағытталған ... ... ... ... – банк ... ... және несие карточкалары тағы
басқа сол сияқты банк ... ... ... ... ... ... ... нығайту.
Басқа банк бәсекелестерімен салыстырып қарағанда осы ... ... ... ... ... жоғары екендігі сөзсіз.
Банктік қызмет тиімділігін арттыруға және ... ... ... ... ... сапасын арттыра отырып қызметкерлер
санын қысқарту, сондай – ақ филиалдарды оңтайландыру қарастырылуда.
-----------------------
Пассивтi операциялар ... ... ... ... ... орналастыру )
Активтi-пассивтi операциялар (коммисиялық делдал)
-қызмет к†рсету арқылы клиенттердiЎ уақытша бос ақша қаражаттарын тарту;
-қызмет к†рсетулерсiз клиенттердiЎ ақша ... ... ... ақша ... ... ... бойынша ж„не комиссиялық бастама негiзiнде (
таза банктiк ... ... ... ... †з ... ж„не пайдасына жҐргiзген операциялары;
-клиенттердiЎ шоттарына ж„не олардыЎ қажеттiлiктерi бойынша жҐргiзiлген
операциялары;

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының АҚ “Темірбанк” Алматы-2 банктік қызмет көрсету орталығы35 бет
Банктік операциялар жүйесінде клиенттерге қызмет көрсетудің ақпараттық жүйесін тұрғызуды жобалау68 бет
Банктік қызмет көрсету29 бет
Банктік қызмет көрсету департаменті11 бет
Банктік қызмет көрсету шарты28 бет
Банктік қызмет көрсету шарты. банктік шот шарты, шарттар жасау тәртібі7 бет
Банктік қызметтер нарығын кешенді зерттеу негізінде, отандық және шетел тәжірибесін талдай отырып, халыққа банктік қызмет көрсетуді жетілдіруге бағытталған әдістемелік және тәжірибелік ұсыныстары73 бет
«Қазпочта» АҚ құрылымдылық ұйымы30 бет
Банктік қызметтер нарығын талдау69 бет
Несие және есеп айырысу қатынастары58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь