ХІІІ ғасырдағы Англияның саяси дамуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 2

І НОРМАН ЖАУЛАП АЛУШЫЛЫҒЫНАН КЕЙІНГІ АНГЛИЯНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ДАМУЫНДАҒЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕР
1.1. «Қорқынышты сот кітабы» және Англияның мемлекеттік дамуындағы ерекшеліктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2. Норман жаулап алушылығының нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15

ІІ. ХІІІ ҒАСЫРДАҒЫ АНГЛИЯНЫҢ САЯСИ ДАМУЫНЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
2.1. Тұрақты заң шығарушы ұйым ретіндегі Англия парламентінің қалыптасу процессі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 21
2.2. «Еркіндіктің Ұлы Хартиясы». Барондық олигархияның қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.3. ХІІІ.ХІҮ ғғ. ағылшын парламенті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34

ІІІ. СОСЛОВИЕЛІК.ӨКІЛЕТТІЛІК МОНАРХИЯ ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІГІ
3.1. Сословиелік.өкілеттілік монархияның Англияның дамуындағы негізгі атқарған функциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
3.2. Сословиелік.өкілеттілік монархия кезіндегі Англиядағы мемлекет пен құқық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 51

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54

ТҮСІНДІРМЕ ТЕРМИНДЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 57

ХРОНОЛОГИЯ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59

ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 60
Диплом жұмысының өзектілігі Англиядағы феодалдық мемлекеттің қалыптасуы Британ аралдарының герман және скандинавиялық тайпалардың жаулап алуышылықтарымен байланысты. Ағылшын мемлекеті үшін ХІ ғасырдың ортасы оның алдыңғы даму жолында тұйықталған англо-саксондық шеңберден шығып, әлемдік державалардың бірі ретінде танылуында аса маңызды орын алды. Ұлыбритания тарихы мен оның ортағасырлық тарихын зерттеудің өзекті болып табылуы бұл кезеңде болған тарихи оқиғалардың тарихи маңызды болуы мемлекеттің осы кезеңдегі даму үрдісін ашып көрсету арқылы әлемдік держава ретінде танылуына ықпал еткендігілігінің өзектілігін көрсету. Аталған кезеңдегі Англия тарихында аса маңызды оқиғаның бірі 1066 жыл норман герцогы Вильгельмом Жаулап алуышы норман рыцорлары мен өзге де жанкештілерімен Ұлыбританияны жаулап алады. Ұлыбританияда Норман билігінің орнауы оның саяси дамуында үлкен роль ойнайды. Феодалдық бытыраңқылық орын алған ағылшын елі Европаның ешбір континентінде болмаған мықты орталықтанған монархиялық билікті орнатады.
Жаулап алушылар жергілікті шаруалардың шаруашылығын күйзелтуді көздемеді, себебі олар өз өз шаруаларын бұл аймаққа әкелмеді, сондықтан оларға салық жинайтын халық қажет болды. Бірақ жаулап алуышлық шаруаларды басыбайлы болуын тездете түсті, яғни норман жаулап алуышлары келген уақытта басталған феодализмнің толық аяқталуына ықпал етті. Бұл еркін шаруалардың азаюына әкелген еткен нағыз төңкеріс болды. Мемлекеттік құрылымның нығаюына жат елдік басқару билігінің ықпалы зор болды.
Осы кезеңде ағылшын тарихында бірінші рет және жалпы европалық мемлекеттер үшін бұл мүмкін болмаған жайт «Қорқынышты Сот кітабы» Вельгельм Жаулап алушының бұйрығы бойынша жарық көрді. Бұл кітапты зерттеудің маңызды болуы онда сол кезеңдегі ағылшын қоғамындағы экономикалық және саяси жағдайды, елдің дамуы мен табыс көздері, халқының санын анық көруге болады. Бұл ешбір Европалық мемлекет жалпы жер санағын жүзеге асыруды қолға алмайды. Қорқынышты сот кітабы Англиядағы феодалдық қатынасты орнату құралы және феодалдық иерархиялық қағида бойынша сословиелердің орнағандығы мен жердің норман жаулап алушылардың қолына көшкендігін заңдастырған құжат көзін құрады. Сондықтан аталған тарихи жәдігерді зерттау аса маңызды болып табылады.
Сословиелік-өкілеттілік монархияның орнауына негізгі ықпал еткен саяси оқиғаларды диплом жұмысы барысында талдау аса өзекті болып табылады. Олардың қатарына ХІІІ ғасырдағы саяси күрес кезеңіндегі 1215 жыл қақтығыс нәтижесінде Ұлы Еркіндік хартиясының шығуымен аяқталса, 1258-1267 жжыл буржуазиялық тарихнамада «барондлар соғысы» деген атауға ие азамат соғысы және 1297 жыл шағын шиеленістер мен солардың салдарынан болған хартияның заңды Бекітілуін атауға болады.
1. Хрестоматия памятников феодального государства и права / Под ред. В.М. Корецкого. М., 1961.
2. W. Stubbs, Select Charters and other illustrations of english Constitutional history arranged and edited by W. Stubbs, Oxford, 1874.
3. A Source-Book of Welsh History. / Ed. M. Salmon. L., 1927.
4. Edward I and Wales / Ed. By Trevor Herbert, Careth Elwyn Jones. Cardiff, 1988.
5. Brady R. Introduction of old English history. L., 1684.
6. Formulare Anglicanum of a Antique charters and instruments of drivers kinds/Ed. By Th. Madox. L. 1702.
7. Monasticon Anglicanum/Ed. by W. Dugdale a.o. L., 1655-1673.
8. Domesday Book and Liber ensulis Willemo Primi regis Angliae/Ed. A. Farley and H.Ellis (Record Commission). L., 1783-1816. Vol. 1-4.
9. Абрамсон М. Л. Крупные города Апулии в XII-XIII вв. //Средние века. М., 1985. Вып. 48
10. Дживелегов А. К. Средневековые города в Западной Европе. СПб., 1902
11. Сванидзе А. А. Генезис феодального города в раннесредневековой Европе: проблемы и типология //Городская жизнь в средневековой Европе. М, 1987;
12. Гутнова Е. В. Политика королевской власти по отношению к городам и городскому сословию в Англии XIII- начала XIV вв. //Средние века. М., 1958. Вып. 12; Возникновение английского парламента. (Из истории английского общества и государства XIII века). М., 1960; Английское феодальное государство в XIV-XV вв. // Средние века. М., 1987. Вып. 50.
13. Кузнецов Е. В. Экономическое развитие Англии в XIV-XV вв. Горький, 1981; История экономического развития Англии XIV, XV, XVI вв. Горький, 1983.
14. Левицкий Я. А. Город и городское ремесло в Англии в X -XII вв. М., Л., 1960; Город и феодализм в Англии. М., 1987.
15. Штокмар В. В. Очерки по истории Англии XVI века. Л., 1957; Экономическая политика английского абсолютизма в эпоху его расцвета. Л., 1962; Некоторые данные тюдоровского законодательства об упадке английских провинциальных городов в XVI веке // Средневековый город. Саратов, 1974. Вып. 2.
16. Ястребицкая А. Л. Западноевропейский город в средние века // Вопросы истории. М., 1978. № 4; Она же. Европейский город. М., 1993.
17. Евсеев В. А. Английский город в тюдоровскую эпоху: регионы и города. Иваново, 1995
18. Кириллова А. А. Ученичество в торговых и ремесленных гильдиях английских городов XIV-XV вв. // Средние века. М., 1969. Вып. 32; М., 1971. Вып. 33; Классовая борьба в городах Восточной Англии в XIV в. // Вопросы социальной и классовой борьбы в английских городах XIV-XVII вв. М., 1969
19. Макаров А. А. Социально-психологический портрет купечества английского города Ковентри XIV в. // Материалы Седьмых Страховских Чтений. Саратов, 1998; Особенности социально-экономического развития Ковентри XII-XIV вв. // Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата исторических наук. Саратов, 1999;
20. Маркова С. П. Йоркская компания купцов-авантюристов и купцы-авантюристы Лондона в XV - начале XVI в. // Проблемы разложения феодализма и генезис капитализма в Англии. Горький, 1980; Йоркская компания мерсеров и купцов-авантюристов в XV-XVI вв. (К истории торгового капитала в Англии) // Средние века. М., 1981. Вып.44
21. Мосолкина Т. В. Город Бристоль в XIV-XV веках. Экономика, общественные отношения, социальная психология. Саратов, 1997
22. Репина Л. П. Городское сословие в Английском парламенте // Средневековый город. Саратов, 1978. Вып. 4; Сословие горожан и феодальное государство в Англии в XIV веке. М., 1979
23. Яброва М. М. Зарождение раннекапиталистических отношений в английском городе (Лондон XIV- начала XVI века). Саратов, 1983; Лондонские ливрейные компании и так называемый процесс амальгации. // Средневековый город. Саратов, 1974. Вып. 2; Лондонские ливрейные компании и внешняя торговля (вторая половина XVI века). // Сонда 1975. Вып. 3.
24. Петрушевский Д.М. Очерки из истории английского государства и общества. М., 1937.; Памятники истории Англии 11-13 века. М., 1936.
25. Тьерри О. История завоевания Англии и Нормандии. М., 1968.
26. Шарль Пти-Дютайи Феодальная монархия во Франции и в Англии X-XIII веков СПб., 2001.
27. Леонов Т. А. Рост церковного землевладения в Англии с 1350 по 1377 гг.//Проблемы истории античности и средних веков. Под ред. Ю. М. Сапрыкина. М. 1976; Собственность и доходы английской церкви во 2 пол. XIV в. //Средние века. М., 1985. Вып. 48. 4
28. Чернова Л. Н. Церковь и городская жизнь в Англии XIV-XV вв. (на материале Лондонау/Феодалы в городе. М., 1996.
29. Черниловский З.М. Всеобщая история государства и права – М., Юристъ, 1995.-576 с.
30. Мортон А.Л. История Англии. М., 1950. - C. 32.
31. Виноградов П. Исследования по социальной истории Англии в средние века. СПб., 1887. - С. 187.
32. Авдеева К.Д. Внутренняя колонизация и развитие феодализма в Англии в 11-13 века. Л., 1973. - C. 67.
33. Барг М.А. Исследование по истории английского феодализма в XI-XIII вв. М., 1962. - C. 69.
34. Егер О. Всемирная история в 4-х т. Т.2. Средние века. М., 1999. - C. 196.
35. История средних веков Т.І. M., 1986. - С. 351.
36. История средних веков. В 2-х томах. Т. 1. Под ред. Карпова С.П., Удальцовой З.В.
37. Савело К.Ф. Раннефеодальная Англия. Л., 1977. - С. 311.
38. Колесницкий Н.Ф. Феодальное государство (VI-XV вв.) М., 1967. - С. 156.
39. Э. Обст "Англия, Европа и мир" М., 1930. - C. 137.
40. Графский В.Г. Всеобщая история права и государства: Учебник для вузов. М., 2001. - C. 261.
41. Косминский Е.А. Проблемы английского феодализма в историографии средних веков. М., 1963.
42. Колесницкий Н.Ф. Феодальное государство (VI-XV вв.) М., 1967.
43. Гутнов Е. В. Хрестоматия памятииков феодального государства и права стран Европы. М. Гос. изд. юр. лит. 1961. - C. 236.
44. Кириллова А.А. История средних веков // Англия в ХІҮ-ХҮ вв. - С. 225-226.
45. Всемирная история: В 24 т. Т.9. Начало возрождения. - Мн.:Литература, 1997.- 492 с.
46. Кучма В.В. Государство и право Древнего мира и Средних веков: в двух частях. Волгоград. 2001. – 548 с.
47. Носовский Г.В., Фоменко А.Т. Статистические исслодование событийных и биографических параллелей на материале английской хронологии и истории М., 1995. - С. 221.
48. Селезнев Н.А. Всеобщая история государство и право (Феодальное государство и право Англии). М., 1963. - С. 149.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................... 2
І НОРМАН ЖАУЛАП АЛУШЫЛЫҒЫНАН КЕЙІНГІ АНГЛИЯНЫҢ МЕМЛЕКЕТТІК ДАМУЫНДАҒЫ
ЕРЕКШЕЛІКТЕР
1.1. «Қорқынышты сот кітабы» және ... ... ... 8
1.2. Норман ... ... ... ... ХІІІ ... АНГЛИЯНЫҢ САЯСИ ДАМУЫНЫҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
2.1. Тұрақты заң ... ұйым ... ... ... ... ... ... Ұлы ... Барондық олигархияның қалыптасуы
............................................................................
............................... 26
2.3. ... ғғ. ... ... ... ... МОНАРХИЯ ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІГІ
3.1. Сословиелік-өкілеттілік монархияның Англияның дамуындағы ... ... ... ... ... ... мемлекет
пен ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Англиядағы феодалдық мемлекеттің
қалыптасуы Британ аралдарының герман және скандинавиялық тайпалардың жаулап
алуышылықтарымен байланысты. Ағылшын ... үшін ХІ ... ... ... даму жолында тұйықталған англо-саксондық шеңберден шығып, әлемдік
державалардың бірі ретінде танылуында аса маңызды орын ... ... мен оның ... ... ... өзекті болып табылуы бұл
кезеңде болған тарихи оқиғалардың тарихи маңызды болуы мемлекеттің ... даму ... ашып ... ... ... ... ... ықпал еткендігілігінің өзектілігін көрсету. Аталған кезеңдегі
Англия тарихында аса ... ... бірі 1066 жыл ... ... ... ... норман рыцорлары мен өзге де жанкештілерімен
Ұлыбританияны жаулап алады. Ұлыбританияда Норман ... ... ... ... ... роль ... ... бытыраңқылық орын алған
ағылшын елі Европаның ешбір континентінде болмаған мықты ... ... ... ... ... ... ... күйзелтуді
көздемеді, себебі олар өз өз шаруаларын бұл аймаққа әкелмеді, сондықтан
оларға салық жинайтын халық ... ... ... ... ... ... ... тездете түсті, яғни норман жаулап алуышлары келген уақытта
басталған феодализмнің толық ... ... ... Бұл еркін шаруалардың
азаюына әкелген еткен нағыз төңкеріс болды. ... ... ... ... басқару билігінің ықпалы зор болды.
Осы кезеңде ... ... ... рет және ... европалық
мемлекеттер үшін бұл мүмкін болмаған жайт «Қорқынышты Сот кітабы» Вельгельм
Жаулап алушының бұйрығы бойынша жарық көрді. Бұл кітапты ... ... онда сол ... ағылшын қоғамындағы экономикалық және ... ... ... мен табыс көздері, халқының санын анық көруге ... ... ... мемлекет жалпы жер санағын жүзеге асыруды ... ... сот ... ... феодалдық қатынасты орнату құралы
және феодалдық иерархиялық қағида бойынша сословиелердің орнағандығы ... ... ... алушылардың қолына көшкендігін заңдастырған құжат
көзін құрады. Сондықтан аталған тарихи жәдігерді зерттау аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... диплом жұмысы барысында талдау аса ... ... ... ... ХІІІ ... саяси күрес кезеңіндегі 1215 жыл қақтығыс
нәтижесінде Ұлы Еркіндік хартиясының шығуымен ... ... ... ... ... ... деген атауға ие азамат соғысы
және 1297 жыл шағын ... мен ... ... ... ... ... ... болады. Елдегі әрбір шиеленісті жайттың өзінің
арнайы ерекшеліктері болды. 1215 жыл Ұлы ... ... ... ие ... ... ол өз ... ... қойылған көлемі бойынша тек
материалдық жайттармен қатар саяси талаптарды қойған ауқымды құжат ... ... ... ... ... саяси күштердің нақты қарым-
қатынасын білдіретіндігі мен елдегі ... ... ... дамуына
қаншалықты ықпал еткендігі зерттеу ... ... ... ... ғ. ... ... ... бірлескен орталық басқару аппараты
ретінде барондардың саяси беделінің елде нығаюы үшін күресті. ... ... ... ұмтылыс Англияда сословиелердің өзара бірлескендігімен
ерекшеленді. Бұл жайт елдегі сословиелік-өклеттілік ... ... ... қалыптастырды. Ортағасырлық ағылшын парламенті туралы
ғылыми зерттеу көздерінде әртүрлі көзқарастар қалыптасқан, ... ... ... ... ол ... ... ... Қала тұрғындарының төменгі табы мен шаруалар онда танылмады.
Парламент үнемі шаруаларға қарсы феодалдық ... ... ... ... қатаң шаруа заңдарын шығарып отырды. Дегенмен ... ғғ. ... ... ... ... ... ... ықпал
етіп прогрессивтік роль ойнады. Бұл сословиелік-өкілеттілік ... ... ... ... болды, алғашында парламент корольмен
қарама-қарсы саяси ұстанғанымен сословиелік-өкілеттілік монархияның елде
түбегейлі ... ол ... ... ... ... ... ... тарихи оқиғларды, ең алымен саяси әрі әлеуметтік ерекшеліктерді,
елдегі құқықтық жағдайда зерттеу үшін ... ... ... ... ... ... әсер ... факторларын қарастыру өзекті.
Қарастырып отырған кезңде Англияда ... ... ... ... Одна ... көздерінің ішінен сот істері, қылмыстық істер жүргізу,
шарт ... мен ... және ... ... ... ... ... дәстүр, рим құқығы, ерте англосаксондық дәстүрге және ... ... ... Бұл ... ... дамуы елдегі саяси
өзгерістер мен әлеуметтік жағдайға, сословиелік ... ... ... ... ... ... ... дүние жүзінің дамуында өзіндік
ықпал еткен үлкен державалардың бірі ... ... ал ... ... оның ... өзіндік үлеске ие ірі кезеңді құрайды,
сондықтан диплом жұмысы барысында аталған жайттар ... ... ... мәселелер қарастырып отырған тақырыптың
өзектілігі болып табылады.
Диплом жұмысының деректік негізі. ... ... ... ... ... ... көрген, тақырыпқа тікелей қатысы бар көптеген деректер
пайдаланылды. Деректер қорының көпшілігі негізінен алғанда ... ... және ... ... ... ... ... қиындықтары да
жоқ емес. Дегенмен Англия тарихына қатысты ... ... ... осы
кезеңде жазылған «Қорқынышты сот кітабын» («Domesday Book») деп аталды [1].
Онда Англияның барлық жерлері мен халықтың ... ... ... ... ... ... патшаға беретін салығын реттеуге міндетті болды.
Кітап Генрих ІІ ... ... ... ... ... Винчестерде сақталған, ол монархияның ... ... ... ... ... кітап Британ Ұлттық мұражайына
ауыстырылады. Ол бірінші рет типографиялық басылымнан 1773 жыл басылады, ... жыл Оның 900 ... ... тойы ... Би-Би-Си ағылшын тіліндегі
(түпнұсқада «Қорқынышты сот ... ... ... ... ... ... ... шығарады.
Екінші дерек көзін құрайтын, парламенттің шығармашылық тәжірибесі мен
зерттеліп отырған кезеңдегі оның тәжбен қарым-қатынасын ... ... ... ... ... қажет: парламент қаулылары, парламент
хроникасы, ХІІ-ХҮ ғғ. Раймермен ... ... ... ... өзара жасалған саяси жинақтар мен дипломатиялық ... ... ... ... атты ... ... ... parliamentum) ағылшын ортағасырлық парламенті кезеңіндегі ... ... ... ... Ол ХІҮ ... ... тізімдерінің арасынан
табылды, оның бірі француз, ал екіншісі ... ... ... ... ... ... ... шақыру тәртібі, кеңестің ... ... ... ... да ... ... ... жазылға суреттеулер барлық жағдайда арнайы дерек көздерімен сай
келе бермейді, автор парламенттің ... ... оның ... ... кейбір жайттарды жетілдіріп, айқын етуге, өзгертуге
ұмытлады. Трактаттың анонимді авторы,парламенттің саяси ролінің ... ... ... сөзсіз. Автордың саяси идеалдары шынайы
дүниелермен байланысты ... Ол аса ... ... құрамды, шақыру
тәртібін суреттейді. Аталған аударма латын тілінде В. ... ... ... ... ... ... ... [2].
«Вилландар тарихи бойынша кітап» (М. Саламон шығарған) ортағасырлық
хроникалардың үзінділері мен әскердің ... және т.б. ... ... ... [3]. ... шаруашылық жағдай туралы жүйелі
зерттеуге мүмкіндік беретін заң ... ... мен ... болып
табылады. Олардың ішінде Эдуард І кезінде 1284 жыл ... ... ... ... атап ... ... Ал өзге заң ... актілерінен
ордонанстарды ерекше атап өтуге болады [4].
Даффрин Клуид графтығының (1294-1417 гг.) сот ... ... ... ... ... мен ... қылмыстық істерге қатысты
тізімдері келтірілді. Бұл жүйелі ... ... ... ағылшын
корольдерінің саясаты туралы сараптама жасауға болады. Бұл құжаттар ... ... ... мұражайында сақталған (Public Record Office.
London. Special Collections ... ... ... атақты заңгер Гленвиланың «Англияның заң мен
дәстүрі» (XII в) атты ... атап ... ... Дәл осы секілді
маңыздылыққа ие болған белгісіз тұлғаның түрмеде 1290 жыл құрастырған Fletа
еңбегі аса ... ... ... ... зерттелу деңгейі. Қарастырылып отырған кезеңдегі
Ағылшын тарихнамасы ағылшын және ресей ... ... кең ... ... ... ... феодализмнің орнауы мен оның дамуы,
сословиелік-өкілеттілк монархияның қалыптасуы, ... ... ... әр кезеңде де зерттеліп, ... ... ... ... ... феодализмнің орнауы мен алып дерек көзін
құрайтын Қорқынышты сот кітабына деген қызығушылық ХҮІІ ғасырдың ... ... ... ... ХҮІ ғ. және ХҮІІ ғ. ... ... ... Д. Стоу, У. Кембден, Р. Холиншед және басқалары да өз жұмыстарын
жазу барысында бұл дерек ... ... ... Сот ... ... ... ... күрес барысндағы революция қарсаңында Эдуард Кок
пен Джон Сельден де бұл құжатты зерттамеген. Тіпті бұл тізімді ХҮІІ ... ... ... Р. ... да ... Тек ХҮІІ ... ... мен ХҮІІІ ғасырдағы авторлар ғана ... ... ... сот кітабын пайдаланған. Олардың қатарында архитектор-эрудит,
мұрағаттың мамандары мен мұрағат жинаушылар, ... ... ... ... мен т.б. Р. ... Т. ... Р. Стеффенс, У. Сомнер,
П. Уэбба болды. Олардың көпшілігі маңызды мемлекеттік мұрағат қорына кіруге
мүмкіншіліктері болды. ... Р. ... көп ... бойы ... ... сақтаушысы болып, сарайдың жақын досы (Карл ІІ мен Яков ІІ ... ... Оның ... ... деректерін зерттеудің қорытынсыды
ретінде «Введение в английскую историю» [5] ... атап ... ... өзге ... көздерінде кездеспейтін санақ жөніндегі құнды мәліметтерді
кездестіруімізге болады.
Т. Мэдокс – атақты заңгер-антиквар, ол норман жаулаушылығы мен ХҮІ ... ... ... ... ... мен ... ... жинап
оларды жариялаған, қазына свиталары ... ... ... ... ... санақ жөніндегі мәліметтер келтірілген [6]. 1714 ... ... ... (1727) ... ... тарихнамашысы болып, мемлекеттік
құнды мұрағат көздерімен жұмыс жасауға мүмкіншіліг болды. Мэдокстың орнына
король тарихнамашысы қызметіне Р. Стефенс келді.
Мэдокс ... сот ... ... өзі ... ... ... ... көрген «Английские баронства» («Baronia Anglica», 1736)
пайдаланды, онда ірі жер ... ... ...... барон,
және өзге де ірі жер иелері жөніндегі жан-жақты ... ... ... ... ... жазушы мұншалықты көлемдегі 1086 жыл тізім ақпараттарын
пайдаланбаған болатын.
Көптеген жылдар бойы мұрағатта болған құжаттарға Уильям Дагдейлде ... ... ол ... ... ... ... тексеріп, көптеген
жылдар бойы Геральдика Ведосмтвасында жұмыс жасады. Ол 1086 жылғы ... ... сот ... ... ... ... Өзінің
«Древности Уорикшира» атты еңбегінде тізімнен үзінділер жариялайды [7].
ХҮІІІ ғасырдағы Қорқынышты сот кітабын зерттегендердің қатарында ... орны ... Ол ... ... ... маңызды құжаттарға
анализ жасайды. Дегенмен Уэбтың ғылыми зерттеу еңбегін тек ХІХ ... ғана ... ... ... сот ... ... ... 1783 жыл болды. Ағылшын тарихындағы маңызды жариялауды А. Ферлей
жүзеге асырғанымен, ол көп ... ... ... ... ... өз ... Анлия тарихын қамтитын
мәліметтерді тоқталып өтеді. Ағылшын сословиелік-өкілеттілік монархиясы ... даму ... ... және кеңестік әдебиеттерде сонымен қатар
қазіргі таңдағы ғылыми еңбектерде кеңінен зерттелген. Олардың ішінде 1897
жыл жарық ... Д.Р. Грин ... ... ... ... атап ... жаңа кезеңде жарық көрген зерттеу еңбектеріне келетін болсақ, М. Л.
Абрамсон «Крупные города Апулии в XII-XIII вв.» [9], А. К. ... ... в ... ... [10], А.А. ... ... ... в раннесредневековой Европе: проблемы и типология»
еңбектерінде [11] осы ... ... ... мен ... мен экономикалық жағдай баяндалады. Е. В. Гутнова «Политика
королевской власти по ... к ... и ... ... в Англии
XIII- начала XIV вв.» және т.б. [12] өзінің зерттеу ... ... ... ... елді дамуындағы ролі мен парламенттің
қалыптасы мен оның ... ... ... ... ... ... еңбек болып табылады. Е. В. Кузнецов «Экономическое
развитие Англии в XIV-XV вв», ... ... ... ... XIV,
XV, XVI вв.» [13] еңбегінде Англияның әлеуметтік-экономикалық дамуы мен
ондағы тауар-ақша ... ... ... ... ... Я.А. ... «Город и городское ремесло в Англии в X ... ... и ... в ... [14] атты ... ... норман
жаулап алушылығының жүру барысы мен оның ... және ... ... дамуы барысы мен «Қорқынышты Сот ... ... ... ... ... салыстырмалы талдау жасағандығымен
ерекшеленеді.
В.В. Штокмар «Очерки по истории Англии XVI ... ... ... абсолютизма в эпоху его расцвета» [15] ... ... ... монарияға өту кезеңіндегі
жағдай мен Англияның ... ... ... ... ... А.Л. Ястребицкая «Западноевропейский город в средние века»
[16] деген кітабында Англияға ... ... ... әсері мен
ондағы шаруашылық түрлерінің дамуы және қалалардың құқытық жағдайы ... және ... ... ... ... ... ... ортағасырдағы әлеуметтік-экономикалық дамуы жөнінде сонымен
қатар В.А. Евсеев ... ... в ... ... ... и города»
[17], А.А. Кирилловтың «Ученичество в торговых и ... ... ... XIV-XV вв.», ... ... и ... ... в
английских городах XIV-XVII вв.» [18] А.А. ... ... ... купечества английского города Ковентри XIV в.»,
«Особенности социально-экономического развития Ковентри XII-XIV вв.» ... ... ... ... ... и купцы-авантюристы
Лондона в XV - начале XVI в.» [20], Т.В. ... ... ... в XIV-
XV веках» [21], Л.П. Репиннің «Городское сословие в ... ... М.М. ... ... ... отношений в
английском городе ... XIV- ... XVI ... [23] және т.б. ... осы ... ... ... зерттеуде, және қалалардың елдегі
саяси жағдайға ықпал ету ... мен ... ... мен ... ... роль ... ... зерттеу жүргізіуге
негізгі тірек болады.
Сонымен қатар ... ... ... ... зерттеулерге Д.М.
Петрушевский «Очерки из истории английского государства и ... ... ... [24], О. ... ... ... Англии и Нормандии» [25],
Шарль Пти-Дютайи «Феодальная монархия во Франции и в Англии X-XIII ... және т.б. ... ... атап ... ... мен шіркеулік жер иеліктері ... Т.А. ... ... ... в ... с 1350 по 1377 гг.» [27], Л.Н. ... и городская жизнь в Англии XIV-XV вв.» [28] еңбектерінде шіркеу
қызметкерлерінің жер иеліктері мен оларды иелену шарттары мен ... ... ... ... ... ... ролі ... да аталып
өтеді.
Англияның құқықтық жүйесі туралы Черниловский З.М. «Всеобщая история
государства и права» [29] атты еңбегінде ... заң ... ... ... және сот ісін ... ... жайында тың мәліметтер
келтірілген.
Ғылыми жұмыстың методологиялық ... мен ... ... ... ... ... салыстырмалы талдау жасау әдісі ... Осы ... ... тарихилық принципі негізінде, тарихи
құбылыстардың генезисі мен дамуын жүйелі ... ... ... ... ... ... жүйелі жазуда тарихи таным әдістерінің орны ерекше. Біз
зерттеп отырған ортағасырдағы жазба ... мен ... ... ... ... ... көпшілігі жеке көзқарас тұрғысынан және де
қарама-қайшы ... толы ... ... осындай аса көп тарихи
деректер мен зерттеулер арасынан ... ... ... ... алып,
оған дұрыс методологиялық талдау жасау оңай емес ... ... ... деректер шетел тілдерінде жазылғандықтан олардың арасынан зерттеу
нысаны етіп алып отырған мәселеге қатысты ... ... ... ... ... ... ... міндет) талдау жасау және осы
деректерден шынайы және неғұрлым толық ... ... ... ... ... ... ... міндет) игеру арқылы зерттеу
жұмысының мақсаты мен міндеттерін толық ... шыға ... ... ... және ... беру үшін проблемалық-хронологиялық принцип пен
құрылымдық-функционалдық, тарихи-логикалық, жүйелілік, ... ... ... ... ... ... жұмысы Англияны норман
жаулаушыларының басып кірген уақытынан бастап 1066 жыл (ХІ ғ. ... мен ... ... ... мен ... ... ғ. мен ... монархияға дейінгі аралықты (ХҮ ғ. бірінші жарсын)
қамтиді.
Диплом жұмысының мақсаты: Бүгінге ... ... ... ... көп ... әлі де ашыла қоймаған норман жаулап алуының ағылшын
қоғамындағы феодализмнің қалыптасуына ықпалы мен ... ... ... ... қарастырып, оның Англияның саяси тарихы мен
экономикалық ... ... ... әлемдік ірі держава ... ... ... ... ықпал еткендігін ышып көрсету
болып табылады.
Диплом ... ... ... ... ... ... міндеттерді жүзеге асыру көзделіп отыр:
– Вельгельм Жаулап алушының Англия жасаған жаулап алу соығысынң елдегі
жағдайға ықпал еткендігін анықтау;
– феодалдық иерархия мен ... ... ... ... ... ... негізінде талдау жасау;
– Аталған кезңдегі қоғамдағы әлеуметтік құрылымға сараптама жасау;
– Тақырыпқа қатысты дерек ... мен ... ... ... ... әсер еткен факторларға оъективті түрде баға беру;
... ... ... ролі мен ... ... ашып
көрсету;
– Сословиялық өкілеттілік монархияның орнауы мен оның ... ролі ... ... негізде анықтау.
Диплом жұмысының құрылымы. Ғылыми жұмыс кіріспеден, үш тарау мен 7
бөлімнен, қорытынды мен ... ... ... ... ... және қосымшалардан тұрады.
І Норман жаулап алушылығынан кейінгі Англияны ... ... ... сот ... және Англияның мемлекеттік дамуындағы
ерекшеліктер
Ағылшын феодализмінің дамуы ретінде келесі сатыларды ерекше атап өтуге
болады:
1. IX— XI ғғ. ... ерте ... ... даму кезеңі;
2. орталықтанған сеньорлік монархия мен (XI— XII вв.) королдік билікті
шектеу үшін жүрзілген азамат соғысы (XII в.) кезеңі;
3) сословиелік-өкілеттілік-монархия ... ... ... ... ... монархия кезеңі (конец XV — середина XVII в.).
Енді феодализмнің Англияда орнауы мен оған ... әсер ... ... ... ХІ ғасырдың екінші жартысында Англияны
норман герцогы, ... ... ... бірі ... жаулап
алған болатын. Жаулап алушылар англо-саксон шаруаларын қанап, ... ... ... ... ... құқықтың нашарлауына
әкелді. Вильгельм жаулап алушының кезеңінде 1086 жылы кең аумақта халық
санағын жүргізіп, ол ... сот ... ... Book») деп ... 236 c.]. Онда ... ... ... мен халықтың мүлкінің есебі
жүргізілді. Тізім ағылшын халқының тікелей ... ... ... реттеуге
міндетті болды. Ол графтықтар мен жүздіктерде ... ... ... ... старосттар мен әр ауылдан сайланған вилландар
жүргізді.
Бірінші манорлар (поместье) оның ... жері мен ... ... ... деңгейлердегі тұрғындар мүліктік иелігімен жазылды. Осылайша,
еркін және бағынышты шаруалар манорлардың меншігі болып саналды, бұл ... ... жүйе мен оның ... ... ... ... ... Тізімдегі құнды дүниенің бірі мұнда сол кезеңге ... ... ... ... ... ... мәлеметтер де көрсетілген. Осыншама
ірі көлемдегі бүкіл елді қамтыған тізімнің жасалуы мемлекеттік ... ... ... ... хабардар етді. Ешбір өзге
Европа мемлекетінде осындай көлемдегі шараларды өткізу мүмкін емес болатын.
Осылайша ... ... ... жиырма жыл өткеннен кейін
Англияның барлық қылылары мен ауылдарына ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын өткізіп, экономикалық жағдайын
білуді тапсырды. әртүрлі деңгейдегі сұрақтар ... ... ... бар? ... кім? Одан ... түсім түседі? Онда қанша қой, сиыр, шошқа бар? Бұл
санақты халық жақсы ... ... ... діл ... ... елді ... бағындырғанынан «Қорқынышты сот кітабы» секілді
хабардар ... еді. ... ел ... жағдайды білмеді. Бұл Англиядағы
саксондық кезең мен Франциядағы феодалдық кезеңде де ... ... ... біздегі мәліметтерде оған қарсы ірі ... ... ... ... де нақты деректер жоқ.
Санақтың екі мақсаты болды: біріншіден, мүлікті ... ... ... ... мәліметтерді алу; екіншіден, жердің көлемі мен ... ... ... ... ... егжей-тегжейлі баяндап беру ... үшін бұл ... ... болуы – бұл Англияның сол кездегі
әлеуметтік қоғамы жөніндегі ... ... ... 38 ... ... ... әр ... жүздік есептегі жердің құрамы мен
олардың ... ... саны мен ... көрсетілген.
Қорқынышты сот кітабы – ағылшын тарихындағы маңызды тарихи ескерткіш,
П.Г. ... бұл ... ХІ ... ... ... ... маңызды құбылыс
ретінде сипаттайды. Ағылшын әлеуметтік тарихы үшін ... ... өзі сол ... ... ... ... ... мәселелерден хабардар етеді. Кітапта барлық әлеуметтік таптар
суреттеліп, сол кезеңдегі ... көп ... ... ... ... ... ... жалпы жер санағын жүзеге асыруды ... Онда ... ... ... ... ... мен ... алушылығы кезеңіндегі көптеген қайраткерлер тарихы баяндалады.
Қорқынышты сот кітаптын құнды дерек көзі ретіндегі ... ... ХҮІІ ... екінші жартысынан кейін басталады. ХҮІІ ғасырдың
екінші ... ... ... ... ... байланысты
әлеуметтік-экономикалық, саяси алға жылжулармен байланысты капитализмнің
дами бастаған кезеңі болатын. Осы ... ... ... тарихына
қызығушылық ояна бастайды. Бірақ ХҮІІ ғасырдың екінші жартысы мен ... ... Сот ... ... ... ... ... жоқытң қасы, тек ол мақалаларында ол туралы Р. Бреди, ... С. ... У. ... П. Уэбба жазады. Аталғандардың көпшілігі
атақты антиквар-эрудит, ... ... ... ... ... ... көпшілігі мемлекеттік мұрағат қоры мен құнды құжаттарға қол
жеткізе алатын ... ... сот ... ... қолданып жазған Мэдокс өзінің
өлімінен кейін ... ... ... ... атты ... ірі ... – сеньорийлер, бароний мен басқа да король жерін ... ... ... дейін ешкім 1086 жыл Мәліметтерді дәл осындай нақты
әрі толық пайдаланбаған болатын.
ХҮІІІ ғасырда Қорқынышты сот ... ... ... ... ... атап өткен жөн. Ол Кентбери ... ... мен ... ... ... ... жұмысын жасайды. Тізім мәтініне жасалған
сыни жұмыстың ... ... Р. ... ... сол ... ... Тек ХІХ ... соңында ғана Уэбтың ғылыми еңбегі
мойындалады. Олардың Джыл ... ... сот ... ... (1886 жыл) ... ерекше атап өтіп, оны тізімді зерттеуде
«шынайы кілт көзі» деп бағалайды.
Ағылшын тарихи ескерткіштерін жалпы жариялау кезеңі болған 1783 ... сот ... ... де ... кезең болды. Оларды жариялауды
А. Ферлей өз қолына алады, оның тізімді зерттеудегі ... өте ... ол көп ... бағалана бермеді. Ферлей ... ... әрі ... ... ... ... ғасырға жуық
зерттеліп, өңделген 832 парақтан тұратын екі үлкен томды жарыққа ... ... сол ... үшін де ... таңның өзінде де зор бағалауды талап
етеді.
Ферлейден кейін тізімді ... ... ... Р. ... ... тығыз байланысты ескерткіш төңірегіндегі маңызды
сұрақтарға жауап береді. Ал ... 1816 ж ... ... ... мен ... ... ұзақ уақыт кітапханашы ... .– ... ... ... ... ... жүргізудегі қателіктері мен
кемшіліктеріәне қарамастан Эллис Қорқынышты сот кітабын зерттеуде ірі ғалым
болып қала береді. Ол ... ... ... ... ... ... ... сот кітабын зерттеуге ... ... ... 1886 ... дерек көзінің 800-жылдығын атап өтілді. Осы айтулы ... ... ... атақты ағылшын тарихшылары мен антикварлары (Раунд,
Эйтон және т.б.) ескерткішті зерттеу жұмысын ... ... ... ... ... ... ... алмасты [14. С. 43.]. ... ... ... жаңа ... ... ол оның ... (1895) көрініс тапты, ол қазіргі таңның ... ... ... және сараптамалық еңбекті құрайды.
ХХ ғ. басында Қорқынышты сот кітабын зерттеуде ... ... ... жыл ... әрбір ағылшын графтықтары жөніндегі монографиялық сериялар
шығарыла ... Бұл ... 40 ... дейін созылды. Сериялар ағылшын
атақты тарихшысы – Ф. Поллок, Х. Раунд, Джыл Тейт, Ф. Мэтланд және ... ... ... ... Бұл ... ... тіліне аударылған
Қорқынышты сот кітабы мен соған ... ... ... ... мен ескертпелері көрсетіліп жасалды.
Қорқынышты сот кітабын зерттеудегі зерттеу еңбектерінің ... ... ... мен маңызды екендігін көрсетеді. Мэтландтың ойынша
Вильгельм Жаулап алушы үшін ... сот ... жер ... мен ... үшін, тек қаржылық құжатты құрады деп ... ... ... мен ... ... П. Вингорадов өзіндік анықтама береді. Ол
манориалдық ... ... ... ... ... ... ... мен
оларды бөлу құралы ғана болды» деп атап өтеді. Ол өзінің «Исследование ... ... ... ... ... ... сот ... ағылшын еркін шаруаларының одан арғы тағдырына зор ықпал еткендігін
айтады. Манорлық құрылысытың дамуын зерттеуде Виноградов ... ... ... ... ... ... бойынша құрастыру жуық арада
болатын әлеуметтік өзгерістерге байланысты» [14. С. ... ... 1086 жыл ... ... ... Вильгельм жаулап алушы
Англияны түбегейлі жаулап алғаннан кейін жер көлемін біліп, оның ... ... ... ... ... ... мәліметтерді білуді
мақсат еткендігін алға тартады. Әрине Қорқынынышты сот кітабын жазудың
жоғарыда ... өзге де ... ... ... Бұл жайында
тізімді жазу кезіндегі замандастары ХІ ғ. Соңында ... ...... ...... ... мұқият зерттеп, өзінің
түсімдері жөніндегі нақты тізімді ... деп ... ... рыцарлардың
арасында бөліп, олардың арасында тәртіпті орнатып, королдікте үнемі 60 мың
рыцардың болуын қамтамассыз етеді». Осылайша король тізімді ... ... ... мен ... анықтады, әрбір вассалының жағдайын ... ... ... ... және өзге де жер ... ... ... ... өзге де ... міндеттілікті
талап ету қажеттігін анықтады. Осы тұрғыдан алғанда Қорқынышты сот кітабы
сол ... ... ... ... дамуымен тығыз байланысты
және тізімнің ары қарайғы ... ... ... жағдайымен ұштасады.
Жалпы алғанда Қорқынышты сот кітабы ірі ... ... ... ... ғана ... ... ... өзі де өзгерістерді
жүзеге асыру құралы болды.
«Қорқынышты сот кітабының мәліметтері бойынша Ангиялының тұрғындарының
саны суреттелмеген ... ... ... ... 1,5—2 ... ... жағдайы төмендегідей: еркін жер өңдеушілер – ... – 9, ... мен ... ... жері бар ... – 32 және
вилландар – шамаен 38%, қалғандары – бұл ақсүйектер, шіркеу қызметкерлері
мен қала тұрғындары. ... ... 5% ... ... 95% ауылдарда
тұрады [15. С. 47.].
Санақ кезінде көптеген еркін және жартылай еркін ... ... ... ... ... крепостнойлар (яғни вилландар) ретінде жазылды.
Осылайша, шаруалардың көпшілігі мұрагерлік крепостнойлар атанды. Крепостной-
вилландар өз ... иесе – лорд ... ... ... түсімнен үлес алуға құқы болды. Виллан қожайынына барщина беруге
міндетті болды ... үш рет), ... ... төледі, әртүрлі жұмыстар
жасап, өзінің басы бос болмағандықтан сервилдік міндеттілікте ... ... ... ... ... міндеттілігін және т.б. берді.
Елдің солтүстіктегі және ... ... бір ... ... қала берді. Феодалдық манор (жер иелігі) ауылшаруашылық экономиканың
негізін құрады. Бұл манорлардың кейбіреуі тікелей ... ... ... ал ... ол ... мен шірекулік вассалдарына берді. Ал
олар өз кезегінде саны ... ... ... шағын көлемдегі субвассалдары
болды, олар шын ... жер ... ... болып саналды.
Кішкентай немесе шалғайда ... ... ... ... осы ... мойынсұнуға міндетті болды және барлық қоғамдық топтар төменгі
сатыдан ең жоғарғы ... ... ... ... бөлінді.
«Қорқынышты Сот кітабы» мәліметтеріне сүйенсек шаруалардың көпшілігін
толықтай жер иелігі – ... (30 акр) ... жер ... мен қоғамдық жерді
игеруге қатысушы – вилландардан құралды, олар ... ... ... ... ... Ал ... сот кітабында» аталған борлариилер –
вилландарға қарағанда (7-15 акрды құрайтын) бағынышты ... жер ... Ал ... мен ... өзге ... ... – коттарилер
болды, олар әдетте 2-3 акр ғана жер ... ... олар ... ... жасап
күн көріс үшін қосымша жұмыс жасады. Ең төменгі категорияны бағынышты
шаруалар сервтер ... ... өз ... ... жер жыртып,
сарайдағы ауыр жұмыстарды жасады.
Еркін шаруалар Англияда норман жаулап алушылығынан кейін ... жоқ, ... саны ... ... жағдайы нашарлады. Ағылшын
ауылдарында бағынышты шаруалармен қатар еркін шаруалардың да (фригольдер)
қатар болуы орта ... ... ... ерекше жағдай
болды. Әсіресе елдің солтүстік-шығысы – Денло аймағында еркін шаруалар көп
болды, олар лордқа ... ... ... ... оның құқықтық жағдайына
бағынуға және жеңіл жұмыстарды жасауға мәндеттенді, бірақ құқықтық жағынан
еркін болып ... сот ... жер ... әлеуметтік топтарға бөліп,
олардың нақты санын анықтады. ... ... сот ... ... ең төменгі саты есебінде болды. Олар ... ... ... мен мал ... мен жер жыртушылардан құралды. Лордттар сол
кезеңнің өзінде өздеріне ... ... ... жөн ... ал ... ... еңбегін пайдаланды. Шамамен 1200 жылы құлдар мүлдем жоқ
болып, оларды ... мен ... ... мен бордарилер елдің әр аумағында әртүрлі атпен ... ... ... ... ... бұл ... ... шаруалар
болғанымен олардың кейбіреулері еркін шаруаларды құрады. Олардың ... ... ... ... ... бір ... ... иеленушілер болып,
өз өніміні арқылы оброк төлеушілер болды. Мұндай ... ... ... ... есебінде болды, себебі шаруалар біреудің
бақылауында ... өз ... ... ... Жер ... ... 6 га мен 12 га. үлкен аумақтарда манордың өмірінде шаруашылықпен
айналысатын негізгі тұрғындар болды. ... ... ... ... ... ... көлемі кеңейтілді. Бұл міндеткерліктер
екі түрді болды: барщиналар мен көмек (помочи). Барщина ... бір ... ... ... үш күн ... өтелді. Ал көмек (помоч) қосымша
міндеткерлікті құрап, оны ... ... ... ... құқы ... ... ауырырақ болып және одан бас тарту мүмкін емес ... ... ... ... ... ... жеріндегі жұмысты оның
отбасының барлық мүшесі жасауға міндетті болды. Вилландар мен коттарилер
арасында өзара байланыс ... Көп ... ... жерінде өздерінің
жер үлесі болмаған жағдайда артық жер болғанда оны бөліске ... ... ... ... ... ... ... заң оларды түрде олар бір-біріне
жақындай түсіп, олар бір бір ... ... ... серв деп ... ... қатал феодалдық тіртіпті орнатты, ... ... мен ... барлығын «өз жидесінен өзге ешнәрсесі жоқ»
және лорд манорлардан сотсыз оларды өлтіру мен ... ... ... ... ... ... сервтер тобына жатқызудың жолы болды. Бұл
құлдар үшін ғана алға ... ... ... қалғандары үшін кері ықпал
етті, бұл жалпы кедейлік пен қанаушылықтың кезеңі болды.
Жиналған материалдар негізінде «Қорқынышты сот ... ... Ол екі ... ... ... ... және Эссекс графтықтарын
суреттейтін «Кіші кітап» және «Үлкен ... ... ... мен Лондон,
Винчестер және өзге де қалалардан басқа ... ... ... ... «Кіші кітап» көлемі жағынан үлкен болып келеді,себебі онда әрбір
шаруашылықтар мен жер иеліктері ... ... ... ... Оны ... ... бірінші жүйелендіріп жазған деген болжам жасалады, одан
материалдың тым көптігі мен ... ... бас ... ... ... ... ІІ билікке келгенге дейін англо-саксондықтардың астанасы
болған Винчестерде сақталған, ол ... ... ... ... ... ... кітап Британ Ұлттық мұражайына
ауыстырылады. Ол бірінші рет типографиялық басылымнан 1773 жыл ... ... жыл Оның 900 ... ... тойы ... ... ағылшын тіліндегі
(түпнұсқада «Қорқынышты сот кітабы» латын тілінде жазылған) ... ... ... ... сот кітабындағы» мәліметтер феодалдық иеліктер негізінде
емес, ... ... ... ... ... үшін алдымен король
жері, одан кейін королдің жерін иеленуші – шіркеу мен діни ... ірі жер ... ... ... суреттеліп жазылады. Кейбір
графтықтар үшін арнайы қала тұрғындары да жазылған.
Қорқынышты сот кітабы – ... ... ... ... ... 1086 жыл ... ... және жан-жақты ірі зерттеу құралы.
Қорқынышты сот кітабы Англиядағы ... ... ... құралы және
феодалдық иерархиялық қағида бойынша сословиелердің орнағандығы мен ... ... ... ... ... ... ... көзін
құрады.
1.2. Норман жаулап алушылығының нәтижелері
ХІ ғасырдың ортасында Ұлыбританияда негізінен феодалдық тәртіп ... ... ... ... әлі ... болаты. Шаруалардың
көпшілігі, әсіресе Денло аймағында еркін болды, ал феодалды ... ... ... ... бір ... ... ... Феодалдық
вотчина мен феодалдық иерархия заңды түрде бекітіліп кең тарала ... ... ... Нормандия феодалдық қатынастар жақсы дамыған ел
болатын. Бұл ең алдымен оның әскери ... ... ... ... ... ауыр қаруланған атты рыцарларын ... ал ... өз ... мен ... ... ... ... оның өзіне
мықты әскер ұстауына мүмкіндік берді.
Нормандиядағы Герцогтықтар Ағылшындармен ... өз ... және ... ... білген, ішкі ұйымдасуы мен орталықтанған
биліктің қалыптасуы жақсырақ болды [33].
Эдуарда ... ... ... естіген Вильгельм Ұлыбританияға
Гарольдқа вассалдықты қабылдауын талап еткен өзінің елшілерін жібереді. ХІ
ғасырдың 50-60 жылдары батыс Европадағы ... ... ... ... ... ... жақтаушылары клюнийцтер, шіркеудің ішкі нығаюы үшін
күрес жүргізеді. Олардың жеңіске жетуі шіркеудің ... ... ... және ... ... ... өсуіне әкелетін еді, нәтижесінде
папаның беделі жоғарылай түсті. Осындай жағдайда рим папасы ағылшын ... ... ... деп ... ... ... заңдастыра
түседі. Вильгелм өз вассалдарынан әскер талап етуге құқы болмағандықтан,
жорыққа аттануға рұқсат алу үшін ... ... ... (1 ... ... бай олжа мен шаруалар мен жерлерді басып алуды көздеген
норман феодалдарымен қатар, Франция мен ... да ... ... ... ... ... [34]. Сонымен қатар оның ... ... ... Артуа және т.б. аймақтан әскерлер келіп, оның
нақты әскер санын анықтау қиын болды. тарихшылардың айтуы бойынша ... ... ... ... ... ал ... Францияның аймақтары одан
азырақ көлемді ... Сол ... ... бірі болып саналатын Байё,
жаулап алуға қатысты ... ... мен ... хабардар етеді.
Тарихшылар барлығы жеті жүзге жуық кеме болғандығы мен онда ... 5 ... ... ... ... ... ... бойынша 7 мың адам).
Тек екі мың әскер үйретілген аттардағы ауыр қаруланған рыцарлардан құралды,
(1200 адам ... және 800 адам өзге ... ... үш мың ... жаяу ... ... мен кеме командаларын құрады. Ла-Манш арқылы өту
өте қауіпті болды, дегенмен Вильгельм ... ... ... ... ... дайындық жүріп жатқан кезде Ағылшын королі Гарольд
Нормандияда болып жатқан ... ... ... ... ... мен ... жинай бастайды. Тұтқияылдан Ұлыбританияға
Вильгельммен келісім жасаған ... ... ... ... ... ... ... шабуыл жасайды. 20 қыркүйекте олар Хамбер
аралына үлкен әскермен кіреді. Ағылшын ... ... ... ... ... тура ... Стамфорд-бриджтағы қанды шайқаста Гарольд
Ұлыбританяиға шауыл жасаушыларға тойтарсы беріп Норвеж ... мен ... (25 ... 1066 жыл). ... 28 ... ... ... норман герцогі Вильгельмнің әскері келіп жетеді.
Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... Гарольд 6 қазанда Лондонға келген уақытында оның ... жаяу ... ... ... ... мен ... ... жақ 1066 жыл Гастингстан 10 ... ... ... Екі жақта,
англосаксондар мен нормандар (құрамы мен тілі бойынша ... ... мен ... ... құрылымы жағынан әртүрлі деңгейдеғ болды.
Англосаксондықтардың жеңіліс табуы айқын ... ... ... пен оның ... ... көз ... Бес күннен кейін
Вильгельм Дувр мен Кентербериге қарай бет ... Ал осы ... ... ... ... ... Эдгара Этелингті жариялайды, дегенмен
оны солтүстік графтықтар қолдамайды.
Лондондықтар қаланың қирауынан ... ... ... ... олар қақпаны ашуға мәжбүр болады. Графтар, лордтар,
епископтар мен шерифтар Вильгельммен қарым-қатынасыты жақсартып, ... ... ... ... ... ... ... қарсылық
көрсетпейді. Нәтижесінде Вильгельм Ұлыбританияның королі болады – Вильгельм
І (1066-1087), ол Вильгельм жаулап алушы деген атқа ие ... ... 1068 ... соңында тек оңтүстік қана емес, сонымен
қатар солтүстік Ұлыбританияда Вильгельмнің билігін мойындауға ... ... ... табу ... королдік биліктің тым әлсіздігі,
ақсүйектер арасында ауызбіршіліктің болмауы мен ... ... ... болды.
Тұрғындардың қолдауына ие болу үшін Вильгельм «Эдуардтың ... ... уәде ... ... ... ... ойы оның ... жаппай жерді конфискациялауы кезінде айқын болды. бұған
жауап ретінде англо-саксондықтар жаулап алушыларға қарсы ереуілдер ... ... ... ... және ... ... 1969
және 1971 жжыл аралығында болды. Бірақ норман барондарының озбырлықтары ... ... ұзақ ... дейін сақталды. Нәтижесінде Йорк пен Дармен
аралығындағы аймақта бірде-бір үй мен тірі адам қалмады, ... ... ... ... ХІІ ... ... тұрғызыла бастады. Вильгельмге
қарсы соңғы ереуіл 1971 жыл Или ... ... ... ... болды. Вильгельм барлық көтерілістерді аса қатыгездікпен
басты, ол ауылдарды түгелімен өртеп, малдарды ... ... ... ... Жаулaп алушының ерекше қатыгездігі алда болатын
ереуілдерге жол бермеуді көздеушілікпен ... ... ... ... ... ... А. ... ойынша, «Ұлыбританияны нормандықтардың
бағындыруын скандинавтықтардың соңғы шабуылы мен бірінші ... ... де ... ... [30. С. ... өзі ... ... оның әскері феодалдық болмады, олар
жан-жақтан жиналған жаңа жерлер мен тонауды көздеген адамдар болды. Ол аса
мұқияттықпен өзіне ... ... ... Рим ... ... жақсарта түсті. Вильгельмнің әскерінің көлемі үлкен болмады, бар
болғаны 12 мың адам, олар Үлыбританияда соғыс жүргізу тәсілін үйренуші ... ... ... ... ... ... істерді жүргізуде қаталдық
білдіріп, өзінің қоластындағыларға мықты билікті көрсете білді. Жалпы
алғанда ... жаңа ... ... ... бір ғана ... жүргізуі
Ұлыбританияның көп жылғы тағдырын шешуге ықпал етті.
Мемлекеттік құрылымның нығаюына жат елдік ... ... ... ... ... бағыныштылықта ұстау үшін (жаулаушыларға барлық англо-саксон
тап өкілдері ... ... жаңа ... мен оның ... ... ... ... басшылық жасауға міндетті болды. Нәтижесінде
Ұлыбританияда жоғары деңгейдегі орталықтанған ... ... ... ... ... ... өтеушілікті көздейтін құрылым
қалыптасты. Оған Норман феодалдық жүйесі үлгі болып ... онда ... ... ... ... орнатты. Норман барондары акша
шығаруға құқы болмады, жеке ... мен ... ... ... жасай алмады. Дәл осындай бағыныштылық шіркеуге де қатысты
болды. Вильгельм бұл ... ... да ... көздеді. Англо-саксон
ақсүйектерімен күрес бұл орталықтанған жүйені орнатуды тездете түсті.
Елді жаулап ... ... жеке ... ... ... жүзеге
асырылды. Көптеген англо-саксон ақсүйекетері өз иеліктерінен айырылды.
Король жалпы алғанда ... ... ... болып саналды. Жердің бір
бөлігі домен ретінде сарайға қолдануға қалдырылды (бұл ... ... ... 1000 ... ... болды); орманды өлкелер де жеке меншікке
айналды. Қалған жерлерді Вильгельм Жаулап алушы өзінің серіктері мен ... ... ... ... патша жергілікті ескі англо-саксон мекемелерін пайдаланды, олар
мемлекеттегі орталықтанған билікті нығайтуға ықпал етті. Ол ... ... ... ... ... ... ... юрисдикциясын
нығайта түсті. Вильгельм Жаулап ... ... сот ... ... тұрғындарды әскери және мемлекеттік парызын ... ... алуы ... ... Д.М. ... атап өткендей
ағылшын қоғамының дамуында суайырығы есебінде болды. Ол елдегі англо-саксон
дәуірінің өзінде өте баяу дамып келе ... ... ... ... үлес ... ... ... елдің дамуының жаңа кезеңі болып
табылады – феодализмнің даму ... мен ... ... алты ... ... ... дейінгі және ерте феодалдық англосаксон кезеңін
ауыстыруымен ерекшеленеді. Яғни Ұлыбританиядағы феодалдық ... ... ... ... ... кейін қалыптасты [24. C. 231].
Норман жаулаушылық жорықтары 1066 жылғы – Гастинг түбіндегі шайқас пен
Лондонда Вильгельмнің Эдуард ... ... ... ... ... ... ... оқиғалармен аяқталдмады. Жаулап алушылықтың ... 1072 жыл ... ... ... ... Вильгельм Жаулап
алуышының өмірінің соңы мен ХІ ғасырдың аяғында да әлі аяқтала қоймаған еді
[14. 32 c.].
Норман ... ... ... Англиядағы феодалдық құрылыс
түпкілікті орнап дами бастады. Жаулап алушылық король билігін нығайта ... ... ... ... мемлекеттік құрылыстың өркендеуіне негіз
болды. Елдің орталығында ескі уитенгемоттың орнына норман үлгісі ... жаңа ... ... ... Оның ... королдің туыстары мен
жақындары, жоғарғы шенді тұлғалар, ірі шіркеу қызметкерлері, және сарайға
шақырылған барондар ... Кең ... ... ... ... ... король кеңесі ретінда танылды. Тар мағынада ол ... ... ... мемлекеттік билікті жүзеге ... ... Онда ... ... есеп палатасы ойнады, ол шерифтер мен
графтардың қызметін ... ... ... ... ... ... қазынада Уинчестерде сақтады, ол корольге тиесілі болды ... ... ... ... жаулап алғаннан кейін алғашқы ... ... ... ... жүйе ... ... Ол көбінесе королдің
беделі мен онымен бірге келген норман ... ... ... ... ... ... патшадан ірі көлемде жер сыйлықтар алған
болатын. Бірақ бұл жағдай ұзаққа созылмады. Жаңа ... ... ... ... ... кейін Король билігінің нығаюына қызығушылық
танытпады және өзіндік әрекет етуге көше ... Олар ... ... ... ... ... ... қарсы шықты. Барондар ... ... ... ... әрекеттеріне қарсы қол ұштарын беріп, ... деп ... ... ... ... ... ... біріккен бас көтерулерінде англо-саксондықтар мен
нормандықтарды айыру мүмкін болмады. Феодалдармен ... ... тек ... иелерінің және монархиляық билікті сақтауды қажет деп ... ... ... ... ғана ... ... ... билігі сонымен қатар
мемлекеттің бірлікті нығайту ... деп ... және қала ... ... ... ... жүгінді.
Жалпы алғанда норман жаулап алушылығы ... ... ал ... ... ... ... феодализм процессін
жылдамдата түсті. ... ... ... ... феодалдық
мемлекетіндегі – жаулап алушы феодалдардың қанауымен де ... ... ... ... ... Ағылшын саяси-феодалдық ахуалы «белсенді
түрде бекітіліп нығайа алатын ... ... ... Ұлыбританиядағы
феодалдық базистің алдағы экономикалық дамуына жол аша түсті [36. 192 c.].
Норман жаулап алуынан ... елде ... жер ... ... ол феодалдық иерархиямен тығыз ... ... ... ... ... келесідей болды: барлық жер иеленушілер – шағын
және ірі, дін иелері, нормандықтар мен ...... ... ... болып есептелді. Ол Англиядағы барлық ... ... ... және оны ... ... ... Барлық
пайдаланушылар королге берілген болып оған қызмет істеуге міндетті болды.
1087 жылы Вильгельм барлық жериеленушілерді жинап оған ант ... ... ант ... пен тікелей корольдің озіне ... ... ... ерекшелігі болды және де ол ... ... өз ... ... Ал ... ... өзге жағдай
Нормандиядағы секілді болды: 1) королге адал болу және ант ... 2) ... жыл ... 40 күн ... бір ... ... қызмет көрсету; 3)
кеңес пен сот үшін король куриясына шақырған кезеңде келу міндеттілігі; 4)
белгілі бір ... ... ... ... [15. С. 48.].
Егер жерді иелену талаптары сақталмаған жағдайда фьеф қайта алынды.
Борон барониясын ... ... бере ... мұрагер баронияны королден
алды, бірақ оған рельеф төлеуге міндетті болды. Егер ... ... ... ... ... ... феодалдар өз иеліктерін дәстүр
бойынша майороттарға ұлкен ұлдарына берді. Король ... ... ... ... ... ... және ... мен ханшаларды
некелестіруге құқы болды. Вильгельмнің кезінде ... ... ол ... ... ғана ... Ал ... дүниелерде барондарға толық еркіндік
берілді. Әрбір барон кандай фьефті өзіне қалдыратынын өзі шешті. ... ... ... ... ... ... әскери қызметші
ретінде емес, кейбір ауылшаруашылық жұмыстарын жасаушы және ақшалай ... ... ғана ... ... ... ... ... жоғарғы сатысында королдік ірі вассалдар – графтар,
прелаттар (епископтар мен аббаттар) және барондар тұрды. ... ...... ... Граф шеніні кейде атақ ретінде, ал кей
реттерде шериф графтығымен байланысты болды. Бұл атақ ... ... ... ол ... ... өзі ... ... және де сол
кезеңде графтықтың семсері мен ол ... ... 1/3 ... өзіне алу
құқын берді. Графтықтардың княздықтарға айналмасы үшін король шерифтерге
графтардың өздеріне ... ... құқы ... Вильгельм I билік құрған
кезеңде олар королдің сенімді адамдарынан, жер ... және сот ... ... Олардың қатарынан вельмаждар – королдік ірі шенеуніктер,
шерифтар мен король қызметшілері ерекшеленді. Барондар сословиесі орта ... ... ... ... Иерархияның ең төменгі сатысын әскери
қызметті ... ... мен ... ... ... ... ... белгілі бір көлемі болмады. Кейінірек рыцарь ұстаудың
арнайы ... ... ол ... қала ... 20 ... ... билігі бұл иерархияның басында тұрып қана ... оның ... ... ... ... бір ... лендік құқықтағы барлық жер
иегерлердің сюзерені болса, екінші жағынан – барлық жердің ... ... 1086 жылы ... Жаулапалушы Солсбериде елдегі барлық
ленниктерен ант қабылдады: ... ... ... бойынша, Англияда
болған барлық жерді иеленген адамдар мен уитандар келіп оған берілгендігі
жөнінде ант беріп, оған адал ... ... [38]. Бұл ... ... королінің дәстүріне сай жүрді, ... ... ... ... ... адал ... талап етті. Бірақ қалыптасқан жағдайдан кейін
бұл дәстүр жаңа ... ие ... ол ... ... аумақта король
суверенитетіне бағынатын вассалды-ленталық орталықтанған бағыныштылықты
қалыптастырды.
Өзін Эдуард Исповедниктің мұрагері ... ... ... ... дәстүрлерді сақтап, оларды өз ... ... ... ... Ол өзін ... ... жариялап қана қоймай, Вестминстрде тез
жиналған англо-саксон уитенагемондарының формальді ... ... ... ... оның кіші ұлы ... І ... ... хартиясын беруге мәжбүр болды, бұл ағылшын феодалдық
мемлекетінде конституциялық ... орын ... ... етті [38. ... бұл ... барондардың мүддесін жақтайтын лендік қарым-қатынасты
реттеді.
.
ІІ. ХІІІ ҒАСЫРДАҒЫ АНГЛИЯНЫҢ САЯСИ ДАМУЫНЫҢ ... ... ... заң ... ұйым ... Англия парламентінің
қалыптасу процессі
Елдегі болып жатқан қаржылық, әскери өзгерістер өз ... ... пен оның ... мен ... орын ... өзгерістерді
білдірді. ХІ ғ. мен ХІІ ғ. ... ... ... домендер мен
вассалдар арасындағы қарым-қатынасын реттеуші негізгі мемлекеттік ... ... ... оның қызметі мен құрамы айқын болмады. ... ... ... ... ... ... ... қалыптаса бастайды: Шахмат
тақтасы секілді палатаның басында қазынашы; королдің жоғарғы сотының
басында ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелердіңбарлығы бөлініп, жеке мекемелерге айналды. Осы ... ... ... нақтылану үрдісі жалғаса түсті.
ХІІ ғасырдың ортасы мен ХІІІ ғ. ортасына дейін король сарайын басқару
функциясы ... ... ... ... мен ... сот органдары
жергілікті басқару орталықтарын қадағалап ... ... ... өкілдері шахмат тақтасы Палатасында маңызда орында болған шерифтер
Генрих ІІ кезінде король чиновникетеріне ... ... ... ... кезінен бастап халық жиналысын жандандырып, оларды жер-
жерлерде нығайтуға тырысты, олардағы шерифтардың орнын ... ал ... ... ... ... қатайта түсуге ұмтылды. XIII ғ.
Графтықтардың жиналысы шерифтардың, ... мен ... ... ... әкімшілік және сот қызметінің ... ... ... ... шағын соттардағы құқық бұзушылықтар бойынша
өзінің заңды қызметін атқарды. ... ... ... ... ... ... ... болды. Аумақтағы ... ... ... ... құқығы болды.
ХІІІ ғасырдағы саяси күрес кезеңдері ретінде 1215 жыл ... Ұлы ... ... ... ... 1258-1267 жжыл
Буржуазиялық тарихнамада «барондлар соғысы» деген атауға ие азамат соғысы
және 1297 жыл шағын шиеленістер мен ... ... ... ... ... атауға болады. Елдегі әрбір ... ... ... ... болды, бірақ олар ... ... ... ғғ.) айырмашылығы қатты болмады, біріншіден,
оларда ірі феодалдар – ... мен ... ... қарапайым
орталықтанған билікке қарсы тұлғалар, өзге де тап өкілдері – рыцарлар,
фригольдардың бір бөлігі ... да ... ... ХІІІ ғ. король
саясатына қарсы барондар ХІІ ... ... ... ... ... ... ... қатар ХІІІ ғ. бірлескен орталық
басқару аппараты ... ... ... ... нығаюы үшін күресті.
Осы ХІІІ ғ. екі саяси ... ... ... ... ... Ұлы
хартиясында айқын бейнеленеді. 1215 жыл әскери қақтығысқа тек ақсүйек
барондармен қатар ағылшын шіркеуі, ... ... ... ... ... ... ... күшін құраған рыцарлардан тұрды. Ал
Еркіндіктің ұлы хартиясында ... тап ... ... ... ... барондардың қозғалысты ұйымдастырудағы орны айырықша
ерекшеленді. Бұл әрине хартияның мұқият құрастырылып, брондарға ... ... ... ... және рыцарлар мен қала тұрғындары
туралы баптар жалпылама көрсетілгендігенен хабардар етеді.
Ұлы хартияда бекітілген келісім тұрақты ... әрі ... ... ... ... Ал Ал ... қол ... Иоан
Безземельный ол талаптарды орындауға ... ... ... ... ... қозғалысы сипаты жағынан берік бола ... ... ... ... ... саяси мақсаты ортақ болмады.
Иоан Безземельныйдың 1216 жыл өлімінен кейін барлық елдегі ... ... ... ... ... мен оның ... арасындағы
күрес Иоан Безземельныйдың ізбасарлары кезінде ... ... ... ... ... ... әкесінің басқару жолын жалғастыра түседі. Сарайға жат
елдіктер мен ... ... ... ... ... барондардың қарсылығын тудырды. ... ... ... ... ... мен ... жаңа ... жағдайдың шиеленісе түсуіне әкелді. Әсіресе елдегі саясатқа қарсы
болып, ... ... мен ... ... де ... аспаған қалалықтар
мен рыцарлардың қарсылығы күшті болды. ХІІІ ғасырдың ... ... ... саны күрт өсе ... ... ... алғанда феодалдық
қанауға қарсы шаруалар, рыцарлар, қалалықтардан құралды, олардың негізгі
талаптары жаңа ... ... ... олардың ойларымен санасуын ... ... ... ... күшеюіне қарсы болды.
1258—1267 жжыл саяси қақтығыс 1215 жыл қозғалысқа ... ... әрі ... ... ХІІІ ... ... ... күрестердің күшеюі
нәтижесінде Англияда ... ... ... ... барлық тап өкілдері қатысып, елдің барлық аумағын қамтып, бірнеше
кезеңен құралып, әр кезең күрестің одан әрі ... ... ... ... ... ... себепші болған барондардың Генрих ІІІ 1232
жылдан – 1258 жыл Губерта де ... ... ... ... дейін
болған жыл сайынғы келіспеушілік жайттары болған оқиғалар себепші болды.
Қақтығысқа негізгі себепші болған әрбір кеңесте тәж ... ... ... ... пен ... ІІІ қамқорлық көрсеткен жат елдіктерді
қоныстандыру мәселесі болды.
Генрих ІІІ жат елдіктерге деген ерекше ықыласын тек жеке ... ... ... ғана ... болмады. Ол өзінің самодержавиелік
саясатында ағылшын ақсүйек феодалдарына қарсы ... әлі де ... ... тек ... билігіне ғана сүйенетін халықты өз ... ... Бұл ... ... ... ... отбасынан
шыққан королдің қолындағы айтқанын мүлтіксіз орындайтын әкімшілік аппаратты
құрады. Ал ... бұл ... дәл ... ... ... да ... жат елдіктердің елден қуылып, салықтың азайтылып, қажетсіз әрі
үздіксіз ... ... ... етті және ... ... ... ... кеңесшілерін – ағыдшындықтарға алмастырып, барондардың келісімінсіз
оларды тағайындамауын талап етті. Осылайша 1232 мен 1258 жыл ... ... ... ... ... ... қатысты тереңдей түсіп,
барондардың королді қадағалау үшін жаңа ... ... ... ... жыл мен 1258 жыл ... ... ... идеологиялық
тұрғыдан бір орталыққа бірікті. Оны ұйымдастырудың негізгі орталығы болған
магнаттар кеңесі немесе Ұлы кеңес – ірі дін ... мен ... ... кеңесі болды, король оын 2-3 жылда бір рет өткізіп тұрды. Ол
негізгі кеңес органы болғанымен король үшін оның ... ... ... ... үшін бұл ... ... түрде оппозициялық ойларды жүзеге
асыруға мүмкіндік болып саналды.
Дегенмен осы кезеңге дейін рыцарлар мен барондар да өздері ... ... ... жеке ... жасамады. Олар 1215 жыл
секілді ... ... ... әлі де болса жүйелемен болатын. Барондық
оппозиция көшбасшыларының ... ... ... одақтары өздерінің
мүдделерінің қорғаушыларын елестетті. Барондар тарапынан үкімет билігін
қадағалау, ... ІІІ жат ... ... ... ... шынайы
талап болып көрінді. 1258 жыл баскөтерудің коалициялық сипатта болғандығын
қарулы адамдардың ... көп ... және ... ... ұсынған
петициясынан байқауға болады. Бұл құжатта жалпы жат елдіктерді ... ... ... (9 бап) ... қатар, рыцарлар мен фригольдерге ... және ... ... (3 бап) ... ... ІІІ рим ... Италиядағы Штауфендер күресіне араласу
турады талабына кіші ұлы Эдмундқа сицилия тәжін алып беру үшін ... Бұл ... ... үшін көп қаржы ... ... 1257 ... Ұлы ... бұл ... үшін ... ... табысының үштен бірін
талап етеді. Барондар бұл шешіммен келіспей, ұшты-күйлі қарсылық ... ... ... ашып ... Біршама уақыттан кейін барондар
қарулы әскери отрядпен келіп, Генрих ІІІ ... ... ... ... ... ... [40].
Бұл құжатта барондардың бұрынғы олигаргиялық жоспары жүзеге ... ... ... 15 ... ... ... ... олар королді
толығымен қадағалап, барлық ... ... ... олардың
жұмысына араласып отырды. Жылына үш рет «парламент» шақырылып тұрды, онда
кеңестен өзге тағы да «қауымнан» ... ... 12 ... қатысты. Олар тек
өздерінің ... мен ... ... өзге ... ... жағдайын ескермеді, бұл оппазиция ішіндегі тұтастықтың
бұзылуына әкелді.
Сонымен қатар «брондардың ... ... ... ... ... орталық аппаратты реформалау жөнінде айтылмайды. Елде қайтадан
барондардың билігі орнайды. Королдің ... ... 15 ... ... ... жасады. Ал реформа қабылдау үшін арнайы 24 ... ... ... ... билікті қолдарына шоғырландырған барондар сарайдағы
келімсек француздардан королден алған жерлерін қайтарып алады. Ал ... ... қуып ... қолдарына шоғырландырған барондар елде тар сословиелік саяси
билікті жүзеге асыра бастайды, ол қалалықтар мен рыцарлардың ... олар ... ... мен ... 1259 жыл ашық білдіреді.
Қарсы рыцарлар жағына елдегі бірқатар барондар да ... ... ... тек өз ... мен ... ғана қорғайтындықтарына қарсы
шығады. 1259 жыл ... ... ... ... ол еркін шаруалардың, рыцарлардың және ... ... ... ... [24 С. ... ... ... орындауға асықпады, ал король Генрих
ІІІ осы жайтты өз мақсатына пайдалануға тырысты. Ол пападан ... ... ... ... ... ол ... ... халықтың алдында ешқандай
міндеткерліктері болмады. Осы кезде ағылшын феодал табының ... ... ... ... ... ... қарама-қайшылық күшейе түсті. Ол 1261
жылдан бастап жиі соғыстардың орын алуына ... Ал 1263 жылы елде ... ... ... ... ... ... мен саудагерлерден) құралды, ... ... ... ... мен бірқатар елдегі ... ... ... ... ... ... ... де Монфор
басқарды. 1263 жыл Симон де Монфордың мүлкін король кеңесшілері тартып
алған ... ... ... ... 15 мың адам ... ... ... ... ... Дувр, Сэндвич және
т.б.) басып алып, Лондонға қарай бет алды. Генрих ІІІ ... ... ... ... тақ ... ... ... Қалалықтар
Монфорды қоршауға алғалы жатқан Эдуардтың әскеріне қарсы көмекке ... жыл ... ... ... Льюисе түбінде талқандады. Ал оның
жанындағылар тұтқынға алынған король ... ... ... ... ... қатар Томас Уактың хабарлауынша Симон де ... ... ... түсірген. Көптеген жаулап алушылықтар мен тонау әрекеттері
жөнінде хроникашы Джон ... мен ... ... да ... ... ... өз ... Ивземе түбіндегі жеңісінің нәтижесінде
жеңілгендердің ... өз ... ... ... ... мен ... ханзада
көтерілісшілердің қолына түсіп, келісім шартқа қол қоюға мәжбүр болды.
Симона де Монфордың партиясының мақсаты мен ... ... ... осы ... ... ... ... мен көпшілік ... ... сай ... ... ... да осы әлеуметтік
топтың ойлары Симон де Монфордың саясатына үлкен ықпал ... ... ... ... жат елдік кеңесшілерін, феодалдарды, прелаттарды орта
таптың көңілінен шығу үшін ... ... ... ... ... ... де Монфордың саясатына ықпалының күшті болуына олармен
бірге маңызды мәселелер бойынша кеңес өткізуінен де көруге болады.
Графтықтардан 1264 жыл 22 ... ... ... 4 ... ... онда ... жаңа саяси құрылымы қабылданады, ол –
«Форма управления государем-королем и королевством» деп аталып, Симон ... оны ... ... ... асырады.1265 жыл қаңтарында Симон
де Монфор одан әрі ... ... өзге ... ... ... ... шақырады. Бізде осы кезеңдеқалалардың саяси билікке ... ... ... ... ... деп санай алмаймыз. Бірақ
олардың өкілдерін парламентке шақыру арқылы Симон де ... ... ... ... көрсетті. Жаңа басшының бұл ... ... ... тұрғындарының қолдауына ие болуы арқылы көпшілік барондардың ... мен ... ... ... ... ... болады [30. C. 192.].
ХІІІ ғ. феодалдық озбырлыққа қарсы шаруалардың жергілікті қарсылықтары
оларды алаңдатып, ... ... ... ... ... ... ... азамат соғысына қатыса бастауы да алаңдатты. Халықтың
кеңеске қатысуы барондарды қатты алаңдатты. Нақ осы жайт ... ... ... шоғырлануына әкелген болатын. Дәл осы саяси анархиялық
жағдай мен орталық және ... ... ... ... жасамауы
шаруалардың жаппай шапқыншылықтары роялистердің жерді басып ... ... ... табы ... ... ... оларды
үрейлендіріп, ортақ келісімге келуін тездетті.
Көпшілік барондардың Симон де Монфордың ... ... ... ... пен ... ... ... король жағына шығып кетті.
Осының нәтижесінде «мұрагерліктен айырылған» рыцарлар Ивзем түбіндегі
ұрыстан кейін қаруларын ... ... ... ... Қала ... кең қанат жаюы жоғарғы Қала халқының қозғалысының артуы ... ... ... артқа тартушылардың арасында да дәл осындай
жайтты тудырды. Ал ... одан әрі ... ... ... мен ... ... білдірді. Соғыстың одан әрі күшеюі Генрих ІІІ
шаруалармен келісім жасасуын тездете ... 1265 жыл 4 ... ... ... де ... ... ... ал Симон де Монфордың ... ал ... ... өз ... 1267 ... ... ... королдің жеңісінен кейін 1266 жыл ол жерді конфискациялаудан бас тартып,
Кенильвороттық келісім ... ... ... ... ... ... ... жасалуын тездете түсті және оның 1215 жыл
келісімге қарағанда берік әрі мықты болуына өз септігін ... ... ... пен ... кейін ағылшын феодалдар табы үшін ұзақ
жылғы келісім уақыты орнады. Ол келісімнің алғашқысы Кенильворт келісімі
1266 жыл 20 ... ... Бұл ... ... ... Симон де
Монфордың жақтастарының жерлерін конфискациялаудан бастартты, тек оларды
бұрынғы жер ... ... ... ... ... жасады.
1267 жыл Или аралының қарсылығының жағалсуы «жерінен айырылғандардың»
Глостер графтығының басшысы жаңа ... ... ... бұл қозғалыс
сәтті басылғанымен үкіметтің көп жеңілдік жасауын әкелді. 1267 жыл бірнеше
ай өткеннен ... ... ... ... ... жасалып, ол еш өзгеріссіз
Вестминистерлік провизиялардың латындық нұсқасын ... Бұл ... ... ... мен ... фригольдер табына жеңілдік жасап, ірі
феодалдардың материалдық қызығушылықтары мен құқықтық ... ... Бұл ... ... ешбір өтемақымен өтелмеді. ... ... ... ... ... ол король мен рыцарлар үшін де
қолайлы болмады. Осылайша, ... Ұлы ... ... Мальборос
статуты азамат соғысының нәтижесі болғандығын көрсетті, рыцарлардың саяси
позициясы нығайтылып, ... ... ... ... ... ... жжыл парламент өкілдерінің ... ... жаңа ... білдірді [30. C. 199.].
Парламенттің орнауы біртіндеп жүзеге асырылды, 35-40 жылдың ... ... соңы ... соғысына ұласты. Тек 90 жылдардың соңында ғана
ол жеке жұмыс жасайтын ... ... ... Сол ... ... ... деген атау бекітілді. Сол уақытқа дейін құжаттар
мен хроникаларда «парламент» деп әртүрлі түрдегі жиналыстар: тар ... ... ... ... мен ... ... ... «Еркіндіктің Ұлы Хартиясы». Барондық олигархияның қалыптасуы
1215 жыл Еркіндіктің Ұлы ... (Magna Carta ) ... екі ...... ... пен 1215 ... Англиядағы «фундаментельді» түрде
жазылмаған конституцияның негізіндегі феодалдық құқықтың тарихи ескерткіші
ретінде. Құжат – ... ... ғ. ... ірі ... саяси-
құқықтық шиеленіс салдарынан туындаған тарихи құжат. Хартия Англияның сол
кезеңдегі конституциялық заңы ...... ғғ. ... ... ... дамығандығы мен сол кезеңнің ... ... ... заңды күші басым жинақты құрады.
Еркіндіктің ұлы хартиясы ең алғашқы конституциялық-құқықтық ... және осы ... ... Иоанн Безземельныймен (1199—1216 гг.)
король мен жоғарғы дін ... ... ... ... форнты қоғамдық-
саяси қақтығыстардың нәтижесі болды. ... ұлы ... (лат. ... Libertatum, англ. The Great Charter) ... ... ... ... ... келетін 63 баптан құралды, оны жасауға негзігі үлгі
болған өзінің мазмұны бойынша кең болып келетін Генрих І кезіндегі ... ... ... ... жалпы мағынасы оған қатысушы
оппазицияның – барон олигархтар, ақсүйектер мен жоғарғы дін ... ... ... тек еркіндікті бекітіп, жариялап қана қоймай, ағылшын
ұлттық мемлекетінің жамуына өз ... ... ... ғ. ... ... ... өзге феодалдық мемлекеттер
секілді екі қарама-қайшы тенденцияның жүруімен сипатталады.Ф. Энгельстің
көрсетуі бойынша бұл – «жүз ... ... ... ... ... ... билікке ұмтылуы және орталықтанған билікке қарама-қайшы
күштің қалыптасыу есебінен». Король феодалдық ... ең ... оған ... феодалдар бағыныштылықта болып, оған ... ... Бұл ... ... ... феодалдық тәртіптік қарым-
қатынас есебінен туындады. ... ... ... ... ... ... жаңа тенденция қалыптасты. ХІ-ХІІІ ғғ. орталықтанған
билікке ұмтылыс оған қарама-қайшы күшке қарағанда әлдеқайда ... ... ... осы ... орталықтанған биліктің күшейіп, ... ... ... ... бастаған кезеңі болатын.
ХІІ-ХІІІ ғ. король билігі нығаюые ... ... ... ... тән ... ... аяқтала қоймады. Барондардың
ХІІ-ХІІІ ғғ. Англиядағы бүліктері қалыпты ... ... Бұл ... «материалдық» астарда болды және барлық ағылшын королдерінің
хартиясында ... ... ... ... мен ... басшы қызметінде
болуы бұл шиеленіске саяси сипат беріп, король билігінің ... ... ... Себебі Англиядағы король билігі сол кезеңде ешбір заңмен
шекетелмеген болатын және оны шектеудің жалғыз ғана жолы ... ... ... арқылы тосқауыл қойып, нәтижесінде королдің хартияға
қол қоюымен аяқталды. Біртіндеп бұндай ... ... тәж ... ... айналып, қоластындағыларының еркіндік пен дәстүрді сақтауын заңды
түрде талап етілген. ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Осылайша ХІІ ғ. үшінші ширегі
мен ХІІІ ғ. еркіндік хартиясы ... мен ... ... ... ... бұны шығару орталықтанған басқару аппаратының мүддесі
есебінен емес оған оппазициялық топтың талап ... ... ... заңды құрады. Осының салдарынан бұл заң орталық билік ... ... және ... ... ... одан бас тартудың жолдарын
іздестірді. Бұл барондар арасында жаңа ... ... әсер ... ғ. ... барондардың артышылығын шектеу мен король билігінің
артуына қарсы барондық коалиция құрыла ... ... ... ... ... ... ... саяси талаптары ұлғая түседі. Жалпы
орталықтанған билікке қарсы шықпай-ақ олар өз ... ... ... ... ... деп тапты, ол ... ... ... ... бар деп санады. Ұлы Хартиядан бастап ХІІІ
ғасырда шарықтау шегіне жеткен барондық феодалдық магнаттардың ... ... ... Иоан Безземельный кез-келген дүниені күте алатын. Ол өзінің
әкесі (Генрих II) мен ағасы (Арыстан ... ... көзі ... ... ... адам екендігін көрсетті, ал ол билікке келген сәтте
ағылшын қоғамында қобалжу басталды. Иоанн өз билігінде ... күш ... ... ... ... ... шіркеу мен халықтың арасында
еш айырмашылық жоқ деп ... ... ... шексіз қанау жолына түсті. Бұл
теңестірулер мен Иоанныңң ішкі және сыртқы ... ... бір ... жауға қарсы бірігуді жеделдете түсті. 1201 ... ... ... оппазициялық жағдайдың дами бастағанын анық
байқады. Оның өзімен бірге Ноормандияға бару талабына ... мен ... ... онда ... бірге «оларға өздерінің құқықтарын
қайтармайынша» бармайтындықтарын ... Ал ... ... ... ... мен ... ... етеді. Иоанн Безземельный ... пен ... ... ... ... ... ... Осы 1201 жылы король барондарды Портсмутта жинап, олармен бірге
континентке баруы ... ... ал ол оның ... ... ... ... ... тартып алып оларды үйлеріне ... жылы ... ... ... Нормандияға барып, бірақ онда
корольдің олармен соғыс ашуға мүдделі емес екендігін байқайды, ... кері ... ... оған ... ретінде мүліктерінің жетіден бірі
есебіндегі салықты төлеулерін талап етеді. 1205 жыы король ... ... ... ... ... кері қайтып келгеннен кейін графтардан,
барондар мен ... мен ... ... ... ... ... ... деген желеумен «үлкен көлемдегі қаржыны» талап етеді (бұл кезеңде
король Нормандии, Мэна, Анжу, ... ... ... олар ... ... ... феодалдық құрылыстың дамыған кезеңі болатын. Англиядағы лендік
қарым-қатынастың дамығандығы соншалық бұндайды сол ... ... ... феодалдық мемлекет білмеді. Королдік билік халықтың
көпшілігі үшін ... ... ... ... асырды. Күшті королдік билікке
қарама-қайшы тұлғалар феодалдық магнаттар болды, олар Англияда күшті саяси
билікке ие болмағанымен, олар король ... ... ... ... ... ... ... (1199-1216) барондардың саяси күресі ұлттвқ
сипат алып, саяси белсенді тұлғалар – ... мен қала ... ... ... Елде королге қарсы топ құрылып, оын барондар мен
жоғарғы дін иелері ... ... және ... ... салдарынан
күрделене түсті.
1213-1215 жыл шиеленіс ... ... ... ... ... онда ... дәстүрлі түрдегі королдің одақтастарымен бірге
құрылған ... ... қол ... ... ... ... Нормандиядан айырылуына, рим папасымен архиепископ ретінде
Кентберидің Стефана Ленгтонды ... ... ... ... қол үзіп ... шиеленістіре түсті. Осы жайттардың барлығы
елдің ішінде жаппай қаржылық және сот ... ... ... бұл ... қалыпты жайт болатын. Бірақ Иоан кезінде король билігіне деген
толқу мен қарама қайшылық жаңа деңгейге көтеріліп, онда барондар мен ... ... ... ... бөлігі бір одаққа бірікті. ... ... мен ... ... келесі жайттар хабардар етеді. Король
қызметі мен онымен туыстық ... ... ... бұл ... ... ... Солсбери және т.б., Хартияда аталып өтілгендері),
бірақ олардың вассалдары – рыцарлар құрылған ... ... ... ... бас ... ... ... көтерілісін
болдырмау мақсатында графтықтар өкілдерімен бірнеше рет кездесулер өткізді,
бірақ олардың барлығы нәтижесіз аяқталды. ... ... ... ... мамырында Иоанн хартия шығарады, онда Лондон жыл ... қала ... ... ... ... ... ... қадамдары шіркеуге
қатысты болды, ол шіркеуге «таңдау еркін» береді) айтылған.
Оппазицияны екі бірдей себеп біріктірді. Ол ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... қаржы табу
мақсатында Иоанн өзінің 17 жыл ... ... ... 20 рет
әртүрлі сылтаулармен салықтар жинаған ... II 36 жыл ... – 17 ... бірінші рет жылжымалы мүлікке салық салып, барондардан, саудагерлер
мен барлық ауыл тұрғындарынан оны ... бір ... ... ... [12. ... ... ... наразылығын тудырған жергілікті жерлердегі
королдік сот-аппараттарының қиянат жасауы болды. Шерифтар, бейлифтар және
өзге де король чиновниктері ... жеке ... мен баюы үшін ... ... Иоанға қарсы құрылған оппазиция 1215 жыл өте
көлемі жағынан кең болды, бірақ оның келесі жайттар орын алды. ... ... ... таптар арасында (феодалдар) және кей жағдайда ... ... ... ... ... ... мен еркін шаруалардың жоғарғы
табы). Екіншіден, оппазиция объективті түрде ... ой ... ... Барлық тап өкілдерін тек қиянат ... мен ... ... Бұл ... рыцарлар мен қала тұрғындары үшін ең
бастысын құрады. Өзге оппазиция тобы барондарда ... ... ... ... ... өзге барондар саяси талаптарды да алға
тартып олар елдегі саяси беделінің артуын көздеді. ... ... ... ... түрде бекітілуі мен олардың жүзеге асуы олардың уақытша
одақтастарының бас қосылмауына әкелетін еді. Осы ... ... ... мен ... ... ... мен оның тарихи тағдырын
түсіндіреді.
Осындай жағдайда барондар ... және ... ... ... Безземельныйды 1215 жыл 15 шілдеде Ұлы Еркіндік ... ... ... ... Оған үлгі ... ... І Еркіндік хартиясы еді,
бірақ 1215 жыл Хартия өзінің ... мен ... ... ... ... ... тарихының жаңа қырынан танылуына Хартияның ықпалы
ерекше болды:
1. Король ... ... ... тәртіпті сақтауға міндетті;
феодалдық курияның заңды ... ... ... мен ... ... ... ... (барондық корияның
қалпына келтіргендігін білдірді) шешімінсіз мүмкін емес болды.
3. Ешбір еркін адам түрмеге отырғызылуға, елден ... ... ... шара жасауға және т.б. елде қолданыстағы ... ... ... ... ... ... ғана ... асырылады.
4. Кез-келген тұтқынға алу «сенімді куәгерлердің» айғақтарына
негізделуі ... ... 25 ... тұратын королді «мәжбүрлеуге»,
«барлық шараларды қолдануға» құқылы кеңес қамтамассыз етуі қажет.
XII-XIII ғғ. Англиядағы барлық ... ... 1215 жыл Ұлы ... ... ие ... ... ... ерекше, ол өз кезегінде королге
қойылған көлемі бойынша тек материалдық жайттармен қатар ... ... ... құжат болып табылады. Оның заңды дерегі ретінде Хартияның
көптеген баптарында және Генрих І Хартиясын ... ... ... ... ең
алдымен феодалдық дәстүрді айтуға болады. Аталған Еркіндіктің Ұлы ... жақ ... ... келісімге келушілік болып табылады. 1215
жыл ... 63 ... ... көлемді саяси құжат. Хартиядағы жеңілдіктер
мен еркіндіктер феодалдар табының мүддесін көздеді. Барондар мен рыцарларға
ол феодтарды ... ... ... ... ... ағылшын шіркеуіне қатысты басталып, сонымен аяқталады, бұл жайт
түсінікті де ... ... жжыл ... рим папасы мен ... мен ... ... ... 1 ... 1214 жыл ... ... сілтеме жасалды, онда Иоанн шіркеу қызметкерлерін
тағайындау кезінде «таңдау еркіндігін» ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Бұл бапта ... ... ... туралы айтылады, ал 63 бапта – ... ... ... ... 1215 жыл ... екі ... мағынасы болды. Бұл
құжат сол кезеңдегі ... ... ... ... ... ... ... Осы кезеңдегі «еркін шаруа» ұғымы кең мағынаға ие болды.
Ұлы хартияда ... ... ... деп аталып, «еркін шаруа» Хартияның
әрбір бөлігінде әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... қатысты баптар
иеленді. Барондық лендер мұрагерлікке ... ... ... ... ... жаңа құқықтық жағынан жер иеленген бароннан феодалдық
төлем келісімін ...... пен ... ... ... қысым жасауға құқы болмады. Хартия барондардың сеньорлық жағдайын
қалпына келтірді, бұл нәтижесінде ... ... ... ... ... тек үш жағдайда ғана барондар ақшалай көмек ... ... ... алу ... үлкен ұлын рыцарлыққа
арнағанда, ... ... ... ... жайтта. Сонымен қатар Хартиядағы
кейбір жайттар қозғалысқа қатысушылардың өзге де ... ... ... ... өзге ... ... ... мен артықшылықтары бекітілді.
Рыцарларға қатысты Хартияда барондардың өз вассалдарынан ешқандай
қалыпты ... өзге ... ... ... ... ... қарсы болды.
Хартия Лондондықтар мен өзге де ... ... ... ... ... олардың Англияға кіру еркіндіктері мен
сауда жүргізудегі құқықтық ... ... ... ... ... ... бекітілді.
Хартиядағы алғашқы бөлімде ірі феодал барондары – вассалдың тәжге
қатысты ... ... ... ... ... Бұл ... ... Барондық баптарда қайталанды, бірақ біршама жүйеленген түрде
жүзеге асты. Бұл баптарда өзара ... пен ... ... ... ... Бұл ... ... құқықына нұқсан келтіру мен
феодалдық тәртіпті бұзуына қарсы бағытталды. Иоанн қаржы көздерін ... ... ... жаңа ... ... ол ... ... барлық
жер рельеф төлеуге міндеттенді, келісімге келмеген ... ... ... жиі ... ... ... ... жерлері алынды. Бұның барлығы барондар тарапынан феодалдық
тәртіпті бұзушылық болып есептелді.
2,3 бапта ... пен ... ... ... айтылды, сонымен қатар
Англия тарихында бірінші рет «әділетті рельефтің» құны ... ... ... ... ... ... 6 бапта –
мұрагерлердің неке құруы, 7,8 бапта ірі феодалдардың құқықтық ... ... 9,10,11 және 26 ... ... ... ... сұрақтарын
реттеп, 10 және 11 бап алып сатар еврейлердің қарыздарына қатысты айтылды
[12. C. 99.].
Жалпы ... ... ... ... ... ірі ... артықшылықтарына королдің қол сұқпауы мен қысым ... ... ... ... қатысты айтылды. Бұл баптар тек саны жағынан
ғана ... ... ... талаптарынан артық түспейді, сонымен
қатар олар нақтылығымен және жүйелігімен де ерекшеленеді. Ірі феодалдарға
аталған нұқсан келтірушілік пен ... ... ... ... ... Тәждің қаржылық саясаты феодалдардың кейбір құқықтық
жағдайына ... ... ... сол ... табының мүддесіне сай
жүзеге асырылды. Сонымен қатар ... ... ірі ... ... ... да ... баптар тап аралық күрес мәселесінде көпшілік
халықты қанаудан түскен табыстан көрініс тапты.
Материалдық ... ... ... 1215 жыл оппозиция
қатысушылары ең алдымен рыцарлар, қалалықтардың Хартиядағы құқықтарын өте
бұлыңғыр және ... ... ... ... және ... ... ... – тәждің вассалдары мен барондардың
вассалдары жөнінде 15,16,27,29 және 60 баптарда ... ... ... бапта тікелей барондардың вассалдарына қатысты айтылған. Ал 15 б. қалған
баптары тікелей барондарға қатысты ... 29 бап ... ... ... ... ... ... өндіру ісін сынайды.
Қалалықтардың, саудагерлердің қызығушылығықтары ... ... ... және 41 ... ... ... Онда ... қалалардың
еркіндіктері туралы айтылып, коалициялық одақтастарының қызығушылықтарын
мүлдем ескермейді және олардың мүддесіне зор ... ... Бұл ... соңғы мәтініндегі Барондық баптардың мазмұны хабардар етеді.
Қалалықтар үшін ... ... түрі – ... 32 ... Барондар көрсеткен
Хартияның соңғы мәтінінде ... Ал Иоан ... ... лондон
тұрғындары қарсы болды. Бұл жерде 41 б. саудагерлердің құқықтары жайында
айтылғандары қызықты, ... мен ... шет ... ... операциялары мен олардың ... ... ... ... үшін ... ... Лондондық қала тұрғындарының
талаптарына қарамастан, король мен барондар, ... ... ... меркантилдік қызығушылықтары Хартияда бекітілді.
Шіркеуге қатсыты баптан ... ... ... ... жыл ... мэр ... туралы Иоанның бұрынғы хартиясында ескерілмеді.
Осылайша бірінші топтағы баптар ... ... ... ... және ... қатынастары мен ескі феодалдық
тәртіптерді сыйлауы жөнінде айтыды. Барондар қозғалыстың ... ... ... ... ... ... ... материалдық
талаптарын бекітті. Ал барондармен бірге қатысқан оппозицияның қалған
өкілдері, өз талаптарын ірі феодалдардың ... сай көп ... ... салыстырғанда король тарапынан қысымға ұшыраған рыцарлардың
өздерінің бағдарламасы болды. Қалалықтар басқа сословие мен ... ... онда ... мен ... ... ... мүддесіне
қарама-қарсы келді. Хартиядағы екінші топтағы баптар кородің әкемшілік-сот
аппаратына қатысты болды. ... ... ... сот және ... аппаратқа
қатысты баптардың белгілі бір құрылымға сай жасалмауы ... ... ... ... ... Генрих ІІ кезеңіндегі тәртіп пен «әділетті» сот ... ... ... ... қорына енген (18, 19, 20, 22, 32, 38), ... ... алпы ... ... сот ... ... ... істер
бойынша өтінімдерді (ассиз) – жаңа жаулап алушылық, ізбасарының өліп қалуы,
және т.б. Генрих ІІ кезінде ... ... ... ... ... Брактонның «О законах и обычаях Англии» (XIII ғ.) ... ... ... ... ... мен ... меншігі бола
алмайтындығы мен қожайынның қалаған кезінде барлығын тартып алуға ... ... бап – 1215 жыл ... ең ... ... бірі, ол ерекше
құрылымға ие және бұл тек ... ... ... болды. Д.М.
Петрушевскийдің ойынша 39 баптың мазмұнында «еркін адамдар» үшін ... ... ... ... мен ... сол ... ... «баруға» құқылы екендігі айтылады [24. C. 132]. Е.В.Гутновойдың
ойынша 39 ... ... ... ... ... ... алып, ерекше
артық жағдайға қоюды білдірді. Аталған бапты Хартиядағы өзге ... ... 61) ... ашық ... «барондық» екендігін білдірді, және ХІІІ ғ.
құжатты қайта басып шығарған кезінде мәтіні сол ... ... ұлы ... ... ХІІІ ғ. басында Англияда
қалыптасқан ... ... ... билігін шектеуге қол жеткізген
қоғамдық-саяси күштердің ара-қатынасын ... ... қол қою ... үшін қиын ... шығудың жалғыз ғана тәсілі болды. Бірақ
1215 жыл аяғында рим ... ... III ... әрекетіне көңілі томай,
хартияны жарамсыз едп тауып, Иоан мен барлық ... ... ... оны ... міндеттілігінен босатты. Дегенмен келесі жылдары да
король Хартияны бірнеше рет бекітуге ... жжыл ... ... рет ... ... тура келгенімен, уақыт өте келе 20 бапты
өзгертуге қол жеткізген, ... ... ... яғни тәж ... (12, 14 және 61) ... өзгеріске енді.
Жалпы алғанда Хартиядағы маңызды орын алатын король ... ... оны ... баптарда бекіту болды. Екіншіден, шектеудің
мөлшері қаншалықты және ол қай ... ... сай ... ... ... ... алға жылжығандығын көрсететіндігін анықтау.
Басқаша айтқанда Хартия құжат ретінде әлеуметтік саяси ... ... ... мен ... саяси тәртіптің тарихи дамуына
қаншалықты ықпал еткендігін ... ... ... алғанда 1215 жыл Хартия
абстрактілі-теориялық сипатта болды, өзінің заңды өмір сүру ... ... және ... ... ... ... ете алмады. Хартияға бірізді баға
беруге болмайды. Тарихи ... ол ... ... сипатта
болды, ең алдымен ол саяси идеологияда – саяси манифест, феодалдық құқықтық
декларация арқылы ... 1215 жыл ... ... ... ... ... ... королдің қозғалыс басшылары –
барондармен келісімге келуіне негіз жасады. Заң ... ... ... ... ал 25 ... ... ... тек осы заң бұзлыған
жағдайда белгілі бір тәртіптерді сақтаудан ... ғана ... ... құқы ... Хартиядағы негізгі мәселе барондардың құқын қорғауды
көдесе, олардың феодтары еркін иеіктер болып ... Ал ... ... феодалдық дәуірдің тәртібінен шықпады.
2.3. ХІІІ-ХІҮ ғғ. ағылшын парламенті
Англияның феодалдық өмірінде парламентті әлеуметтік ... ... үшін оның ... мен ... білу ... ... парламентке қатысты феодалдық мемлекеттің органдары мен ... ... ... білу шарт. Бұл мәселе буржуазиялық
тарихнамада үнемі талас тудыратын мәселе болып қала ... ... ... ... пен ... ... оның ... негізгі
функциясы ретінде қарастырды және ол ең бірінші болып парламент өмір ... ... ... үшін аса үлкен тосқауыл болмады, ол заң, сот және
жалпы саясатқа парламентсіз-ақ ықпал ете ... ... сол ... ... сол кезеңнің өзінде дербес саяси мекеме ретінде қарастырды, ал
король парламентпен санасуға мәжбүр болды, ол ... ... ... ... барлық тұрғындарын білдірді. Осылайша парламент ... ... І ... өзіндік үйлесімділікті танытты, Стеббс парламентке
қатысты өз саясатын «өзі түсініп ... ... мен ... күшіне,
ынтасына сай қалыптастырды». «Осы толық емес әрі ... ... ... ... ал ... ... І басшылық жасаған
қағидаларға деген жеңіс әкелді».
Стеббстің көзқарасы европалық тарихнамада ХІХ ғ. ... ... ... Оның Англиядағы, Франция мен Германиядағы ізбасарлары да
бірінші орынға парламенттің қаржылық мәселелері мен ... мен ... ... ... ... гармониялық тепе-теңдікте болуын ... Р. ... ...... ... мемлекет пен қоғам
арасындағы шектелген одақты құрады, онымен континенттегі лендік ұйым мен
салық жүйесі өзге ... ... ... ешбір ұйым өкілі тең келе
алмады». Осы пікірге ұқсас король билігіне ... ... ... ... Д.М. ... оның ... ... салық жинауды ерекше
орнын атап өтіп, орта ... ... ... жоғарғы билік королдің
ғана қолында шоғырланғандіғын білдірмей, парламенттің де қол ... ... ... ... ... лордтар мен корол қауымы ... ... ... ... ғасырларда осы жайтты, жоғарғы биліктің
король мен марламенттің қолында екендігін ... ... ... ... [24. C. ... ағылшын парламентінің саяси орны мен саяси функциясын
кейінгі кезеңдегі ағылшын тарихшысы Уилинсон да ... мен ... ... ... ... ... көзқарасты көзқарасты дұрыс
деп санайды. Уилкинсон парламентте елді басқарудағы король мен «қауым»
арасындағы ... ... ... ... Бұл одақтастық
атқарушы билікті королдің қолында қалдырып, ... ... ... ... ал маңызды мәселелер тек корол мен оның
кеңесшілерінің әрекеті аясында ғана шешілуі ... емес ... Осы ... ... Кларк ханым да атап өтеді, парламент дүниеге келген
алғашқы ... ... ол ... ... мекемені құрап, саяси билікте
үлкен беделге ие болды деп атап ... ... орны ... ... ... ... бағыттағы
тарихшылар ұстанады. Король билігін таптардың, дәстүр мен тәртіптің үстінен
қарап, парламентті корольдің жасаған дүниесі деп санады, олар ... ... ... ... ... ... ұсыныстарын қабыл алмай
отырған. Сондықтан да олар нақтылы айғақтарға қарамастан, ХІІІ және ... ... ... салық жинау мәселесіне де ықпал ете алмады, және
бұл функция парламенттің тұрақты функциясы болмады. Парламент тұрақты ... ... ... ... олар ... қабылдау мен оларды талдап
консульдықтарға бөлу болды деп санайды. Осы ... үшін ... ... ... ... ал олар өз ... королге оның
бағыныштыларының мүддесіне сай сот және әкімшілік мәселелері бойынша
«көмек» көрсетіп ... Бұл ... ... ... одан әрі ... ерекше қызмет атқаруы мен оның қоғамдағы ... ... ... ... осы ... ... функциясын сот
істерін жүргізу деп есептейді. Оның ойынша осы ... ... ... ... жасау емес, оларды түсіндіру және қайталау ... ... ... ... ... ... ол ХІІІ ғ. соңы
мен ХІҮ ғасырдағы парламент тәждің ажырамас бір ... ... ... ... ... ... Оның ... бойынша тәж пен
праламент арасында күрделі қақтығыстарды орнауының өзін мүмкін емес ... ... Олар бір ... ... ... ... ... орын алуы мүмкін емес, сол секілді парламент тарапынан тәждің
құқықтарын шектеу де мүмкін болмады.
Парламенттің ... ... мен ... ... кезеңдегі
оның тәжбен қарым-қатынасын сипаттау үшін әртүрлі дерек көздерін қолдану
қажет: парламент ... ... ... ХІІ-ХҮ ғғ. Раймермен
шығарылған «Foedera conventiones, letterae etc.», өзара жасалған ... мен ... ... Осы ... ... ... ... көздеріне сүйене отырып, магнаттар бір мақсатта, ал қауымдар
палатынасының ... өзге ... үшін ... ... ... ... «кеңес және талқылау» (colloquim et tractatum) өткізуі
үшін ... яғни ... ... сұрақтарды талқылап, шешім
қабылдау үшін (ad ... et ... Бұл ... 1295 жыл ... ... ... қағазында жазылған. Парламентке графтықтар
мен қала өкілдерін шақыру үлгісі ... ... ... ... ... өзгеше болды. Бір жағдайда 1306 жыл 30 мамырда
парламентке шақыруда ... ... — ad ... et ... ... жыл көктемгі парламент шақыруындағы негізгі ... ... ... мәселелерді талқылауды көздеді. Қауымдар
палатасының өкілдері барондар мен эрлдардың шешкен ... ... ... өзі және қауым атынан «кеңесіп өз ... ... ... et ... ... білдірді. ХІІІ ХІҮ ... ... ... ... мүлікке салық салуда санкция беріп,
магнаттар кеңесінің рұқсатымен және оның рұқсатынсыз жиналуға ... ... I ... (1272—1307) парламент тұрақты түрде бекітілді. 1295
жылы король ... ... ол ... (Model ... деп ... арнайы шақырылған прелаттар мен барондардан өзге, әрбір 37 ... ... мен қала ... сай екі қала ... ... ... ... сонымен қатар дін иелері де қатысты. Бірақ Эдуард І билік еткен
кезеңде қалалықтар мен ... үшін ... ... ... жасалмаған
болатын. Бұл жайтты парламентке бұл тап ... ... ... ... бұл ... қатысты ешқандай жоба дайын
болмағандығымен түсіндіруге болады. Осылайша король мен оның ... ... ... қатысты бірі –магнаттар болса,
екіншісі – қалалықтар мен ... ... ... ... ... ... барлық құрамдағы парламентті мемлекеттік басшылар маңызды
мәселелерді шеше ... ... ... ретінде қабылдамады. Ол көбіне
корольдің кейде қызығушылық танытатын ... ... ... ... ... ... да бір шешімді қабылдау құқығы тек магнаттарға ғана
тиесілі болды.
Парламент жалпы алғанда билеуші таптың құралына айналды, ... ... ... ... ... рыцарлар мен жоғарғы
қала тұрғындарының мүддесіндегі саясатты ... ... ... жол ашты.
Сонымен қатар әртүрлі тап өкілдерінің қоғамдық ойын ... ... және ... әлеуметтік-саяси қақтығыстарды бейбіт шешетін арнайы
ұйымға айналды [36. C. 283]. ... ... ... ... ... ... кеңесушілік функцияға ие – ақсүйектер мен дін ... ... ... ... құру ... ... шынайы көрінісін тапты.
Сол кезеңдегі құжаттарда ол «Парламент» деп ... ... ... немесе өкілеттілік органды құраған жоқ. Англия тарихында шынайы
сословиелік-өкілеттілік мекеме парламент құрылғанға дейін қайтадан қоғамдық-
саяси дағдарыс кезеңі орын ... ... құру ... мен ішкі ... ұзақ ... ... ... асырылды. 1312 жыл парламент
шақырулары сайын жүргізілуі қажет деп ... ол ... ... ... жыл ... ... Парлемент сессиялары бірнеше аптаға ... ... ... жеке-жеке палаталарға бөлінбей, біртұтас
коллегия ретінде отырыс ... ... ... ... өкілдерінің іс-
жүргізу кезінде айырмашылығының болғаны соншалықты парламентті екі палатаға
бөлу міндетті болып, ол ХІҮ ғасырдың ... ... ... ...... ... (the House of Lords) — ... шіркеу магнаттарынан құралып, жалпы аұсүйек 200 адамның ішінен ... ... ... ... (архиепископтар, епископтар, аббаттар)
лордтар палатасында 50 адамды құрады. Ал ХҮ ... ... ... ... ... принцип бойынша жиналды. Лордтар палатасы ... ... ... ... ...... палатасы (the House of Commons), ұйымдасқан
түрде 1339 жыл жұмыс жасады, — оған ... мен ... ... шығу
тегі бойынша дворян емес еркін жер иеленушілерден тұрды, және олар ... ... оны ... ... өткізді. Жиналысқа қатысатын
адамдардың саны әдетте көп болмады (кейде 10 адам). ХІІІ ғасырда ел аумағы
37 графтыққа ... және ... ... ... саны 74 адамды
құрады. Парламентте болған әр күн үшін олар графтық қаржысынан 4 ... ... ... ... парламентте королдіктің 180 қаласы ... ғ. ... 280 қала ... ... жыл ... 100 ... өз
депутаттарын жіберіп отырды, сондықтан да парламенттегі қалалықтардың ... ... ... ... ... Олар өз ... ... үшін қала
қаржысынан 2 шиллинг алды.
Парламентте ... ... ... ... ... келетін болсақ, 1272 жылдан 1307 жыл аралығында ... ... ... аясы кең әрі ... 10 рет қауымдар
палатасының өкілдерімен парламент мүлік салығын жинау мәселесін қарастырады
(қыркүйек – 1275 ... – 1283 жыл, ... – 1290 жыл, ...... ... – 1295 жыл, ... – 1296 жыл, шілде – 1297 жыл, қазан – ... ... – 1301 жыл, ... – 1306 жыл). Екі рет кең көлемдегі парламент
жиналысында жүн мен ... (1275, 1303) ... ... ... мәселесі
қарастырылды. Парламент екі рет соғыс ашу мәселесін қарастырады. Төрт ... ... ... ... жаңа заң ... ... қатысады
(1275, 1297, 1300 және 1307 жжыл). ... I ... ... ... 1273 жыл ... оның ... мақсаты жаңа королге оның барлық
бағыныштылары атынан ант беру болды. ... ... ... оның ... ... ... ... және маңызды сот
істерін шешумен айналысты. Бұл ... ... ... өз жұмысын
жасады, ал король олардыөз кезегінде «күн ... ... ... «жоспарлы» тапсырмаларын құрады.
«Парламентті жүргізу тәртібі» атты анонимдік трактат (Modus tenendi
parliamentum) ағылшын ортағасырлық ... ... ... ... көзін құрайды. Ол ХІҮ ғасырда қолжазба тізімдерінің арасынан ... бірі ... ал ... ... ... жазылды. Тракт құрылымының
жүйелі сипаттамасы, оларды шақыру тәртібі, кеңестің өтуі, парламенттің
маңызды функциясы, ... да ... ... ... ... ... ... жағдайда арнайы дерек көздерімен сай келе
бермейді, автор парламенттің реформаторы ... оның ... ... ... ... ... ... етуге, өзгертуге
ұмытлады. Трактаттың анонимді авторы,парламенттің саяси ролінің ... ... ... ... Автордың саяси идеалдары шынайы
дүниелермен байланысты болды. Ол аса дәлдікпен ... ... ... ... ... ... латын тілінде В. Стеббс құрастырған
Англияның конституциялық тарихи ... ... ... ... ... ХІҮ ... алғашқы ширегінде жазылды деп
санаса, өзгелері осы ғасырдың соңғы ширегіне жатқызады. Бұл ... ... ... ... мен өзге ... салыстырғанда айырмашылықтар
кездескенімен, зерттеліп отырған кезеңге жататын парламент жайында жан-
жақты мәліметтер ... ... ... ... ... болып сақталады.
Аталған тарктатқа сай парламенттің отырысы мен жиындары ... ... ... күн мен үш ... ... ... атап айтқанда:
Ұлылардың мейрамында, Шоқындырушы Ұлы ... ... және Діни ... ал басқа күндердің барлығында шақыруға болды. ... ... екі ... ... онда осы ... ... мен барлық королдіктің
барлық пэрлері ... ... ... ол ... немесе жеке меншік
иелігінде емес, қоғамдық жерде өтуі қажет, ал мейрам күндері ол ... ... ... ... бірге шақырылды. Король – парламенттің
басшысы, басы және аяғы болып саналды, сондықтан оған ... ... ... ешкім болмай, ол бірінші рангті құрады, екінші ранг архиепископ,
епископ, аббат, приорлардан – баронии құқындағы жер ... ... ранг – ... ... ... барондар мен магнаттардан,
жалпы «ақсүйектерден» (королдіктегі) – ... мен ... бар жер ... бесінші ранг – графтықтардағы ... – қала ... мен ... ... Бұл ... ... ... “пэр” немесе “пэрлер” терминін (pares) автор өзіндік
мағынада қолданады. Ол ХІҮ ғасырдың соңында ... ... ... ... өкілдері пэрлер институтын білуі ... ... ... бұл ... ... топтың өкілдерін атайды,
немесе кей кезде ол барлық парламенттің «ақсүйек» қатысушысын атайды.
Осылайша парламент ... ... алты ... ... Егер де ... ... ішінен корольден басқасы қатыспаған жағдайда, егер
жоғарыда аталған парламент ... ... ... ... ... ... ... құрамы толық болып есептеледі. [43].
Жоғарыда аталып өтілгендей Англияда Эдуард І ... ... ... осы ... ... «үлгілі парлемент» толық құрамда
тұрақты түрде жұмыс жасай бастады. Англияда тұрақты түрде жұмыс ... ... ... мемлекет өкілеттілік монархияға ... ала ... ... І ... ірі ... қарсылығына қарама-
қарсы күш ретінде қолдана бастады. Король рыцарлар мен қала тұрғындарына
маңызды мемлекеттік мәселелер туралы ... ... ... ... жинау
мәселесінде арқа сүйеді. Бірақ бұл тәжірибе бірден ... ... І ... ... көретуді парламенттің келісімінсіз жүзеге асыруға тырысты,
бұл өз кезегінде өзара қақтығыстың орын ... ... 1297 жыл ... ... заң ... ... болды, онда парламенттің салыққа
қатысты дауысқа салу құқы ... ғ. ... ... ... өзге ... заң ... шығару
құқына ие болды. ол лордтар палатасындағы саяси мәселелерді, негізінен
алғанда король чиновниктерімен ... ... ... ... ... 1343 жыл ағылшын парламенті түбегейлі түрде екі палатаға бөлінді:
лордтар палатасы мен қауімдар палатасы. Лордтар палатасында ірі ...... мен дін ... – ірі ... археопископ,
епископ, аббаттар жиналды. Олардың барлығы мұрагерлік пэрлер болып,
корольдің жеке ... хаты ... ... Төменгі палата, яғни қауымдар
палатасы рыцарлардан – графтықтар мен ... ... ... ... ... ... қарағанда саны жағынан басымдықты құрады.
Қауымдар ... ... мен ... қала ... ... одақ ... бұл олардың саяси ықпалының күшейетінін қамтамассыз
етті. Англияда ... ... екі ... ... ... әрекет етті; тауар-ақша қатынасының дамуымен қалалықтар мен
рыцарлардың саяси және экономикалық ... ... ... ... парламенті ешқашан ұлттық өкілетті орган болмады
және ағылшын тарихышлары әдетте өзгеше баяндағанымен ол ... ... ... Қала тұрғындарының төменгі табы мен шаруалар ... ... ... шаруаларға қарсы феодалдық саясатты ұстанып,
жұмысшыларға қарсы ... ... ... заңдарын шығарып отырды.
Дегенмен парламент ХІІІ-ХҮ ғғ. Англияның ... ... ... ... ... етіп ... роль ... [44].
Рыцарлар мен қалалықтардан құралған ... бір ... ... ... ... өте келе оң ... беріп, мемлекеттік
істерге ықпалы арта бастады. ... ... ... палатасы
лордтар палатасына тәуелді болмады, олар жеке ... ... ... ... жжыл ... ... нәтижесінде (спикер) басшылық
жасады, ал ол өз ... ... өз ... ... ... ... ... орны сөзсіз рыцарларға тиесілі ... ... ... ... ... монархия кезінде
францияның қала тұрғындарымен салыстырғанда ... ... Дін ... арнайы
сословие ретінде парламентте танылмады, сондықтан да ол жеке палата ретінде
қызмет жасамады. Жеке шақырту алған жоғарғы дін ... ... ... палатасында отырды, ал төменгі шіркеу клирлері қауімдар палатасына
сайлана алды. Англияда дін иелерінің ерекше жиналыстары болды (конвокация),
онда ... ... өзге ... ... ... ... ... мәселелер де қаралды.
Парламенттің негізгі функциясы ретінде жоғарыда атап ... ... ... ... ... парламент отырысын шақыруға мәжбүрлеген
мемлекеттік қазынаны толықтыру үшін қаржы көздерін табуға деген ұмтылыстан
туындаған болатын. Парламент жұмыс ... ... ... оның ... тар ... ХІҮ ғ. ... парламент қазынаға түсетін барлық
қаржының тек төрттен бірін ғана жинаса, қалған ақшалай жиынның 75 % ... ... ... жинақталды. Ал салықтың ауыртпалығы негізгі
тұрғындар, шаруалардың мойнында болды (ең алдымен қала ... ... ... ... ... орны өсе ... 1340 жыл ... қандай да
бір себеппен парламенттің рұқсатынсыз салық жинауға тыйым салды. 1362 ... жжыл ... бұл ... ... ... да ... ... 1379
жыл бастап парламент мемлекеттен жұмсалған қаржылардың көлемі мен ... ... ... есепті талап ету құқына ие бола бастады, яғни
мемлекет қаржысын қадағалады. 1406 жыл парламент бұл ... ... ... комиссия жасақтады. Бұл жерде айта кететін жайт қаржы ... ... ... палата жүргізді, бұл қағида түпкілікті түрде
1407 жыл ... Ал дін ... ... ... келетін болсақ,
конвокации бұл мәселені ... ... ... ... ... ... қаржылық есеп беруін толық жауапкершілікте болғандығын
білдірмеді, дегенмен бұл жайт парламенттің ролінің қоғамдағы және ... ... анық ... ... ... ... беру арқылы парламент королге петиция
жолдау құқығын нығайта түсті, сол ... ... ... ... ... ... Осы тәжірибеден парламенттің төменгі палатасы
маңызды болғандығын және алғашында ... ... ... ... ... заң ... ... қатысу құқығын ... ескі ... ... ... жаңа заңдарды шығару заң жобасы
ретінде (биллей) жасалды, ал оларды король ... ... олап ... ... ... күшке ие болды. Парламент ролінің күшейген
шағында (XV ғ. ортасы) ... ... ... заңдар королдің келісімі
мен парламенттің екі палатасының да мақұлдануымен қабылдануы тиіс болды.
Парламенттің орталық ... ... ... ... ... ... ХІҮ ... аяғынан бастап бекітілді, бұл
процедура импичмент деп аталды. Бұл ... ... ... ...... ... ... қызметті иеленуші қайсібір тұлғаға
қызметін ... ... ... айып ... ... ... ... мемлекеттік жоғарғы соты ретінде осыған байланысты түскен шағымға
қарай дауыс беру арқылы шешім қабылдауға міндетті ... Ең ... ... 1376 жыл ... онда ... ... ... жағдайға байланысты
король камергері лорд Латимер мен оның сыбайластарына қарсы шағым түсірді.
Содан ... бұл ... ... пен ... ... саяси
қарсыластарын жою мақсатында королдің бастамасы бойынша жиі ... ... ... екі ... қатысуымен кейбір сот
мәселелерін шешуге құқылы болды. Мемлекеттегі негізгі сот ... ... ... ... шиеленісті сот істерін шешуді парлементке
тапсырды. Бұндай жайт Эдуард I ... ол, ... ... ... ... ... өлім ... шығаруға мәжбүр етті. Осыдан кейін
(1301 г.) Уэльс Англияға біржолата қосылып, лендік жүйе бойынша ... ... ... сот ... ... шешім қабылдауда негізгі
ролді лордтар палатасы емес, қауымдар палатасы ... Олар ... ... өлім ... ... ... байланысты ісберді
қарады, өз палатасы мүшелеріне сот ісін жүргізу құқына ие болды, ал уақыт
өте келе ол ... сот ... ... ... ол төменгі сот
инстанцияларының қателіктерін түзеуге құқылы болды.
Кей жағдайда парламент үкіметтің бастамасы бойынша Шотландиямен ... ... ... ... ... де ... ... тәжінінің Шотландиядан сюзеренитетін растап, оның Франция мен
папаның куриясына қатысты ... ... ... жылдардағы Англиядағы
парламенттің қалыптасуы оның әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... яғни ... ... саяси
жүйенің эволюциялық дамуымен тығыз байланысты болды. Парламент (әсіресе
оның төменгі палатасы) прогрессивтік тенденцияның орын ... ... ... ... мүддені білдірді, ол елдің орталықтанған билігінің ... ... ... ... пен ... ... ... мекемелердің арасындағы айырмашылық Франция мен
Германияға қарағанда Англияға тән ... ... ... ... бәсекелестік пен қақтығыстарға қарағанда ... Бұл ... ... дворяндары мен буржуазиялық элементтегі қала
тұрғындарына тән болды. Олардың бір ... ... ... ... монархияның дамуына жағдай жасады, ал парламенттің ... ... ... ... мен ... ... аясында мемлекеттік
әкімшілік жүйенің енгізілуі феодалдық кезең үшін эволюциялық жағдай болды.
Эдуард І ... ... 1295 жыл ... ... ... ... парламентінің негізгі құқықтық-теориялық қағидасы болып саналды,
«барлығына қатысты мәселе барлығы ... ... ... (бұл ... ... ... ... бастап парламент ... ... ... ... мойындарына жүктеген әлеуметтік-әлсіз өкілдері мен ең
алдымен өздерінің құқықтық мүддесіне сай ... ... ... қабылдады. Парламенттік жүйенің артықшылығы өзінде қоғам мен
мемлекетті ұйымдастыруда үш маңызды қағиданы ... ... ...
монархиялық, аристократиялық, кейбір мағынада демоктариялық, және де уақыт
өте келе оны корол билігінің өзі де ... ... ... ... королдік билік пен парламент өзара тығыз байланысты қарым-қатынасқа
көшті.
Норман жаулап алуы ... ... ... ... ... ... ... басқарудың кейбір элементтерін
сақтап қалды. Сондықтан да бұл ... ... ... ұйымдастырудың
маңызды бөлігі мен кейбір қағидаларды жүзеге асыруға ... ... ... ... ... және жергілікті басқару
органдарына айтарлықтай өзгерістер енгізді. Шіркеу магнаттары, ақсүйектер
мен жоғарғы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ХІҮ ғ. ... парламент бұл кеңесті ауысытырп, нәтижесінде ол
өзінің өміршеңдігін ... ... ... ... ... мен ... ... қоғамы үшін прогрессивті нышанда жүрді. Бұл сословиелік-
өкілеттілік монархияның орнауына, ... ... ... ... ... ... ... оң ықпалын тигізді. Сонымен, Англия
парламенті сословиелік-өкілеттілік монархия кезінде келесіндей міндеттерді
атқарды: біріншіден, ... ... ... мен ... ... екіншіден, заң
шығаруда парламенттің екі палатасы мен ... ... ... ашу ... ... ... құқығы, яғни ақсүйектер мен король
кеңесшілерінің қызметіне асыра сілтеушілік болғанда, ... ... ішін ашу, ... ... и ... ... ... негізінде ағылшын парламенті өзге ... ... ... ... ... әрі ... ... қорытынды жасауға мүмкіндік береді.
ІІІ. СОСЛОВИЕЛІК-ӨКІЛЕТТІЛІК МОНАРХИЯ ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІГІ
3.1. Сословиелік-өкілеттілік монархияның Англияның дамуындағы негізгі
атқарған ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы
деңгейін құрап, өзінің жоғарғы суверені – ... ...... өзге де ... ... байланыстылықта болды, ал ол
міндіттіліктің орындалмауы ... жер ... ... ... ... Англиядағы феодалдық ақсүйектер өзіндік территориялық
иелікті иеленетін жеке тұйықталған княздік секілді сословиеге ... ... ... шектеулі болды. Жалпы алғанда ... ... ... ... ... құқыққа қарағанда Англияда
шектеулі өкілеттілік берді. Дегенмен ірі жер иеленуші магнаттардың ... ... ... аз ... қарамастан, айтарлықтай маңызды болды.
Барондар орталықтанған биліктің одан әрі ... ... ... билігімен
үнемі қақтығысқа түсіп отырды. Дәл осы сәтте ... ... ... ... ... ... сеньоралдықтан
сословиелік-өкілеттілік монархияға өту кезеңіндегі эволюциялық ... ... ... ... ... күресте ірі шіркеулердің
жоғарғы прелаттары - архиепископ, епископ, аббаттармен бірікті.
Королдің биліктің ірі дін иелері мен ... ... ... ... ... билеуші таптың 75 % құрайтын шағын және орташа
феодалдар болды. салыстырмалы ... ... жер ... ... ... ... ... шаруашылық түрлерін жетілдіріп, олар мол табыс
алуды көздеді. Шағын және ортаға феодалдардың шаруалары ... ... ... ... ... ... ... болып, кей жерлерде ғана
жалдамалы еңбек болды. экономикалық және ... ... ... ... ... үлес ... Олардың қатарынан
орталықтанған биліктің нығайуын қалайтын ... ... ... ... орта және ... ... жергілікті король
әкімшілігінің қанауын шектеуге және қазынаға жианалытн ... ... ... ... ... орта және ... ... қала халқымен өзара жақындастырды. ... ... ... ... иеленуге құқылы болды, ал майораттар ... кіші ... жер ... ... өзге ...... ... қалалыққа өтуіне әкелді. Жалпы ... ... ... мен ... ... ... белсенді әрі
тұйықталмаған болатын. Бұл жағдайда ескере отырып, мемлекет заңшығарушылары
дворяныдық және дворяндық емес шағын жер иеленушісі арасында ... ... Ал ... ... ... құрайтын шаруа (вилландар),
өздерінің вотчинасының пайдасына сеньориалдық міндеттілікті ... бір ... ... ... – салық пен әскери
қызметті өтіп, кей кездері ... ... да ... ... ... ... ... билікті қолдайтын күшті
құрады. Аса маңызды қалалар өздерін ... ... ие ... ХІІІ ... саны 80 жуық ... ХІІІ ғ. соңына дейін 113 құрады. Бірақ
Англиядағы орталықтанған биліктің ерте ... ... ... ... ... мен ... ... күшті болды. Үкімет қалалар
басшысын таңдауды қадағалады және ол құқықтық артықшылықты алуға да ... ... ... ... салықтардың үнемі өсуі мен
олардың ... ... өз ... бойынша өсірушілік болды. Ал ... ... ... ... бұл қалалықтардың сословиесінің саяси
біртұтастықта өңделуіне кедергі келтірді. Жалпы алғанда ХІІІ ғ. ... ... ... ... ... қарағанда Англяиның
қала тұрғындары саяси өзгерістердің жүзеге асырылуында маңызды орын алмады.
Дегенмен сословиелік өкілеттілік монархияның негізгі ... онда ... ... ... ... ... ... белсене араласты [12. C.
236.] (2 қосымша).
Жалпы алғанда бұл ... ... ... өз ... ... ... ... Англосаксондықтарда феодализм кезеңінде
қауымдық меншік жеке меншікке ... ... ... ... да бұл
аймақта сословиелік-өкілеттілік монархия ХІІІ ғ. бойында қалыптасты. Ірі
феодалдардың иммунитеттік құқықтары шектеулі ... Ал қызу ... мен ... ... дамуы барондардың өз құқықтық жағдайын
көтеруге деген ұмтылыс пен ... ... ... көбеюі бұрынғы
биліктің қоғамдық өзгерістерді қанағаттандырмағандығынан айқын байқалды.
Қалалардың дамуы мен олардың санының ... мен жаңа ... ... пайда болуы қарама-қайшылық жағдайды қалыптастырды. Феодалдық
ақсүйектер мен буржуазия мемлекеттік деңгейде өз құқықтарын ... Осы ... ... араласуға деген ұмытылыс нәтижесінде сословиелік-
өкілеттілік мекемені құруға алғышарт жасалды. ... ХІІІ ғ. ... ... нысанға – сословиелік-өкілеттілік монархияға көшуге алдын-ала
жағдай жасалды. Сословиелік өкілеттілік монархия мемлекетті басқарудың бір
нысаны, онда ... ... ... ... ... ... ... тапты. Ол көптеген Европалық мемлекеттерде ХІІІ-ХІҮ ғғ.
жалпы ... ... ... ... ... ... Францияда Генералдық шатттар, ... ... мен ... ... Шведцияда риксдаг және т.б.) және ... ... мен ... ... ... Польшада
воеводалық сеймдар және т.б.) қалыптасуымен бірге жүзеге ... ... ... ... сословиелік-өкілеттілік монархяины
жүзеге асыру функциясының ... ... ... өз ... ... бұл
сол кезеңдегі орталықтанған билік ерте орнаған ағылшын қоғамы үшін қалыпты
болды, ... ... ... ... ... қабылдауға еш
мүмкіндік бермеді. Бұл сонымен ... ... үшін ... ... ... ... ... Англяиның күн тәртібіне қойылмады. Мемлекеттік
биліктің ... ... ... мәселені құрады, себебі бұл орталықтанған
билікті көлемі лендік жүйе кезеңінде де ... ... ... ... саяси өмірге белсенді араласуы мемлекеттің еркі негізінде
емес, сословиелердің өздерінің кескілескен әлеуметтік-саяси қақтығыстарының
азамат ... ... мен ... негізінде жүзеге асырылды.
Король билігімен күресті билеуші тап – барондар мен ... ... ... ... ... ғғ. ... ... сипаттағы барондық
баскөтерулерге қарағанда, ХІІІ ғ. қоғамдық-саяси қозғалыстар тек ірі ... ... мен, орта және ... ... жоғарғы қалалықтар мен
шаруа өкілдерінің және жалпы ұлттық қоғамдық күштердің бірлесуімен жүзеге
асты. ... ... ... ғғ. Англияда сословиелік-өкілеттілік
монархия орнады. ... ... ... ... король билігімен күресте жеңіске жеткендігін білдірді [46].
Англиядаға сословиелік өклеттілік монархияның орнауына жағдай ... ... ... ... феодалдардың сословиеге
бірігуі процессі: лендік иерария бұл ... аса ... жоқ; ... ... ... ала-құлалыққа байланысты қиындаса
(ХІІ ғ. соңында ол мүлдем жойылды); феодалдық ... ... ... ... ... ... тұйық территориялық иелікті құра
алмады; король билігінің ерте нығаюы магнаттарды иммунитеттік құқықтарынан
айырды. Бірақ жоғарғы ... ... ... ... пэрлік құқықты иеленді. ... ... ірі ... прелаттары да енді.
Сословиелік-өкілеттілік органды атқарушы ... мен ... ... ... жағдайда болғанымен және жиі қақтығысты
жағдайлар қалыптасқанымен, ХІҮ ғ. ... олар бір ... ... орта ... ... үш маңызды құқықтық міндеттілігі болды:
заң шығаруға қатысу; кейбір жағдайларда ерекше сот істеріне ... ... ... ... ... ... салық мәселесін шешу мен жүзеге
асыру. ХІҮ ғ. бойы ағылшын парламенті ... ... ... ... ... ... ... қатар мемлекетті басқару мәселесіне
қатысты екі палатаның өкілдері де ... ... ... ... ... ... ... ХҮ ғ. сот ісін жүргізуде құқық бұзушылық
әрекетті қылмыс немесе қылмыс емес деп ... ... ... ие ... ... ... мемлекеттегі негізгі басқару
күшін белгілі бір тап өкілдері өз қолдарына шоғырландыра ... ... ... ... ... сай ғана әрекет етті. Бірақ ағлышын
парлементі өзге Батыс ... ... ... билікті
мүргізетін органдарға қарағанда, ол белгілі бір құқықтық қызметтік пен
міндеттілікті жүзеге ... ... ... ... орны бар ... болды. Себебі Англия парламенті заң шығару ісіне қатысу құқына ие
болғанда, Франциядағы Бас штаттар ... ... ... тіркеуге
құқықтары болмады. Жалпы алғанда Англияда сословиялық ... ... ғ. соңы мен ХІҮ ... ... екі ... ... ... Эдуард І (1272-1307 жж.) мен Эдуард ІІ (1307-1327 жж.) орнады
[47].
Сословиелік-өкілеттілік монархия кезінде королдің құқықтарына ... ... ... соғыс ашуға құқы болды, бірақ оған қаражатты
парламент ... ... ... ... тек ... ... ... ғана шығара алды; үшіншіден, король ... ... ... және ... ... ... үшін ... жауап беруге міндеттенді; төртіншіден, қауымдар палатасының сұрау
өтініштері (ходатайство) егер ... ... ... парламенттің
хаттамасынаенгізіліп, прецедент ретінде заңға айналды.
3.2. Сословиелік-өкілеттілік монархия кезіндегі ... ... ... ... ... ... ерекше жолмен дамыды. Осы кезеңнен бастап
ерекше кітаптар – свитки тяжеб – заңды ... ... сот ... ... ... ... шығарған және күшіне енген шешімдері барлық төменгі
соттар үшін ... ... сол ... ... ... барысында біртіндеп үлгі
ретінде қолданылды. Осы істерге ... ... ... ... ... Осылайша Англияда сот прецеденті –істерді қарау барысында ұқсас
істерді үлгі ... ... ... Преценденттердің бірлігі Англияның
жалпы құқықтық негізін құрады. Жалпы құқықтың пайда болуы түсіндіруді қажет
ететін ... ... ... ... шығатын король соттары аймақтарға
барғанда жергілікті дәстүрлерді басшылыққа алған істерді қазылар алқасынан
біліп отырды. Олар ... ... сот ...... ... ... ішінен «ең жақсысын» таңдады, немесе
өздеріне таныс және ... ... ... ... Бұл ... ... Англия норман жаулаушылығынан кейін де ұлттық тұтастығымен бірлігін
сақтай білді және ортақ дәстүрлерін де сақтап, жалпы ел үшін ... ... пен ... ... ... білді. Құқықтық дәстүрдің
әртүрлілігі ағылшындар үшін жат дүние ... ... ... асырылуы мен оны дәл сол қалпында орындау емес, тек жалпы ... ғана ... ... ... ... ескі англосаксондық дәстүрлер
прецедент ретінде толықтырылып, рим және ... ... пен ... ... нәтижесінде түрөзгерістер мен толықтырулар жасалды.
Аса маңызды шешімдер Жыл сайынғы жинақ ретінде шыға бастады.
Жалпы құқық аса иілгіш болды, яғни ол жаңа ... оңай ... ... ол ... ондай болмады. Соттар бұрынғы формалдылыққа
көбірек жүгінді. Олар 39 ... ... ... ... ... ... жасады. Ал ол мүмкін болмаған жағдайда шағымды негізсіз деп тапты.
Бірақ ... даму ... ол ... ... нысанынын күттірмейді.
Сондықтан да олар король мен оынң ... ... Олар ... соттан
келетін қаржылық жағдайдың көпті талап ететіндігіне ... ... ... жоғарыда аталған әділеттілік соттар орнайды. Олардың бірі лорд-
канцлерлердің соты, ол ... ... ... ... ... ... соттарытек жалпы әдет-ғұрыптық дәстүрге ғана емес, ешқандай
норманы сақтамағандығымен: әрбір ... ... ... ... шынайы шешіліп отырды, ол королдің ... ... ... ... Біртіндеп лорд-канцлердің шешімі ... ... ... секілді әділеттілік соттары ... ... ие ... ... ... ... екі ... ал олардың екіншісі қоғамдық өзгерістерге икемді болып келді.
Англияда ХІІІ ғ. ... ... ... ... бойынша статуттар мен
ордоностар шыға бастады. Статуттар деп королдің бекіткен ... ... ал ... деп – ... өзінің актілері саналды.
Европа құқықның тарихында рим құқығын рецепциялау (иеленіп алу ... ... ... роль ... Экономикалық қатынастардың дамуы теңіз
тасымалы ... мен ақша ... ... жаңа қалпы мен т.б. сауданы
белгілі деңгейде реттеу үшін жаңа құқықтық нормалардың дамуын талап ... ... ... жолы құл ... ... ... да рим ... табылды. Бірақ қоғамдық тауарлық құқықтың дамуы жеке меншікке
негізделіп, ... ... ... ... Рим ... жиі ... өзгертіліп, толықтырылып тұрды. Англияда соттар дәстүрді жетік
меңгерген болып саналды, бірақ олар жиі рим ... ... ... ... рим ... ... ... соттар тиімді кезде
феоадлдық төлемдерді ... ... ... ... қалған кезеңде рим
құқына негізделіп жұмыс ... Бұл ... және рим ... ... ... сот ісінің әділетсіз жүргізілуіне жол ашты.
Англияда ХІІІ ғасырда адвокаттық корпарациялар ... ... ол ... жұмыс жасау қымбат әрі қиын ... ... өте ... ... ... ... ғана сот ісіне қатысуға мүмкіндік берді.
Ерекше топты заң консультацияларына негізделген заңгерлер тобы құрады. ... кең ... ... ... ... құжаттардың мағынасын күшейті.
Оларды белгілі бір нысанға сай болуын қатаң ... ... ... ... растауды қажет болды. Осылайша нотариат ... ... ... ... ... етті. Сонымен қатар сот айыптауын
жүзеге асыру үшін ерекше чиновниктер қажат болды, олар атторн деп аталды.
Сот ісін ... ... ... ... ... сот, ... ... органдары ретінде маңызды роль ойнады. Олар жергілікті сот
органдарын ... ... Олар ... ... ... ондағы сот
алқасынан қылмыскерлердің аттарын атауды талап етті [29. 184 с.).
Англияда ... ... ... сот ерте ... олар ... ... ретінде үнемі толығып тұрды. Ерекше атап өтетін жайт, сот алқасы
мүшесінің қалыптасуында болды. Алғашында алқа ... істі ... ... ... өздері қарауға міндетті болды. Өз шешімдерін олар
жиналған мәліметтер негізінде ... ... Егер сот ... іс ... ... ... олар таратылып басқалары құрылды.
Біртіндеп бұл ... ... ... ... бұл ... ... алқа ... шағымды қанағаттандыратын ... ... ... ... ... Олар ... ... Алдын-ала тергеу ісі арнайы мағынаға ие болмады ... тек ... ... ғана ... Екі ... ... ала ... және сот істері заң ... тек ХІҮ ... ... Сот ... бойынша шағымдар жеке тұлғалардан түсті, және
кейінірек айыптаушы айыптауды ... ... істе ... ... ... төледі.
Жалпы алғанда Англияда рим құқығымен қатар ескі англосаксон еркіндігі
өзгертілген түрде көблірек ... ... ... ... ... парламентпен, жеркілікті басқару мен
автономиялық қалалар есебінен ... ... ... ... ... ... Алқа ... істің болғандығы, қылмыстың бар
болғандығы туралы шешім шығарса, сот соңғы айыптау немесе ... ... ... іс ... ... мәселе айыпталушы өзінің
кінәсіз екендігін дәлелдеуге міндетті емес болды. ... ... ...... ... ... ... айналып, айыптаушының міндетіне
жүктелді. Ағылшын қылмыстық ісінде ең ... ... сөз ... жақтың
қорғаушысыне соңғы сөз берілді. Барлық процесс көлемінде сот ... ... ... ... ... тұлғалармен қарым-қатынасқа түспеуі
қажет. Егер іс ұзаққа созылса, сот ... ... ... есік ... қойылды. Ағылшын құқығы айыптаушы мен айыпталушыға ... ... ... ... ... сот ... мүшесінің екі коллегиясы болды: «Үлкен алқа» (23
адам) ... беру ... ... (айыпталушыға қатысты шешімді бірден
шығарды), «Кіші алқа» (12 ... іс ... ... ... ... ... ... Бірақ ағылшын соты шынайылықтан алыс болатын. Ол кезеңде
соттар сатылатын әрі бұйрық бойынша жүретін сипатта болды.
Ортағасырлық заңдар ... ... ... ... айқын
болды. Заңда белгілі бір әрекет үшін арнайы жазалар көрсетілгенімен, соттар
бұл қағида бойынша жүрмеді. Қылмыстық әрекет үшін ... жаза ... ... ... олар жазаның ұзақ әрі қиын түрін ойлап ... ... ... ... «адал болмағандық» қылмыс болып саналды.
Бірақ «адалдықтың» өзінің белгілі бір анықтамасы болмады. Дәл осы ... ... пен ... ... де ... ... ... қазіргі таңда қылмыс болып табылмайтын көптеген әрекеттер қылмыс
деп бағаланды. Сонымен қатар қазіргі ... ... ... ... көптеген
әрекеттер сол кезеңде қылмыс емес деп танылды.
Англияда барлық қылмыстапрдың түрі бойынша жазаға ұшырағандардың ... көп ... ... 4-5 ... ... ішінен өлім жазасына Генрих VIII
кезінде – 72 мың адамға өлім ... ... ... ... ... қылмыстық топтық әрекеттер ерте
бекітілді. Аса ауыр қылмыс ретінде «тризн» - мемлекетке сатқындық (сеньорға
деген «адал болмағандық»); «фелония» - ... ... аса ауыр ... ... ... жеке ... (өртеу) қатысты қылмыстар танылды.
Бірақ бұл өзге адамның жерінде қоянды ... ... өзге ... бет ... ... т.б. үшін де өлім ... кесуге тыйым
салмады [48].
Мүліктік құқыққа келетін ... жер ... ... ие ... ... мұрагерлік, сыйға беру, ерте кезеңнен бастап иеленуді шарт ... ... ... ... ... ... иесі ... болды. Барлық жер
еркін және шартты жер иеленушілер есебінде екіге бөлінді. ... ... ... ... сай үш түрі болды:
Сыйға берілген жерлер (мұрагерлік жолмен берілді); 1290 жылдан бастап
еркін иелік болып ... ... (оны ... ... жерін қалдыра алмады);
Өмір бойы жерді иеленушілер, оны ... ... ... қалдырылды.
XIV ғасырдан бастап «әділеттілік құқықтың» негізінде сенім ... ... ... ... ... бір шарттың негізінде өзге адамға
шартты түрде басшылық етуге ... ал ... оны өз ... басшылық етуге
міндетті болды. Егер ... ... ... ... ... ... ... қорғау құқы берілді [30.C. 131.]
XIII ғ. бастап еркін жер иеленулілерде жалға беру көп ... ... ... ... бір ... ... берілді және жердің ... ... ... алу ... ... ... ... қуып шығуға құқы
болмады. Шарт ... екі ... ... ... ... ... – жалпы құқықтық қорғауды пайдаланды және ... ... ... ... ... Канцлер соты шартты жасаудың
қағидаларына жүгінді, яғни шынайы міндеттіліктің орындалуын ... ... ... ... серіктес тарапынан король бекіткен
тіртіпке күштеу әрекеттерімен қарсылық көрсеткен жағдайда болды. Біртіндеп
ХІІІ ғ. ... өзге ... ... ... ... ... ... келтірілген жағдайда және шарттағы міндеттілікті орындамағанда
зиян келтірілген тұлғалар құқықтары қорғалды.
Отбасы құқы ... ... ... ... реттелді. Ерлі-
зайыптылардың жалпы құқықтағы мүліктік қарым-қатынасы бойынша: әйелі ... ... ... ... ... келісімінсіз шарт жасауға құқы
болмады. Некесіз туылған балалар ... ... ... ... [15. 184 ... сонымен қатар мұрагерлік құқыққа байланысты ... заң ... ... сай ... ... гөрі, сеніп тапсырушылық басым
болды. Себебі мұрагер ретінде қалдырған ... ... заң ... ... талап етілді.
«Жалпы құқықтың» әлеуметтік өзгерістерге сай келмеуі нәтижесінде жаңа
құқықтық жүйе қалыптаса бастады, ... ... ол ... ... тауар-
ақша қатынасының дамуы мен елдегі әлеуметтік өзгерістерге сай келді. Оның
қалыптасуына ... ... ... ... ... атап ... құқықтан қолдау таппағандар, корольден «әділеттілікті» жүзеге асыруды
сұрады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Англияда норман жаулап алуына ... ... ... ... ... мен ... ... өзгерістер әсер ете
бастаған болатын. Дегенмен ... ... ... ... ... ... алуынан кейін түбегейлі орнады. ... ... ... ... төмен қарай биліктің жүруі мен барлық биліктің жер
иелігімен өлшенуі ... ... ... ... ... ... мен өз ... арасындағы келісімге келушіліктің негізінде
қалыптасты, ал Англия тарихын қарастыру ... бұл ... ... шындыққа сай келгендігі анық байқалды. Ал норман жаулаушылығы
Англияда феодализмнің орнауына ... ... оның ... ... ... ... ... Олардың жүргізген саясатының
салдарынан елдегі орталықтанған ... ... ... ... ... ... ... дамыған феодалдық сипаттаға мемлекетке айналды. Мемлекеттік
құрылымның нығаюына жат елдік ... ... ... зор ... ... ... үшін ... барлық англо-саксон тап өкілдері
қарсылық көрсетті) жаңа король мен оның ... ... ... ... ... жасауға міндетті болды. Нәтижесінде
Ұлыбританияда ... ... ... ... жүйедегі
королдің пайдасына шешілетін міндетті әскери өтеушілікті көздейтін құрылым
қалыптасты. Оған ... ... ... үлгі ... ... онда ... ... барлық жер иеленушілерге орнатты. Норман ... ... құқы ... жеке ... мен ... ... ... жасай алмады. Дәл осындай бағыныштылық шіркеуге де қатысты
болды. Вильгельм бұл жүйені Ұлыбританияға да ... ... ... ... бұл ... ... орнатуды тездете түсті.
Жалпы алғанда Вильгельм Жаулап алушының 1086 ж. жүргізген «Қорқынышты
Сот кітабы» ірі ... ... ... ... тізім ғана
емес, сонымен қатар өзі де өзгерістерді жүзеге асыру құралы болды. Сонымен
қатар «Қорқынышты Сот ... ... ... ... болмауы мен
оның жүйелі түрде жазылуы ағылшын ... жат ... ... ... ... және ... биліктің шынайы түрде
дамығандығын көрсетті. «Қорқынышты Сот ... ... ... ... ... және ... иерархиялық қағида бойынша
сословиелердің орнағандығы мен жердің ... ... ... ... ... ... ... құрады деген қорытынды жасауға болады.
Елдегі болып жатқан қаржылық, әскери өзгерістер өз ... ... пен оның ... мен ... орын ... өзгерістерді
білдірді. ХІ-ХІІ ғасырларда аса ірі саяси қақтығыстар мен ... ... ал ХІІІ ... ... ... ... ішінде 1215 жылғы
сословиелердің бірлестігі мен ... ... ... болған қақтығыс
нәтижесінде «Ұлы Еркіндік хартиясының» шығуымен ... Бұл ... ... бұл ... ... жер иеленушілердің король тарапынан
жасалатын қысым мен ... ... ... ... ... ... қол ... алғашқы заңды құжат болды. Еркіндіктің ұлы
хартиясында қоғамның негізгі тап өкілдерінің ... ... ... ... қозғалысты ұйымдастырудағы орны ... ... ... ... ... ... ... және
рыцарлар мен қала тұрғындары туралы баптар жалпылама көрсетілгендігенен
хабардар етеді. Дегенмен Еркіндіктің Ұлы ... ... ... ... қатысты феодалдық тәртіпті сақтауға міндетті; феодалдық
курияның ... ... ... ... ... мен жинаулар
«жалпы королдің кеңестің» (барондық ... ... ... ... мүмкін емес болды; үшіншіден, ешбір еркін адам түрмеге
отырғызылуға, елден қуылуға, ... ... ... шара жасауға және т.б.
елде қолданыстағы заңның негізінде соттың ... ... ... ... жүзеге асырылады; төртіншіден, кез-келген тұтқынға алу «сенімді
куәгерлердің» айғақтарына негізделуі ... ... ... ... ... ... королді «мәжбүрлеуге», «барлық шараларды қолдануға»
құқылы кеңес қамтамассыз етуі қажет. Бұл өз ... ... ... ... тек ... ... қатар саяси талаптарды ... ... ... ... ... және ... өсуімен жүзеге асырылған ауқымды құжат болып табылғандығын
жоғарыда ... ... ... ... анық көз ... ... ... көңілі томаған және ақсүйек магнаттардың
тек өз құқығы мен жаңа ... ... ... ... билік
жүргізбеуі жаңа басқару жүйенің өмірге келуіне жағдай ... ... ... нысаны – сословиелік-өкілеттілік монархияға көшу (ХІІІ
ғ. – ХҮ ғ. ... ... ... ... ... қалыптасты.
Ортағасырлық ағылшын парламентінің саяси орны мен саяси ... ... ... ... ... ... ... мындай қорытынды
жасаға болады: біріншіден, парламенттің орнауы ... ... ... ... органдарына айтарлықтай өзгерістер енгізді; екіншіден,
елдегі қаржылық ... мен ... ... ісін ... үшіншіден, парламент
ағылшын ұлтының шынайы қоғамдық жауапкершілікті мойындарына ... ... мен ең ... ... ... ... сай
келетін, мемлекеттік маңызды шешімдерді қабылдады.
Англиядағы парламенттік жүйенің артықшылығы, ол қоғам мен мемлекетті
ұйымдастыруда үш ... ... ... ... ...... кейбір мағынада демоктариялық, және де уақыт өте келе ... ... ... ... тарихында түпкіліті орнады. Жалпы
алғанда ... ... алуы ... ... ... ... ... орын алуын болдырмау мақсатында, жергілікті басқарудың кейбір
элементтерін сақтап қалды. Сондықтан да бұл ... ... ... маңызды бөлігі мен кейбір қағидаларды жүзеге ... ... ... ... ... ... экономиканың дамуы мен
әлеуметтік қарам-қайшылықтардың күшеюі, тауар-ақша қатынасының жетілуі
Англиядаға ... ... ... ... ... ... ... болатын. Саяси өмірге араласуға деген ұмытылыс
нәтижесінде ... ... ... ... ... ХІІІ ғ. басында жаңа мемлекеттік нысанға – ... ... ... ... ... ... өкілеттілік
монархия мемлекетті басқарудың бір нысаны, онда король билігі ... ... ... ... үйлесімін тапты. Ол көптеген
Европалық мемлекеттерде ХІІІ-ХІҮ ғғ. жалпы ... ... ... ... ... парламенттің қалыптасуымен бірге
жүзеге асты. Алғашында орталықтанған билік ерте орнағанымен ... ... ... ... еш ... ... ... нығаюы өзекті саяси мәселені құрады, себебі ... ... ... лендік жүйе кезеңінде де жоғары болды.
Сондықтан ағылшын сословиелерінің ... ... ... араласуы
мемлекеттің еркі негізінде емес, сословиелердің өздерінің кескілескен
әлеуметтік-саяси қақтығыстарының азамат ... ... мен ... ... асырылды.
Король билігімен күресті билеуші тап – барондар мен шіркеу клирелері
өз қолдарына алды. Жалпы ... ... ғғ. ... ... ... ... қарағанда, ХІІІ ғ. ... тек ірі жер ... ... мен, орта және ... ... ... мен ... өкілдерінің және жалпы ұлттық ... ... ... ... Соның нәтижесінде ХІІІ-ХҮ ғғ. Англияда
сословиелік-өкілеттілік ... ... ... ... ... монархия сословиелердің король ... ... ... білдірді.
Қорыта келе, біріншіден, норман жаулап алушылығы ағылшын ... ... ... ... ... жасады; екіншіден Англияда ортықтанған
билік ерте қалыптасты; үшіншіден, елдегі феодалдық сословиелер ХІІІ-ХІҮ ғғ.
саяси өмірге белсене ... ... ... ... ... ... дүниеге келуіне ықпал ... ... ... ... ғғ. ... ... әлемдік держава ретінде орнығуына
жағдай жасап, өзіндік құқықтық жүйесі жетілген, қоғамдық тап ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысы
барысында айқын ... ... ... ... ... ... государства и права / Под ред. В.М.
Корецкого. М., 1961.
2. W. Stubbs, Select Charters and other ... of ... history arranged and edited by W. Stubbs, Oxford, ... A ... of Welsh History. / Ed. M. Salmon. L., ... Edward I and Wales / Ed. By Trevor Herbert, Careth Elwyn ... ... Brady R. ... of old English history. L., ... Formulare Anglicanum of a Antique charters and instruments of drivers
kinds/Ed. By Th. Madox. L. ... ... ... by W. Dugdale a.o. L., ... Domesday Book and Liber ensulis Willemo Primi regis ... ... and H.Ellis (Record Commission). L., 1783-1816. Vol. 1-4.
9. Абрамсон М. Л. Крупные города Апулии в XII-XIII вв. ... ... 1985. Вып. ... ... А. К. ... ... в Западной Европе. СПб., 1902
11. Сванидзе А. А. ... ... ... в ... ... и ... //Городская жизнь в средневековой Европе. М,
1987;
12. ... Е. В. ... ... ... по ... к городам и
городскому сословию в Англии XIII- ... XIV вв. ... ... ... Вып. 12; ... английского парламента. (Из истории
английского общества и государства XIII века). М., 1960; Английское
феодальное ... в XIV-XV вв. // ... ... М., 1987. Вып.
50.
13. Кузнецов Е. В. Экономическое развитие Англии в XIV-XV вв. ... ... ... ... Англии XIV, XV, XVI вв. Горький,
1983.
14. Левицкий Я. А. Город и городское ремесло в ... в X -XII вв. ... 1960; ... и феодализм в Англии. М., 1987.
15. Штокмар В. В. ... по ... ... XVI ... Л., ... ... английского абсолютизма в эпоху его расцвета.
Л., 1962; Некоторые данные тюдоровского законодательства об упадке
английских ... ... в XVI веке // ... ... 1974. Вып. ... ... А. Л. Западноевропейский город в средние века // ... М., 1978. № 4; Она же. ... ... М., ... ... В. А. Английский город в тюдоровскую эпоху: регионы и города.
Иваново, 1995
18. ... А. А. ... в ... и ремесленных гильдиях
английских городов XIV-XV вв. // Средние века. М., 1969. Вып. 32; М.,
1971. Вып. 33; ... ... в ... ... ... в XIV в. ... социальной и классовой борьбы в английских ... ... М., ... ... А. А. ... ... ... английского
города Ковентри XIV в. // Материалы ... ... ... 1998; ... социально-экономического развития Ковентри
XII-XIV вв. // Автореферат диссертации на ... ... ... ... ... Саратов, 1999;
20. Маркова С. П. ... ... ... и ... ... в XV - начале XVI в. // Проблемы разложения
феодализма и ... ... в ... Горький, 1980; Йоркская
компания мерсеров и купцов-авантюристов в XV-XVI вв. (К ... ... в ... // ... ... М., 1981. ... Мосолкина Т. В. Город Бристоль в XIV-XV веках. ... ... ... ... ... ... ... Л. П. Городское сословие в Английском парламенте ... ... ... 1978. Вып. 4; ... горожан и
феодальное государство в Англии в XIV веке. М., ... ... М. М. ... ... ... в ... (Лондон XIV- начала XVI ... ... 1983; ... компании и так называемый процесс амальгации. //
Средневековый город. ... 1974. Вып. 2; ... ... и ... ... (вторая половина XVI века). // Сонда 1975.
Вып. 3.
24. Петрушевский Д.М. Очерки из ... ... ... ... М., 1937.; ... истории Англии 11-13 века. М., 1936.
25. Тьерри О. История завоевания ... и ... М., ... ... ... Феодальная монархия во Франции и в Англии X-XIII
веков СПб., 2001.
27. Леонов Т. А. Рост ... ... в ... с 1350 по ... ... ... и ... веков. Под ред. Ю. М.
Сапрыкина. М. 1976; ... и ... ... ... во 2 пол.
XIV в. //Средние века. М., 1985. Вып. 48. ... ... Л. Н. ... и ... ... в ... XIV-XV вв. ... Лондонау/Феодалы в городе. М., 1996.
29. Черниловский З.М. Всеобщая история государства и права – М., ... ... ... А.Л. ... ... М., 1950. - C. ... Виноградов П. Исследования по социальной истории Англии в ... СПб., 1887. - С. ... ... К.Д. ... ... и ... ... в Англии в
11-13 века. Л., 1973. - C. 67.
33. Барг М.А. Исследование по истории ... ... в XI-XIII ... 1962. - C. ... Егер О. ... ... в 4-х т. Т.2. ... века. М., 1999. - C.
196.
35. История средних веков Т.І. M., 1986. - С. ... ... ... веков. В 2-х томах. Т. 1. Под ред. Карпова С.П.,
Удальцовой ... ... К.Ф. ... ... Л., 1977. - С. ... ... Н.Ф. ... государство (VI-XV вв.) М., 1967. - С.
156.
39. Э. Обст "Англия, Европа и мир" М., 1930. - C. ... ... В.Г. ... ... ... и ... Учебник для вузов.
М., 2001. - C. 261.
41. Косминский Е.А. ... ... ... в ... ... М., ... Колесницкий Н.Ф. Феодальное государство (VI-XV вв.) М., 1967.
43. Гутнов Е. В. ... ... ... ... и права
стран Европы. М. Гос. изд. юр. лит. 1961. - C. ... ... А.А. ... ... ... // Англия в ХІҮ-ХҮ вв. - С. 225-
226.
45. Всемирная история: В 24 т. Т.9. ... ... - ... 492 ... ... В.В. Государство и право Древнего мира и Средних веков: в двух
частях. Волгоград. 2001. – 548 ... ... Г.В., ... А.Т. ... ... ... и
биографических параллелей на материале английской хронологии и истории
М., 1995. - С. ... ... Н.А. ... ... ... и право (Феодальное
государство и ... ... М., 1963. - С. ... ...... ... ... бойынша өзгелерден ерекшеленетін
әлеуметтік топ, ортағасырлық Европаға тән құбылыс
Қорқынышты Сот кітабы – (анг. Domesday Book) – ... ... ... ... ... жж. Вильгельм Жаулап алушының бұйрығы
бойынша жазылған ... ... ... – екі ... ...... (жер ... мен қарпайым
шаруадан құралған, әлеуметтік-саяси құрылым, феодализим сипаты жағынан
жерге меншікті иелену болып табылды.
Еркіндіктің Ұлы ... – (анг. The Great Charter) – 1215 ж. ... ... ... Иоан ... қол ... ағылшын конституциялық
акті, сипаты жағынан барондардың талаптары жазылған петицияны құрады
Сословиелік-өкілеттілік монархия – мемлекетті басқарудың бір ... ... ... ... ... ... жұмысымен бірге
үйлесімін тапты.
Бордари – «Қорқынышты Сот ... ... ... бағынышты шаруалар
Коттари – (анг. cotter) – шағын жер иелігі бар ... ... – (анг. villein) – ... ... ... ... шаруалар категориясы, олар өз ... үшін ... ... ... ... ... өтеді
Фригольдер – ағылшын ауылдарындаға еркін шаруалар
Пэрлер – (анг. peerage) – Англиядағы дворяныдық шендік ... – (анг. manor) – ... ... ... ... ... бірлікпен мемлекеттегі жеке юрисдикциялық мекеме
Лендік құқық – феод сөзімен синоним болды, «лен» ірі феодалдың кіші
жер иесіне сый ... ... жер ... – ХІҮ ғ. ... ... орталық мемлекеттік басқару
жүйесінде қызметтік тұлғалардың үстінен қадағалауы
Преценденттік құқық – жергілікті ... мен ... ... ... ХІІІ-ХІҮ ғ. англо-саксон қоғамның құқықтық
жүйесінің бір бөлігін құрады.
Статут –королдің бекіткен ... ...... ... ... саналды.
Тризн – аса ауыр қылмыс ретінде мемлекетке сатқындық ... ... ...... ... аса ауыр ... (өлтіру, зорлау) немесе
жеке меншікке (өртеу) қатысты қылмыстар танылды.
Парламент – (анг. ...... ... бөлу ... ... ... өкілетті және заң шығарушы орган
ХРОНОЛОГИЯ
1040-1066 жыл – англо-саксон династиясынң басқарған кезеңі
1066 жыл – Вильгельм Жаулап алушының Англияны жаулап алуы
1066-1153 (1154) жыл – ... ... ... ... жыл – ... династияның басқарған кезеңі
1086 жыл – Англияда Қорқынышты Сот кітабының жүргізулі
1205 жыл – Иоан Безземельный мен Инокентий папа ... ... ... ... ... жағдайдың қалыптасуы.
1206 жыл – ағылшын-француз келісімі. Иоан Безземельный ... ... и ... ... береді.
1209 жыл – Иоанна Безземельныйдың шеркеуден аластатылуы.
1215 жыл – барондардың көтерілісі мен олардың ... ... ... Ұлы ... ... жыл – ... ІІІ ... қақтығыс нәтижесінде Оксфордские
провизиясын қайта бекітіп, барондық олигархияның орнауы.
1259 жыл – ... ...... ... қарсы шығуы.
1263-67 жыл – Азамат соғысы
1275 жыл – «Бірінші Вестминистрлік статут»
1285 жыл – «Екінші Вестминстерлік статут»
1290 жыл – ... ... ... ... ... Quia ... жыл – ... королдерінің Шотландияға сюзеренитет орнатуы.
1294-97жыл – ағылшын-француз соғысы.Француздардың Гиена бөлігін жаулап
алуы.
1295 жыл – «Үлгілі парламент», парламент құрамының қалыптасуы.
1297 жыл – ... І ... Ұлы ... ... ғ. аяғы – ХІҮ ғ. ...... сословиелік-өкілеттілік
монархияның орнауы
1343 жыл – Англия парламентінің екіге бөлінуі
ҚОСЫМШАЛАР
Қосымша 1
ВИЛЬГЕЛЬМ ЖАУЛАП АЛУШЫ
(1027 – 1087 жж. )
Қосымша ... ... ... ... сословие
-----------------------
Король – мемлекет басшысы, әрі барлық жердің иегері
Пэрлер – саны жағынан аз ... ... ... жоғарғы сословие
өкілдері (барондар, ірі жер иеленушілер, ірі шіркеу қызметкерлері және
т.б.) болды
Рыцарлар – әскери ... ... және ... өзінің вассалдары болды
Фригольдерлер - еркін жер иеленушілер, қала тұрғындары мен шағын жер ... ... ...... ... ... ... негізін құрайтын қарапайым
тұрғындар

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Уот Тайлер басқарған шаруалар көтерілісінің басталуы11 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
21 – ғасырдағы туристік фирмалардың қызметі23 бет
6-12 ғасырдағы қалалар4 бет
VI-VIII ғасырдағы ұлы ғұламалар5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь