ҚР-ның сот жүйесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3

І. ҚАЗАҚСТАННЫҢ СОТ БИЛІГІНІҢ МАҢЫЗЫ
1.1. Сот билігінің конституциялық негіздері ... ... ... ... .. 4
1.2. Сот билігінің атқаратын қызметі ... ... ... ... ... ... ... 8

ІІ. ҚР.ның СОТ ЖҮЙЕСІНІҢ ҚҰРЫЛУЫ МЕН
СУДЬЯЛАРЫНЫҢ МӘРТЕБЕСІ
2.1. Сот жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
2.2. Судьялардың мәртебесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

ІІІ. СОТ ӘДІЛДІГІНІҢ ТИІМДІЛІГІНІҢ АРТТЫРУ
3.1. Әділ соттың конституциялық принциптері ... ... ... ... 22
3.2. «ҚР.ғы сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі»
туралы Конституциялық заңның маңызы ... ... ... ... ... .. 24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
«Сот билігі Қазақстан Республикасының атынан жүзеге асырылады және оның мақсат-міндеті азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды, Республиканың Конституциясының, заңдарының, өзге де нормативтік құқықтық актілерінің, халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етуді мақсат етіп қояды» .
Тәуелсіз сот билігі – демократиялық қоғамның ажырамас бөлігі. Заң үстемдік ететін құқықтық мемлекетті орнықтыруға жәрдемдесу – сот төрелігі органдарының негізгі міндетін қысқаша осылай тұжырымдауға болады. Сот жүйесі түбірлі өзгерістер жүзеге асып жатқан жауапты кезеңді бастан кешіріп жатқан қазіргі кезде мұның өзі ерекше және өзекті мәселе болып табылады.
Соттардың мемлекеттік биліктің өз алдына бөлек тармағы ретінде қалыптасуын біз реформаның басты нәтижелерінің бірі деп есептейміз. Соттардың басты мақсаты – азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау, Конституцияның сақталуын және республика заңдарының орындалуын қамтамасыз ету болып табылады. Және де бүгінгі таңда азаматтардың құқықтары сот арқылы әділ қорғалатындығы жөніндегі сенімді өз бойында қалыптастыруы өте маңызды. Сондықтан да біз сот-құқық саласында жүзеге асырылып жатқан жаңа өзгерістердің түпкі нәтижесі қоғамның реформаға негіз етіп алған идеяларды қалай қабылдайтындығына және оларды қолдайтындығына байланысты екенін айқын түсінеміз. Осы мән-жайдың өзі біздің интернетте өз бетімізді ашу туралы шешім қабылдауымызға түрткі болды.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, сот азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғайды. Егер Конституцияда, заңдар мен халықаралық шарттарда өзге де бір ескерту айтылмаған болса, республикада тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар республика азаматтарына белгіленген міндеттерді атқарады.
Сот билігі Қазақстан Республикасы атынан жүзеге асырылады. Оның алдына қойылған мақсат – азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, заңдылық пен әділеттілікті қамтамасыз ету.
Осы курстық жұмыстың басты мақсаты сот билігінің биліктің бөлек тармағы ретінде қоғамда атқаратын қызметін жан-жақты қарастру.
1. Қазақстан Республикасьшьщ Конституциясы. Алматы: Жеті Жарғы, 1996.«Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгертулермен толықтырулар еңгізу туралы»
2. "Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы" 2000 жылғы 25 желтоқсанда қабылданған Конституциялық Заң
3. "Қазақстан Республикасьшың құқық қорғау қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 22 қаңтардағы 2001 жылғы Жарлығы// Егемен Қазақстан, 2001. 23 каңтар. № 14.
4. "Сот приставы туралы" 2000 жылғы 25 желтоқсанда қабылданған 1997 жылғы 7 шілде № 150 қабылданған ҚР Заңы
5. Құқық қорғау органдары. Заң актілерінің жинағы. – Алматы, ЮРИСТ, 2003
6. Қазақстан Республикасының Құқық қорғау органдары. Алматы: САНАТ, 1995
7. Алиев, М.М. Қазақстан Республикасының сот жүйесі және құқық қорғау органы: Оқу құралы/ Алиев, М.М..-Астана Атамұра,2004.-403б.
8. Баянов Е. Қазақстан Республикасың мемлекеті мен құқықының негіздері: Оқулық.-Алматы: 2003.-691 бет
9. Табанов С.А. Құқық теориясы мен сот жүйесінің конституциялық негіздері: Оқулық құрал/Табанов С.А..-Алматы,2001.-277б.
10. Акуев Н. Халық пен мемлекет мүддесі //Егемен Казақстан, 1996. 30 тамыз.
11. Сапарғалиев Ғ. С. Казақстан мемлекеті мен құқығының негіздері. Өзгерістер мен толықгырулар енгізілген 2-басылым. Алматы: Атамұра, 1998. 168-бет.
12. Мәми Қ. Қазақстандағы сот реформасының даму кезеңдері. Астана: 2003 – 264 бет
13. Қаржаубаев Е.Қ. Сот және сот төрелігі. Оқу құраы. – Алматы: 2004 жыл – 160 бет
        
        Сот билігінің конституциялық негіздері. КУРСОВАЯ
ЖОСПАР:
КІРІСПЕ…………………………………………………………… 3
І. ... сот ... ... Сот ... ... негіздері……………… 4
1.2. Сот билігінің атқаратын ... ... ... СОТ ... ... МЕН
СУДЬЯЛАРЫНЫҢ МӘРТЕБЕСІ
2.1. Сот жүйесі ……………………………………………… 11
2.2. Судьялардың мәртебесі………………………………… 17
ІІІ. Сот әділдігінің тиімділігінің арттыру
3.1. Әділ ... ... ... ... «ҚР-ғы сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі»
туралы Конституциялық заңның маңызы…………………. 24
Қорытынды…………………………………………………… ... ... ... ... ... ... Республикасының атынан жүзеге асырылады және
оның ... ... мен ... ... бостандықтары мен
заңды мүдделерін қорғауды, Республиканың Конституциясының, заңдарының, ... ... ... ... ... ... орындалуын
қамтамасыз етуді мақсат етіп қояды»[1].
Тәуелсіз сот билігі – ... ... ... ... ... ететін құқықтық мемлекетті орнықтыруға жәрдемдесу – сот төрелігі
органдарының ... ... ... ... ... болады. Сот
жүйесі түбірлі өзгерістер жүзеге асып жатқан жауапты кезеңді бастан кешіріп
жатқан қазіргі ... ... өзі ... және ... ... болып табылады.
Соттардың мемлекеттік биліктің өз алдына бөлек тармағы ... біз ... ... ... бірі деп ... басты мақсаты – ... мен ... ... мен заңды мүдделерін қорғау, Конституцияның сақталуын ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Және де
бүгінгі ... ... ... сот ... әділ қорғалатындығы
жөніндегі сенімді өз бойында қалыптастыруы өте ... ... да ... ... ... асырылып жатқан жаңа өзгерістердің түпкі
нәтижесі ... ... ... етіп ... идеяларды қалай
қабылдайтындығына және ... ... ... ... ... Осы ... өзі ... интернетте өз бетімізді ашу туралы
шешім қабылдауымызға ... ... ... ... ... сот ... ... мен заңды мүдделерін қорғайды. Егер
Конституцияда, ... мен ... ... өзге де бір ... ... ... тұратын шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
адамдар республика азаматтарына белгіленген міндеттерді атқарады.
Сот билігі Қазақстан ... ... ... ... Оның ... мақсат – азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын ... пен ... ... ... ... ... ... мақсаты сот билігінің биліктің бөлек
тармағы ... ... ... ... ... қарастру.
І. ҚазақстанНЫҢ сот билігі
1.1. Сот билігінің конституциялық негіздері
Сот билігі биліктің дербес тармағы болып табылады, оны ... сот қана ... ... алады. Ол азаматтардың, олардың
бірлестіктерінің құқықтарын, бостандықтарын, заңды ... ... ... ... мен заңды мүдделерін ... ... ... өзге де ... ... ... ... отырып, шешуді мақсат тұтады., халықаралық шарттардың орындалуын
қамтамасыз ету үшін құрылады.
Әділ сотты сот тек ... ... ... да бір ... органның, лауазымды адамдардың, қоғамдық ... ... ... еркінен тәуелсіз жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасының Президенті 2000 ... 1 ... ... сот жүйесінің тәуелсіздігін күшейту бойынша шаралар туралы"
Жарлық қабылдады.
Президентке облыстық және ... ... ... тағайындау бойынша конституциялық өкілеттік берілген.
Парламент, заң ... ... ... ... ... арқылы сот жүйесін,
оның қызмет принциптерін, сот ... ... ... ... ... ... тәртібін және т.б. белгілейді.
Мемлекеттік биліктің бір – тармағы ретінде сот ... ... ... тән ... ... ... ... оның қызметі мемлекеттің бүкіл кеңістігінде әрекет ететін Қазақстан
Республикасының Конституциясына негізделеді;
2) оның қызметі елдің бүкіл аумағына таралады;
3) сот ... ... тек ... ... шеңберінде
қабылдануға тиіс;
4) сот органдарының шешімдері мемлекеттік органдар, лауазымды
тұлғалар, ... ... ... үшін ... сот ... заңдылық пен құқық тәртібін нығайтуға жәрдемдеседі.
Биліктің ерекше – тармағы ретінде сот ... ... бір ... ... ... ... ... өзіндік белгісі. Ешбір басқа ... — заң ... ... ... ... ... де сот өкілеттіктерін иеленбейді. Тек соттар ғана әділ ... ... бұл ... ... ... Конституцияның75-
бабында "Қазақстан Республикасында әділ төрелігін тек сот қана жүзеге
асырады" деп жазылған. Осы ... ... ... ... 2001
жылғы 25 желтоқсандағы "Қазақстан Республикасының сот жүйесі ... ... ... ... ... қарастыруға жататын жолдауларды, арыздар мен
шағымдарды ешбір басқа ... ... не өзге ... ... ... ала алмайды.
Заңи бейхабарлығының арқасында азаматтардың сотқа емес, ... ... ... ... ... жатпайтын мәселелер
жүктейтіні сирек емес.
Даулы мәселелер тек сот ... ... ... Өз ... ... ... ... өзінің басқа тұлға ... ұйым ... ... ... ... мен ... ... не болмаса
қоғамның немесе мемлекеттің заңмен қорғалатын ... ... ... іс ... ... ... ... жүзеге асыру қылмыс болып
мойындалады.
Сот билігінің елеулі бір нышаны мемлекеттік қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... мен ... режимі болып
табылады. Конституцияға сәйкес ... ... бес ... ... заң мамандығы білімі, заң мамандығы бойынша кем дегенде екі жыл
жұмыс стажы және ... ... ... ... ... бола алады
(79-бап). Конституцияда судьялар үшін заң қосымша талаптар белгілей алатыны
көрсетіледі. Осындай косымша ... "Сот ... мен ... ... Заң ... ... режимінің ерекшеліктері олардың тәуелсіздігі және
тек Конституция мен заңға ғана бағыныштылығы ... ... ... Заң ... ауыспайтындығы мен қол
сұғылмайтындығын белгілейді. Олардың ... қол ... ... ... қорғау қажеттілігі күмән туғызбайды.
Сенімді соттар туралы ерекше айту керек. 1998 жылғы қазанда Қазақстан
Республикасының Конституциясына ... ... ... ... ... ... алқа заседательдерінің қатысуымен жүзеге асырылады" (75-бап)
деген жаңа қағида енгізілді. ... ... сот ... туралы қоғамдық пікірді ... ... ... ... ... бір ... оның қызметін іштен бақылаудың ерекше
жүйесі болып табылады. Әділ ... ... ... отырып, соттар Конституция
мен заңға ғана ... ... заң ... ... ... де ... ... заңдылығын бақылауды жүзеге асыруға құқығы
жоқ. Соттардың қызметін бақылау соттық қадағалау арқылы және ... ... ... ... ... Сот ... тәртібінде төмен
тұрған соттар қарастырған істерді қарастырады.
Соттарды прокурорлық қадағалауға келетін болсақ - Конституция ... ... ... мақсатында соттардың тәуелсіздігін бекітеді. Республика
аумағында ... ... ... мен өзге де ... дәл және ... ... ... ... айтқанда,
прокуратура соттар жергілікті жағдайларға орай үйлесімдікті ... ... үшін ... қадағалайды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы мемлекеттің біртұтас құрылысын
ескерумен ерекше сот жүйесін бекітті. Қазақстан Республикасының сот жүйесі
елдің соттарының жиынтығы болып табылады. ... сот ... ... ... және ... істерді қарастыруды жүзеге асыратын
жалпы заңдық хұкім ... сот ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Соты, облыстық соттар, аудандық
(қалалық) ... ... ... ... ... ... соттар кіреді. (1
сұқба)
1-сұқба. Қазақстан Республикасының сот жүйесі
ҚР Президенті 1995 жылғы 20 желтоқсанда ... ... ... мен ... мәртебесі туралы" Конституциялық заң күшіне ие
Жарлық қабылдады. Ол бес жыл қолданыста болып, елдегі сот ... ... оң ... ... ... реалиялар сот жүйесін Конституцияда
негізі қаланған идеялардын, негізінде және оларға сәйкес одан әрі жетілдіру
қажеттігін алға ... ... ... бойынша ҚР Жоғарғы Соты
соттар туралы заңның ... ... 2000 ... 25 ... ... сот ... мен ... мәртебесі туралы" Заң
қабылданды. Аталмыш заңның ... ... ... ... реформаны
одан әрі дамыту болып табылады. Заңның ... ... ... бөлу ... принципін анағұрлым толық және дәйекті іске
асыруға, тежегіштер мен карсы салмақ жүйесін пайдалана отырып, ... ... ... ... ҚР әділ ... тек ... сот ... — сот алқалары, жеке дара судьялар жүзеге асыратын
болады. ... ... ... әділ сот атқару құқығы
берілмейді.
ҚР сот жүйесі Конституцияға және аталмыш конституциялық заңға ... ҚР ... ... және ... ... ... ҚР ... және жергілікті соттар біртұтас сот жүйесін құрайды. Сот жүйесінің
біртұтастығын төмендегі факторлар қамтамасыз етеді:
Конституцияда, "Сот ... мен ... ... ... заңда, процессуалдық және өзге заңдарда барлык, соттар ... үшін ... әділ сот ... ... ... ... барлық соттар үшін біртұтас сот
өндірісі нысандарында жүзеге асырылады.
Барлық соттар Конституциянын, ... ... ... ... ... қолданады.
Конституция және "Сот жүйесі мен ... ... ... заң барлық судьялар үшін біртұтас судья мәртебесін бекітті.
Заңды күшіне енген сот ... ... ... және ... бүкіл аумағында мемлекеттік органдар, лауазымды тұлғалар,
қоғамдық ... ... емес ... ... ... басқалары үшін орындауға міндетті.
Барлық соттар тек республикалык. бюджеттен қаржыландырылады. Бұл бір
жағынан сот жүйесінің біртұтастығын нығайтады, ал ... ...... ... ... ... ... ықпал ету мүмкіндігін жоқка
шығарады.
1.2. Сот билігінің ... ... ... құқықтық негіздері Конституцияда бекітілген маңызды
функциялардың бірқатарын ... ... Ол ... сот ... ... ... ... тармағы ретінде, екіншіден,
мемлекеттік биліктің басқа тармақтарына қатысты ... мен ... ... ... бар мемлекеттік органдар жүйесі ретінде;
үшіншіден өзінің қызметін өзіндік ерекшелікті принциптердің, ... ... ... ... асырушы мемлекеттік билік ретінде; төртіншіден,
әділ сотты жүзеге асырушы органдар ретінде ... ... ... ... ... мына принциптерді бөлуге
болады: 1) әділ сот; 2) Конституциялық бақылау; 3) заңдар мен өзге ... ... ... беру; 4) үкімдердің және өзге де сот
шешімдерінің орындалуын қамтамасыз ету және ... ... ... ең ... әділ ... қатысты.
Қазақстандағы сот билігі заң шығарушы және атқарушы билік ... мен ... ... ... ... бақылау функциясын атқарады.
Бұл функция әділ сотты жүзеге асыруға арналған сот ... ... ... сот ... ... ... барлық мемлекеттік органдардың
жоғарғыдан төменгісіне дейін, барлық мемлекеттік емес ұйымдардың ... ... ... ... белгілеуге бағытталған қызмет
болып табылады.
Әділ сот жайлы тек сот билігінде мемлекеттік органдардың қызметін ... ... ... ... мүмкіндігі болғанда ғана
айтуға болады. Қарастырылып отырған функция біріншіден, соттар ... ... ... ... ... отыруға тиіс
екендігінен көрінеді.
Соттар, заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... ... егер олар ... қайшы келсе, қолданбауға
тиіс. Қазақстан Республикасының Конституциясында егер сот қолдануға жататын
қандайда бір заң ... өзге ... ... акт адамның және
азаматтың Конституция бекіткен құқықтары мен ... ... ... онда ол іс ... ... ... және осы ... емес деп тану туралы ұсыныспен Конституциялық Кеңеске
жолдануға міндетті. Осы ... ... ... ... сондай-ақ
Жоғарғы Сотқа берілген және іс жүзінде олар осы ... ... ... ... актілер қабылдау өкілеттігі берілген басқа
да мемлекеттік органдардың конституциялық емес норма ... ... ... ... ... демек сот органдары қызметінің саласына жататын
мемлекеттің төмендегідей мүдделері туралы айтуға болады:
Біріншіден, ... ... ... ... ... пен ... бүкіл халық игілігін көздейтін экономикалық даму, Қазақстандық
патриотизм, мемлекет ... осы ... ... ... ... ... қорғауға тиіс. Қылмыстық, әкімшілік және азаматтық
заңдар аталған принциптерге қастандық етуші тұлғаларға ... ... ... Бұл ... ұлтаралық татулықты бұзатын кез-
келген әрекет конституциялық емес деп танылады деген 39-бабына ... ... ... ... ... ... Ішкі ... егемендіктер болады. Демек, Республиканың ... ... ... ішкі, сондай-ақ сырттай акциялар орын алуы ... ... ... акциялар соттың қарастыруына жатуы мүмкін.
Үшіншіден, мемлекеттік органдарда саяси партиялар ... ... ... ... ... саяси партиялар ұйымдары мемлекеттік органдарда
құрылған болса оларды ... ... ... ... шешу ... Осы мәселені шешудің екі тәсілі бар деп пайымдаймын:
1) әкімшілік
2) соттық.
Осы мәселе ... ... ... оны ... ... ... Республикасының Конституциясында мемлекеттік
меншік пен жеке ... ... және ... ... деп ... қылмыстық заңдардың елеулі кемшіліктерінің бірі мемлекеттік
меншіктің толық келемде қорғалмайтыны болып табылады. ... ... ... ... органдардың басшыларының мемлекеттік
меншікті жеке ... ... ... ... ... ... орын
алды. Жеке тұлғалар адал сатып алушылар болып танылғандықтан объектілер
олардың иелігінде қалды. ... ... ... ... ... шарттарын бұзуға негіз болып танылмайды. Соттар мемлекеттік
меншікті тең қорғау туралы конституциялық ережеге назар аудармайды, өйткені
оларға тек ... ... ... ... сөз ... ... ... жолдану құқығы берілген.
Бесіншіден, Конституцияда мемлекет өз аумағының тұтастығын, қол
сұғылмауын және ... ... ... деп жазылған. Қоғамдық
бірлестіктердің, жергілікті органдардың тарапынан ... ... ... ... бұзуға бағытталған акциялар,
шешімдер, әрекеттер және т.б. орын алуы мүмкін.
Алтыншыдан, Конституция ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік құрылыстың
біртұтастық нысанын өзгертуге біраз ... ... ... талпыныстар
нормативтік құқықтық актілер нысанында (жергілікті органдардың, ... ... ... мүмкін.
Сот билігінің маңызды, тіпті басты функциясы әділ сотты жүзеге ... ... ... ... мен ... ... өкілеттіктері
оларға құқықтық демократиялық мемлекет қалыптастыру мен дамыту бойынша
міндеттерді шешуге қабілетті дербес ... ... ... ... ... ... құқықпен реттелетін кез-келген ... ... ... арасында, олар мен мемлекеттің, оның ... ... ... ... ... ... ... асыруға
арналған.
Осындай төреліктің негізі Конституция, заң болып табылады, оларға
сәйкес сот ... ... ... мен бостандықтарын
бұзушылықтың орын ... ... ... ... ... ... шешім шығарады.
Сот мемлекеттің атынан нақты қылмыстық, азаматтық, әкімшілік,
шаруашылық ... мен ... ... Сот ... ... өзге ... ... актілердің, Республиканың халықаралық
шарттарының негізінде туындайтын барлық істер мен дауларға таралады.
Кейбір зерттеушілер сот билігінің азаматтардың ... ... ... ... ... ... сияқты функциясы да бар деп
есептейді.[2] Бұл функция ... ... ... жалғасы болып табылады.
Азаматтардың құқық субъектілігін шектеу заңдарға қатаң ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын шектеуді
көздейді.
Сот азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын шектейтін заңды қолдану
кезінде бүкіл ... ... ... ... ... ... сүйенуге тиіс. Егер сот ... ... ... ... тексермейтін болса, онда сот ... ... ... ... ... ... ... КСР Кодексінің
жауапкершілікке тартылатын тұлғаның істі ... ... ... және ... ... ... бұлтарған жағдайда мәжбүрлеп
келтіруді көздейтін ... ... ... ... және ... мен ... ... көрсететіні туралы қаулы қабылдады.[3]
Сонымен, Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, сот
азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен ... ... ... әрбір адамның құқықтары мен ... сот ... деп тура ... ... ... СОТ ЖҮЙЕСІ МЕН СУДЬЯЛАРЫНЫҢ МӘРТЕБЕСІ
2.1. Сот жүйесі
ҚР Президенті 1995 жылғы 20 желтоқсанда ... ... ... мен ... мәртебесі туралы" Конституциялық заң күшіне ... ... Ол бес жыл ... ... ... сот ... ... оң рөлін атқарды.
Президенттің тапсырмасы бойынша ҚР Жоғарғы Соты соттар ... ... ... 2000 ... 25 ... "Қазақстан Республикасынның
сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі ... Заң ... ... ... мақсаты елдегі сот-құқықтық реформаны одан әрі дамыту болып
табылады. Заңның қағидалары ... ... ... ... ... анағұрлым толық және дәйекті іске ... мен ... ... ... пайдалана отырып, олардың өзара
әрекетін ... ... әділ ... тек ... ... сот органдары — сот алқалары,
жеке дара судьялар жүзеге асыратын ... ... ... әділ сот ... ... ... сот жүйесі Конституцияға және аталмыш конституциялық заңға сәйкес
құрылатын ҚР Жоғарғы Сотынан және жергілікті соттардан ... ҚР ... және ... соттар біртұтас сот жүйесін құрайды. Сот жүйесінің
біртұтастығын төмендегі ... ... ... "Сот ... мен ... ... туралы"
Конституциялық заңда, процессуалдық және өзге заңдарда барлық соттар мен
судьялар үшін ортақ әділ сот ... ... ... ... ... ... ... үшін біртұтас сот
өндірісі нысандарында жүзеге асырылады.
Барлық ... ... ... ... ... қолданыстағы құқығын қолданады.
Конституция және "Сот жуйесі мен судьяларының мәртебесі ... заң ... ... үшін ... ... ... бекітті.
Занды күшіне енген сот кесімдері (шешімдер, ... және ... ... аумағында мемлекеттік органдар, лауазымды тұлғалар,
қоғамдық ... ... емес ... ... ... ... үшін орындауға міндетті.
Барлық соттар тек республикалық бюджеттен ... Бұл ... сот ... ... нығайтады, ал екінші ...... ... ... ... ... ықпал ету мүмкіндігін жоққа
шығарады.
Аудандық және оларга теңестірілген соттар жергілікті соттарға жатады.
Аудандық соттарға ... ... ... ... ... ... әкімгерлік, кәмелетке толмағандардың істері
бойынша және басқа соттар теңестіріледі. Аудандық және оларға теңестірілген
соттарды (әрі ...... ... ... органның ұсынуы бойынша
Президент түзеді, қайта ұйымдастырады және таратады. Ұсыну Жоғарғы Соттың
Төрағасымен келісіледі. ... ... ... ... ... сот немесе бір әкімшілік-аумақтық бірліктерде бірнеше аудандық
сот түзе алады. Аудандық соттар үшін судьялардың жалпы санын да ... ... ... ... бойынша бекітеді. Әрбір аудандық сот
үшін судьялар санын атал-мыш сот төрағасының ұсынысының негізінде уәкілетті
орган белгілейді.
Аудандық сот ... және ... ... Егер штат бойынша
аудандық сотта бір судья көзделген болса, онда ол осы сот ... ... ... сот ... ... соты болып табылады және оған соттық
бағыныштылыққа жатқызылған сот істері мен материалдарын ... ... ... заң ... ... ... жүзеге
асырады.[5] Аудандық соттың төрағасына белгілі бір міндеттер: ... сот ... ... ... сот кеңселігіне жалпы
басшылық, етуді жүзеге асыру, азаматтарды қабылдау ... ... ... сынақ мерзімінен өтуін қамтамасыз ету секілді
және басқа міндеттері бар.
Облыстық соттар да ... ... ... жатады. Облыстық
соттарға республика астанасының ... ... ... ... ... ... мамандандырылған соттар (Республика әскерлерінің
әскери соты және ... ... ... және оларға
теңестірілген соттарды (әрі қарай — ... ... ... ... ... ... ... түзеді, қайта ұйым-дастырады және
таратады. Осындай ... ... ... ... келісіледі. Облыстық
соттар судьяларының жалпы санын да сондай-ақ Президент уәкілетті органның
ұсынуы бойынша бекітеді. ... ... сот үшін ... ... ... ... ұсынысының негізінде уәкілетті орган белгілейді.
Облыстық сот төрағадан, алқа төрағаларынан және судьялардан тұрады.
Облыстық соттың органдары:
қадағалау алқасы;
азаматтық ... ... ... ... ... отырысы болып табылады.
Занда облыстық сот екінші инстанция соты ... ... деп ... ол өзіне соттық бағыныштылыққа жатқызылған сот істері ... ... деп ... ... ... іс ... кодексінде (ҚР ҚІЖК) облыстық соттардың соттық
бағыныштылығы көзделеді. К.Р КДЖК ... ... және ... ... ... ... ... кассация тәртібінде
облыстық және оған теңестірілген соттарға шағым ... ... ... деп ... ... ... сот апелляциялық, сондай-ақ кассациялық
инстанция болып табылады. Заң көздеген жағдайларда ... сот ... соты ... ... ... алады. Бұл облыстық соттың
ерекшеліктерінің бірі. Оның келесі бір ... сот ... және оны ... ... бойынша облыстың соттары әділ
сот атқарған кезде ... ... ... қарастырады. Облыстық
соттың өкілеттіктерінің үшінші ерекшелігі облыс соттарының әкімгерлерін
кұруға байланысты. Облыстық сот ... ... ... ... жүзеге асырады.
Жоғарыда аталғандай, облыстық, соттың жанында органдары — облыстық
соттың азаматтық істер алқасы мен ... ... ... бар, оларға алқа
төрағалары басшылық етеді. Облыстық соттың қадағалау алқасына сот төрағасы
басшылық ... ҚР ... ... ... және ... соттардың төрағаларын, алқа төрағаларын республиканың Жоғарғы
Сот Кеңесінің ұсыныстамасы ... ... ... ... (2тармак,
82бет). Әрбір алқадағы судьялардың саны сот төрағасының ұсынуы бойынша
пленарлық ... ... ... ... ... ... бар. ... алқасы жыл сайын пленарлық
отырыста судьялардың жалпы санының дауыстарының көпшілігімен қүпия ... ... ... аталмыш облыстық соттың судьяларынан тұрады. Ал
азаматтық істер алқасы мен ... ... ... ... ... ... ... соттың пленарлық отырысында талқылаудан кейін
белгілейді. Облыстық соттың ... осы екі ... ... құра ... соттың төрағасы мен ... ... ... ... ... ... төрағасы әділ сотты жүзеге ... ... ... ... ... Судья ретінде төраға алқаларда
сот істерін қарастыруға ... ... ... Облыстық соттың төрағасы
ретінде төраға сот судьяларының сот істерін қарастыруын ... ... ... ... ... сот-тың пленарлық отырыстарын
шақырады,оларға төрағалық етеді, сот статистикасын жүргізуді, ... ... ... ... ... жеке ... ... төрағалары мен облыстық соттың судьяларына, аудандық
соттардың төрағалары мен судьяларына қатысты тәртіптік ... ... ... ... да өкілеттіктерді жүзеге асырады.
Алқа төрағалары да ... ... және ... ... ... ... асырады. Судьялар ретінде олар
алқалардың отырыстарында төрағалық етеді. ... ... олар ... сот ... ... ... ... сот төрағасына
мамандандырылған құрамды алқалардын құрамын қалыптастыру ... ... заң ... ... да ... ... ... соттың жанында негізінен ұйымдастырушылық сипаттағы ерекше
өкілеттіктер ... ... ... ... ... ... ... соттың пленарлық отырыстары қажеттілікке орай, бірақ кем
дегенде бір жылда екі рет өткізіледі. Пленарлық ... ... ... өзі бекіткен регламентпен айқындалады. Пленарлық отырыстар ... ... ... және ... алқасының құрамына судьялар
сайлайды, алқалардың ... ... ... сот ... және оны ... ... бойынша облыстың соттары әділ
сот атқарған кезде заңдылықты сақтау мәселелерін және ... да ... ... ... Соты жалпы құзырлы соттардың
қарауына жататын азаматтық қылмыстық және өзге де істер ... ... ... ... ... заңда көзделген іс жүргізу нысандарында олардың
қызметін қадағалауды жүзеге асырады, сот практикасының мәселелері бойынша
түсініктемелер беріп ... ... ... ... ... Жоғарғы Соты келесі
функцияларды жүзеге асырады:
1) бірінші инстанция сотының;
2) кассациялық инстанцияның;
3) апелляциялық инстанцияның функциялары.
ҚР ҚІЖК ... ... Сот ... ... соты ... қандай
қылмыстық, істерді қарастыруға құқылы екені көзделген. ҚР ҚІЖК 397-бабында
Жоғарғы Соттың апелляциялық және ... ... соты ... ... Сот сот ... ... және оны жалпыландыру
нәтижелері бойынша республика соттары әділ сот ... ... ... ... ... ... Сот қолданыстағы құқықты
қалыптастыруға ... ат ... ... бірі ... ... ... Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқына
республиканың Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары да кіреді деп ... ... ... ... сот практикасының мәселелері
жөнінде түсініктемелер беретіні көзделген. Ал "Сот ... мен ... ... ... ... 2- ... 3тармақшасында Жоғарғы
Сот "сот практикасында заңнаманы қолдану мәселелері жөнінде түсініктемелер
береді" ... бұл ... ... Жоғарғы Соттың Конституция
көздеген өкілеттіктерін тарылтады. "Қолдану" ... іске ... ... ... табылады. Жоғарғы Соттың нормативтік қаулыларының талдамасынан
көріп ... ... ... сот ... іске асыру
мәселелері бойынша кең мағынада түсініктемелер беріледі.[6]
Жоғарғы Сот ... алқа ... және ... ... Сот ... жалпы санын Жоғарғы Соттың Төрағасының ұсынуы
бойынша Президент белгілейді. Жоғарғы Соттың ... ... ... істер алқасы; қьілмыстық істер алқасы; соттың пленарлық отырысы
болып табылады. Азаматтық істер алқасы мен ... ... ... ... ал ... алқасына — Жоғарғы Соттың Төрағасы басшылық етеді.
Әрбір алқадағы судьялардың саны ... Сот ... ... ... отырыста белгіленеді.
Қадағалау алқасы жыл сайын пленарлық отырыста судьялардың жалпы
санының ... ... ... ... беру ... ... ... Соттын судьяларынан тұрады. Азаматтық істер алқасы мен
қылмыстық істер алқасы кандидатуралары ... ... ... және ... ... Төрағасы тағайындайтын судьялардан тұрады.
Жоғарғы Соттың Төрағасы ... ... ... ... құра
алады.
Заң Жоғарғы Соттың Төрағасына және алқа ... ... ... ... ... Соттың Төрағасы судьяның және Жоғарғы Соттың
басшысының функцияларын ... ... ... Төрағасы қадағалау
алқасына басшылық етеді, азаматтық істер ... ... және ... бойынша алқада сот істері қарастырылатын кезде төра-ғалық етуге
құқылы. Басшы ретінде, Жоғарғы ... ... ... ... пленарлық
отырыстарын шақырады, алқалардың жұмысын үйлестіреді, азаматтарды жеке
қабылдауды жүргізеді, ... ... ... "Ішкі" функциялардан басқа,
Жоғарғы Соттың Төрағасы ... ... ... ҚР ... Сотының
Төрағасы мемлекеттік биліктің басқа тармақтарының органдарымен ... ... ... ... сот ... білдіреді. Заң Жоғарғы Соттың Төрағасының Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... Соттың Төрағасы республика Президентіне:
1) уәкілетті органның басшысының кандидатурасын ұсынады;
2) заңнаманы жетілдіру жөнінде ұсыныстар енгізеді;
3)судьяларды мемлекеттік белгілермен марапаттау және ... ... беру ... ... ... төрағалары судьялардың функцияларын атқарады. Сонымен қатар олар
ұйымдастырушылық, жұмыс атқарады, алқалардың сот отырыстарында төрағалық
етеді, ... ... ... ... ... үшін ... құжаттар дайындауын қамтамасыз етеді, Пленарлық отырысқа алқалардың
қызметі жайлы ақпарат береді, басқа өкілеттіктерді және т.б. ... ... ... ... ... ... алқа ... Соттың барлық мүшелері болып табылады, сондықтан Пленарлық отырыс
Жоғарғы Соттың атынан ... ... ... ... қатарына
төмендегі мәселелер жатады:
сот практикасын зерделеу және оны жалпыландыру нәтижелері ... ... әділ сот ... ... ... сақтау мәселелерін
қарастыру;
сот практикасында заңнаманы іске асыру мәселелері ... ... ... ... ... және ... ... Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі
туралы" Конституциялық заңда мамандандырылған соттар құру ... Осы ... ... ала ... ... 2001 ... ... "Алматы және Қарағанды қалаларында экономикалық соттар ... ... ... ... және ... ... ... қарастыруға уәкілетті мамандандырылған ауданаралық экономикалық
соттар түзілді. Мамандандырылған ... ... ... ... ... ... мен шетелдік инвесторлардың құқықтары мен заңды
мүдделерін неғұрлым толық қорғауға жәрдемдесуге ұмтылыс ... ... ... дамытуға қолайлы ықпал етуге тиіс. Президент 2001 ... ... ... 3-съезінде атап өткендей, Алматы және Қарағанды
қалаларында ... ... ... ... құру ... мен судьяларының мәртебесі туралы"
Конституциялық заңның идеяларын іске асыруда ... ... ... Ол соттарды Алматы және Қарағанды ... ... ... ... ... ... экономикасы және инфрақұрылымы бар
аймақтар болып табылады. Бұл соттар ... ... ... егер олар
оң нәтижелер көрсетсе, онда осы секілді ... ... ... ... ... ... ... соттарға оларға қолданыстағы
заңнаманың тиісті қағидаларын тарата отырып, аудандық (қалалық) соттың
мәртебесі берілген.
Сонымен, Республиканың сот ... ... ... ... жылы "Қазақстан Республикасындағы соттар және судьялардың ... № 2694 ... ... 1996 ... 24 ...... ... соттары және судьяларын аттестациялау ... 1996 ... 3 ... мен 7 ... ... ... сайланған және тағайындалған судьялар бекітілген тәртіп бойынша
аттестациядан ... ... ... ... судьялардың құқықтық мәртебесін айқындайтын бір
қатар құқықтық нормалар бар. Оларға төмендегілер ... ... ... мен ... ... ... ... қол сұғылмаушылығы (иммунитет);
3) судьялар үшін саяси, жас және білім шектелімдері;
4) судья лауазымының негізгі қызметтің және жұмыстың кейбір ... ... ... ... ... ... тағайындалмалығы (сайланбалығы);
7) судьялар заң қолданған кезде басшылыққа алуға тиіс принциптер (77,
79, 80, 82-баптар).
Конституциялық қағидаларға орай, Қазақстан Республикасының 2000 ... ... "Сот ... мен ... ... ... ... "Судьялардың мәртебесі" деген арнайы бөлім бар.
Судьялардың мәртебесі үш беліктен тұрады. Бірінші бөлік — ... ... ... ... ... болып табылады.
Барлық соттардың судьялары біртұтас мәртебеге ие және өзара ... ғана ... ... ... ... лауазымдық жағдайынан және түрлі сот буындарында ... ... және ... ... ... ... Барлық
судьялар әділ сотты жүзеге асырады, тұрақты ... ... ... және сот ... ... ... ... Судьяларға заңда
көзделмеген соттан тыс ... мен ... ... ... ... ... және ... тәртіп сақтау үшін күрес
жүргізетін ... ... ... ... алмайды.
Судьялардың құқықтық жағдайының маңызды элементі ... ... ... ... Судьяның орын ауыстырмаушылығы судья
лауазымы ғұмырлық деген сөз емес. ... заң ... ... - ... ... Орын ауыстырмаушылық осы мерзімнің ішінде судья
лауазымынан босатылмайды дегенді ... Олар ... тек ... негіздер бойынша босатылады.
Судьялар тәуелсіз және тек Конституция мен заңға бағынады. Судьяның
тәуелсіздігі ешкім де әділ ... ... ... килігуге және судья мен
сенімді заседательдерге қандай да бір әсер етуге құқысыз ... ... ... заң ... ... ҚР ... кодексінің құрамында
әділ сотқа қарсы қылмыстар мен жазаны орындау тәртібі туралы - ... ... әділ ... ... асыру мақсатында соттың қызметіне қандай да
болмасын нысанда килігу қылмыс болып табылады ... ... ... қауіптілігі сондай әрекеттердің сот билігінің дербестігі мен
тәуелсіздігіне, халықтың оған ... ... ауыз ... сот шешімдер
қабылдаған кезде әділдік ... ... мен ... ... мен ... ... ... басылатыны болып табылады.[8]
Судьяның тәуелсіздігі оның қарастырылған немесе өндірістегі сот
істерінің мәні бойынша ... да бір ... ... ... ... де ... ... бөлмесінің кұпиясы барлық жағдайларда
қамтамасыз етілуге тиіс.
4. Заң судьяның ... ... ... Ол ... және ... ... ... әділ сотты жүзеге асыру рәсімінен көрінеді. Ол Азаматтық іс жүргізу
және Қылмыстық іс ... ... де ... әділ ... атқару бойынша судьяның қызметіне килігуді жүзеге асыру
үшін, сондай-ақ сотты және судьяларды құрметтемейтінін керсету үшін ... ... ... қол ... ... ... ... судьяны Республика Жоғары Сот
Кеңесінің корытындысына ... ... ... ... не ... 55-бабының 3) тармақшасында белгіленген
жағдайда — ... ... ... ... ... әкелуге, оған сот
тәртібімен ... ... ... шараларын қолдануға, қылмыс
үстінде ұсталған ... ауыр ... ... реттерді қоспағанда, қылмыстық
жауапқа тартуға болмайды. Судьяға қатысты қылмыстық, істі тек ҚР ... ғана ... ... ... және "Сот ... мен ... ... туралы"
Конституциялық заңда судьяны сайлау, қызметке тағайындау, ... және ... ... ... ... кету ... белгіленген;
судьяның лауазымына кандидаттарға тегінен, әлеуметтік және ... ... және ... ... ... саяси
көзқарастарынан, діни нанымдары мен өзге де мән-жайлардан тәуелсіз
лауазымды ... тең ... ... ... ... судьяның лауазымына кандидаттар іріктеудің ерекше
тәртібін белгілеуден көрінеді. Аудандық соттың ... бос ... ... біліктілік алқасы біріншіден, конкурстық негізде,
екіншіден, судьяның бос ... ... арыз ... ... ... тандайды.
Жоғарғы Сотының Төрағасынан, Жоғарғы Соттың алқа ... ... ... соттың төрағаларынан, облыстық және ... ... алқа ... мен ... басқа, соттардың
төрағалары мен ... ... ... ... ... негізделген Әділет министрінің ұсынуы бойынша Президент
тағайындайды (ҚР ... ... ... ... біліктілік алқасы (ӘБА) Мәжіліс депутаттарынан, судьялардан,
прокурорлардан, құқық ... мен ... ... ... ... ... тәуелсіз мекеме болып табылады ... ... ... ӘБА ... қалыптастыру және жұмысын
ұйымдастыру тәртібі ҚР "Қазақстан Республикасының Әділет ... ... ... ... ... аталған Конституция қағидаларына байланысты қабылданған
және оларды қайталайды. ... ... ... ... ... ... ... аудандық және оларға теңестірілген соттардың төрағалары мен су-
дьяларының бос ... ... ... іріктеуді қамтамасыз ету
және ұсыныстамалар беру;
2) судьялардың тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... Президент тағайындайды;
o Мәжіліс екі депутат жолдайды;
o жеті судьяны (аудандық, облыстық және Жоғарғы Соттан) Жоғарғы
Соттың пленарлық отырысы ... ... Бас ... ... ... ... ... мен заңгер-ғалымды жолдайды. Алқа
мүшелерінің өкілеттік мерзімі — екі жыл.
Заң алқа мүшелігіне ... ... ... ... ... ... ... білімдері, заңгерлік мамандық бойынша
жұмыс тәжірибесі, принциптілігі және кіршіксіз беделі болуға тиіс. Заң ... және оның ... ... ... ... ... жатады:
1) аудандық немесе оларға теңестірілген соттардың, сондай-ақ жоғары
тұрған соттардың судьялары болып жұмыс істеуге тілек ... ... ... ... және аудандық немесе оларға теңестірілген
соттың судьясының және ... ... ... ... ... ... лауазымын басуға біліктілік емтиханан тапсырған адамдарды
есепке алуды жүргізу;
3) аудандық немесе оларға теңестірілген соттың ... ... ... ... ... ... кетуін тоқтату туралы
мәселелерді тергеу және аудандық ... ... ... соттың
судьясын және төрағасын қызметтен босату туралы ұсыныстама шығару.
Занда ӘБА төрағасының хатшысының ... және ... ... ... ... ӘБА ... ұйымдастырады, ал хатшы оның
мүшелерінің ұсынысы бойынша оның қарастыруына енгізілетін ... ... ... жұмыстар атқарады. ӘБА мүшелері оның
қарастыруына табысталған материалдармен танысуға, ... ... ... ... қарастырылатын мәселелер бойынша өтінімдер мәлімдеуге,
уәждер мен дәлелдер келтіруге, ... беру ... ... ... ... шешімдеріне қол қоюға құқылы.
ӘБА өзінің отырыстарын кем дегенде бір жылда төрт мәрте ... ... ашық және ... ... ... ... ... өткізіле
алады. ӘБА шешімдері жазбаша түрде баяндалады және оның мүшелерінің
дауыстарынын, ... ... ... ... ... ӘБА ... ... пікірін баяндауға құқылы.
Заң біліктілік емтихандарын жүргізу тәртібін көздейді. Біліктілік
емтихандарын қабылдау ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Ондай тексерудің мақсаты ... ... ... іріктеу болып табылады. Біліктілік емтихандарын тапсыруға
оның алдында бір ... ... ... ... атқару кезінде кір
келтіретін қылықтар мен заңдылықты бұзушылықтар үшін ... ... ... ... ... ... қызметтен босатылған адамдар
жіберілмейді. Біліктілік емтихандарына сондай-ақ заң қоятын талаптарға сай
келмеген судьяға кандидаттар да ... Ол ... Сот ... ... ... туралы Конституциялық заңда белгіленген. ӘБА туралы
заңда конкурстық комиссия өткізу жағдайлары, судьяның ... ... ... қарастыру үшін негіздер көзделген.
"Сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі" туралы ... ... ... ... үшін ... ... ... Біріншіден,
саяси шектелім. Аудандык соттың судьясы болып тек ҚР азаматы ... ... жасы ... ... азамат жиырма бес жасқа жеткен
болуға тиіс. Үшіншіден, бұл білім, практикалық және моральдық шектелімдер:
азаматтың ... ... ... ... ... ... кем ... екі
жылдық жұмыс стажы, кіршіксіз беделі болуға ... ... ... ... ... ... ... тапсыруға сотта сынақ
мерзімін табысты өткеруге және ... ... ... оң ... ... Соңғысынан басқа, барлық тізілген талаптар Конституцияда
көзделген (79-бап).
Облыстық соттың судьясының бос ... ... ... ... ... бос ... басуға арыз берген адамдардың қатарынан конкурстық
негізде жүзеге ... Ол ... ... ... ... ... ... сай болуға және заңгерлік мамандығы
бойынша кем ... бес ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету де сондай-ақ ... ... ... ... және оның ... ... тыс ... мемлекеттік тұрғын үй қорынан жайластырылған тұрғын
үй-жай беріледі.
Судьяға қойылатын талаптар "Сот жүйесі мен ... ... ... ... Олар әділ ... ... ... ерекшеліктерінен
туындайтын міндеттер ретінде тұжырымдалады.
Судья:
1) ҚР Конституциясы мен заңдарын бұлжытпай ұстануға; әділ сотты атқару
бойынша өзінің конституциялық міндеттерін ... ... ... ... тыс ... ... ... талаптарын сақтауға және судьяның
беделіне, абыройына кір келтіруі мүмкін немесе оның объективтілігі мен
риясыздығына шүбә ... ... ... аулақ болуға міндетті. 1996
жылғы 19 ... ҚР ... ... ... ... ... ... баяндалған Сот этикасының кодексін қабылдады: судья
қазылықтың тәуелсіздігін және оған деген құрметті ... үшін ... ... ... және оны ... ... тиіс;
2) әрбір судья демократиялық қоғамның ажырамас ... ... сот ... ... мен ... ... ... Судья
сот билігіне құрметтің және беделінің иесі ... ... Сот ... ережелері аталған принциптерге орай өзірленген. Сот этикасының
ережелерін бұзу құқықтық жауапкершілік үшін ... ... ... әділ ... ... бойынша қызметке кез-келген заңсыз килігу
талпыныстарына қарсы тұруға тиіс; судьялардың мәжілісінің кұпиясын сақтауға
тиіс. "Сот ... мен ... ... туралы Заң судьялардың
тәріптік жауапкершілігін көздейді.
Судья тәртіптік жауапкершілікке төмендегілер үшін тартыла алады:
1) егер ондай ... өзге заңи ... ... ... қарастыру кезінде заңдылықты бұзу үшін;
2) судьяның этикасына қайшы кір келтіретін ... ... ... ... ... бұзу ... "Сот жүйесі мен судьяларының мәртебесі" туралы
Занда көзделген өзінің лауазымдық міндеттерін тиіссіз атқару үшін ... ... атап айту ... Заң ... ... барлық
түрлерін; тәртіптік өндіріс қозғауға құқығы бар субъектілерді; тәртіптік
істі ... және ... ... және басқа мәселелерді көздейді.
ІІІ. Сот әділдігінің тиімділігінің арттыру
3.1. Әділ соттың конституциялық принциптері
"Судья сот әділдігін іске ... ... ... және ол ... мен ... ғана бағынады", - дейді Қазақстан Республикасының
Конституциясы. Бұл ... ... ... ... негіздік
принцип және ол тұтас алғанда сот билігі үшін бастапқы ... ... Осы ... мұны іске ... ... бірқатар өзге де
қағидаттар арқылы қамтамасыз етіледі. Судьялардың тәуелсіздігі, қылмыстық,
азаматтық және басқа да ... ... мен шешу ... ... ... ... ... еркіндігін көздейді. Сот әділдігін іске асыру
кезінде судьяға қандай да болса ... ... ... де ... ... ... сот әділдігін іске асыру бойынша сот қызметіне
қандай да болса ... жол ... және ... ... үшін
жауапкершілік белгіленген.
Қазақстан Республикасының Конституциясында судьялар заңды қолданған
кезде төмендегі принциптерді басшылыққа ... тиіс ... ... кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен танылғанша
ол жасалған қылмысқа ... емес деп ... Бұл ... ... ... сот ... ... күшіне енгенше қылмыскер
болып есептелмейді деген сөз. Бұл демократиялық мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... мұндай принцип, әдетте, бекітілмейді. Қазақстан
Республикасының 1993 және 1995 ... ... осы ... ... үкіметі жылдарында, кінәсіздік презумпциясы қылмыстық ... ... шын ... іске ... бұл ... ... әсер еткенімен түсіндіруге болады.
2. Бір құқық бұзушылық үшін ешкімді де қайтадан қылмыстық немесе
әкімшілік ... ... ... Бұл ... ... ... қарсы
әрекеттерге қатысты қолданылады. Егер адам қылмыс жасаса, сот тек бір жаза
ғана қолдана алады. Дәл ... ... ... ... үшін де бір
әкімшілік жаза ғана қолданыла алады. Бұл принциптің де ... ... бар. Онша алыс емес ... шақтарда шын және жалған қылмыстары
үшін адамдар бірнеше дүркін жазланып, ... өмір бойы ... ... ... ... көзделген соттылығын оның келісімінсіз ешкімнің
өзгертуіне болмайды. Бұл принцип қолда бар қылмыстық іс жүргізу ... ... ... КСР ... іс ... ... ... сотының үкімі екі мәрте күші жойылған істі екінші инстанция соты
өзінің қарастыруына қабылдай алатын ереже ... еді. ... ... ... пайдасына елеулі түзету енгізеді. Соттылықты өзгерту
сотқа тартылатынның тілегіне байланысты болады.[10]
4. ... де ... ... өз ... ... ... Кеңес төмен тұрған соттың қарауына жататын істі жоғары
тұрған соттың өз өндірісіне қабылдауы, сондай-ақ ... ... ... істі сол ... ... ... табыстау тек ісін сот қарастыратын
тұлғаның ... ... ғана ... деп ... (Конституциялық
Кеңестің 1997 жылғы 6 наурыздағы қаулысы). Бұл ... әділ ... ... ... ... табылады. Сот — жазалаушы орган емес,
ақиқатты анықтауға, ... ... әділ ... ... ... Ал ... ... қатысушылардың әрқайсысының толық көлемде өз сөзін сөйлей
алатындай болса ғана мүмкін ... Бұл сот ... ... ... ... ... бір ... заңдардың кері күші жоқ ... ... ... жауапкершілікті белгілейтін немесе
күшейтетін, азаматтарға жаңа міндеттер ... ... ... ... ... кері күші ... Егер құқық бұзушылық жасалғаннан
кейін ол үшін ... ... ... тасталса немесе жеңілдетілсе,
жаңа заң қолданылады.
6. Айыпталушы өзінің ... ... ... ... Бұл
принцип кінәсіздік презумпциясынан ... Егер адам ... ... оның кінәлі екендігін тиісті орган дәлелдеуге
тиіс. Бірақ бұл адам өзінің тағдырына немқұрайлы ... ... сөз ... ... ... ... өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес,
бірақ ... Адам ... ... көрсетуге міндетті емес екені туралы ... ... ... ... Орта ... ... Кеңес үкіметі кезінде
де сотталушының өзінің керсетулері дәлел патшасы болып ... ... ... кез-келген, тіпті жауыздық тәсілдермен алынатын. Енді
адам ... ... ... ... ... ... бірақ өзіне-өзі қарсы
көрсетуге міндетті емес. Бұл принциптің кепілі ... үшін ... ... ... Конституциялық ереже болып табылады.
Адам жұбайына (зайыбына) және заңмен белгіленген жақын ... ... ... емес ... ... қағида да ізгілікті болып
табылады. Ата-аналарға, зайыптарына, жақын туыстарына ... ... ... ... ... Осындай әрекеттер тіпті ерлік деп
дәріптелді. ... дін ... ... ... ... қарсы
куә болуға міндетті емес деп көздейді.
8. Адамның кінәлі екендігі жөніндегі ... ... ... ... әділ соттың маңызды принципі болып табылады. Бұл
принцип айыпталушының кінәлілігі туралы дәлелдері ... бола ... да ... ... ... сотталуына ұмтылатын тергеу
акцияларына қарсы бағытталған. Сот ... ... ... оның ... ... үшін әлі көп уақыт қажет.
9. Заңсыз тәсілмен алынған айғақтардың ... күші ... ... болып табылады. Дәлелдерге қол жеткізудің басты
заңсыз тәсілдері Конституцияда ... ... ... ... адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды деп
айтылған. Адамның қадір-қасиетін ... ... ... ... ... ... ... азаптауға, оған зорлық-зомбылық, жасауға басқадай
қатыгездік немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір ... ... ... ... егер ... ... және ... кезінде
Конституция кепілдік берген адам құқықтары мен бостандықтары, сондай-ақ іс
жүргізушілік заңдар белгілеген оларды ... ... ... ... болса,
егер осындай әрекеттер тиіссіз түрде жасалған болса, ... ... ... ... тиіс.
10. Конституция қылмыстық заңды ұқсастығына қарай қолдануға жол
берілмейді. Бұл, егер адам ... іс ... ... деп есептелмесе, сырттай
ұқсас іс үшін қылмыстық жауапкершілік көздейтін ... осы іске ... ... сөз. ... айтсақ, егер заң көздемеген болса қылмыс жоқ.
3.2. «Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі мен ... ... ... заңның маңызы
Елімізідің сот жүйелері туралы жаңа ... ... ... ... және сот ... тармақтарының фунцкиялары айқын
жазылып қоймай құқық қорғау жүйесінің реформалаудың мәселелерін ... ... ... және ... ... және судьялардың
мәртибесі туралы“ ҚР Коституциялық ... ... ... ... сот ... сот ... ... асыру бойынша өз ара
белгілінген заңдармен өзара қарым қатынаста ... ... сот пен ... соттар құрайды. Қандай да бір атаулармен арнаулы
және төтенше соттар құруға жол берілмейді.
Сот жүйесі туралы ... ... ... алқа ... ... Бастапқы кезеңде жасалғаны үшін қылмыстық заңмен өлім
жазасы түріндегі жаза көзделген аса ауыр ... ... ... ... ... Одан әрі ... соттылығына
қылмыстық әрекеттердің басқа да санаттары жөніндегі ... ... ... институтты отандық сот-құқықтық жүйесін реформалау
кезендерінің бірі ... ... ... ... тудырмайды, сот
қорғаушылары қылмыстық сот ісін ... ... ... судьялардың, прокурорлардың, адвокаттардың кәсіптік
дағдыларын арттыруға ... ... ... сот ... ... және сот ... беделін арттыруға әкеледі.
Қазақстан Республикасының Конституциясы, сондай-ақ жаңа сот төрелігін
тұжырымды түрде құруға бағытталған бір топ ... заң ... ... ... ... әсер етті. Қылмыстық сот ісін жүргізуде ... мен ролі ... Сот ... рет ... ... ... міндеттерінен босатылды. Айыптаушы, жазалаушы ... ... мен ... ... ... ... айнала бастады.
Қазақстан Республикасының соттары біртұтас жүйені құрайды. ... ... ... ... сот ... ҚР ... сот ... туралы Конституциялық
заңда белгіленген сот төрелігінің жалпы қағидаттарымен құрылып, әрі ... ... ... ... белгіленген барлық соттар үшін ... ... және сот ісін ... өзге нысандары арқылы
қылмыстық, азаматтық және өзге істерді қарайды әрі шешеді.
3) сот төрелігін ... ... ... тек ... ... заңдары басшылыққа алынады.
4) заңнамада барлық соттарды ... ... ... ҚР ... ... сот ... сайлау және жалпы заң
құзырындағы соттардың судьяларын ... заң ... ... сот ... ... ... заңды өкімдер,
талаптар және соттың басқа да актілері республиканың бүкіл аумағында барлық
мемлекеттік органдардың, ұйымдардың, ... ... мен ... үшін міндетті болып табылады. Оларды орындамау, сақтамау, сондай-
ақ соттың құрметтемеудің өзге көрінісі әкімшілік және қылмыстық ... ... заң ... ... әкеп ... ... ... қаржыландыру тек республикалық бюжеттің қаражаты
есебінен жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының сот жүйесін құрайтын соттар бір-бірінен ... мен ... ... ... ... Сот ... ... бойынша бірдей құрылымы мен ... бар ... сот ... ... ҚР ... ... құрылымына және ұйымдастырылуына
жақын құралатын әскери соттар өзгеше ... ... ... республиканың
сот жүйесі үшін буыннан тұрады.
1) жоғары буын-Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты;
2) орта буын - облыстық және оларға теңестірілген соттар;
3) ... буын - ... және ... ... ... және орта буындағы соттар жергілікті соттар немесе жалпы заң
құзырындағы соттар деп аталады.
Соттың құзыреті ... ... ... үшін ... сот ... міндеттер мен функнцияларға байланысты олардың қызметінің
мәселелерін шешуде заңдармен ... ... ... білдіреді.
Айталық, сот жүйесінің әрбір буыны заңмен оның қарауына жатқызылған істерді
ғана қарауға құқылы.Соттылық-сол ... өзге сот ... ... істер
белгілерінің жиынтығы. Қылмыстық және азаматтық істердің ... ... ... ... іс жүргізу және азаматтық іс жүргізу заңдарымен
айқындалған. ”Өзіне заңмен көзделген соттылығын оның ... ... ... ... Осы конституциялық ережеге сәйкес төмен
тұрған ... ... істі ... ... ... ... іс жүргізуге
қабылдау, сондай-ақ істі соттылықты өзгеруге әкеп соқтырған сол деңгейдегі
басқа сотқа беру сотта ісі қаралып жатқан ... ... ғана ... ... ... ... ... шешімдердің үкімдердің және
аппеляциялдық әрі ... ... өзге де сот ... ... ... тексеру жөніндегі құзыреті айқындалған.
Сондытан, соттарды буындарға бөлумен қатар, оларды белгілі бір ... ... ... сот ... бөлу ... ... ... аппеляциялық іс жүргізудің ережесі мен тәртібі бұрынғы
қолданылғандардан белгілі бір айырмашылығы бар және ... ... ... ... ... құқық бұзылушылықтардың мән-жайын анықтау мақсатында
дәлелдемелерді зерттеу арқылы ... және ... мәні ... азаматтық
істер бойынша тиісті шешім, қылмыстық істер ... үкім ... ... ... ... бірінші сатытағы соттар болып табылады.
Істің мәні бойынша мынаны білдіреді:
а) қылмыстық істер бойынша - адамды қылмыс ... ... деп ... оған жаза ... ... ... мән-жайлар мен негіздер болған
кезде қылмыстық істі тоқтату егер сотта адамның кінәсі ... ... ... ... ... - ... ... талап арызды
қанағаттандырудан бас тарту туралы шешім шығару.
Республикада барлық соттар, Жоғарғы Сотты қоса ... ... іс ... және ... іс ... заңдармен айқындалған
бірінші сатыдағы соттар болып табылады.
Бірінші сатыдағы сот шығарған сот актілері заңды күшіне ... яғни ... үкім ... ... жария етілген сәттен бастап саналатын заңмен
белгіленген ... ... - 10 ... ... кейін ал қамаудағы
адамдар үшін-оған үкімнің көшірмесін тапсырған сәттен бастап ... Бұл ... ... сот ... сот ... ... ... туралы мәселе бойынша жоғары тұрған сот сатысына шағым және
наразылық білдіру үшін беріледі.
Сот актілерінің негізсіздігі мен ... ... ... ... ... дұрыс анықтамау және материалдық құқықты қолданбау, іс ... ... ... ... ... ... азаматтық іс - жүргізу заңдарының
нормаларын сақтамау, бірінші сатыдағы соттың қолындағы іс және ... ... ... үкімінің немесе қаулысының заңсыздығы ... ... істі бұзу ... іс ... ... жіберілетін сол
қылықтарды айғақтайды.
“Прокуратура кез келген заңдылық бұзушылықты анықтау және жою ... ... ... Конституциясы мен заңдарына қайшы келетін
заңдар мен өзге де ... ... ... ... сотта мемлекеттің
мүддесін білдіреді, сондай-ақ заңда белгіленген жағдайларда, тәртіп пен
шекте қылмыстық қудалауды ... ... заң ... ... сот ... ... ... шағымдар мен наразылықтарды тексеруге өкілеттік берілген
соттар аппеляциялық сатыдағы соттар деп ... ... ... сот ... аппеляциялық тәртіппен шағым беру
құқығы сотталған, олардың қорғаушылары мен ... ... ... ... жауапкерше және олардың өкілдеріне жатады. Прокурор
әрбір ... және ... сот ... ... ... ... апеляциялық тәртіппен қарау нәтижесінде сот өз қаулысымен
аппеляциялық шағымдарды наразылықтарды қарау ... ... ... ... ... ... сот ... дәлелдемелерге
негізделген мынадай шешімдердің бірін қабылдайды:
1) Үкімді, қаулыны өзгеріссіз қалдырады, ал ... ... ... ... ... ... ішінара күшін жояды,
3) Үкімді қаулыны өзгертеді,
4) Үкімнің күшін жояды, ал азаматтық істер бойынша ... ... ... ... және жаңа ... ... Үкімді өзгертеді жібереді көрсетілген негіздер бойынша қосымша
тергеуге жібереді.
Заңды күшіне ендеген сот ... ... ... ... ... ... Алайда олар істі тергеу немесе сот қарауы кезінде
жіберілген азамттардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ауыр ... аса ауыр ... жасауға айыпты адамға
қатысты айыптау үкімін негісіз шығаруға немесе істі тоқтатуға,
3) жәбірленушінің ... ... ... айыруға,
4) сот тағайындаған жазаның қылмыстың ауырлыгы сотталған адамның жеке
басына сәйкессіздігіне,
5) азаматтық талап арызды дұрыс ... істі жаңа ... ... ... әкелген заңды дұрыс қолданбау
салдарынан заңсыз немесе негісіз болуы мүмкін.
Үкімдерді, қаулылары шешімдерді қадағалай тәртібімен ... ... ... ең ... ол сот төрелігін заңға сәйкес нақты
жүргізудің маңызды кепілі болып ... өз ... ... және ... актілерінің орындалуын болдырмайды. Заңды күшіне енген үкімдерді
тексеру және ... ... ... ... әлемнің барлық дерлік
өркениетті елдерінде қолданылатынын атап өткен жөн. Әрине, барлық жерде осы
тектес істі ... ... ... ... ... мерзімдерін
айтуда бірдей емес, алайда оың мәні қадағалау ісін ... ... ... ретінде процестің жекеленген қатысушыларының да, кез ... да ... ... мен ... маңызды кепілі болады.
Қадағалау сатысы соттарының өкілеттіктеріне мыналар :
1) обылыстық және оларға теңестірілген ... ... ... ... ... ... ... алқасы,
3) Республика Жоғары Сотының қадағалау алқасы.
Сот актілеріне ... ... ... ... ... ... шектелген аппеляциялық сатыдан айырмашылығы- қадағалау ісін
жүргізу тәртібінің өз ... ... ... ... сондай - ақ жазаның қатаңдығы үшін онша ауыр емес ... ... ... қажеттігіне байланысты ... ... ... әкеп ... өзге де негіздер бойынша айыптау үкімін
қадағалау тәртібімен қайта ... ... Істі ... ... ... жазаның жеңілдігі үшін аса ауыр қылмыс туралы заңды ... ... ... ... ... ... ... әкеп
соқтыратын өзге де негіздер бойынша айыптау үкімін, сондай- ақ ақтау ... істі ... ... сот ... ... тәртібімен шағым беруге,
наразылық келтіруге олар заңды күшіне ... ... алты ай ... жол
беріледі. Азаматтық істер бойынша - қадағалау шағымдары, ... ... ... қаулысы заңды күшіне енген қүнен бастап бір жыл ... ... ... ... қадағалау сатысының соты төмен сатыдағы сол
шығарған сот қаулысының күшін жоя ... ... ... не ... ... ... ... тәртібімен істерді ... сот мына ... ... ... шағым қанағаттандырмайды,
2) аппеляциялдық және қадағалау сатысының ... мен ... ... және ... ... ... күшін жояады және істі
жаңа сот ... ... сот ... ... ... оны өзгеріссіз қалдырып, аппеляциялық
және қадағалау тәртібімен шығарылған қаулының күшін жояды,
5) ... ... ... және ... ... ... шешімінің күшін жояды.
Қадағалау сатысындағы сот азаматтық істер ... ... ... сот ... ... ашылған мән- жайлар бойынша іс ... ... ... бойынша заңды күшіне енген сот үкімдерінің және
өзге шешімдердің заңдылығы мен негізділігін тексереді. ... ... ... күшіне енген шешімдерге келсек, олардың жаңадан ашылған ... ... ... мен ... ... шешімдерді шығарған
сол соттар тексере алады. Жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша бірінші
сатыдағы ... ... ... ... жаңа ... шығарылған ұйымдарды,
шешімдерді, қаулыларды қайта қарауды шешімді өзгерткен немесе ... сот ... ... ... ... ... бойынша актілердің қайта
құруы-істі қарау сәтінде кездескен және оны шешу үшін ... ... ... ашылған мән-жайлар аясында заңды күшіне енген сот ... мен ... ... сот процесінің айрықша сатысы.
Жаңадан ашылған мән-жайларға байланысты қылмыстық іс бойынша ... ... ... негіздері:
1)соттың заңды күшіне енген үкімінде анықталған жәбірленушінің немесе
куәгердің айғақтарының, сарапшы қортындысының көрінеу жалғандығы, сондай-ақ
заңсыз немесе ... үкім не ... ... әкеп ... ... ... және сот іс әрекеттері хаттамаларының және өзге де
құжаттардың жалғандығы немесе ... ... ... жасалуы:
2)соттың заңды күшіне енген үкімінде анықталған анықтаушының
тергеушінің ... ... ... және ... үкім, қаулы шығаруға
әкеп соққан қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... осы істі
қарау кезінде жасаған.
Соттың төрелігі - бұл сот отырыстарында заңда белгіленген ... ... және өзге ... ... пен ... ... жан-
жақты нығайту мақсатында қарау және шешу арқылы жүзеге ... ... Бұл ... ... ... үш ... ... оның бірі сот
билігі болып табылатыны туралы конституциялық ережеден бастау алады.
Сот төрелігі сот билігін жүзеге асырудың негізгі ... бола ... ... судьялардың қылмыстық, азаматтық және өзге ... ... ... ... ... және ... ... төрелігін тек соттың жүзеге асыру қағидатының саяси- құқықтық зор
маңызы бар. ... ... ... мен ... ... ... жатқызылған азаматтық, қылмыстық және өзге істерді қарауға, шешуге
немесе бақылауға алуға құқы жоқ. Осыған сәйкес ... ... ... ... және ... ... ... жол берілмейтіндігі көзделген.
Тек сот қана отырысында адамды қылмыс жасауға кінәлі емес деп тануға
және ... ... ... ... ... ... үкімін шығаруға,
қаралған талап бойынша шешім қабылдауға ... Тек ... сот ... жаза және ... мәжбірлеудің өзге шарасын тағайындауға
айрықша құқығы бар.
Соттың сот қаулыларын тек жоғары тұрған сот аппеляциялық ... сот ... ... күшін жоя немесе өзгерте алады.
Заңды күшіне енген сот қаулылары Қазақстан Республикасының аумағында
барлық жеке, ... және ... ... ... ... жатады.
Азаматтар, мемлекеттік органдар мен ұйымдардыың лауазымды ... ... ... сот ... ... ... бұл ... әкімшілік
жауапкершілікке тартылады. Заңды күшіне енген сот ... ... ... ... оның ... ... келтірген кінәлі
адамдар .қылмыстық жауапкершілікке жатады.
Сот алқалары олардың төрағалары мен Жоғарғы ... ... ... ... ... Соттың Төрағасы бекітеді.
Сот алқаларының бірінші сатыдағы сот ... ҚР ... ... ... ... азаматтық, қылмыстық істерді қарайды және
шешеді. Қылмыстық істер жөніндегі сот ... ... ... та, ... тәртімен де наразылық келтірілуі және шағым
берілуі мүмкін. ... ... ... сот алқасыың шешімдері оларды
жария еткеннен кейін дереу ... ... ... және тек сот ... ... ... Қадағалау алқасына наразылық білдірілуі мүмкін.
Сот алқалары облыстық соттар үшін аппеляциялық саты болып ... ... ... сот ... ... ... ... үкімдеге және
шешімдерге шағым мен назарлық бойынша істерді қарауға құқылы.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соттының қылмыстық істер ... ... және ... ... ... ... ... саты
бойынша қарау кезінде шығарған апелляциялық тәртіппен қаралмаған үкімдері
мен қаулыларына;
2) облыстық және ... ... ... ... ... қадағалау наразылықтары, ұсынымдары бойынша істерді қадағалау
тәртібімен қарайды.
Жоғарғы Сот ... ... Сот ... төрағасы судья болып табылады және судья
міндеттерін атқарумен қатар:
1)алқа сот ... ... ... ... жүргізу, заңдары қолданудағы сот ... мен ... ... жұмыстарды ұйымдастыру;
3)Жоғарғы Соттың жалпы отырысында қарау үшін ... ... ... ... ... Жоғарғы Соттың жалпы отырысына алқа қызметі туралы ақпарат береді;
5) заңда көзделген басқа да өкілеттіктерді ... ... ... Жоғарғы Соттының Қадағалау алқасы Жоғарғы
Соттың Төрағасынан және жалпы отырыста ... ... беру ... жалпы санының көпшілік ... жыл ... ... ... ... алқасының сот алқаларынан айырмашылығы сот
істерін тек қадағалау сатысы ретінде қарайды, сотпен ... ... да ... асырады.
Тұрақты жұмыс істейтін сот алқасынан айырмашылығы Қадағалау ... ... ... астамы қатысқанда заңды болып табылады.
Қадағалау алқасының қаулысы ... ... ... ... ... ... ашық ... беруімен қабылданды және оған ... қол ... ... асып жатқан сот реформасына тұғыр болған заңды атап
кетуге тура ... ... ... 25 ... Елбасының Жарлығымен
қабылданған “Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі мен ... ... Заң ... үшін ... ... болды. Бұл заң судьялардың
құқықтық мәтебесін және жаңа сот ... ... ... Сот ... ... ... өкілеттіктері күшейтілді. Судьялыққа
кандидаттарды ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне ие болды. Сот өндірісін бірізділіке салу ... ... ... ... ... ... ... қатайды, тәртіптілік-біліктілік алқаларының өкілдігі
кеңейтілді. Осы атлған жаңа заң ... ... ... ... ... ... соның ішінде судья этикасының нормаларын бұзғаны үшін
оның ... ... ... ... ... ... сот жүйесіне қатысты: “Біз демократиялық қоғамдастықтағы
жалпыға ... ... ... ... кең ауқымды сот ... ... ... Сот ... ... және осы ... ... сай келетін тиімді сот төрелігін жүргізу жөніндегі
ұсыныстар әзірлеу үшін комиссия құрылып ... ... ... сот ... ... ... таба ... Бүгінгі таңдағы басым бағыттағы
атқарылар іргелі істердің қатарына республика бойынша сот ... ... ... ... ... ... Оның ... ең маңыздысы –сотта
қылмыстық істерді ... ... алқа ... ... енгізу
болмақ.Бұған қоса сот өндірісін оңтайландыру да ... ... ... сот ... мен судьялардың мәртебесі
туралы” Заңға өзгерістер мен толықтырулар енгізілмек. Атап ... ... ... ... ... ара жігін ашып, қадағалау ... ... ... азайту және оның шегін белгілеу ... ... ... ... келе ... ... ... шағымы
мен прокурордың наразылық келтірудегі құқықтық мәнін теңестіру жайлы заң
жобаларын даындау көзделіп отыр.
- Сот ... ... ... ... ... енді сол ... керек. Бірақ, бізде қазір қолды байлап тұрған бір кемшілік,осы
сот ... ... дер ... ... ... тұр.Әрине,
бұл бағытта да алға жылжу бар екені белгілі. Мысалыға бұдан бес жыл бұрынғы
көрсеткіштермен салыстырғанда,сот ... ... 77,6 ... ... ... ... ... 40 пайыздың көлемінде ғана еді. Ал ... ... ... демократиялық елдердің бір артықшылығы – сот
шешімі шықты ма, ол сол ... ... ... елде сот ... ... ... әлі де ... соғып жатыр, яғни олар сот
шешімін мүлтіксіз орындауға дайын ... ... ... ... сот ... ... ... мәселелермен айналысу керектігін атап өткен болатын. Соның бірі-
қылымстық сот жүргізу тәжірибесіне алқа билер институтын енгізу. Бұл - ... ... ... сай ... ... болып табылады.
- Елбасы Жолдауында қылмыстық сот жүргізу тәжірибесін алқа ... ... ... ... ... атап өтті. Ең алдымен, қылмыстық процесте
алқа билердің қатысуымен өтетін сот ... сот ісін ... ... және оның іске ... ... ... ... байланысты
болды. Бұлай болмаған жағдайда алқа билердің қатысуынсыз өтетін ... ... ... ... ... сот процесі жүргізілмек. Қылмыстық
процесс ... , ... ... ... ... шаралары мен әдістерін
қатайту, сот әділдігі мен жеке адам құқықтарына іс жүргізу кепілдіктерін
шектейтін ... ... қою ... ... ... ... жеке адамның құқықтары мен бостандықтары аясына араласуының
аракідік болып тұратынын атап айтқан жөн. Сондықтан да шет ... ... ... ... беделге ие болуда және қылмыстық істер ... ... ... сақтаудың, сондай-ақ азаматтардың құқықтық ... ... ... ... ... ... ... отыр. Қазіргі кезде
батыс елдерінде алқалы сот жүйесін таратуды талап етерліктей ғылыми және
практикалық ... жоқ ... ... ... Конституциясының 75- бабы 2- ... сот ісін ... алқа ... ... мен жүзеге асырылады деп
белгіленген. Ата Заңның аталған ережесі мыналарды көздейді: алқа ... тек ... ... ... қылмыстық прцесте ғана орын алады;
алқа билердің қатысуымен қылмыстық іс ... ... ... заң
қабылдау талап етілді. Шындығында, ... алқа ... ... іс жүргізудің нақты негіздерін қамтымайды.Сондай-ақ алқа билердің
қатысуымен қылмыстық іс жүргізудің нақты үлгісін регламенттемаейді.
Түптеп ... ... ... да бір ... алқа билердің
қатысуымен қылмыстық іс жүргізуді шектемейді. Алайда, сөз алдымен Қылмыстық
- іс жүргізу кодексі ... ... отыр және алқа ... ... қылмыстық сот ісін жүргізудің аталған рәсімінің құқықтық және
ұйымдастырушылық негіздерін белгілейтін ... ... да ... ... 75- бабы 2-тармағының ережелерімен әрбір адамның және
азаматтың Конституцияның 13-бабының ... ... өз ... ... сот арқылы қорғау құқығы тығыс байланысты.
Алқа билердің ... ... ... қатысты келтірілгендерден
мынандай маңызды жағдайлар туындайды. Бірінші - бұл құқықты осы кезге дейін
адам және азамат іске асыра ... ... ... сот ... ... ... жоқ, ... – бұл орайда кез келген адамның және азаматтың оның
қылмыстық ісін алқа билері қатысатын ... ... ... ету ... ешқандай негіз жоқ. Үшінші – соңғы жағдайға қатысты Конституцияның
39- бабының 3- тармағына ... ... 13- ... ... ... да бір ... ... жол берілмейтінін атап өткен
жөн.
Жоғарыда айтылғандардан мына жайды ерекше бөле ... ... алқа ... ... ... сот туралы ережелері
1998 жылғы қазаннан, яғни оны Ата Заңымыздың 75- ... 2- ... ... бастап 6 жыл бойы жұмыс істемей отыр. Мұндай жағдайға
жол беруге болмайды, әрі бұл ... және ... ... ... мен ... нұқсан келтіреді.
- Әр түрлі елдердің тәжірибесі бұл мәселе ... ... ... Мәселен, алқа билер қатысатын соттың жүргізілуі
мынадай жағдайларға ... ... ... ... ... ... жасалған қылмыста кінәсі барлығын мойындамауы; қылмыстық
жазаның түрі және ... ... өз ісін ... алқа ... қарауы туралы өтініш және сот жүйесінің буыны, тағы сол сияқты.
Қорытынды
Сот билігі - Конституция белгілегең мемлекет ... ... ... - ... ... іске асырылатың Конституцияда көзделген тәртіпте
құрылатын, құқықтық даулар мен істерді шешу ... заң ... ... ... азаматтың, мемлекет пен ұйымдардың құқықтарың еркіндіктері мен заңды
мүдделерін қорғау мақсаттарында өздеріне жүктелген өзге де ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз етілетін мемлекеттің бүкіл аймағында міндетті сипаттағы
шешімдер шығару құқына ие біртұтас мемлекеттік биліктің ... сот ... ... және ... белгіленген.
Мемлекеттік механизмдегі сот билігінің орны оларға ... ... ... анықталады. Соның ең бастысы сот әділдігін
жәнелту ... ... ... ... - мемлекеттік қызметтің түрі, ... ... ... пен ... ... ... ... мен
заңдарды орын-дауды қамтамасыз ету мақсаттарында жүзеге ... ол ... ... ... ... ... нормаларды қолдану негізінде
туындайтын істер мен дауларды қараумен ... ... ... шығарумен аяқталады және қажетті ... ... ... ... ... аяқталады.
Сот әділдігі сот билігінің әлеуметтік ролін көрсетеді. Биліктің қалған
қызметтері туынды сипат алады және оның ... ... ... ... ... ... бақылауды, үкімдер мен өзге де сот
шешімдерін орындауды қамтамасыз етуді, сот қадағалауың сот статистикасы ... ... ... талдауды және қорытындылауды, қуқықтық
актілсрге түсінік беруді, судья ... ... ... қаты-суын,
нормашығармашылық қызметті жатқызуға бола-ды.
Конституциялық бақылау, адам мен азаматтың конституциялық құқықтары
мен еркіндіктеріне қысым ... ... ... өзге де ... ... ... емес деп тану туралы Конституциялық Кеңеске
арызданған жағдайларда, Конституцияға ... ... ... актілерді
бұзу (жою) жолымең соттардың Конституция нормаларын тікелей ... ... ... ... ... ... мен практикасын зерттеу, талдау және жинақтап қорыту
сот қызметтеріндегі кемшілік-терді, заңнамадағы сәйкессіздіктерді ашуға,
оларды жою тәсілдерін ... ... ... ... сот ... ... жүзеге асырылады және төменгі
соттардың шешімдерін апел-ляциялық, қадағалау іс ... ... ... ... ... бойынша қарауға жоғары тұрған соттарға құқық
беруді үйғарады.
Құқықтық нормаларға түсінік беруді оларды қолдану процесінде ... ... ... ... ... Сот қолданыстағы құқықтың негіздері
(бастау-лары) болып табылатын сот практикасының ... ... ... шығарады. Осы көрсет-ілген қаулылар соттарға ... ... ... ... ... заңнама нормаларының
республиканың бүкіл аумақтарына міндетті күші бар және олар өзге ... ... беру ... болып табылады. Сондықтан Жоғарғы Соттың ... ... ... ... ... пікіріміз бойынша, алдағы уақытта Жоғарғы Сотқа адам мен
азаматтың конституциялық құқықтары мен еркіндіктерін ... ... ... ... ... ... құқық беру қажет.
Сот билігінің конституциялық-құқықтық қағидаттары - 2000 ... ... ... ... сот ... және ... ... Конституциялық заңда бекітілген сол әуелгі бастамалар,
соларға сәйкес сот ... ... ... және сот билігі
жүзеге асырылады. Осы қағидаттарды ... ... ... жіктеуге болады:
олардың сипаты мен ... ... ... ... туындайтын
нормативтік негіз бойынша, сот билігі қызметінің мазмұны ... ... ... ... субьектілер бойынша жіктеуге бола-ды. Осыған
байланысты ... үш ... ... ... ... топты судья жұмыстарын ұйымдастыру ... ... ... Конституциямен және заңмен
байланыстылығы; есеп ... ... ... беруде
тағайындаушылық пен сайламалылықтың үйлесуі; ауыспайтындық; ... ... ... ... ... біліктілік пен
кәсібилік; бейтараптық; судья лауазымының өзге қызметпен сыйыспаушылығы;
бейпартиялық; әлеуметтік қорғалуы; жауапкершілік.
Екінші топ сот ... мен ... ... ... ... ... сотжүйесі құрылады, сотбилігі қызметін іске
асыружүреді. Мұнда кіретіндер: арнайы және ... ... ... ... ... белгіленген соттардың сот әділдігін ... ... ... заңдылық;
жариялылық; тараптардың пікір ... мен тең ... сот ... ... пен дара ... үйлесуі; инстанциялық қағидаты;
сот ісін жүргізуді мемлекеттікжәне ресми тілдерде, ... ... ... ... ... әділ ... ... халық өкілдерінің
қатысуы.
Үшінші топқа адамның сот ... ... ... белгілейтін
(анықтайтын) қағидаттар жатады. Олардың үлкен бөлігі Конституцияның 77-
бабының ... ... Олар - ... ... бір ... үшін ... ... қылмыстық немесе әкімшілік жауапкершілікке
тартуға болмайтыны; сотта тыңдалуға әркімнің ... ... және т.б. ... осы ... ... ... барлығының заң мен сот алдында
бірдейлігін; сот қорғауының мүмкіндігі мен кепілділігін жатқызуға болады.
Қылмыстық және азаматтық процестерінде сот пен ... сот ... ... ... сот ... мен ... ... институттарын дамытудың проблемалары өз шешімін ... ... ... ... ... осы ... заңнаманы одан ары
реформалау жөнінде нақты ұсыныстар берілді.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Қазақстан Республикасьшьщ Конституциясы. Алматы: Жеті ... ... ... ... ... туралы»
2. "Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі
туралы" 2000 жылғы 25 ... ... ... ... ... ... ... қорғау қызметін жетілдіру
жөніндегі шаралар туралы" Қазақстан Республикасы Президентінің 22
қаңтардағы 2001 жылғы Жарлығы// Егемен Қазақстан, 2001. 23 каңтар.
№ 14.
4. "Сот приставы ... 2000 ... 25 ... ... ... 7 ... № 150 ... ҚР Заңы
5. Құқық қорғау органдары. Заң актілерінің жинағы. – Алматы, ЮРИСТ,
2003
6. Қазақстан Республикасының Құқық қорғау органдары. Алматы: ... ... М.М. ... ... сот ... және құқық қорғау
органы: Оқу құралы/ Алиев, М.М..-Астана Атамұра,2004.-403б.
8. Баянов Е. ... ... ... мен құқықының
негіздері: Оқулық.-Алматы: 2003.-691 бет
9. Табанов С.А. Құқық теориясы мен сот жүйесінің конституциялық
негіздері: Оқулық құрал/Табанов С.А..-Алматы,2001.-277б.
10. ... Н. ... пен ... ... ... Казақстан, 1996. 30
тамыз.
11. Сапарғалиев Ғ. С. ... ... мен ... ... мен толықгырулар енгізілген 2-басылым. Алматы: Атамұра,
1998. 168-бет.
12. Мәми Қ. Қазақстандағы сот ... даму ... ... ... 264 ... Қаржаубаев Е.Қ. Сот және сот төрелігі. Оқу құраы. – Алматы: 2004
жыл – 160 бет
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... М., ... Вестиик КонституционногоСовета Республики Казахстан. Вып. 2. А., 1999.
139бет.
[4] Бұл ... мәні ҚР ... ... 2000 ... 18 ... № 1 ... ... Ол соттар туралы заңнамада БҰҰ
түсініктемелерінде және Халыкаралық заңгерлер кауымдастығының
нормативтерінде белгіленген ... ... ... болуын
міндетті депсанады:
— судьялар жеке басы және материалдық тұрғыдан тәуелсіз болу ... ... ... биліктің бақылауынан автономиялык, және ужымдық
тоуелсіздікке ие болуғатиіс;
— судьяларды лауазымынам тайдыру бойымша тәртіптік шаралар қозғау бо-йыиша
өкілеттіктер атқарушы ... ... ... тиіс;
— атқарушы билік соттардың кызметін бақыламауғатиіс;
— сот рөсімдерінің ережелері судьялардың катысуымен немесе толыгымен
судьялар жасауға тиіс;
... ... үшіи ... ... ... ... КР ... кодексінде "Бірінші инстанция сотындағы
процесстуралы" 7-бөлім бар (290-395 —беттерді караңыз).
[6] ҚР Прсзидентінін 1995 жылғы 20 ... ... сот ... меи судьялардың мөртебесі туралы"
Конституциялық заң күшіне ие Жарлығында Жоғарғы Соттың нормативтік
каулылары "соттарга сот практикасының мөседелері ... ... деп ... ... еді // ҚР ... министрлігінін жаршысы. 19%. №
1.31бет.
[7] Казахстанская правда. 2001 жылғы 20қаңтар.
[8] Түсініктеме. Қазақстан Республикасының Кылмыстық ... ... ... Жеті ... 2000. ... ... Қазақстан. 2001 жылғы шілде.
[10] Конституциялық Кеңес соттылығы сотпен каралатын адамнык келісімі
болған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... түрған соттың іс жүргізуге кдбылдауына, сондай-ақ істі сол
деңгейдегі, ба-скд ... ... ... ... ... 1997 ... 6 наурыздағы қаулысы).

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының сот билігі статусы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь