Ғылыми-техникалық прогрестiң теориялық негiздерi

Кiрiспе

I бөлiм. Ғылыми.техникалық прогрестiң теориялық негiздерi.
1.1. Ғылыми.техникалық прогрестiң мәнi мен негiзгi қағидалары.
1.2. Ғылыми . техникалық саясат саласындағы негiзгi мiндеттер мен мақсаттар.
1.3. Ғылыми.техникалық прогрестi басқарудың шетелдiк тәжiрибесi.

II бөлiм. Инновациялық саясат және аймақтың ғылыми.техникалық потенциалы.
2.1. Ғылыми.техникалық потенциал түсiнiгi және оның мазмұны.
2.2. Аймақтық ғылыми.техникалық потенциалының қазiргi жағдайы.
2.3. Аймақтық ғылыми.техникалық дамуының басым бағыттарын таңдау.

III бөлiм. Аймақтық химия және мұнай химия өнеркәсiбi саласын дамытуда ғылыми.техникалық потенциалды пайдалану проблемалары.
3.1. Қазақстан Республикасындағы химия және мұнайхимия өнеркәсiбiнiң ролi, мақсаттары және қазiргi жағдайы.
3.2. Оңтүстiк Қазақстан облысында химия және мұнайхимия өнеркәсiбiнiң 1990.2000 жылдар аралығында дамуы.
3.3. Ғылым мен техника жетiстiктерiн аймақтық химия және мұнайхимия өнеркәсiбiне енгiзу тиiмдiлiгi.

Қортынды.
Қолданылған әдебиеттер.
Адамзат қоғамының дамуында ғылымның көкжиегi кеңейе түсiп, зор қарқынмен дамып келедi. Бүгiнгi таңда ғылымның әсер етпейтiн саласы жоқ. Ол адамның ой-санасы мен басқару, қорғаныс, техника, денсаулық - бәрi-бiрiмен тығыз байланысты. Ғылым мен техниканы дамыту, қандай кезеңде, қандай экономикалық формацияда болсын, өндiргiш күштердi өркендетүдiң басты нысаны болып қала бередi.
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға көшуi экономикалық және әлеуметтiк қиындықтарға әкелiп соқтырды. Осыған орай, бiрiмен-бiрi сабақтасып жатқан басты деген үш түрлi себеп-салдарының шикiзат базасы ретiнде дамуы, екiншiден, халықтың тұрмыс дәрежесiнiң төмендегi және ең соңғысы, экологиялық жағдайдың республика территориясында насырға шабуы.
Осындай жағдайдан елдi алып шығудың бiрден-бiр жолы ғылыми-техникалық потенциалдың мүмкiндiлiгiн кеңiнен пайдалану. Ғылыми-техникалық прогрестi экономиканы өркендетудiң құрамдас бөлiгi ретiнде қарай отырып, оны басқаруды жетiлдiрудi нарықтық қатынастар төңiрегiнде қарастыру бүгiнгi таңдағы басты мәселе қатарына жатады.
Жалпы алғанда, республика экономикасын дағдарыстан алып шығып, өсiп-өркендету үшiн жаңа мемлекеттiк ғылыми-техникалық прогресстi нарық арқылы реттеу өрiсiн кеңейту керек. Осы тұрғыдан алғанда ғылыми-техникалық саясаттың аймақтық проблемалары бүгiнгi күннiң өзектi мәселелерiнiң бiрi.
Ғылыми дипломдық жұмыста ғылыми –техникалық саясаттың теориялық негiздерi және аймақтық проблемалары, соның iшiнде Оңтүстiк Қазақстан аймағындағы химия және мұнайхимия өнеркәсiптерiн дымытудағы ғылымның қызметi, ролi зерттелген.
1. Послание Президента страны народу Казахстана -Казахстан – 2030// Казахстанская правда 1997г. 11 ноября.
2. Концепция интеграции научных учереждений и ВУЗов с наукоемкими производствами // Наука Казахстана. 1999г. 1-15 января.
3. Указ президента Республики Казахстан от 11.03.1996г. О мерах по совершенствованию системы государственного управления наукой в Республике Казахстан // Казахстанская правда. 1996г. 13 марта.
4. Баймуратов У.Б. Эффективность технического прогресса в промышленности Казахстана – Алматы.1973г. – 200с.
5. Герчикова И.Н. Менеджмент – М. Банки и биржи, изд Объединение ЮНТИТ. 1995г.-480с.
6. Дедов А.Г., Сафанова И.А. Основные направления химизации экономики капиталистических стран – М.: Химия. 1988г.-250с.
7. Завин П.Н., Казанцев А.К. Инновационный менеджмент (справочное пособие).- М.:Центр исследований статистики и науки. 1998г. -495с.
8. Меньшова В.П., Тобелко И.Л. экономика химической промышленности –М.: Инфра-М.1998г -502с.
9. Меньшова В.П., Тобелко И.Л. Экономика химической промышленности – М.: Высшая школа. 1982г. – 250с.
10. Поршнев А.Г., Румянцев З.П., Саломатин Н.А. Управление организацией – М,: Инфра-М. 1998г. – 502с.
11. Рудакова И.Е. Инновационный процесс в странах развитого капитализма – М.:МГУ. 1991г. – 340с.
12. Садчиков И.Е. Ускорение научно-технического прогресса в нефтехимической промышленности – Л.: Химия. 1990г. – 187с.
13. Сатубалдин С.С. “Драконы” и “тигры” Азии: сможет ли казахстанский “барс” пройти по их стопам – Алматы: Ғылым. 1998г. – 600с.
14. Тавровский Ю. Двухэтажная Япония – М.: Политиздат. 1989г. – 287с.
15. Научно-технический прогресс (словарь) – М.: Высшая школа. 1990г.
16. Кембаев Б.А., Серикбаев А.С., Комлев Ю.В. Научно-технический потенциал Республики Казахстан в 1998 году – Алматы: Каз.Гос. ИНТИ. 1998г.
17. Комлев Ю.В. О налоговом стимулировании научной и инновационной деятельности (темоподборка) – Алматы: Каз.Гос. ИНТИ 1996г.
18. Програма развития промышленности Южно-Казахстанской области на 1998-2000 гг. – Шымкент: Департамент стратегического планирования и реформ при облстной администрации. 1998г.
19. Народное хозяйство Казахстана за 70 лет (стратегический сборник) – Шымкент: Южно-Казахстанское областное управление статистики. 1990г. – 392с.
20. Промышленность Южно-Казахстанской области (стратегический сборник) – Шымкент: Южно-Казахстанское областное управление статистики. 1998г.
21. Социально-экономическое положение Южно-Казахстанской области (стратегический сборник) – Шымкент: Южно-Казахстанское областное управление статистики. Шымкент. 1999г.
22. Аитмамбетов Р.М. Предпринимательство в инновационной сфере – поиск направлений деятельности // Деловой мир Казахстана. N5
23. Викторов А., Румянцев А. Стратегия инновационного развития региона // Экономист. 1998г. N6
24. Доклад о программе действий Правительства Республики Казахстан на1998-2000гг. // Транзитная экономика 1998г. N1
25. Кожевников Р., Дедова И. Государственная инновационная политика и ее финансовое обеспечение // Вопросы экономики. 1998г. N12
26. Овчаренко Г.В. Иннвации в системе факторов экономического роста в рыночной экономике // Социально-политический журнал. 1998г. N4
27. Хан В.А. Предпринимательство в научно-технической сфере // Қаржы-Қаражат – финансы Казахстана. 2000г. N5
        
        МАЗМҰНЫ
Кiрiспе
I бөлiм. Ғылыми-техникалық прогрестiң теориялық негiздерi.
1.1. Ғылыми-техникалық прогрестiң мәнi мен негiзгi
қағидалары.
1.2. Ғылыми – ... ... ... ... ... мен
мақсаттар.
1.3. Ғылыми-техникалық прогрестi басқарудың шетелдiк тәжiрибесi.
II бөлiм. Инновациялық саясат және аймақтың ғылыми-техникалық потенциалы.
2.1. Ғылыми-техникалық потенциал түсiнiгi және оның ... ... ... потенциалының қазiргi жағдайы.
2.3. Аймақтық ғылыми-техникалық дамуының басым бағыттарын таңдау.
III ... ... ... және ... ... өнеркәсiбi саласын дамытуда
ғылыми-техникалық потенциалды пайдалану проблемалары.
3.1. Қазақстан Республикасындағы химия және мұнайхимия өнеркәсiбiнiң ролi,
мақсаттары және қазiргi жағдайы.
3.2. Оңтүстiк Қазақстан облысында химия және ... ... ... жылдар аралығында дамуы.
3.3. Ғылым мен техника жетiстiктерiн аймақтық химия және мұнайхимия
өнеркәсiбiне енгiзу тиiмдiлiгi.
Қортынды.
Қолданылған әдебиеттер.
Кiрiспе
Адамзат қоғамының ... ... ... ... түсiп, зор
қарқынмен дамып келедi. Бүгiнгi таңда ғылымның әсер етпейтiн саласы жоқ. ... ... мен ... қорғаныс, техника, денсаулық - бәрi-бiрiмен
тығыз байланысты. ... мен ... ... қандай кезеңде, қандай
экономикалық формацияда болсын, ... ... ... ... нысаны
болып қала бередi.
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға көшуi экономикалық және
әлеуметтiк қиындықтарға әкелiп ... ... ... ... ... ... деген үш түрлi себеп-салдарының ... ... ... ... ... ... ... төмендегi және ең
соңғысы, экологиялық жағдайдың республика территориясында насырға шабуы.
Осындай жағдайдан елдi алып ... ... жолы ... ... ... пайдалану. Ғылыми-техникалық прогрестi
экономиканы өркендетудiң құрамдас бөлiгi ретiнде ... ... ... ... ... ... төңiрегiнде қарастыру бүгiнгi
таңдағы басты мәселе қатарына жатады.
Жалпы алғанда, республика экономикасын дағдарыстан алып ... ... үшiн жаңа ... ... ... ... арқылы
реттеу өрiсiн кеңейту керек. Осы ... ... ... ... ... бүгiнгi күннiң өзектi мәселелерiнiң бiрi.
Ғылыми дипломдық ... ... ... ... ... және аймақтық проблемалары, соның iшiнде Оңтүстiк ... ... және ... өнеркәсiптерiн дымытудағы ғылымның
қызметi, ролi зерттелген.
I. Ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... мәнi мен негiзгi
қағидалары.
Ғылыми-техникалық саясат - ғылым мен техниканың ... ... ету, ... ... iрi ... ... және оларды
тез әрi кең көлемде тарату, әлеуметтiк-экономикалық даму үдетуiндегi ҒТП
үлесiнiң жоғарылауының мақсаты шаралар ... ... ...
бұл технологиялық процестер ... ... ... мен ... еңбек құралдарын ... ... мен ... ... терең бiлiп даму процесi.
Ғылыми техникалық саяаттың негiзгi қағидалары.
Республиканың ғылыми техникалық саясаттың аса ... ... және ... ... ... ... ... мүддеге,
елдiң әлеуметтiк-экономикалық дамуының қажеттiлiктерiне сәйкес ынталандыру
және мемлекеттiк қолдау;
-ресурстарды басым ғылыми ... ... мен ... ... ... ... конкурстық
негiзде қалыптастыру және орналастыру;
-ғылыми-техникалық саясатты қалыптастыру мен iске асыру кезiнде ... ... ... ... ... ... ... ғылыми
жұртшылықпен өзара iс қимылын демократияландыру және қамтамасыз ... ... ... ... ... ету ... қызметкерлердiң еңбек жағдайын жақсарту;
-ғылымды, өндiрiс пен бiлiмдi ықпалдастыру болуға тиiс.
2. Ғылыми-техникалық саясат саласындағы инновациялық қызмет.
Ғылыми-техникалық саясаттың негiзгi мақсаты- өмiрдiң сапасын ... ... ... ... ... өнiмдердi экспорттауға
бағдарланған ғылымды қажетсiнетiн ресурстарды үнемдейтiн және ... таза ... ... шикiзатқа бағытталған экономиканы
бiртiндеп тезнологиялық, ал ...... ... және осы ... үшiн ... ... ... даярлау
болып табылады.
Оларды iске асыру үшiн:
-ғылым мен ғылыми ... ... ... ... ... және ... ... соның iшiнде, ғылыми зерттеу
және тәжрибелiк-конструкторлық жұмыстарды қаржыландыру саласындағы базаны,
оларды конкурстық ... және ... ... ... ... ... ... және басқаларын жетiлдiрудi;
-iргелi зерттеулердi оңтайландыру;
-экономиканың базалық салаларын қажеттiлiгiн ғылыми техникалық
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қажетсiнетiн жаңа өндiрiстердi ұйымдастыру, зерттеу-
әзiрлеу-өнеркәсiптiк игеру ... ... ... ... ... ... ... дамыту үшiн қолайлы жағдай жасауды;
-ғылымды қажетсiнетiн өнiмдер шығару, өнiмдегi импортты ... ... жаңа ... әзiрлеудi, меншiктi –тәжiрибелi
эксперименттiк және өндiрiстiк техникалық базаны одан әрi нығайтуды ... ... ... ... жарақтандыру) және дамытуды;
-қызмет бейiнiң сақтай отырып ... ... ... ... ... ... және жекешелендiрудi;
-ғылыми қажетсiнетiн өндiрiстi ұйымдастыру мен дамыту үшiн ... ... ... және ... жағынан таза технологиялар
енгiзудi;
-ғылыми-техникалық қызмет саласында шағын және орташа ... ... ... ... ... ... элементтерiн
қалыптастыруду және дамытуды;
-зерттеу институттарын салалық ... ... ... ... оқу орындарын, оқу процесi мен ғылыми қызметтi ықпалдастырудың
тиiмдi ... ... ... ... ... ... iшiнде жоғары бiлiктi кадрлар
даярлауды осы негiзде елдiң интелектуалдық қабiлетiн ... және ... ... ... ... ... ... таңдау мен бейiмдеуге
және өнеркәсiпте игеруге елдiң ғылыми күштерiн ... ... ... ... ... ... ... жеделдету мiндеттерiн шешу қажет.
Инновациялық қызмет – ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... мен ... атқарылатын қызмет. Ол
инновацияларға әкелiп соғатын ғылыми-технологиялық, ұйымдық қаржылық және
коммерциялық iс шаралардың бiртұтас кешенiң қамтиды.
Инновациялық ... ... ... өндiрiстi дайындау және ұйымдастыру, ол жаңа технологиялық процестi
қалыптастыруға қажеттi өндiрiстiк құрал-жабдықтары мен, инструменттер мен
қамтамасыз ... ... ... ... ... әдiстерiмен стандарттарындағы және сапаны бақылаудағы өзгерiстердi
қамтиды;
Ә) өнiм мен ... ... ... ... ... ... Жаңа ... мен құрал-жабдықтарды пайдалану үшiн
жұмыскердердi қайта дайындау.
Б) жаңа өнiмдер маркетингi. Ол жаңа өнiмдi нарыққа ... ... ... ... әртүрлi ... ... ... ... құрумен байланысты атқарылатын
қызмет түрлерiн қамтиды;
В) сырттан патенттер, лицензиялар, ноу-хау ашулар, ... ... ... және технологиялық ... ... ... ... ... ... ... жағынан, кәсiпөрынға өнiмдiк немесе
процестiк инновацияларды ендiрумен байланысты болатын мешиналар мен ... ... ... ... ... ... – ғылым мен техниканың барлық салаларында
ғылыми-техникалық бiлiмдi ... ... және ... ... ... мына ұғымдардың маңызы үлкен:
Ғылыми (ғылыми-техникалық) бағыт – ғылым мен техниканың ... ... ... маңызды бiр мiндеттердi шешуге арналғаан дербес iрi ғылыми
жұмыс.
Ғылыми (ғылыми-техникалық) проблема – ғылыми бағыттың бiр бөлiгi, ... ... ... бiр ... ... жұмыс мақсатты ғылыми-техникалық бағдарлама түрiнде орындалуы
мүмкiн. Ол қорлар, орындаушылар, ... ... ... жұмыстар
кешенiн қамтиды.
Ғылыми тақырып – мәселенiң бiр бөлiгi, жұмыстарды ... және ... ... ... жоспардың негiзiне алынады және
әдетте ғылыми ұйымдың шегiнде шешiледi.
Инновациялық процесс жаңа ендiрулердi қалыптастыру және игеру жөнiндегi
қызмет ... ... ... ол ... алғашқы коммерциялық
пайдаланумен бiрге тоқтап ... ... ... ... яғни жаңа
ендiрудiң технико-экономикалық параметрлерi тұрақты жетiлдiрiлiп, нарық
талаптарына икемделедi.
Инновациялық процестiң мақсаттары төмендегiдей:
• мiндеттiң жаңаша ... ... табу – ... ... ... және ... жұмыстар жүргiзу,
(НИОКР);
• өнiмнiң сериялық өндiрiсiн игеру;
• өнiмдi өткiзудi параллельдi ... және ... жаңа ... ... ... ... бәсеке қабiлеттiгiн жоғарлату, технологияны тұрақты
жетiлдiру арқылы жаңа нарықтарды игеру.
Инновациялық процестiң негiзгi кезеңдерi:
1 кезең. Жаңа ... ... ... ... өзгерiстер
туралы, ғылыми-зерттеу бөлiмдерiнен, өндiрiстiк ... ... ... сату-өткiзу қызметтерiнен, ... ... ... жинақтау;
өнiмдi жасау және игерудегi фирманың потенциалдық мүмкiндiктерi ... ... ... ... иен мөлшерiн анықтау;
мақсатты нарықтар мен олардың дамуының ұзақ ... ... ... ... ... ... идеяларды iрiктеу және жаңа өнiм ... өнiм ... ... мен ... орындалуын
анықтау;
Жаңа және дәстүрлi өнiмдердiң технологиялық ұқсастық дәрежесiн
анықтау;
Жаңа өнiмнiң фирма стратегиясына сай ... ... ... ... ... ... Жаңа өнiмнiң экономикалық тиiмдiлiгiн талдау, маркетингтiк
бағдарлама жасау:
өнiмдi техникалық дайындау, яғни ... ... ... ... ... мiнездемесiн анықтау, оның сапасын және
тұтыну қасиеттерiн бағалау;
нарықтағы ... пен ... ... ... өнiмдердi қалыптастыру және игеру шығындарын анықтау;
жаңа өнiмдi ... ... ... ... ... мен ... жабдықтар, шикiзат пен материалдар, кадрлар потенциалы,
қаржылар;
жаңа өнiмдi игеру және оны нарыққа шығару мерзiмi;
жаңа өнiм өндiрiсiнiң рентабельдiлiгiн талдау және ... ... ... ... ... кезең. Жаңа өнiмдi жасау:
Жаңа өнiмдi дамытудың нақты бағдарламасын ... ... ... мiндеттердi бөлу;
Техникалық сынақтарды өткiзу (экологиялық, қауiпсiздiк және өзге ... ... ... ... оның ... ... ... қораптауын, маркировкасын
безендiру.
5 кезең. Нарықтағы байқау:
¶ш айдан кем емес уақыт аралығында шектеулi нарықта баға және басқа ... ... ... ... ... ... ... және
басқалар);
өткiзудiң оптималды жолдарын таңдау;
жарнама құралдары мен әдiстерiн таңдау;
техникалық қызмет көрсетудi ұйымдастыру.
6 ... өнiм ... ... ... негiзделген
шешiм (жаңа өнiмдi өндiрiске ендiру) қабылдау.
Жаңа өнiмдi коммерциялық негiздеу: сатылу көлемi, өнiм рентабельдiгi,
сұраныс пен қажеттiлiктердi ... ... ... ... мен
әдiстерi, осы сияқты тауарларды өткiзуде тәжрибелiк, фирманың нарықтағы
танымалдығы, сатушылар мен тұтынушылармен ... ... ... мүмкiншiлiктерi қолдағы бар қуатын пайдалануы,
қорлармен, мамандармен қамтамасыз етiлуi;
Қаржылық мүмкiншiлiктерi: өндiруге және ... ... ... ... көздерi, күтiлетiн нәтижелер, есептеу мерзiмiндегi
пайда немесе шығын;
Нормтивтiк көрсеткiштерге сәйкестiкелдегi ... ... ... ендiрудi патенттiк қорғауды қамтамасыз ету.
Инновациялық процестiң түпкi мақсаты жаңа ... ... ... оны ... ... Бұл мақсатқа қол жеткiзу үшiн зерттеу
жұмыстары басталғаннан бастап, өндiрiске бағытталуы тиiс, ... ала ... ... ... мен ... ... анықтап
алған жөн. Сонымен бiрге қажеттi құрал-жабдықтарға күрделi салымдарды өсiру
мүмкiншiлiгi мен ғылыми өндiрiстiк циклдық жекелеген ... ... ... ... Осындай мүмкiншiлiктерге байланысты жаңа өнiмдi
зерттеудiң аз ғана бөлiгi өндiрiске ендiрiледi.
Дайындалып жатқан жаңа ... ... ... әр түрлi
әдiстерi бар:
- эксперттiк әдiс;
-күтiлетiн ... ... ... әдiс;
-күтiлетiн пайданың динамикасын бағалау;
көп өлшемдi критерийлер бойынша бағалау: саланың ... ... ену ... жаңа өнiмнiң және бүкiл ... ... әсер ... процесс түсiнiгiн әр ... ... әр ... ... Бiр ... ... ғылыми зерттеу, ғылыми техникалық және
өндiрiстiк қызмет ретiнде;
2. идеяның ... ... оның ... ... ... қамтитын
жаңа ендiрудiң өмiрлiк циклының кезеңдерi ретiнде;
3. өнiмнiң немесе қызметтiң жаңа түрiн жаса және тарату, ... ... ... ретiнде.
Жалпы алғанда инвестициялық жоба ойлап табу және ... ... ... әкiмшiлiк және де басқа нәтижелерiн алу және
коммерциялау ... ... ... жағдайда инновациялық процесс мынандай төрт кезеңнен тұрады:
1 кезең. Фундаметальды зерттеулер ... Олар ... ... ... ... ... бюджет есебiнен iс жүзiне асырылады.
2 кезең. Екiншi ... ... ... ... Олар ... ... iске ... және бюджет есебiнiен және тапсырыс
берушiлер есебiнен қаржыландырылады.
3 кезең. Үшiншi кезеңде жобалау конструкторлық және тәжрибелiк жұмыстар
жүргiзiледi. Олар ... ... ... ... сондай-
ақ iрi кәсiпорындардың ғылыми өндiрiстiк бөлiмшелерiнде ... ... ... ... сондай-ақ кәсiпорынның өз
қаржылары да пайдаланылады.
4 кезең. Төртiншi кезеңде өндiрiске өндiруден бастап ... шығу ... әрi ... өмiрлiк циклының негiзгi кезеңдерi бойынша коммерциялау
iске асырылады. Үшiншi кезең мен нарыққа шығу ... ... ... , ... ... ... ... және сол сияқтыларға үлкен
инвестициялар қажет болады.
Инновациялық процестiң бұл кезеңiнде жаңа ендiруге әлi де ... ... ... тәуекелдiк жағдайда болады.
Өндiрiс көлемiн ұлғайту, өткiзу нарығын кеңейту, ... ... және ... ... ... ... инновациялық процестiң осы кезеңiнде құнды қағаздардың эмиссиясы
жүргiзiледi. Ол ... ... ... ... ... ... ... процесс аяқталады.
Тұтыну тауарларын өндiретiн компанияларда жаңа тауарларға байланысты
фирманың саясатын анықтауда жетекшi ролдi ... ... ... Өндiорiстiк қажеттiлiктердi өтейтiн өнiм өндiретiн компанияларда,
олардың қатарына химия және мұнайхимия өнеркәсiбiнiң кәсiпорындары ... ... ... ... ... мен ... конструкторлық
жұмыстар бөлiмшелерi маңызды қызмет атқарады.
Инновацияларды қалыптастыру негiзiнен ғылым саласында кең өрiс ... ... ... ... технологиялық және ұйымдастырушылық
негiздереiне сапалық өзгiстер еңгiзедi. Ғылыми ... ... жаңа өнiм ... жаңа ... ... ... ... iске асыру мүмкiншiлiктерi мен ... ... ... ... ... ресурс-адам ресурсы болғандықтан,
инновациялардың табыстылығы кәсiпорын ... ... ... белсендiлiгiне және мотивациясына байланысты
болмақ.
Кәсiпорындарда инновациялық процестердi ұйымдастыру ақпараттық, ғылыми,
жобалау-конструкторлық, өндiрiстiк, ... ... ... ... ... ... керек. Маңыздылығы жағынан, еңбек
сiңiргiшi мен инновациялық процестерге қатысытын мамандар саны ... және ... ... ... болатыны еш күмән
тудырмайды.
Инновацияларды жасауға бағытталған тақырыптарды орындау кезеңдер мен
жұмыстарды ... ... пен ... ... ... ... инновациялық процеске қатысушылар (кәсiпорындар, бөлiмшелер,
орындаушылар) арасындағы өзара байланыс пен ... ... ... ... ... мен ... ... қолданылып жүрген
варианттарын төмендегi ерекшелiктерге байланысты негiзгi төрт ... ... ... ... ... ... ... жұмыстардың уақыттағы орындалу мiнездемесi;
• ұйымдастырушылық байланыстары.
Ғылым ... ... ... ... ... ... шығындарын, оларды жасау және орындау мерзiмдерiн,
инновациялардың ... және ... ... ... ... етедi.
Ғылым саласында инновациялық процестi ұйымдастыру ерекшелiктерi ғылыми,
конструкциялық және жобалау ұжымдарының жұмыс ... ... ... қызметкерлер мен мамандардың еңбек заты ... ... осы ... ... ... ... алынады ( бұрынғы
зерттеулер мен жұмыстардың нәтижелерi, ... ... ... ... ... т.с.с.).
Сонымен бiрге ғылымдағы нәтижелi инновациялық қызмет үшiн еңбек затының
материалдық ... ... зор: ... ... ... ... материалдар, жартылай дайын өнiм.
Сонымен зерттеу жұмыстарының еңбек затын ерекше, екi жақтама мiнездеуге
болады. Бұл барлық ... ... ... ... отыруы
керек.
Жаңа техниканы жасау және меңгеру процесiн қарастырғанда инновация,
ғылым және техниканың ... ... ... ... ... ... ... мыналардан тұрады: ғылым – техника –
өндlрlс – ... ... ... ... ... ... ... жүргiзумен байланыстырады. Осы уақытқа аз зерттелген, неиесе
тiптi зерттелмеген табиғыт жағдайлары зерттелiнедi. Осындай зерттеулердiң
нәтижесiнде табиғаттың жеке және ... ... ... ... ... (теориялық есептеулердiң нәтижесiнде) жаңа материалдық
обьектiлер немесе табиғаттағы заттар, т.с.с. ашылады.
Бұрынғы нәтижелер негiзiнде қолданбалы ... ... ... ... ... мақсаттағы арнайы ... ... ... ... ... негiзiнде жобалау конструкциялық
жұмыстар жұргiзiледi. Бұл жұмыстардың нәтижесi жаңа ... ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялық
процесс болады. Өнеркәсiп өндiрiсiнде жеке нұсқаулардың ... ... ... ... игеру жалғастырылады. Бұл қызмет өнiм
өндiрiсiнде дайындық ... деп ... ... ... ... ... ... тәжiрибесi.
Жапонияның (басқа да өнеркәсiбi дамыған ... де) ... ... ... мен өндiрiс ұштастырылған тиiмдi механизмi құрайды.
Бұл механизм ғылымнан технологияның ... және одан әрi ... ... үздiксiз ендiрiлiп отыруын қамтамасыз етедi.
Жапон экономикасын дамуының негiзгi факторы ғылыми-техникалық прогресс
болып табылады. Ол шикiзат, энергия, жұмыс күшi ... ... ... ... ... ... ... есебi бойынша, егер 60-шы
жылдардың аяғы мен 70-шi жылдардың ... ... ... ... үлесi 40-50 пайыз болса, 70-шi жылдардың ... – 80-шi ... ... ... ол 70 ... дейiн өстi, кей
бiр жылдары 80-90 пайызға жеттi. Қазiргi уақытта жалпы iшкi өнiмнiң ... ... ... мен бiлiм ... ... ... ... елдердiң арасында өңдеу ... ... ... ... ... ... бiрiншi орын алады
(80-шi жылдардың орта шегiнде 15% жоғары). Бұл ел 10-12 ... ... ... ... жүйесiнен ғылыми-техникалық прогрестiң
жетiстiктерiн кеңiнен пайдалануға негiзделген постиндустриалдық жүйесiне
өрледi.
Мысалы, 60-шi ... ... ... жаңа ... мен ... бiрте-бiрте игерiп, қосып алу нәтижесiнде өнеркәсiптiң әмбебап
салалық құрылымы қалыптасты, жаңа салалар мен ... iске ... ... жылдары Жапонияның өнеркәсiптiк құрылымы басқа дамыған елдердiкiнен ең
алдымен энерго және материал ... ... – қара және ... ... мұнайхимия, т.с.с. – ... үлес ... ... ... ... арзандығын пайдаланып, Жапония
жартылай дайын өнiмдi сырттан ... ... ... ... ... шикiзатты сырттан алып, өз елiнде оны өңдеудiң толық циклын
ұйымдастыруды дұрыс деп тапты.
Бұған ... ... ... ерекшеленбеген елдiң аз
уақытта жоғары өрлеуi ... бар ... ... ... ... ... жаңа ... тез арада қабылдап ала бiлуiмен
түсiндiрiледi. 800-ден астам көрнектi ғылымдардың қатысуымен дайындалған
“Ғылым мен ... ... ... есепте” бұл ерекшелiк ғылым мен
техниканы жоғары ... ... бiлу ... деп ... ... факс, лазерлiк аппараттар, бейне таспа, микропроцессорларды немiстер
ойлап тапса да, ... ... ... жапондықтардың шығарғандығын
көрсеткен. Мамадардың ойынша, жаңа ... ... ... ... кем ... 30 ... ... алынған технологиялар жетiлдiрiледi, жергiлiктi ерешектерге
және Жапония ... ... ... ... сай ... импорттау жұмыстары барлық деңгейде жеке компаниялардан
бастап агентурлық-барлау қызметтерiне ... ... ... ... ету ... ақы жақсы төленiп отырады. Жыл
сайын бұл елдiң бизнесмендерi осы ... ... көп ... ... ... ... 60 ... Доллар қаржы жұмсауы тегiн емес.
Дегенмен, технологиялар импортына ең елеулi әсер ететiн мемлекет ... ... ... ... бұл ... ... ... болiп көрсетедi:
Бiрiншi – коммерциялық импортқа заң жағынан бақылау жасау. Сатып-алу
алуларға бақылаудан бастап, оларды ... ... ... ... алу, ... либерализация асауға дейiн және құны 100 млн. Иеннен
төмен ... ... ... 1960 ... бастап импорттық
технологияларды бағалауға мынадай шектеулер ендiрiлдi: бұл ... ... керi ... ... керек, өнеркәсiптегi қалыптасқан
тәртiптi бұзбауы тиiс, шағын фирмалардың дамуына керi әсер етуi ... ... бұл ... ... ... ... ... мемлекеттiң араласуы барлық уақытта бiрдей жағымды әсер ете
алмайды, өйткенi қажеттi технологияларды ... ... ... ... ... ... фирмаларға ғана импортқа рұқсат
берiлiп, асыра монополизм орнатылды.
Екiншi – жеңiлдетiлген ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ елдiң iшiнде өңдiрiлмейтiн,
бiрақоның экономикалық дамуына ... ... ... ...... сауда жөнiндегi Коммиссияның халықаралық технологиялық
қатынастардың пайдалылығы мен артықшылықтарын бағалауы. Жапондық жаққа
контракт тиiмсiз ... ... ... оны қайта қарауды талап етедi.
Төртiншi – технологиялық импортқа жанама әсер ... ... ... жаңа ... мен ... ... үшiн ... несие бөлу.
Соңғы 30 жыл iшiнде Жапония шетелдiк технологиялар сатып алу үшiн ... ... ... ... ... ... ... осы уақытта 42 мыңға
жуық лицензиялар сатып алды, оның жартысынан көбi АҚШ-нан сатып алынды.
Шетелдiк жетiстiктер көп жағдайда ... ... ... ... ... ендiрiлуiн едәур жылдамдатады. Сұраныстың өсуi ... ... өзық ... сұраныс тұдырады, ал жоғары
технологияларды еңдiру сұраныстың ... ... ... ... дамудың үлгiсi бола алады. Жоғары технологиялық даму тұтас
экономиканың ... ... ... ... ... отыратын
тұтынүшылардың сұранысын қанағаттандыруды қамтамасыз етедi.
Жапония өзiнiң экономикалық дамуының негiзi етiп ... ... ... ... ... ... негiз етiп алды. Бұл
жерде инновациялық ... ... Онда ... және ... ... ... ұштастырылады. Басқша айтқанда,
мемлекеттiң және қоғамның барлық күш жiгерi ... ... ... ... ... ... ... жұмсады. Жүйелi,
кешендi инновациялық саясат мынадай ... мен ... ... ... ... ... ету. ... сәл ғана құндылығы
болса да, жаңалық пайда болған алғашқы кеңнен бастап назардан тыс
қалмау керек;
• ғылыми-зерттеу және ... ... ... ... ... ... ... несие, сондай-ақ ақпарат ресурстарының
түсiп тұруын қамтамасыз ету;
... үшiн ... ... ... ... iс-әрекеттерiн мемлекеттiк реттеу механизмiнiң
көмегiмен салық және инвестициялық саясат ... ... ... әрi ... ... жалпы мемлекеттiк
деңгейден төмен деңгейлерде атқару мүмкiн емес. Сондықтан инновациялық
сфераны қолдау үнемi пайда ... ... жаңа ... ... ... қабiлеттiлiгiн қамтамасыз ететiн, мемлекеттiң ең ... ... ... ... ... ... ... секторлық
қызметiмен қамтамасыз етiледi. Бұл ... таза ... деп ... ... онда мемлекеттiк құрылымдардың экономикалық ролi күштi.
Мұндай модельге ... және ... ... ... ... әсерi
арқылы, экономикалық процестерге реттеудiң нарықтық ... ... ... ... әсер ... ұштастыру арқылы қол
жеткiзуге болады.
Осы ... ... өте ... ... әлемдiк ғылыми-техникалық
прогрестiң жетiстiктерiн меңгерiп қана қоймай, ... ... ... ... ... мүмкiндiк тудырады.
1998-2010 жылдарға арналған ғылым мен техниканың даму болжамынан
жапондық ғылымдардың жүргiзiп жатқан фундаменталды ... мен ... ... ... болады. Бұл құжат “Токио бизнес тудей” ... жыл. Адам ... ... ... қабылдамау реакциясын басуға
қабiлеттi тиiмдi дәрi-дәрмектер жасалынады. Бұл органдарды трансплантация
жасау ... ... жыл. АҚШ ... Европадағы сияқты, Жапонияда да бүйрек, жүрек,
бауыр және ... да ... ... ... ... жасалатын
болады.
2003 жыл. Адамның иммунодефицит вирусына қарсы вакцина пайда болады.
Қатерлi онкологиялық ... ... ... ... кәдуiлгi iс болып
қалады.
2005 жыл. СПИД ауруын емдеудiң тиiмдi әдiстерi пайда болады.
2006 жыл. Адам ДНК-сының барлық құпиялары ... ... ... және оқу ... ... Осы ... ... жаңа модельдерi, адамның миына тән логикалық құрылымдарымен
жұмыс iстейтiн компьютер пайда болады.
Мiне, жапондық ғылымдардың басында стратегия ... ... ... ... ... ... ... өзгередi.
Алайда, жаңа бағыт лицензиялар сатып алудан бас тарту емес едi. ... ... ... ... үшiн ... 471 ... Иен ... уақытта оларды сатудан 135 млрд. Иен ғана түстi.
Өндiрiстiң негiзгi салаларында Жапония озық ғылыми-техникалық деңгейде
қол жеткiздi, отандық ... ... мен ... ... Жиырмадан астам технопарктардың құрылуы осыған дәлел
бола алады. Олардың iрiлерi – “Цукуба” ғылым қалашығы және ... ... ... ... ел ... ... ... пайдаланылады, бұл олардың қайталанбауына және жаңалықтар жасау мен
оларды ... ... ... мүмкiндiк бередi. Шет елдердiң ғылыми
зерттеу мекемелерiмен бiрiгiп жұмыс жүргiзу де ... ... iске ... да ... ... ... ... компанияларға әсерi, iсiне араласуы, әр-
түрлi ынталандыру және басқа да әрекеттерi ... ... iрi ... орта және ... ... ... ... керек. Мұның бәрi ғылыми-техникалық прогрестi ... ... ... ... деңгейдi жоғарлатудың күштi
құралы болып табылады.
Жоғары технологиялардың барлық ... ... ... ... мен ... жұмыстарға негiзделген ғылыми-техникалық
прогрестiң негiзгi көрсеткiшi бойынша АҚШ алдына ... ел ... ... осы ... ... ... деңгейге жете алмай келедi.
Мемлекеттiң ғылыми-техникалық күшiнiң негiзгi ... ... ... ... ... ... ... әлемдiк нарығы,
“өндiрiстiк процесстер туралы арнай бiлiмдер кешенi” (ноу-хау), сондай-ақ
әр түрлi кеңес беру қызметтерi, маркетинг, т.с.с. ... ... ... жатқан салаларына айналды.
90-шы жылдардың бас жағында АҚШ-да 10 мың адамға шаққанда 43 маманың
ғылыми ... ... ... бұл ... 30 адам ... ... бар ... саны N1 кестеде көрсетiлген.
Кесте N1
Ғылыми дәрежелерi мамандар саны.
|Ғылым саласы |АҚШ ... |ТМД ... |777 |275 |403 ... |120 |13 |52 ... және ауыл |94 |84 |405 ... | | | ... |991 |373 |860 ... ... ... ... төмендегiнi байқаймыз: АҚШ пен
Жапонияда ... ... ... ... ... гуманитарлық мамандардың
үлес салмағы басым (75%); техника мен ауыл шаруашылық саласында бар – жоғы
АҚШ-да 9,5%, ал ... – 22,5%, ... ССРО ... тұтас алғанда
47%, яғни осы елдердiң ғылыми-техникалық потенциалы жоғары екендiгiн
көремiз.
АҚШ-дағыдай ... ... ... орташа мөлшерi халық
шаруашылығындағы орташа еңбекақыдан екi есе жоғары. Жалпы ... ... мен ... ... саны ... 80-шi жылдардың аяғында
Жапония екiншi орында болды.
Ғылымға жасалған шығындар (iшкi жалпы өнiмге ... ... N2 ... ... ... ... ... iшкi өнiмнен пайызбен) 2000 ж.
|Германия |2,45 ... |3,5 ... |2,65 ... |2,19 ... |3,05 ... |2,9 ... |0,54 ... |0,35 ... ... ... жасасақ, байқайтынымыз: ғылымға ... ең ... үлес ... ... (3,5%), ... соң ...
3,05%, үҮшiншi орында Жапония – 2,9%. Жалпы, дамыған елдерде жыл сайын
ғылымға жалпы iшкi ... ... кем ... жұмсалмайды, ал Ресейде,
Қазақстанда және басқа да бұрынғы Кеңестер Одағы ... бұл ... жылы бiр ... ... болды.
Жапонияда ғылым саласында үлкен мөлшерде инвестициялар салынды. 1989-90
жылдары ... ... және ... конструкторлық жұмыстардың көлемi
11,8 трлн. иен болды, оның 92% техникалық және табиғи ғылымдарға жұмсалды.
Ғылыми-зерттеу және тәжiрибе ... ... ... саны 905
мың адам (оның 90 пайызы ... және ... ... ... саны 560 ... ... болды.
Ғылыми зерттеу және тәжiрибе-конструкторлық жұмыстардың негiзгi бөлiмi
жекеменшiк сектордың қаржысы (80%) есебiнен жүргiзiлсе де, ... де ... ... ... ... инвестициялар, жеңiлдетiлген
несиелер, салық салуда қолайлы жағдай жасау, ... ... ... асырылады. Мемлекет жалпы ұлттық маңызы бар жұмыстарды басқарады
және қаржыландырады (атом ... ... ... әлемдiк мұхитты
зерттеу, т.с.с.). Барлық фундаменталды жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... фундаменталды зерттеу
шығындарының 1/3 бөлiгiн өнеркәсiптiк компаниялар қаржыландырады.
Сонымен бiрге Жапонияда қалыптасқан ғылыми қызмет пен ... ... ... ... ... ... ... жүйесi де қызығушылық тудырады. Бұл жерде Ғылым және техника
жөнiндегi Басқарма мен Сыртқы сауда және ... ... ... ... Ғылыми зерттеу және тәжiрибе конструкторлық ... ... ... ... мен ... қаржыландырады және
орындайды.
Ғылыми зерттеулер сондай-ақ жергiлiктi бюджет ... ... ... мыңнан астам мамандырылған ғылыми-зерттеу
институттары, ... 14 ... жуық ... ... ... ... тағы да бiр ... басқа елге қарағанда бұнда ғылыми
зерттеу жұмыстарында жоғары мектептiң ролi басымдау. Мұнда елге ... ... 1/3 ... ... ... ... ... жұмыстарын
ұйымдастырудың негiзгi түрi университеттер жанынан мамандырылған ғылыми-
зерттеу институттарын құру. ... ... ... ... ал ... ... - өнеркәсiптiк ... ... ... ... ... да ... ... Олар арнайы заңды тұлға ретiнде парламенттiк ... ... ... мемлекеттiк бюджет есебiнен қаржыландырылады. Олар
жалпы ұлттық маңызы бар, кең ... ... ... ... ... атом ... ғылыми зерттеу институтының – 2,4 ... бар, ... мен ... отын ... ... – 700 ... ... институты 600-ден астам адам қызмет етедi.
Ғылыми-техникалық саясатты жүргiзуде ... ролi ... ... ... жеке болмайды. Жапонияда 270-ке жуық және меншiк ғылыми-зерттеу
институттары бар.
Басқа ... ... ... ... ... ... ең ... элементiне айналады. Елдiң өмiрiнiң қай жағын алып
қарасақ та, ... ... ... мен ... ... тығыз
байланыста шешiлетiндiгiн көремiз.
II бөлiм. Инновациялық саясат және аймақтың ... ... ... потенциал түсiнiгi және оның мазмұны.
Мемлекеттiк инновациялық ... ... ... ... ... ... ... көрсету. Бiр жағынан, мемлекет ғылыми iзденiстерге
еркiндiктi қамтамасыз етуi ... ... ... ... ... және ... ... қажеттi өнiм мен
қызмет өндiрiсiне бағыттайды.
Ғылыми-техникалық сфераның жағдайын көрсететiн негiзгi категория ғылыми-
техникалық потенциал ... ... ... Бұл ... елдiң жаңа
бiлiмдер мен техникалық шешiмдерге қабiлеттiгiн бейнелейдi. ... ... ... - ... өнiм ... өзара
тығыз байланыста қолданылатын әр түрлi ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Ғылыми-техникалық потенциал – қоғамның ғылыми-техникалық мәселелердi
шешудегi ғылымының, инженерлiк қызметтiң, техниканың деңгейiн, қорлардың
мүмкiншiлiктерiн ... ... ... потенциалдың көрсеткiштерiн төмендегiше топтастыруға
болады.
1. Кадрлар туралы көрсеткiштер. ... ... ... саны және ... ... мен ... ... бойынша,
ғылыми дәрежелерi мен атақтары бойынша, т.с.с.); жоғары және арнаулы ... ... ... ... және ... және жыл ... тиiстi оқу
орындарын бiтiргендер (салалар және дайындау түрлерi бойынша);
2. Материалдық-техникалық және тәжiрибе-конструкторлық жұмыстарға жыл
сайын ... ... ... ... ... ... ғылымның және инженерлiк ... ... ... ... приборлармен,
ұйымдастыру техникасымен, электронды-есептегiш құралдармен, ... ... ... ... ... ... мен ... көрсеткiштерi: жинақталған ақпараттық қорлардың саны мен сапасы,
ғылыми-техникалық ақпаратты тарату ... ... ... ... ... ... жұмысқа қажеттi
ақпараттарға деген қабiлеттiктерiн қанағаттандыру дәрежесi, т.с.с.
4. Ұйымдастырушылық-басқарушылық көрсеткiштер, ғылым мен ... және ... ... көрсетедi.
5. Ғылыми-техникалық потенциалдың қызмет ету және даму көрсеткiштерi:
еңбек өнiмдiлiгiнiң ... ... ... ... ... мен ... ... ендiру нәтижесiнде өсуi, бiр ... жаңа ... ... ... нәтижесiнде өкiмнiң
өзiндiк құны төмендеуiнен үнемдеу, т.с.с.
Бүгiнде халық шаруашылығы алдында тұрған күрделi мәселелердi шешуге
қолда бар ... ... ... ... деп ... ... бар. Оның ... себептерi не десек, оған республикада iргелi
және қолданбалы ғылыми-зерттеулердi дамыту ойдағыдай ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамытылмады
дер едiк. Ғылым мен ғылыми қажеттi өтеу саласына күрделi қаржы аз болiндi,
ғылымның материалдық-техникалық ... ... ... ... дамытылмады, республикалық кәсiпорындардың ғылыми-техникалық базасы
жоқтық қасы, тiптi жоқ болды, ғылым мен ... озық ... баяу ... Бұған қоса, ғылым мен техника саласында iстейтiн
ғылымдар мен инженер-техник ... ... ... ... ... етек алып, ғылымға келушi талантты адамдардың қатары сиреп кеттi.
Жоғарыда көрсетiлген жалпы кемшiлiктер Қазақстанның бұрынғы ... ... ... ... қордың өсiмi жағынан ең ... ... ... ... соқты. Бiздiң республикамызда 10 мың
адамға шаққанда 25-тен астам ғылыми-кадрлар келедi екен. Бұл ... ... ... 10-шi ... ... ... Республикасының ғылыми-техникалық
әлеуетiнiң оның экономикалық потенциалына тiптi де сай ... Мүны мына ... ... 5 ... ... ... қоры – 8 ... және халық саны бойынша 8 пайыз ... ... ... және ... ... үлесi не бары 3
пайызға да жетпейдi.
Осындай қалыптасқан жағдай республикада ғылымды ... ... ... көз ... үшiн ... ғылымды
қаржыландыруды 3-4 есе, ғылым және ғылыми қажеттi өтеу ... екi ... ... ... ... ... ... қолдау мақсатында соңғы жылдары
Қазақстан Республикасының ... мен ... бiр ... ... ... ... мыналарды жатқызуға болады:
1. Қазақстан Республикасы Президентiнiң ... ж. ... ... ... ... ... ... шаралары
түралы” жарлығымен Ұлттық ғылым Академиясы, қазақ ауылшаруашылық ғылымдар
академиясы және ғылым мен жаңа ... ... ... ... ... бiртұтас орталық атқарушы орган -
Қазақстан Республикасының ғылым академиясы ... Ол ... ... ... ... аасырады және ғылыми зерттеулердi мемлекеттiк
бюджет есебiнен қаржыландырады. Бұл Жарлық ғылыми-зерттеулер мен ... ... ... ... ... ... ... жол ашты. Бiр жағынан, басым ғылыми бағыттар таңдалып,
бекiтiлсе, екiншi жағынан әрбiр ғылыми ... ... ... ... ... ... құрылады.
2. Республика үкiметi ... ... ... ... ... ... ... концепциясын”
бекiттi.
Мемлекеттiк ғылыми-техникалық саясатты жүзеге асыру мақсатында өткен
жылы Ғылым Министрлiгi – ғылым Академиясы төмендегi iс ... ... ... және ... жерттеулердi бағдарламалы-
мақсатты ұйымдастыру және қаржыландыру ... ... ... ... ... анықталды,
мемлекеттiк бюджет еселiнен қардыландырылатын фундаменталды
зерттеулердiң жобалары мен ... ... ... жүргiзiлдi,
• қоғамдық-гуманитарлық сипаттағы ғылыми зерттеулерге мемлекеттiк
тапсырыс қалыптастырылды;
• Ғылым министрлiгi – ... ... ... ... ... ... бағдарламасын құру және
орындау тәртiбi туралы Ереже бекiтiлдi;
• ғылыми-техникалық сферада шағын және орта бизнестi ... ... ... бюджет қаржысының тапшылығы жағдайында, жуық арадағы
5-7 жылда Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мен жеке ... ... қызметке тарту
мәселесiне басты назар аударылуы керек.
Осы кезеңде Қазақстан Республикасында инновациялық қызметтi ... ... ... ... ... төмен тиiмдiлiгi және осыған сәйкес өндiрiлетiн
тауарлардың сыртқы және iшкi нарықта бәсеке қабiлеттiгiнiң ... ... бар ... ... ... ... орай жылдан-
жылға төмендеуi;
3. Қазақстан Республикасының әлемдiк қатынастарға белсендi тұрде енуi
нәтижесiнде озық ... ... ... ... ... Интеллектуалдық және өнеркәсiптiк меншiктi қорғау жүйесiнiң
қалыптасуы.
Ғылыми-техникалық революцияның ... ... ... ... бiрден-бiр негiзi ғылыми зерттеулер болып табылады. ... ... ... ... орын алуды көздейтiн кәсiпорындар қабiлетi
жоғары болуы ... жаңа ... ... ... ... мен ... ... бiлетiндей болуы керек.
2.2. Аймақтық ғылыми-техникалық потенциалының қазiргi жағдайы.
Президентiмiз Н.Ә. ... ... ... ... ... ... ... диверсификация саясатына
көшу керектiгi, макродеңгейден микродеңгейге көңiл бұру кезеңiнiң ... ... ... ... аймақтарға берiлуде;
2. өндiрiс пен ғылыми-техникалық институттарды нарыққа бейiмделу процесi
аяқталуда,
3. бiлiм беру ... iрi ... ... ... әр ... ... ғылымдары бiрлесiп жұмыс атқара алады.
Бұл факторлар мемлекеттiң “аймақ күштi болса – орталық күштi” принципi
бойынша дамуына ... ... ... Облыстарда, Оңтүстiк Қазақстан
облысында да, “үмiтсiздер” тобына жататын өндiрiстер ... ... ... тұр немесе ұзақ уақытқа тоқтатылған. Бәсекеге қабiлеттi ғылыми-
сиымды өнiм өндiруге көшу ... ғана ... ... ... ... Бұл ... ... аймақтық ғылымдары үлкен роль атқарады.
Облыстық қалаларында кейбiр салалық ғылыми-жобалау мекемелерi ғана
бюджеттiк қаржыландырусыз ... өту ... ... қала алды.
Олардың жеткiлiктi ғылыми-техникалық ... ... кей ... ... ... жобалары да болады. Өндiрiстi диверсификациялаудың
индустриалдық саясатын жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... мен басқа ды ғылыми ... ... ... инновациялық қызметке тарту мәселесi
туып отыр. Бұл мәселенi шешу үшiн Оңтүстiк Қазақстан облысының потенциалы
едәуiр ... деп ... ... ... болады. 3-шi кестеде келтiрiлген
мәлiметтер осыған дәлел бола алады.
Оңтүстiк Қазақстан облысы ... ... ... үшiн ... ... ... ... жұмыс iстеп жатқан 703 ғылым
докторлары мен ғылыми кандидаттары, ... және ... ... Бұл ... ... ... докторлары мен
кандидаттардың жалпы санының 4,5 пайыз құрайды.
Оңтүстiк Қазақстан ... 189 ... ... докторлары мен
кандидаттары, 63 химялық ғылым докторлары мен кандидаттры жұмыс iстеп,
ғылыммен айналысады. ... ... ... ... ... ... ғылымдардың үлес салмағы басым (ғылым докторларының ... 26,8% және ... ... 26,9%). Бұл ... құбылыс, өйткенi
облысымызда бүгiнгi мемлекеттiк университетiнiң негiзiн құрайтын байырғы
техникалық жоғарғы оқу орны ... ... ... ... ... ... докторлары – 12,7% болды. Облыста 163 ... ... ... ... 20,6%), 26 ... ... ... көрсеткiштiң 16%) еңбек етуде. Бiр сөзбен айтқанда,
оңтүстiк өңiрде “техникалық интеллигенцияның” елеулi бөлiгi шоғырланғын.
3-шi ... ... ... ... және заң ... жетiспейтiгiн көремiз.
Ғылым докторларының арасында 40 жасқа дейiнгi ғылымдардың үлесi бар
жоғы 2,1%, кандидаттардың ... - 3% ... ... ... арттыру үшiн мақсатты түрде аспиранттар дайындау
мәселесiне көп көңiл бөлу керек.
Аспиранттардың ... саны ... 1998 жылы – 422 адам ... ... ... Қазақстан облысы бойынша аспиранттар саны.
|Көрсеткiштер |1999 жыл |2000 жыл |1999ж. 2000 ... | | |% ... ... |422 |112,5 ... | | | ... ... |252 |287 |113,9 ... қол | | | ... ... | | | ... қол | | | ... ... |123 |135 |109,8 ... | | | ... ... |32 |152,4 ... |14 |20 |142,9 ... қол | | | ... |12 |12 |9,5 ... қол | | | ... | | | ... оқу | | | ... ... |390 |111,7 ... | | | ... қол |238 |267 |112,2 ... | | | ... қол |111 |123 |110,8 ... | | | ... | | | ... |78 |62 |79,5 ... ... ... талдау жасасақ, 2000 жылы 1999 жылмен
салыстырғанда аспиранттар санының өскенiн, яғни ... ... ... бола бастағанын көремiз.
Кесте N5
Жоғары және орта оқу орындары студенттерi ... ... ... ... ... ... ... облысы |
| | ... | |1981 |0 |99 |00 |981 |90 |
|1 ... |88,3 |382,013 |1430 |1656,4 | | |
| ... мың| | | | | | |
| ... | | | | | | |
|2 ... ... |551 |1507,0 |3293,0 |3086,0 |3151 |2349,0 |
| |мың ... | | | | | | |
|3 ... ... |- |42,6 |57,5 |215,8 |99,6 |
| |мың ... | | | | | | |
|4 ... |- |11,3 |38,2 |177,7 |215,8 |99,6 |
| ... мың ... | | | | | | |
|5 ... |5,0 |12,9 |19,3 |21,0 |17,4 |8,5 |
| ... мың | | | | | | |
| ... | | | | | | |
|6 ... |12,5 |42,3 |92,2 |104,8 | | |
| ... ... мың| | | | | | |
| ... | | | | | | ... ... шаққандағы негiзғi химиялық өнiмдер өндiрiсiнiң шет елдермен
салыстырып көрейiк.
7-шi кесте
Бiр адамға шаққанда химиялық өнiмдер өндiрiсi(1992ж.кг)
|N |Өнiм түрлерi ... |АҚШ ... ... ... |
|1 ... ... |44,9 |150,2 |78,5 |54,5 |192,5 |
|2 ... сода|19,1 |47,4 |27,0 |25,7 |3,59 |
|3 ... |36,3 |92,3 |84,2 |15,3 |89,2 |
| ... | | | | | |
|4 ... |34,1 |90,9 |61,2 |76,5 |11,08 |
| ... | | | | | |
|5 ... ... |7,1 |15,4 |4,3 |14,9 |1,3 |
|6 ... |4,8 |9,1 |10,0 |9,7 | |
| ... | | | | |... |
|7 ... |20,2 |14,6 |12,9 |8,0 |6,5 |
| ... ... | | | | | |
|8 ... мен |11,5 |18,7 |15,0 |15,3 |... |
| ... | | | | | ... ... ... ... негiзгi тұтынушылары мыналар:
ауыл шаруашылығы химия өнiмдерiн ... ... ... үлес ... ... ... - 15%, қара және түстi металургия – 13,2%, машина ... ... ... – 11,6%, ... ... – 7,1%, ... және ... 4,3%, тамақ өнеркәсiбi – 3,3%.
Химия өнiмдерi ауыл шаруашылығында көп пайдалынылатынын көрiп ... ... ... ... өнiмдерi минералдық тыңайтқыштар мен
пестицидтар осы ауыл шаруашылығында өнiмдiлiктi арттыру үшiн қолданылады.
Химия өнеркәсiбiнiң ... ... ... ... 1985 ... ... өнеркәсiбiнде сандық өзгерiстер болғанын байқаймыз. өндiрiс
құрылымы өзгерiп, жана салалар мен өнiм ... ... ... өндiрiс
әдiстерi мен технологиясы жетелдiрiлдi. Саланың құрылымында негiзгi химия
өнiмдеренiң үлес салмағы артты, сондай-ақ пластмасс, бояу ... ... де ... ... ... ... республика химия өнеркәсiбiнде өнiм өндiрiсiнiң көлемi 1990
жылға дейiн үздiксiз өсiп ... ... 1960 жылы ... ... ... жылына 551 мың тонны ғана
болса, 1990 жылы 3151 мың тонна күкiрт қышқылы ... Өсу ... ... ... 303,2% ... 1995 жылы көрсеткiштердi салыстырсақ өндiрiс көлемiнiң күрт
төмендегенiн байқаймыз:
Минералдық ... ... 1995 жылы 1985 ... ... есе ... жылы күкiрт қышқылының өндiрiсi 1985 жылдың 76% құрайды.
Мұндай көрiнiс синтетикалық смола, пластмасс, химиялық ... ... ... ... ... де тән ... ... Оның себебi ССРО-
ның ыдырауынан республикалар арасындағы ... ... ... ... экономикасы тәуелсiздiк алғанға дейiн
тұтас ... бiр ... ... ендi ССРО ... соң ... көмегiмен, сондай-ақ ведомстволық қаржыландыру көздерiнен
айырылып отыр.
Қазiргi уақытта Қазақстан өте қиын ... ... ... ... ... ... қатынастарға көшуде едәуiр iлгерiледi.
Алайда өндiрiсте, әсiрiсе химия өнеркәсiбiнде жағдай әлi де ... ... ... және ... ... ... ... үлесi жоғары,
өндiрiс жоғары қорсиымдылығы және ... ... ... ... ... тозу көрсеткiштерi 8 кестеде көрсетiлген.
Кесте 8
Негiзгi қорлардың тозуы. 2000 жыл.
|N |Халық шаруашылығының саласы ... ... % |
|1 ... және ... ... өнеркәсiбi |52 |
|2 ... ... |39 |
|3 ... ... |41 |
|4 ... |61,4 |
|5 ... ... мен ... |64,2 |
| ... | ... шикiзаттың бай кен орындары, жұмыс күшi орындары, жұмыс
күшi мен ... ... ... бола түра, химия және мүнайхимия
өндiрiсiнде соңғы жылдары өндiрiстiң құлдырауы орын алып отыр.
Оның дәлелiн 9 ... мен 2 ... ... ... ... ... өнiм ... түрлерi |1997 |1998 |1999 |2000 ... ... ... |683 |676,5 |600 |- |
| |мың ... | | | | ... қышқылы, мың тонна |... |53 |27,9 |13 ... ... ... |48162,3 |50021,2 |36295,3 |2071,98 ... бояу ... мың |4750 |5666,7 |5000 |2222,2 |
| ... | | | | ... ... ... |... ... |20907,4 |... ... мен ... |82,63 |106,9 |... |
| ... үшiн ... мың | | | | |
| ... | | | | |
9 ... мен 2 ... ... ... ... өнеркәсiбi негiзi
өнiмдерiнiң өндiрiсi төмендегенiн көремiз.
Оның себебi көп кәсiпорындар банкроттыққа ұшырап, өндiрiс ... ... ... “Фосфор” Шымкент АҚ да тап болды. Жақында ғана
Қазақстан химия өнеркәсiбiнiң ең iрi ... бiрi ... АҚ ... жақын шетелдiк iскер әрiптестермен бiрлесе отырып, жалына жүздеген
миллион теңгенiң жоғарлы сапалы бәсеке қабiлеттi өнiмiн өндiрiп ... ... ... ... да ... ... қалыптасты.
Осыған орай Қазақстан Республикасының үкiметi өндiрiстi жандыру
мақсатында бiр ... ... ... ... ... өнеркәсiптiк
саясат аймағында Қазақстан Республикасы ¶кiметiнiң 1998-2000 ж.ж. iс-әрекет
бағдарламасына мына шаралар белгiленген:
• Химия және мүнайхимия салаларында мұнай, газ ... ... ... ... ... ... ... және басқа да
конструкторлық материалдар өндiрiсiн дамыту;
• Фосфор өнiмдерiнiң тұрақты өткiзiлуiн қамтамасыз ету;
... ... жаңа ... ... ... Фармацевтикадық өнеркәсiптi дамыту бағдарламасын iске асыру:
Қазiргi уақытта еңбек ресурстары капиталға қарағанда артығымен ... Осы ... ... ... өнiмдерiн экспоттауда жоғары нәтижелерге
жету үшiн ... ... ... ... саясатын тұтас экономикалық жүйеден бөлiп ... ... ... ... ... өзгерiстердi жеке
салаларды дамытуға барынша пайдалану қажет.
3.2. Оңтүстiк Қазақстан облысынлда ... және ... ... ... ... ... және ... өнеркәсiбi Оңтүстiк Қазақстан облысындағы ең iрi
ондiрiстiк кешен болып табылады. Бұл кешеннiң ... ... мына iрi ... ... ... ... АҚ,
“Казинтерком” АҚ, “Шнос” АҚ.
Химия және мұнайхимия өнеркәсiбi Оңтүстiк ... ... 60-шы ... ... дами ... ... қорғасын зауытында iрi күкiрт қышқылының өндiру кешенi iске
қосылды.
1965 жылдың науырызында ... ... ... ... болды –
фосфор зауытының бiрiншi кезегi iске қосылды (бүгiнгi “Фосфор” АҚ). Облыста
фосфор, фосфор қышқылы, натрий триполифосфаты, ... ... (28 ... ... ... ... ал 1979 жылдан синтетикалық жұгыш заттар
өндiрiле бастады.
1976 жылы өзiнiң алғашқы ... ... ... ... АҚ) ... 80-шi ... ... мұнай өңдеу зауыты
“Шнос” АҚ салынды. Осы жылдары “Омск – ...... ... құбыры
iске қосылды.
Қазiргi уақытта облыстағы химия және мұнайхимия кәсiпорындары доғарыс
жағдайын бастарынан кешiруде.
1994 жылдан берi “Фосфор” АҚ ... ... ... ... кей ... толық тоқтап қалатындай жағдайларға тап болды. Оның себептерi
шикiзат, материалдармен, отын, ... ... ету ... ... ... ... және шетелдiк инвесторлардың
басқаруына да бiрнеше рет берiлдi. Алайда, жүргiзiлмедi. 1998 ... ... ... ... деп ... ... облыстағы басқа да химия кәсiпорындарына тән. Оны ... ... ... ... ... ... 1998 ... өнеркәсiптiң химия және мұнайхимия
саласында өнiм ... ... ... жылға төмендеп отырған.
Мысалы, 1990 жылы моногидраттағы күкiрт қышқылының жылдық өнiм ... мың ... ... 1995 жылы 11,5 мың ... ... бұл 1990 ... 9% құрайды.
1997 жылы сары фосфор 1665 тонна өндiрiлдi немесе 1993 жылғы ... ғана ... ... 1997 жылы 1990 ... ... сары ... 15,9 есе кемiдi. Натрий триполифосфаты, жұғыш заттар өндiрiсi
толық тоқтатылады.
1997 ... ... ... бастап “Фосфор” АҚ мүлдем тоқтап тұр.
Бұл кестеден ... АҚ да ... ... төмендегенiн
көремiз. (кесте 10)
Бұл кестеден 1990 жылдан бастап 1995 ... ... ... ... ... жоңғалақтары өндiрiсi 32 есе азайғанын
көремiз. Егер 1990 жылға ... ... ... 2632,6 мың ... ... 1995 жылы ... өнiм ... 81,8 мың болды. 1997 жылы
қаржы экономикалық себептермен кәсiпорын жұмыс iстемедi, тек 1998 жылы ... ... iске ... ... кәсiпорынның қуаты минималды пайдаланды.
1998 жылы 164 мың автошина мен 140 мыңнан аса автокамера шығарылды.
Бiрақ жыл ... ... ... тағы да ... ... Осы жылы кәсiпорынға
мемлекеттiк қолдау көрсетiлiп, 1074,7 млн. тенге көлемiнде несие бөлiндi.
Кәсiпорынның 10 жыл ... ... ... ... ... ... бар құрал-жабдықтарды қалпына ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтiру;
• Шиналардың жаңа түрлерiн жасау және өндiрiске ендiру;
• Шикiзаттың жаңа түрлерiн ... ... ... 10 ... ... АҚ бiр ... жұмыс iстеп тұрғанын көруге болады.
1990 жылы кәсiпорында 1071,6 мың тонна бензин шығарылса, 1998 жылы ... 1,3 есе ... 836,7 мың ... ... ... өңдеу 1990 жылы
5936,3 мың тоннадан 1997 жылы 3476 мың ... ... ... ... ... ... 1990жылдан 1995 жылдар арасында едәуiр төмендеп отырды,
ал 1997-1998 жылдар өсе бастады.
Бiр сөзбен айтқанда, мұнай өнiмдерi 1998 жылы 3393,8 мың ... ... ... ... 102% ... ... ... және мұнайхимия саласында өндiрiс ... ... айту ... Оған N10 ... мен 3,4 ... көрсеткiштер
дәлел.
Саланың дамуына кедергi болып отырған мәселелер мыналар:
Ауылшаруашылық тұтынушылардың минералдық тыңайтқыштарға деген төлем
қабiлеттi ... ... ... ... энергосиымдылығы және электро, газбен
жабдықтаудың тұрақсыздықғы;
Ірi тоннажды өнiмдi тасымалдау шығындарының жоғарлығы;
Фосфор және ... ... ... ... үлесiнiң
төмендеуi, осындай өнiмдердi шетелдiк өндiрулермен бәсекенiң күшеейуi,
Кәсiпорынның күрделi қаржы жағдайы;
“Шнос” АҚ отындық технологияға ... ... ... ... АҚ ... ... ... негiзделуi;
Сонымен, химия және мұнайхимия саласының негiзгi мақсаты тоқтап тұрған
кәсiпорындардың жұмысын жандандыру, олардың құрылымын жаңарту және ... ... ... ... ... ... ... облысындағы 1990-1999 ж.ж. мұнай өнiмiн өндiру
көлемiнiң диаграммасы, (мың ... ... ... ... ж.ж. ... ... ... диаграммасы, (мың тонна)
Химия индустриясының кәсiпорындарының әр ... ... ... қажеттi әлеуетi жеткiлiктi, бiрақ колданған ... ... ... ... ... ... мемлекетiмiздiң инвестициялық
саясатына жаңаша қөзқарас қажет. ... ... бiрi ... ... ... ... қорлардың құрылымын кеңейтуге және
сапасын жоғарылатуға ... ... ... ... ... ... химиялық процестердi модульды жобалауды, жаңа
технологияларды, жоғары тиiмдi қауiпсiздiк және ... ... ... жаңа ... ... ... қажеттiлiктi
төмендетедi, яғни артық инвестициялардың қажетi болмайды.
Бұған тек қана инвестициялық ... ... ... ... ... қол жеткiзуге болады. Яғни химия индустриясын
тиiмдi дамыту үшiн ғылым мен өндiрiстi ұштастыру ... ... мен ... ... аймақтық химия және мұнайхимия
өнеркәсiбiне енгiзу тиiмдiлiгi.
Бүгiн ғылым мен ... ... ... ... ... ... дәрәжесiн жетiлдiрумен бiрге оның ... ... ... ... ... ие ... ... ғылыми-техникалық прогрестiң мәнi – ғылым мен ... ... ... ... ... қоғамдық әндiргiш күшке айналуында.
Өйткенi ғылым өндiрiстiң ... ... және ... ... ... ... Ол ... өндiрiстiң шекарасы
мен мүнкiндiлiгiн кеңейте түседi.
Ғылым адамзатқа материалдық байлық жасауда, ... ... ... ... ... ... ал ... техникасыз қадам баса алмайды. Ғылым қазiр
қоғамның өндiргiш күштерiнiң бiрi болып отыр. Ол – өндiрiстiң ... ... ... ... жүзеге асырудың неғұрлым тиiмдi
техникалық құралдарын қалай таңдап алудыанықтап ... Ол ... ... пен ... ұйымдастыру үшiн де пайдаланып отыр.
Дәуiрiмiздiң қазiргi кезеңiнде ... ... ... баардық
жүйесiне, әсiресе материалды өндiрiске терең еңiп отыр.
Зер салып қарасақ, ғылым мен техниканың қоғамды дамытудағы материалдық-
техникалық ... ... орны ... ... ... ... жаңа ... дәрежеге көтерсе,
екiншiден, өндiрiстi интенсивтiруге объективтi ... ... да, ... ... тиiмдiлiгiн арттырады.
Ғылым мен өндiрiстiң ұштастырылуына көптеген ғылыми-зерттеу және жбалау
конструкторлық ұйымдарының ғалымдары, ... ... ... ... жұмыскерлерi, министiрлiктер мен әртурлi ... ... ... ғылымды өндiрiспен ұштастыратын күрделi тiзбектiң барлық
буындардың iшiнде ғылым ... ...... ... жаппай
өндiрiске енгiзуде байланысты буындардың осалдау болып ... ... жмi ... ... ... мен техника жетiстiктерiн енгiзуге қолайлы жағдай жасау
және әрдайым ғылым мен ... ... ... ... ... ... буындарын кешендi қарауды қажет етедi.
Ол үшiн ғылыми-техникалық саясатты отандық ... ... және ... ... жаңа ... ... мен ... негiзiнде қалыптастыру қажет.
Қазақстанды дамыған елдер қатарына қосуды ең негiзгi шарттарының бiрi
ғылымды өндiрiспен терең ұштастыру, ғылым мен ... ... ... ... ... оның ... ғылымшылдылығымен ерекшеленедi,
яғни бұл сала одан әрi даму үшiнд ғылыми зерттеулердi кеңейту және кеңдету
қажет.
Химия ... ... алып ... ... ... ... өнiм сапасы мен көлемi жағынан, еңбек ... және ... ... ... тағы сол сияқты
көрсеткiштерден әлемдiк деңгейге жету ғылым мен техниканың ... ... ... ... ... ... өнеркәсiбi жүйесiнде 1994 жылға
дейiн екi ғылыми-зерттеу және жобалау-конструкторлық ұйым ... ... ... ... ... ғылымға жұмсалған шығын үздiксiз өсiп отырды.
1971-1985 ... ... олар 65%-ке өстi. ... ... ... ... нығайды.
Алайда, өскен ғылыми-техникалық потенциал толығымен пайдаланылмады.
Соңғы уақытқа дейiн аяқталған ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысы ғылымдардың ендiруге ... ... ... ... ... ... отыр. Жылдан
жылға бұл саладағы өндiрiске ендiрiлмеген зерттеулердiң саны өсiп келедi.
Қазiргi уақытта 1999 жыл ... ... және ... ... ... зерттеулеер шамалы жинақталған. Оған 11-шi кестеде ... ... ... ... ... ... ендiруге ұсынған ғылыми
зерттеулерi
|N |Жобаның аты ... ... ... |
| | ... | ... |2 |3 |4 |5 ... ... |Экологиялық таза|Ауыл шаруашылығында |М. Әуезов |
| ... ... ... ... |атындағы |
| |кешендi өңдеу |тыңайтқыштар ... ... ... |
| | ... ... ... | |
| | ... | | ... ... ... ... ... өңдеу |М. ... |
| ... ... ... ... газ ... |
| ... |кокстеу және |өңдеу ... |
| ... | | |
| |ң ... | | |
| ... ... ... | |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | |өнiм ... | | |
| | ... | | ... |Аса таза ... ... ... ... ... АҚ |
| |оксидыөндiрiсi ... аса ... ... | |
| ... ... ... |шығаратын ғылыми | |
| | ... алу ... | ... ... ... ... ... мен ... АҚ |
| ... ... |өндiрiсi |цементиттiң ерекше | |
| |алу әдiсi ... ... ... | |
| | ... ... | | |
| | |алу | | ... |Шлакты ағарту |Цемент |Декоративтiк және ақ|М. ... |
| ... ... |цемент өндiрiсi |атындағы |
| | ... үшiн | ... |
| | ... және | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... алу | | |
| | ... | | ... ... |Болашақта |Сары фосфор және ... АҚ |
| ... ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... үшiн ... | |
| ... ... ... ... | | |
| ... және ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... және |Іұрамында бар |Жұғыш және ... АҚ |
| ... ... |қалдықтарды |заттар өндiрiсi | |
| ... ... ... | | |
| ... ... және | | |
| ... ... заттар алу| | ... ... ... |Элеваторлар, астық |М. Әуезов |
| |фосфоридi ... ... ... ... |
| ... ... |диiрмендер, қоймалар|ОІМУ |
| ... ... | | |
| ... ... | | ... ... шыны ... |Электротехникалық |М. Әуезов |
| | ... ... ... |
| | ... | ... |
| | ... жаңа | | |
| | ... ... | | ... ... сода ... |Импорттың орнын басу|М. Әуезов |
| ... ... ... ... |
| | ... | ... |
| | ... | | |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... сода ... ... орнын басу|М. Әуезов |
| |өндiрiсi |шикiзат қорлары |өндiрiсi ... |
| | ... | ... |
| | ... сода | | |
| | ... | | ... |“Южполиметал” АҚ |Полиметал ... АҚ |М. ... |
| ... ... |кендерiн қайта |кәсiпорнының |атындағы |
| |қайта өңдеу ... ... ... ... ... |
| | ... ... |өнiмдерi мен қалай | |
| | |мен ... ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... ... ... АҚ ... |М. Әуезов |
| |өндiрiсiнде мұнай|мұнайшлактарын |АҚ ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... алу, | | |
| | ... | | |
| | ... ... | |
| | ... ... | | |
| | ... арқылы| | |
| | ... ... | | ... мен ... ... күшейту нәтижесiнде саланы дамытуға
және ғылыми-техникалық потенциалды толық пайдалануға керi әсер ... ... ... туады.
Облысымызда күштi ғылыми-техникалық потенциал, салалық ғылыми-жобалау
мекемелерi бар. Олар нарыққа көшудiң қиын ... ... ... ... қала ... ... ... уақытта
өндiрiстi реконструкциялау жөнiнде жобалар, жеткiлiктi ұсыныстар да бар.
Ендiгi ... ... ... жүзеге асыруда аймақтық
университеттерден ғалымдарының, ... ... ... ... ... ... ... жобалаушыларының,
ғалымдарының күш-жiгерлерiнiң бiрiктiрiп, инновациялық қызметке жұмылдыру.
Зерттеу – жасау – тәжiрибелiк – ......... тұратын инновациялық қызмет мына жағдайда ғана ... ... ... ... ... жай ... ... ғана емес,
өзара тығыз байланыс орнатылуы керек.
Осы уақытқа дейiн “ғылым - ... ... ... ... ... технологиялық жасау, жобалау және өндiрiске берудi
ретiмен орындауды көрсететiн. ... ... ... ... ... осы ... ... қатысқан жағдайда
жоғарлайтығын тәжiрибеден көруге болады.
Мұндай “бiрiктiруге” технопарктiк құрылымдарға толық қол ... мен ... ... ... ... ғана ... ... барынша толық пайдалану мүмкiншiлiгi ашылады.
“Ғылым – өндiрiс” процесiн ұйымдастыру ықшамсызбасы
а)
а – ... ... ...... ... мұндай байланыс әрдайым мүмкiн бола бермейдi, себебi терең еңбек
бөлiнiсiнiң ... ... ... ... ... ... олар бiр-бiрiмен тығыз байланысты емес.
Қазiргi жағдайда Қазақстан экономикасында, соның iшiнде ... ... ... ... нарықтық элементтерi қалыптасты
деп айтуға болады, себебi:
• Жеке меншiк кәсiпорындар пайда болды;
• Iрi ... ... ... ... және iс-
әрәкетiнiң бағытын таңдауда мемлекеттiң шектен тыс қамқорлығынан
құтылды;
• Ондаған жылдар бойы жинақталған күштi ... ... ... ... қолдауға мемлекет қатысады.
Осылай бола тұра, инновациялық механизм қалыптаспады. Ресурстар ... бар, ... ... ... өзгерiстерде олар толық
тиiмдi пайдаланылмай отыр. Қорыта айтқанда, ... ... ... ... тiрi ... ... ... мен өндiрiстi ұштастырудың ұйымдық түлерi технопарктер және
технополюстер. Олар Европа мен Азияның дамыған елдерiнде кең етек ... ... – бұл ... ... ... аймақтық
ұйымдастырудың жаңа түрi.
Технопарк жоғары квалификациялы мамандарды жинақтау арқылы ғылыми-
техникалық және ... ... және ... ... ... ...... экономикалық аймақтың бiр түрi ретiнде
инновациялық процестердi жеделдету мақсатында құрылады. ... ... ... ... және қолданбалы ғылыми зерттеулер
жүргiзудi және ... ... ... ... ... ... кең тарады. Мұнда әрбiр технополис үш компоненттен
тұрады – кем дегенде 2-3 ең озық ... ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу
институттары мен лабороториялардың топтарынан; ... ... ... ... ... ... бар тұрғын аймақтан.
Жапондық технополистардың тәжiрибесiнде мемлекеттiк қаржыландыру үлкен
роль атқарады. Жапонида жоғары технологиялы салаларға ... ... ... ... ... идеялар мен
интеллектуалдық еңбектiң нәтижелерiн iске асыру үшiн ... ... мен ... ... мен байланысты болатын ғылыми-
технологиялық парк құру тиiмдi, себебi химия өнеркәсiбi машина ... ... ... ... облысы үшiн негiзгi салалар ... ... ... ... ... ... қалыптасқан.
Оңтүстiк Қазақстан облысының ... ... ... ... ғылыми зерттеулерiнiң нәтижелерiн пайдаланып, жоғары ... ... ... өнiм ... ... ... ... арнайы бөлiнген сәулеттi – жоспарлы аймақтар
болуы тиiс, оның фундаменталды зерттеу орталықтарының айналасында венчурлық
фирмалар мен зерттеу лабороториялары ... Осы ... ... ... ... ... технопарктi жетекшi ғылыми зерттеу
институтының тәжiрибе зауттары (химия өнеркiсiбi үшiн – ... ... құру ... Оның ... ... ... Қазақстан
Республикасы ғылым академиясының Оңтүстiк Қазақстан бөлiмшесi, М. Әуезов
атындағы Оңтүстiк Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... дұрыс.
Технопарктiң негiзгi мақсаты – нарықтық экономиканың
Артықшылықтарын пайдалана отырып, бiрқатар өндiрiстiң инновациялық
дамуын жеделдету үшiн ... ... ... ... ... Бұл мақсатқа
жету үшiн венчурлық фирмаларды инновациялық циклға қосу керек.
Идеялар мен жаңалықтардың авторлары осы идеяларды iске асыратын ... ... ... ... бұл ... фирмалардың белсендiлiгiн
ынталандырады. Жоғарыда ОҚМУ мен НИТИ АҚ ғалымдарының ... ... ... осы ... iске ... ... иелерi болып табылады. Венчурлық капитал болашағы бар идеялар
үшiн берiледi. Қаржылық жауапкершiлiк ... ... мен ... ... ... ... Қаржыландыруды iрi ұйымдар немесе
кәсiпорындар жүргiзедi. Әр жоба үшiн ... ... ... ... бағдарламаларды iрi өнеркәсiптiк кәсiпорындар немесе жергiлiктi
басқару органдары жасай алады, бұл ... олар ... ... ... ұйымдастырушылық – экономикалық механизм құрылып, мемлекеттiк
қолдау саясваты көрсетiлген жағдайда ғана ғылым мен ... және ... ... ... ... және ... конструкторлық жұмыстарды жандандыру және
жаңа технологияларды ендiру үшiн жеңiлдетiлген ... және ... ... және ... ... тiкелей қаржыландыру саясатын iске
асыру керек. Тиiстi ... беру үшiн ... ... бағытталған
институттар құру керек: ғылыми- техникалық ... ... ... ... ... ... ... “Оңтүстiк потенциал”
технопаркiнiң моделiнде ескерiледi. (Сурет 3).Технопрактiң ұсынылып отырған
құрылымы ... ... ... және ... ... ... ... Республикасы Ғылым Академиясының Оңтүстiк қазақстан
бөлiмi, М.О. Әуезов атындағы ОҚМУ (экономикалық және ... ... ... ... ... ХІТУ ... ... бағыттар);
• Зерттеулердi қаржыландыру – арнайы құрылған Оңтүстiк аймақтық
ғылыми зерттеулер қоры;
... ... ... ... Олар ... ... бойынша маркетингтiк зерттеулер
жүргiзедi;
• Облыстық iрi кәсiпорындарда ... ... ... ... ... ... орталығы;
• Заң орталығы;
• Патенттiк қызмет;
• Сақтандыру компаниялары;
Жоғарыда ... әр жоба үшiн ... топ ... мүмкiн.
Мысалы, химия өнеркәсiбiнде мұндай жоба ретiнде ... ... ... ... ... ... жаңа фосфатты шыны өндiру
жобасын алуға болады.
Оңтүстiк ... ... ... құрылысы кешенi үшiн
“Электроаппарат ” АҚ, ... АҚ, ... ... - шетелдiк аналогтарға сай ... ... ... ... эксковатордың жаңа түрiн жасау жобасын алуға болады.
Қазақстанның соның iшiнде ... ... ... ... ... ... ролiн болжайтын болсақ, ... ... ... құрылымын жақсартатынын айту керек.
Сонымен бiрге шетелдiк инвестициялар тартуға, озық ... дер ... ... ... технологиялар мен тауарларды
игеруге мүмкiндiк ашады.
Мүндай ... ... ... орташа көрсеткiшпен 5-6 есе жоғары
болатынын ескерсек технопаркте 500 жұмыс орны құрылғанның өзiнде Оңтүстiк
Қазақстан ... ... ... ... өнiм көлемiнiң 5-10%
технопарктiң есебiнен өндiрiлетiн болады. Келесi 10-15 жылда 10 мың ... ... ... дамытуды Қазақстан экономикасындағы нарықтық
өзгерiстерге бейiмдей отырып ... ... ... ... ... ... ... Бұл кезеңде құқықтық,
экономикалық, жобалық және басқа да дайындық жұмыстар ... ... ... ... ... ... жетекшi ғылыми
зерттеу институттар мен университеттердi, iскер басқа да ... ... ... ... ... ... ... сынақтан өткен, маркетингтiк зерттеулердi бар
отандық тәжiрбие ... ... өнiм ... ... ... жинақтау қажет.
Екiншi кезең (2001-2005ж.ж.) пионерлiк. Бұл кезеңде тянақты iрiктелген
нақты жұмыстарды, ... iске ... ... ұйымдар анықталады,
бюджеттiк және бюджеттiк емес қорлармен қатар ... ... ... белсендi түрде тартылады. Осы кезеңде мемлекеттiк
қолдау белсендi және нақты болк керек. Бұл ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Үшiншi кезең (2006-2015 ж.ж.) – жанданған кезең. Бұл кезеңде ... мен ... да ... ... ... көп ... ... негiзiнде бiршама мемлекеттiк қолдаумен жүзеге асырылады.
Қортынды
Адамзат қоғамының дамуында ғылымның көкжиегi ... ... ... ... келедi. Бүгiнгi таңда ғылымның әсер етпейтiн саласы жоқ.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... отырған технопарктер моделiн ендiрудiң маңызы зор. Бүгiнгi
өзектi мәселелердi шешу үшiн, ... ... ... ... ... мұнайхимия, машина құрылысы және металлургия ... ... әрi ... пайдалану үшiн озық елдер тәжiрбиесiнен алынған
технопарк моделi ең ... ... ... алғанда, аса маңызды ғылыми-техникалық проблемаларды шешу
жөнiнде арнаулы кешендi бағдарламалар ... ... ... ... ету, жаңа ... ... және меңгеру мерзiмдерiн едәуiр
қысқарту; ғылым мен өндiрiстiң өзара байланысын ... ... ... ... ... мен аяқталған ғылыми жұмыстардың
нәтижелерiн өндiрiсте пайдалану; жаңадан ... және ... ... дәрежесiн бағалау жүйесiн жақсарту, ескiрген өнiмдi
өндiрiстен дер кезiнде алу; ... ... және ... ... ...... базасын нығайту; зерттеулер мен
талдамалардың бағыты мен ғылыми мекемелердiң ұйымдық құрылымын ... ... ... дер ... ... ... ... жоғарғы оқу
орындарының ғылыми әлеуетiн халық шаруашылық мiндеттерiн шешуге пайдалану
тиiмдiлiгiн арттыру – мiне осы мәселелердiң ... ... ... ... ... ... ” технопарк моделi ұсынылып отыр.
Бұл модель кәсiпорындарда озық инновациялық менеджменттi пайдалануға
үлкен мүмкiндiктер ашады.
Екiншi жағынан, Оңтүстiк аймақтың ... ... ... тигiзетiнi сөзсiз.
Колданылған әдебиеттер
1. Послание Президента страны народу Казахстана -Казахстан – 2030//
Казахстанская правда 1997г. 11 ... ... ... ... учереждений и ВУЗов с наукоемкими
производствами // Наука Казахстана. 1999г. 1-15 ... Указ ... ... ... от ... О мерах по
совершенствованию системы государственного управления наукой в
Республике Казахстан // ... ... 1996г. 13 ... ... У.Б. ... ... прогресса в
промышленности Казахстана – Алматы.1973г. – ... ... И.Н. ... – М. ... и ... изд ... 1995г.-480с.
6. Дедов А.Г., Сафанова И.А. Основные направления химизации экономики
капиталистических стран – М.: Химия. 1988г.-250с.
7. Завин П.Н., Казанцев А.К. ... ... ... ... ... ... и ... 1998г. -495с.
8. Меньшова В.П., Тобелко И.Л. экономика химической промышленности
–М.: ... ... ... В.П., Тобелко И.Л. Экономика химической промышленности –
М.: Высшая школа. 1982г. – 250с.
10. ... А.Г., ... З.П., ... Н.А. ... – М,: ... 1998г. – ... ... И.Е. Инновационный процесс в странах развитого
капитализма – ... 1991г. – ... ... И.Е. ... ... ... ... промышленности – Л.: Химия. 1990г. – 187с.
13. ... С.С. ... и ... ... ... ли ... ... по их стопам – Алматы: Ғылым. 1998г. – 600с.
14. Тавровский Ю. Двухэтажная Япония – М.: ... 1989г. – ... ... прогресс (словарь) – М.: Высшая школа. 1990г.
16. Кембаев Б.А., Серикбаев А.С., Комлев Ю.В. Научно-технический
потенциал ... ... в 1998 году – ... Каз.Гос.
ИНТИ. 1998г.
17. Комлев Ю.В. О налоговом ... ... и ... ... – Алматы: Каз.Гос. ИНТИ 1996г.
18. Програма развития промышленности Южно-Казахстанской ... ... гг. – ... ... стратегического планирования
и реформ при облстной администрации. 1998г.
19. Народное хозяйство Казахстана за 70 лет (стратегический сборник) –
Шымкент: Южно-Казахстанское ... ... ... – 392с.
20. Промышленность Южно-Казахстанской области (стратегический сборник)
– Шымкент: ... ... ... ... ... ... Южно-Казахстанской области
(стратегический сборник) – ... ... ... статистики. Шымкент. 1999г.
22. Аитмамбетов Р.М. Предпринимательство в инновационной сфере – поиск
направлений деятельности // Деловой мир ... ... ... А., ... А. ... инновационного развития региона
// Экономист. 1998г. N6
24. Доклад о программе действий Правительства Республики ... // ... ... 1998г. N1
25. Кожевников Р., Дедова И. Государственная инновационная политика и
ее финансовое обеспечение // Вопросы экономики. 1998г. ... ... Г.В. ... в ... ... ... ... в
рыночной экономике // Социально-политический журнал. 1998г. N4
27. Хан В.А. Предпринимательство в научно-технической сфере // Қаржы-
Қаражат – ... ... 2000г. ... ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғылыми-техникалық прогрестің даму бағыттары мен ерекшеліктері11 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
Жаңажол мұнай газ кешенінің автоматтандырылуын жобалау25 бет
Инновациялық қызметтің нарық экономикасындағы орны17 бет
Негізгі қор және кәсіпорынның онымен қамтамасыз етілуі25 бет
Таспалы конвейерді есептеу16 бет
Электронды ақпарат нарығы7 бет
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
Қазақстанның инновациялық потенциал активизация (белсенділік) механизмдері9 бет
Нарықтық экономикадағы ғылыми техникалық прогресс3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь