Бастауыш сынып математикасын оқытудың педагогикалық - психологиялық ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2
I тарау . Бастауыш сынып математикасын оқытудың педагогикалық . психологиялық ерекшеліктері.
§ 1.1. Ойын туралы ұғым ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.2. Ойынның түрлері мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
ІІ тарау. Бірінші сынып математика сабағында дидактикалық ойындарды пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
§2.1. Қарапайым тсініктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

§2.2. Он көлеміндегі сандар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
§2.3. Кестелік құрау және азайту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
§2.4. Педагогикалық іс . тәжірибе нәтижесі. Біз нені
үйрендік? ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..54

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
Қазақстан білім беру тұжырымдамасында «Білім беру үлгісіне орта білім беру деңгейінің өте жоғары болуы тән . Бұл ең алдымен барынша байыпты бастауыш мектеп арқылы жүзеге асырылады» -деген . Осыған орай әр пәнді, соның ішінде бастауыш сынып математикасын оқытудың ғылыми дәрежесі неғұрлым жоғары болуын қамтамасыз ету бағытында әр алуан шаралар жүзеге асырылуда . Сондықтан да бірінші сынып математика сабағында дидактикалық ойындарды пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту көкейкесті мәселе .
Жұмыстың мақсаты - бірінші сынып математика сабағында дидактикалық ойындарды пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту жолдарын ғылыми тұрғыдан негіздеп , әдістемесін жасау .
Жұмыстың болжамы - егер бірінші сынып математика сабағында дидактикалық ойындарды пайдалану арқылы оқушылардың ой - өрісі дамытылатын болса , онда олардың математикадан білім деңгейі жоғарлайды, өйткені пәнге деген қызығушылығы нәтижелі қалыптасады.
Зерттеу әдісі - тақырыпқа байланысты психологиялық-
педагогикалық, әдістемелік әдебиеттермен танысып, әдістемелік
тұрғыдан талдау; алдыңғы қатарлы мұғалімдердің іс -
тәжірибелерімен танысу; бақылау, ізденушілік және зерттеушілік
жұмыстар.
Зерттеу нысаны - бастауыш мектептегі математика пәнін оқыту үрдісі.
Зерттеу пәні - бірінші сыныпта дидактикалық ойындарды пайдалану арқылы оқушылардың ой - өрісін дамыту жолдары мен әдістері.
Зерттеу жумысының міндеттері:
1. Зерттеу тақырыбына байланысты әдебиеттермен танысып ,
оларға ғылыми - әдістемелік тұрғыдан талдау жасау ;
2. Бірінші сыныпта математика сабағында дидактикалық
ойындарды пайдалану арқылы оқушылардың ой - өрісін
дамыту мүмкіндіктерін анықтау.
3. Бірінші сыныпта математика сабағында дидактикалық
ойынды пайдалану әдістемесін ұғыну
Жұмыстың практикалық құндылығы - бастауыш сыныпта математиканы оқытуда; студенттердің педагогикалық іс -тәжірибесінде және математиканы оқыту әдістемесі пәнінен лобораториялық, практикалық сабақтарда пайдалануға болады .
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
......................................................2
I тарау . Бастауыш сынып математикасын ... ... ... ... 1.1. Ойын ... ... ... ... ... ... сынып математика сабағында дидактикалық ойындарды
пайдалану..................................................................
................11
§2.1. ... Он ... ... ... ... Педагогикалық іс - тәжірибе нәтижесі. Біз нені
үйрендік?...................................................................
....................................................42
Қорытынды...................................................................
...............................................54
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
........................55
Кіріспе.
Қазақстан білім беру тұжырымдамасында «Білім беру үлгісіне орта ... ... өте ... болуы тән . Бұл ең алдымен ... ... ... ... жүзеге асырылады» -деген . Осыған орай әр ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі неғұрлым
жоғары болуын қамтамасыз ету бағытында әр алуан шаралар жүзеге ... ... да ... ... ... сабағында дидактикалық ойындарды
пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту көкейкесті мәселе .
Жұмыстың мақсаты - бірінші ... ... ... ... пайдалану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту жолдарын ғылыми
тұрғыдан ... , ... ... ... болжамы - егер бірінші сынып математика сабағында дидактикалық
ойындарды пайдалану арқылы ... ой - ... ... ... , ... ... ... деңгейі жоғарлайды, өйткені пәнге деген
қызығушылығы нәтижелі қалыптасады.
Зерттеу әдісі - тақырыпқа байланысты психологиялық-
педагогикалық, әдістемелік ... ... ... ... ... ... мұғалімдердің іс -
тәжірибелерімен танысу; бақылау, ізденушілік және зерттеушілік
жұмыстар.
Зерттеу нысаны - бастауыш мектептегі математика пәнін оқыту үрдісі.
Зерттеу пәні - бірінші ... ... ... ... ... ой - өрісін дамыту жолдары мен әдістері.
Зерттеу жумысының міндеттері:
1. Зерттеу тақырыбына байланысты ... ... ... ... - ... тұрғыдан талдау жасау ;
2. Бірінші сыныпта ... ... ... ... ... ... ой - ... мүмкіндіктерін анықтау.
3. Бірінші сыныпта математика сабағында ... ... ... ұғыну
Жұмыстың практикалық құндылығы - бастауыш сыныпта математиканы
оқытуда; студенттердің педагогикалық іс ... және ... ... пәнінен лобораториялық, практикалық сабақтарда
пайдалануға болады .
I тарау . ... ... ... оқытудың педагогикалық -
психологиялық ерекшеліктері.
§ 1.1. Ойын туралы ұғым.
Қазіргі әлеуметтік жағдай ... ... ... ... ... саласында бірінші орынға шығарады. Әсіресе, баланың
әлеуметтік бейімделуі, ересектермен, өз ... ... - ... ... ... теория мен практика үшін аса
мәнді. Балалардың
жас ерекшеліктеріне қатысты психологиялық дамуы, ... ... - ... ... ... жүріс-
тұрыс қалыпты болмағанда жүргізілетін коррекциялық жұмыстар,
зерттеу әдіс-тәсілдерін негіздеген құнды еңбектер баршылық .
Ойын сонау ата-бабалар заманынан бері ... ... ... ... жалғасып келеді. Ойын еш уақытта дамудың бір сатысына жеткенде
тоқтап ... ... ... Ойын ... мен ... ... және
шетелдік педагогтар, психологтар, социологтар зерттеуде. Мысалы: Иоган
Хейзингтің «Ойыншы ... Д.Б. ... ... психологиясы», Эрик
Берннің «Адамдар ойнайтын ойындар» атты еңбектері жазылды. Ойын теориясын
зерттеуші Ресей ғалымдары: А.В.Вербицкий, ... И.П. ... ... Н.К. ... Ж.С. ... т.б. ... ... ойын
проблемасымен шұғылданған көрнекті ... Р.М. ... ... Т.А. Маркова, Н.Я. Михайленка т.б.
Ойын - баланың жеке басын дамытуда қоғамдық мәні бар ... ... ... ... ... ... ... деп
бір жағымен, екіншіден - ... ... ... жеке ... , ... ... ... тәрбие және оқыту құралы
ретінде
түсіндіріледі.
Балалық шақ ойыннан бөлінбейді. Мәдениетті балалық шақтың мәні ... ... ... ойын да ... үшін ... ... . Балалықты
танудың оған әсер етудің және балалық шаққа енудің бірден - бір әдісі ол ... ... бала ... ... орын ... ертеден дәлелдеген . Тіпті
XVIII ғасырда Руссо былай деген: «Баланы жақсы тану және түсіну үшін ... ... ... ... .
Балалар ойын үстінде өздерін еркін, жеңіл сезінетіндіктен өздерін
көрсете алады. ... үшін өз ... ... ... ... және ... жақсартушы іс- әрекет. Ойын әсері психикалық іс
- ... ... ... ... үшін де ... ... бар. Мәселен, қиял
тек ойын жағдайларында және соның әсерімен ғана дами бастайды. ... да ... , ... ... болады .
Жеке бастың даму және қалыптасу процесін тануды дүрыс шешу психикалық
процестердің заңдылықтарымен оның ... ... ... ... ... педагогтар, психолгтар Ж.Аймауытов, Л.С. Выготский,
М.Жұмабаев, ... ... ... ... Т. ... т.б. ... зерттеу еңбектері бар .
Психолог ғалымдар баланың даму ... ... ... ... ... ... . Солардың бірі Л.С. Выготский төменгі класс
оқушыларының даму процесін сензетивтік кезеңге тән екенін және ... ... мен ... анықталған. Мектепке бар ынтасымен
келген 7 жасар бала, тәрбиелік ықпалға оп-оңай беріледі. Оның жақсы оқушы,
жақсы ... - ... бала ... ... Балалар бұл жаста барынша
көпшілік мұғалімдермен тез тіл ... , ... жаңа ... , ... ... сезінгіш , мұғалімнің талаптарын , мектеп ережелерін
орындауға қызығады .
Выготский ... ... ... әсерленушілігі ішкі және сыртқы әр
түрлі жағдайлардың ықпалының жиынтығы деп есептейді . Осыдан барып ... ... ... ... да күштерді күрделендіріп жаңа
түсініктерді құрастыруға жол ... . Орта мен бала ... ... оның ... ... Л.С. ... төменгі класс
оқушыларына әсерленушілік сипат және ықпал жасайтын жағдайларды баланың
қабылдауымен байланыстырады . Бүдан ... ішкі ... ... , әсіресе
адамгершілік ойлауын, сезімін, санасын , іс - ... ... ... сензетивтік ерекшеліктерін ескеру мұғалімнің маңызды ... ... ... ... ... атты ... бала ... заңдылықтарын жан-жақты талдап көрсеткен . Мәселен, жан -
тәрбиесі, ес, қиял, ... тіл т.б. ... ... ... жасаған
және бұл психикалық ... ... ... ... ... күшті болса, есте ұзақ сақталады» . Мысалы, қатты дауыл, сұрапыл
боран сықылды күшті көріністер тез ұмытылмайды. Бір ... бала ... алуы үшін ... сол ... ... болуы шарт . Баланы қүмар қылу
үшін мұғалім өзі қүмар болуы керек . ... ... ... өзі ... , ... түрса , шәкіртте қүмарлық бола ма ?» - деген .
М . Жұмабаев айқындаған заңдылықта оқу - ... ... ... де ... - ана да ... .
Қ . ... көптеген еңбектерінде және арнайы ғылыми зерттеулерінде
балаларға тән психикалық ... ... ... ... қарастырылған . Мысалы, мінез, түйсік, қабілет, қабылдау, ес,
ойлау, қиял, эмоция мен сезім, ерік, зейін, әрекет, дағды ... ... ... ... ... ойын ... балалар . Бала
мектепке келген кезде де ойнауын тоқтатпайды . Енді оқу оның ... ... да , ол әлі де ... ... ... түрады . Осының
нәтижесінде ойын оның өмірінде бірінші орыннан екінші дәрежедегі әрекетке
ысырылады .
Бала табиғатынан қимыл - ... ... жан. Ол ... ... ... қалайды. Осыған орай біздің халықта: «Баламен ойнама
шаршайсың» , «Бала - құлыншақ , бала - ... , ... ... , ... - деп ... ... ... алуан түрлі. Ойын арқылы адамгершілік қасиеттерді бойына
біртіндеп ... және ... ... дамиды . Бала достықта
бірін - бірі түсініп , қимыл -әрекет жасауға , тапқырлыққа , ... ... және ... , ойлауға , табандылыққа дағдыланады .
М.Жұмабаев халықтық педагогика негізінде ойына ... ... : ... ... ... ... жарыққа шығады». Ойын
балаға кәдімгідей бір жұмыс . Ойнағанда бала ... ... ... жас ... ... , физиологиялық жағынан қауырт қимыл әрекеті
, қозғалысты , жылдамдықты ... ... ... болғандықтан бала организімі
үшін ойын қажет деп есептейміз . Сондықтан бұл жастағы бала қанша ойнаса да
шаршамайды . ... ... ... ... ойыны , оларды
өмірге бейімделуі.
Қарапайым мысалдарды шығаруда икемділіктерін байқау .
1. Егер 2 - ге 1 - ді ... ... ... ?
Тағы сол сияқты .
2. 2 -ден 1 - ді азайт . Сұрақтар берілді.
Жоғарыда ... ... ... іс - ... ... ,
осы тақырыптар бойынша жұргізілген эксперимент нәтижесі төмендегінше.
| | |10-ға ... ... ... ... ... ... |фигура |мысалдарды |
| | ... және ... ... |
| | ... ... |ұғымын | |
| | | ... | |
| |№65 | | | |
| ... | | | |
|1 ... |100% |83,5 % |68% |
| ... - |- | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| |№47 ... | | | |
|2 ... тарихи |100% |86,5 % |65,5 % |
| |- ... | | | |
| ... | | | ... ойын ... бала саналы мақсат көздей алатын психикалық
процестердің ырықтылығы қалыптасады . Ойын жағдайында ... жай ... ... гөрі әр ... ... зейін қояды . Көбірек есінде
сақтайды . Бала ойын үстінде саналы мақсатты ... ... , есте ... ... ... ... және оңай жүзеге асырады . Ойын шарттарының өзі ... ... ... , ... ... мен ... ... тоқтатуды
талап етеді . Егер бала алдағы ойын жағдайының ... ... ... , ойын ... есте үстамаса , оны қүрдастары ойыннан шеттетеді.
Құрбыларымен қарым - ... ... ... ... ... түрде зейін
қойып, есте сақтауға мәжбүр етеді . Мақсаткерлік, ерік-күшін бағындыра білу
- жеке басты дамытуға қажетті қасиет. Ойын мақсатсыз бос ... ... ... ... баланы қалжырататын жаттығулар, тіптен секіру, бұғалық
тастау, допты секірту ... ойын ... ... ... оң ... . ... ... жүріп , белгілі ережелерге сүйеніп , әлгіндей заттар
арқылы іс - әрекетті игеру міндетін орындайды.
1.2. Ойынның түрлері мен рөлі.
Балалық шақ - бала ... ... ... ... кез ... да бала ... жас ... бастап ізгілік , мейірімділік ,
инабаттылық ... ... ... мен ... ... ... жан - ... дамуы үшін ойынның рөлі ерекше.
Бірінші сынып шәкірттеріне тиянақты білім беру мұғалімнің творчестволық
ізденісі мен шеберлігін қажет етеді . Мүның өзі көп ... ... ... баласы екендігімен байланысты . Сондықтан сабақ ... ... ... ... ... ... ... алып , сабақ барысында ... ... . ... ғана ... ... ... ... қатыстыруға
болады . Жалпы бастауыш сынып оқушыларының ойнайтын ойын ... ... , олар :
1. ... ойындар.
2. Сөздік — дидактикальщ ойындар .
3. Ролъді сюжетті ойындар .
4. Драмалъщ ойындар.
5. Творчестволъщ ойындар.
6. Әдеби - музыкальщ ойындар .
Осылардың ... ... ... ... зор . ... ... ... қандай дидактикалық ойын қолданылатынын күні бұрын ... ... сай ... ... жөн . Өйткені мектепке келген балалар
үшін қызықты әрекет бола отырып , оларды тәрбиелеу мен ... ... ... ... ... . Бірақ ол үйымдастырылған педагогикалық
процеске еңгізілгенде ғана ... ... ... ... ... мен
орнығуы оны нақ осылай тәрбиелеу құралы ретінде пайдалануға көп байланысты
.
Бірінші сынып балаларын оқытып тәрбиелеуде ... ... ... ... сүрыптап , жоспарлайды . Оның дидактикалық және ойын
міндеттерін , қимыл мен ережелерін ойланған нәтижесін дәл белгілейді. ... ... ... мен өз ... сипатын бүзбастан , оның өзіндік
бүкіл барысын жобалағандай болады. Ойынды педагогикалық процеске еңгізе
отырып , тәрбиеші балаларды ... , ... ... ... ... жасауға үйретеді . Мұндай ойынға мынадай сала тән : мазмұнның
тәрбиелік - танымдық құндылығы , бейнеленетін ... ... ... , ойы , іс - ... ... , ... ... және творчестволық сипаты , жеке ... және ... ... ... отырып , ойында ережелерге бағыну және
соларды басшылыққа ала ... ... мен ойын ... пайдалану , ... ... ... ... және ... - ... шаттығы .
Ойынды басқара жүріп , оқытушы баланың жеке ... ... , ... , ... , ерік - ... , ... ... ықпал жасайды .
Ойынды ақыл - ой ... , ... және дене ... үшін ... . Ойын ... ... білімі мен уғымы
айқындалып , тереңдей түседі . Ойында қайсы бір рольді ... үшін ... ... ойын ... көшіруге тиіс . Кейде адамдардың еңбегі
туралы нақты іс - ... , ... ... -қатынастар туралы білімдер мен
түсініктер ... ... ... да , соларды толықтыру ... ... ... ... сол ... ... ... да ,
олардың ойын кезіндегі әңгімелеріне қүлақ түреді , ... ... , ... көмектеседі.
Демек , ойын балалардың соған дейінгі білімдері мен ... ... қана ... , сонымен бірге белсенді таным іс - әрекетінің өзінше
бір формасы болып табылады , соның барысында олар ... ... ... ... ... балалардың өздері ойнаушылардың мінез -қүлқы мен өзара
қарым - ... ... және ... ... белгілейді . Ереже ойынға
үйымшылдық , түрақтылық сипат береді , оның ... ... ... ... - ... пен ... қарым - қатынастардың одан әрі дамуын күрделене
түсуін анықтайды . Сонымен бірге ойын ережесі жасқаншақ , ... ... ... ... ... бала үшін - ... өмір . Егер ... ойынды ақылмен үйымдастырса ,
ол балаларға ықпал жасауға ... ... ... оқытып , тәрбиелеуде әр тарапты ойын ... ... ... бірі болып саналады . Бұған оқыту кезеңінде ерекше мән
берілуге тиіс. ... ... деп ... бұл ... ... оқу ... ... өзіндік еңбектің қарапайым түрін үйренуі айналадағы
қоғамдық өмірді танып , білуі ойын ... іске ... ... өмірден алған әсерін ойында ... ... . ... ойы
көрнекілікке , образдылыққа негізделетіндіктен , сабақ мазмұнына орай ойын
әдісін орнымен қолданудың маңызы зор .
Ойын оқушының ой - ... , қиял ... ... , сөйлеу тілінің
жетілуін , еркін пікір алысу , диалог , монолог , ... ... ... ... . Дұрыс үйымдастырылған ойын негізінде баланың
қоғамдық , әлеуметтік сезімі оянады . ... ... ету ... ... ,
бірлесе қызмет атқару нәтижесінде олардың жолдастық , достық , ... ... ойын ... - ... нақ өзі емес , ... ... Ол логикалық , дербес орындалатын жаттығу жұмыстарына
балалардың зейінін аударып қызықтыру , ... ... ... ... ... ... , ... , кейде сабақты түсіндіру мақсатында
қолданылады . Ойын әдістерін қолдана ... ... , ... ... ... ... арттырып , олардың ойлау , ... ... , ... сапасын тереңдете тиянақтай түсуге жәрдемдеседі
. Ойынның танымдық сипаты жөнінде М.Горький «Бала ойынды суйеді. Ойнаганда
не ... ... ... де ... ол өзінің айналасындагы дуниені ойын
және ... ... тез ... . Бала ... де ... , осы ... өз ана тілінің нәзік жерлерін уйренеді , тілдің музыкасын угады»
, дегені мәлім.
Ана тілі сабағында оқушылардың сөйлеу ... ... ... ... ... тыс уақытта қолданылатын дидактикалық, сөздік, ... ... , ... ... маңызын еркше атап көрсетуге болады .
Оқушының математикалық тілде дүрыс сөйлеп үйренуге ... ... бір түрі - ... ... . ... ... әр сабақта жүйелі
жүргізілуі тиіс . Сол арқылы балалар тапқырлыққа , шапшаңдылыққа , ... ... ... дағдыланады . Математика сабағында есептеуге үйрету
, ... ... ... , ... - ... ... ... қажет .
Өтілетін тақырып бойынша әр түрлі ойын түрлерін жүргізуден басқа анаграмма
, ребустар , ... , өлең ... ... , ... ... ... ... сабаққа қызығушылығын арттырады . Сол
сияқты қимылды ойындардың да тиімділігі бар . ... ... да ... ... , ақыл - ... ... үлкен әсер етеді. Көңіл - ... , ... ... ... ... , ... сабақта ойын элементтерін жүргізбес бұрын , оның
міндеті мен мақсатын , жүргізу тәртібін балаларға айтып , дайындауы тиіс ... ... ... , күні бұрын дайындау қажет . ... ... ... ... ... ... ойын ... өтіледі . Ойын да , оқу
мен еңбек сияқты , баланың іс - ... бір түрі . ... ... жеке ... қалыптасады . Бұл жастағы балалар айналадан көрген
түйгенін бағдарлап - ... , ... - ... ... ... қиын емес . Ойын арқылы қоршаған дүниені бейнелей
отырып , олардың өмірге көзқарасы ... ... іс - ... , ... ойын ... сенімі артып , күш - жігерін ... ... . ... іс - әрекетіне еркін араласып , қарым - ... ... ... ... , ... А.В. Запорожец : «Біз
дидактикалық ойын жекелеген білімдермен ... ... ... қана қоймай , сонымен бірге баланың жалпы ... ... , ... ... қызмет ететін болуына жетуіміз қажет» - десе ,
Н.К.Крупская «балалар ушін ойын - оқу , олар ушін ойын - ... , олар ... ... ... - ... , ата - ... арналған
лекцияларында А.С.Макаренко ойын мен бала еңбегінің арасында заңды байланыс
болатынын , ал ... ... ... әсерін ойында бейнелеу арқылы
нақты еңбек әрекетіне үйренетінін айтады . Сондықтан А.С.Макаренко : «Бала
ойында қандай ... , ол ... ... де , ... көп жағынан сондай
болады» - деп ... ... ... түрлерінде шек жоқ . ... ... ... ... ... ... белгілі бір ойын бойынша әрқилы
ойын ойлап табуына болады .
Тікелей дидактикалық міндетті шеше ... , ... ... ... , есте ... , байқағыштық , назар аударғыштық сияқты басқа да
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ұмыт қалдырмауға тиіс . Балалар үшін ... ... ... ... дидактикалық ойындардың әсері мол .
Дидактикалық математикалық ойындарды қолдану сабақтың
әсерлілігін арттырып , оқушылардың осы пәнге деген ынтасын
дамытады . Бұл ойындар жаңа ... ... ... ... ,
білімді тиянақтау кезінде қажетті сабақ мазмұнына орай
пайдаланылады.
Бірінші сыныпқа арналған ... ... мен ... ... ... ... ... ? Шамасы , бізге бірінші кезекте
балабақшалардың тәжірибесін пайдалану керек болар . Бала - ... ... ... ... ... көп мөлшерде алуан түрлі
дидактикалық ойындар мен ойыншықтар жасап , оларды ... ... ... ... . Ондай практика , әрине мақтауға түрады
және жинақтауды ... ... ... ... бәрі кіші ... ... арналған дидактикалық ойындардың жүйесін жай алмайды .
Дидактикалық ойындар мен ойыншықтар ғылыми психологиялық - ... ... ... тиіс , олар ... педагогикалық концепцияның бір
бөлігін қүрайтын болуға тиіс ... ойын ... ... ... орын ... тиіс ? ... мен ... қандай оқу міндеттерін шешуге байланысты пайдалануға
тиіс? Қазіргі оқыту процесіне қандай дидактикалық ойыншықтар керек? Оларды
қандай ... - ... ... ... ... жөн. ... ойын балалар үшін өзінің тамаша тартымдылығынан айрылып ... , ... ... ... құрал - сайманға айналып кетпеу үшін ,
мұғалім дидактикалық ... мен ... ... , ... ... жеткізуі керек ? Осы және басқа толып жатқан мәселелер
бастауыш сыныптардағы дидактикалық ... аса ... ... ... ... ... мен мүдделерін ғана емес , сонымен бірге бірінші
кезекте балаларды дамытудың , ... жеке ... ... ... , ... ... негізделген дидактикалық ойыншықтардың
жиынтықтарын шығаруды ... қою ... ... бірге оқу - тәрбие процесінде ойынды дүрыс ... ... ... мүмкіндіктерін балалардың жас ерекшеліктеріне , сабақ
мазмұнына ... ... ... ... ... мен ... . Мұғалім ойынды пайдалану әдістемесінде ойын түрлерін таңдап -
талдауға да қойылатын талаптарды жете білуге тиіс .
// тарау. ... ... ... ... ... ойындарды
пайдалану.
Ойын балалардың оқуға , еңбекке деген белсенділігін арттырудағы басты
құрал . Мұғалім ойын ойнауға ... ... ... , ... ойынға
белсенділігін үнемі арттырып отыруға тиіс . Балалардың өзара ынтымақтастық
жағдайында ... ... өз ... ... ... ... ... маңызды .
/"Осы дидактикалық ... ... ... ... ... ... үшін 1 -сыныптың математика оқулығына
тоқталайық . Оқулыққа еңгізілген ... ... ... ... ... ... орай іріктелген . Сондықтан мүнда келтірілген
материалдар мынадай тараулар бойынша ... .
1. ... ... 10 ... сандар.
3. Кестелік қосу және азайту.
4. Толық ондыңтар. ... Біз нені ... ... ... лайықталған материалдар оқулықтың жекелеген беттерінде
келтірілген және ол жүйелі тиянақтауға әрі қалыптастырылатын іскерлік ... ... ... ... , бұрын өтілген және жаңадан өтілетін
мәселені, сондай -ақ ілгеріде қарастырылуы тиіс жаңа ... ... ... ... ... ететін материалды қамтиды , яғни
әртекті материалдардан түрады .
Демек , мұғалім ... ... ... ... әрбір бетінде
келтірілген материалдарға жан - жақты талдау жасайды да, кезекті сабақтың
оқу - материалдарын және оны ... ... әдіс - ... ... ... алғанда оқулық , мұғалімнің оқыту іс -әрекеттерін анықтайды
. Оқулықтағы әр сабақтың материалына ... 10 ... ... ... ... мен ... және қосымша
материалдарды мұғалім өзі сұрыптайды .
Жалпы алғанда математика сабағы шамамен бір - бірімен ... ... 10 ... үш ... ... тұрады .
Әр сабақтың бірінші бөлігінде көрнекіліктің бір түрімен ойыншықтар ,
қалталы полотно , жеке дара ... ... , ... ... ... өзіндік дидактикалық кеспе материалдары және тағы
басқалар жұмыс үйымдастырылады . Оның түрі мен ... әр ... ... орай ... өзі ... . Ол ... орындаудың үлгісін
мұғалім көрсетеді, ал оқушылар дидактикалық кеспе материалды , ойыншықтар
мен нақты заттарды ... , ... ... ... ... ... орындалатын коллективтік жұмысқа белсенді қарастырылады . Демек ... бұл ... ... ... , шәкірттердің қандай да бір
мағлүматты сапалы қабылдауы ... ... . ... кейін балаларды
сергітетін және олардың шаршауын бәсеңдететін дене шынықтыру минуттары
өткізіледі де , ... әрі ... ... іс - ... ... .
Сабақтың екінші бөлігінде оқушылар мұғалімнің қысқаша түсіндірмесі
немесе нүсқауы бойынша оқулықтағы ... ... ... ... ... ... үшінші бөлігінде математика дәптерлерінде орындалатын дайын
практикалық жұмысқа арналады . Ал дәптерлер оқулықты толықтыра ... де ... ... ... ... ... ... қай бөлігінде болсын қарастырылатын материалдар тек ... ... ... үшін емес , ... ... ... дамуы
мен тәрбиесіне қатысты да мәселелердің тиімді шешілуі ... . ... орай ... , бақылау , ... , ... ... , оқушылардың математикалық тіл байлығын дамыту т.с.с.
мәселелерге де ... ... ... . ... - ақ оларды тегіс белсенді іс -
әрекетке тарту, әр жұмыс түріне сәйкес ойын элементтерін және ... ... , іс - ... ... ... да
ойластырылуы керек . мүның бәрі ... жас және ... орай оқу - ... ... үйымдастырудың негізіне алынуы
тиіс . ... да ойын ... ... ... ... ... ... балаларды ... ... ... ... . ... , оған «баспалдақ» ойынын алуға болады .
«Заттарды салыстыру» тақырыбына , яғни «үлкен» , ... , ... ... және «10 ... сандарды нөмірлеу» тақырыбына , сандар
қатарының жасалуына , сандар құрылымына және «10 ... қосу ... ... қосу және ... берілген жай есептерді шығаруға, ал
«11 - мен 20 сандарды» ... , ... ... ... , ... ... , кесінділер ұзындықтарына , қосу және азайтуға берілген жай
есептер шығаруға және оқушылардың білімді игеруін тексеруге ... ... ... . Ойын ... ... , тез ... баулиды .
Мен өзім 1 - сыныпты оқыту кезінде ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың ойлау , есте сақтау қабілетін дамытуға аса ... ... осы ... 1 - сынып математика сабағында заттардың ... ... ... тақырыбын қалай өткізгенің баяндап кетсек .
Бұл сабақта заттардың орындарын дүрыс белгілеу және ... ... ... , 1 - ден 5 - ке ... кері ... , «нешінші?» деген сұраққа жауап
қайтара білуге жаттықтыру көзделді. Сабақ ойын ... және ... - ... ... ... түрлі суреттер , ойыншықтар , қағаздан
қиылған ... ... , ... ... , ... , ... ... барысы : Өтілген тақырыпты тақтаға жазып , оның негізгі мазмұның
түсіндірдім . Оқушыларға суреттер бойынша сұрақтар ... ... , ... ... ... ?
2. Қүстарды .
3. Кәне , бұл суреттен қүстардың аттарың атаңдаршы .
4. Үйрек , тауық , қаз , ... , ... ... ... ... ... және үй ... жайлы түсініктеме бердім.
5. Балалар , мына суреттегі қүстар нешеу ?
6. Барлығы бесеу.
1. Қазір біздер «Орныңды тап» ... ... . Осы ... қүстардың
орындарын енді санмен белгілейсіңдер .
Ойын шарты бойынша қүстардың орындарын ... , ... ... ... ... ... ?
3. ... Тауық ше ?
5. Екінші.
6. Қораз ше ?
7. Үшінші.
8. Қаз ше ? _
9. Төртінші.
10. ... ше ... ... ... ... ... . Одан ... қалташалардағы
құстарды суретпен өздерінің орындарына орналастырдым . Сосын «Күн мен түн»
ойыны жүргізілді . «Түн» дегенде оқушылар түгел ... ... , ... қойып жата қалады . Осы ... бір ... ... ... қүстардың
орындарын ауыстырып қояды . «Күн» дегенде оқушылар бастарын көтеріп ,
көздерін ашады . ... ... ... өз ... ... ... . Қалған
оқушылар қүстардың орындарын дүрыс табылуын бақылап отырды .
Осындай тәсілдермен жүргізілген ойын ... ... ... , ... ... ... мол .
Халық ойындарын математика сабағында пайдалану оқушының алған ... ... ... ... қолайлы . Математика сабағында халық
ойындарын қолданудың түрлі жолдары бар . ... , ойын ... ... , ... , не ... ... мүмкін.
Математика сабағында «аз» , «көп» үғымдары баланың зердесіне үялату оңай
нәрсе емес . Ал , оны қарапайым халық ойынының ... ... ... ол онша ... ... . Бірінші сыныпта математиканы оқып үйрене
бастағанда оқушылардың түсінігің ... үшін ... ... ... . ... , «Он ... ... жаттатып , мазмұнын түсіндіру
арқылы оқушылардың тілін үстартып , ... ой ... ... ... ... арттыра түсу мақсатында әрбір сабақты
түрлендіріп өткізу орынды . ... ... ... ... ... ауызша есептерге жаттығуына , логикалық ой жүйелерін жетілдіре
түсуіне толық мүмкіншілік бар . ... ... ... байырғы ауызша
есептерін , халық ойындарын жатқызуға болады . Атап айтқанда : ... , «Үш ... , «Сөз ... ... т.б.
«Санамаң» ойыны алғашқы ондықты оқып үйрену кезеңінде математиканың
бастапқы негіздерін меңгеруіне толық мүмкінділік береді де , келесі ондыққа
көшуді ... . Оны , ... ... ... ... ... балалар үшін
қолданған жөн . Мысалы : бір дегенім білеу
екі дегенім егеу
уш дегенім ускі
төрт дегенім төсек
бес дегенім бесік
алты ... ... ... желке
сегіз дегенім серке
тогыз дегенім торқа
он дегенім оймақ
он бір қара жумбаң
Бұл ойынның оқушыға әсерлігі , біріншіден , оның ... , ... ... , ... , ... , ырғақты айтылуы, үшіншіден ,
білеу , үскі т.б. сөздер жай ... ... ... сөз тіркестері емес ,
санның негізін көрсететін қасиеттері бар заттар таңдап , ... ... ... да балалардың үғымына жақын , түсінікті.
Қорыта айтқанда , үлттық ойындар - ата ... ... ... ... ,
өткен мен бүгінгі байланыстыратын баға жетпес байлығымыз , асыл қазынамыз .
Енді әр ... ... ... ойын түрлерін қарастырайық .
§2.1. Қарапайым тусініктер.
«Қарапайым түсініктер» тақырыбына арналған дидактикалық ойындар .
Мүнда : заттарды санау , әр түрлі белгілеріне (үсі , ... , ... ... ... , заттардың үзындықтарын салыстыру , заттардың үзындықтарын
салыстыру және кеңістікте орналасу қалпын анықтау ; уақыт аралығы жайында
түсінік беру ; ... ... ... ... ... беру ... ... сипаттамасын аңғарту.
Заттардың екі тобын біріктіру және топтан бірнеше затты бөліп алу ... ... ... - білу және ... жайында алғашқы
мағлұматтар беру ; ұзындықты өлшеудің мән -мағынасын ашу ... ... ... ... ... дидактикалық ойындар өзіндік
ерекшелігі бар арнайы топ ... ... : «Тус және ... , «Қанша?» , «Сәулетші», ... , ... ... ата» , «Жеміс жинау» , «Жылдам ойлан» ,
«Жалгасып тап» , «Телефои» , «Дукен» , ... , ... ... ... он екі ай» , «Аяқта» , «Қатесін тап» , «Сиңырлы сандар» , ... ... ... , ... , ... , ... ... , «Ойнайьщ
та, ойлайық» , «Ханым , дат» , ... , ... , «Кім цай ... , «Қай уацыт, сагат нешеу?» , «Жеті кун» , «Көңілді санамацтар» т.б.
-ойындары бар ... ... ... . ... санауға және олардың екі
тобын салыстыруға , өлшеміне , пішініне және түстеріне қарай
ажыратуға үйрету.
Қажетті құрал - ... . ... ... үш себет және
үлестірмелі жеміс түрлері.
Ойын мазмұны . Үстел үстінде шашырап жатқан жеміс түрлері .
Тақтаға ... ... ... ... үш ... ... себетке - алма , екінші себетке - алмүрт , үшінші себетке ... ... ... ... . Әр ... ... алдымен жеке
оқушы санайды , кейін сынып оқушылары хормен салыстырады .
Екі себеттегі әртүрлі жемістерді салыстырады .
Мысалы : «Себеттегі алмалар нешеу ? ... ... ... ... ... бір алма , ал ... бір ... алып қой .
Осылайша әрі қарай ... . ... ... ... ма ? Неше алма ... Неше ... қалды ? Алмүрттың алмадан қаншасы кем ? Қаншасы ... ... ... неге ... , алма ше?» ... сұрақтар қоя отырып ,
ойынды әрі қарай жалғастыруға болады.
«Поезд құрастыру».
Дидактикалық мақсаты. Заттардың кеңістікте ... ... ... , ... қалыптарын салыстыру .
Жоғарыда бірнеше сабақтардың күнделікті іс -көрсетілген , осы тақырыптар
бойынша жұргізілген нәтижесі төмендегінше.
| | | ... ... ... ... ... ... ... |жұмысы |
| | ... ... ... |
| | | ... ... |
| |№65 | | | |
| ... | | | |
|1 ... |64 |96,2 % |99,7 % |
| ... - | | | |
| ... | | | |
| ... | | | |
| |№47 ... | | | |
|2 ... ... |75 |96£ % |99,2 % |
| |- ... | | | |
| ... | | | |
4 ... -^
Схемада көрсеткіш таяқшамен көрсетіп тұрып , орындалатын амалдар мен сандар
көрсетіледі . Оқушылар ... ... , ... ... жазады . Басқа
оқушылар дүрыс жауапқа жасыл түсті текшелерін көрсетеді.
9. Математикалық ... ... ... 2 мен 2-нің ... ... тап .
2+2
5 пен 2-нің айырмасының мәнін тап
5-2
ә) Тал басында тізіліп он жапырақ түр еді жел соқты да ... ... ... ... онық ... түсті тағы екеуі түр әлі де ілініп ,
жапырақтың нешеуі ал білсеңдер қанекей, тақтаға келіп жаза қой .
10. ... ... тап» ... ... амал мен санды табу .
11. Үйге тапсырма.
А) есеп және оның ... ... ... ... ... .
Сөреге кітаптарды есепке байланысты орналастыру . Балаларды есептің шарты ,
сұрағы , шешуі, жауабымен ... ... : ... 4 ... бар ... 2 кітап бар .
Сұрағы : Екі сөреде барлығы ... ... бар ... 4+2=6 ... ... есепті талдап оқушылар мұғалім басшылығымен есеп құрастырады.
Асан , сен бірінші қатарға 3 қызыл ... қой ... сен ... ... 2 көк дөңгелек қой .
(Балалар есептің құрамын қайталап отырып , бұл есептің ... ... неше ... ? (Балалар мұны есептің сұрағы екенін айтады).
Барлық дөңгелектерді қалай табуға болады ?
3+2=5 (Шешуі екенін айтады) .
Мүны қалай айтуға ... ... 5 ... (Бұл ... ... айтады? )
5.0қулықпен жұмыс . № 1. Есептің шешуін және жауабын жазу .
6. Сергіту жаттығуы : біздің келер ... 5-тен 2-ні ... . ... екіні, жауабын тез табамыз .
№3. 3 демек 3>2
№4. 3=2 ... ... ... , тура емес ... туралы түсіндіру.
7.Дәптермен жұмыс : 2 цифрын жазу .
«Үндемес ойыны». Дидактикалық мақсаты : Шапшаң есептеу ... ... * 7-4 2+4 * 8-3 8-4 * ... * 8-5 8-3 * 2+4 0+3 * 8-4 ... ... отырған оқушыларға да осыған ұқсас карточкалар таратылып беріледі
. Олар да орнында ... , ... ... ... тапсырмаларды
орындады. Оқулықтағы 5 тапсырма «Орныңды тап» атты ойыны арқылы ... 8-ге ... цифр ... ... ... тап» деген сигнал бойынша
орнын тауып , 0-ден 8-ге дейін тұра қалады немесе керісінше 8-ден бастап ... ... түра ... ... : 8 санының құрамын айт .
Үйге тапсырма : Дәптер таратылып берілді , оның ішінде «8 санының ... ... ... бар .
Бағалау.
Оқушыларға баға қойылмайды . Мадақтау арқылы бағалайды .
Сабақтың тақырыбы : Есеп , есептің құрамды бөліктері. Сабаңтың маңсаты ... ... ... оның құрамды бөліктері мен оқушыларды таныстыру .
1. Есеп термині туралы түсінік бер .
2. Оқушылардың ойлау , есте ... , ... , ... ... ... ... Оқушыларды ұқыптылыққа , саналылыққа , жинақылыққа
тәрбиелеу.
Көрнекілігі : дидактикалық материалдар , сандар , таңбалар
жазылған схемалар.
Әдістемелік тәсілдері: ұлттық ойындар , ... ... , ... ... ... , ... салыстыру .
Сабақтың барысы :
Үымдастыру кезеңі
Оқушыларды сабаққа дайындау . ... ... ... ... ... ... ... тиянақтау .
а) Біреу , екеу болып келген жағдайдағы ... ... ... ... ... 0-ден 10-ға дейін тура және кері ... ... ... Есеп . ... ... ... ... . Оқушыларға қарапайым сандарды үйрету , заттың түсіне
, формасына және ... ... ... ... ... жабдыгы . 10 фигураның жиынтығы . Олар : 2 қызыл дөңгелек , 2 сары
және 2 жасыл ... , 2 ... және 2 көк ... ... . ... бір ... магнитті тақтаға өрнек құрастыруды , ал
басқа оқушылар ... ... ... . Осы ... ... ... : магниттік тақтаның ортасына 1 парта ... ... 1 ... бетіне қызыл дөңгелекті орналастыру , дөңгелектің жоғарғы және
төменгі жағына 2 сары үшбүрырышты , оң және сол ... 2 ... ... . Енді осы ... байланысты мұғалім оқушыларға басқаша өрнек
құрастыруды үйғарады : дөңгелек ... , 2 ... ... ... ... ... , ал 2 көк квадратты оң және сол жағына орналастыру керек .
Содан соң оқушылардан ... ... , ... сұрайотырып , өрнектегі
фигураларды санату керек.
«Керісінше».
Дидактикалық мақсаты . Балаларға «үлкен» , «кіші» , «жуан» , «жіңішке» ... , ... ... ... , тіл байлығын дамыту.
Ойын мазмұны . Мұғалім ... ... ... , бір сөзді айтады, ал бала
топты қағып алып , айтылғанға кері ... ... ... ... қайтадан
мұғалімге лақтырады .
«Гараж щрастыру».
Дидактикалық мақсаты . «Бұрын» , «кейін» , «алдымен» , «сонан соң» , ... ... , ... , ... ... ... бойынша оқушылардың
білімін тиянақтай түсу . Оцыту құралдары . Жеңіл , ауыр машиналар мен
автобустардың иллюстрациялық ... ... ... . Мұғалім немесе оқушылардың бірі магниттік тақтаға жолақ
сызықтардың көмегімен гараж құрастырады , ... ... ... ... ... ... кіріседі . Гараждың сол жақ бөлігіне жеңіл
машинаны , ал автобусты жеңіл және ауыр машиналардың арасына орналастырады
. ... ... ... ... ... ... ... және түсіне , көлеміне қарап оларды салыстырады . «Екі крлымда
қанша?».
Дидактикалық ... . ... ... ... , «оң жақ» , «сол жақ» ұғымдарын қалыптастыру Оцыту
құралдары . Түрлі заттар суреттері, тиындық ... , ... ... ... . Бір оқушы тақтаға шығып :
Екі қолымда барлығы 6 моншақ бар . Сол жақ ... 3 ... бар ... ашып ... ... де , ал оң жақ ... қанша моншақ бар ? -
дейді.
«Не өзгерді». 1 - ... ... . ... көру ... арқылы
ойлау қабілетін арттыру.
Оцыту құралдары . Алманың , сәбіздің иллюстрациялық суреттері.
Ойын мазмұны . Мұғалім ... ... ... ... алма ... ... . Ал екінші қатарына көп сәбіздің суреттерін
іліп , одан соң бірнеше баладан сұрап салыстырады .
Енді мұғалім керісінше бірінші қатарға көп ... ... , ал ... бір алма ... ... ... соң балалардан не өзгерді ?
- деп сұрайды.
«Пішіні ұқсас заттарды тап».
Дидактикалық мақсаты . Түрлі заттарды ... ... ... ... ... алған білімін тиянақтауға көмектесу . Оцыту құралдары . Пішіні
үқсас әртүрлі заттарды және ... ... ... ... ... ... . Сұрақ балаларға жалпы беріледі . Мысалы , мұғалім : «Кімде
домалақ зат бар» деп сұрайды . Балалар ... ... өз ... немесе
ойыншықтары ішінен тауып , мұғалімге көрсетеді. Егер ... бере ... ... сұралады . Ойын соңында жауап берген балалар аталады.
«Не өзгерді». 2-ші турі.
Дидактикалық мақсаты . «Үлкен - кіші» , «көп - аз» ... ... , ... есте ... ... . ... құралдары . Алма
, шие , жапырақтың иллюстрациялық ... ... . Ойын ... ... ... тақтаға ілінген заттарды бір
қарап алып , көздерін жүмады . Осы кезде мұғалім сол ... ... тез ... да «көздерінді ашындар , не өзгерді ?» дейді . Оқушылар
«үлкен жапырақ жоқ» деп жауап ... . Ойын әрі ... ... ... ... бір жайт : алғашқыда заттардың саны біртіндеп ... ... ... ... . ... ... үлкен - кіші, көп ... ... , ... есте сақтап қалуға зор ... ... ... неше ?»
Дидактикалық мақсаты . Уақыт туралы түсініктерін дамыту . Қажетті құрал -
жабдықтар . Сағат моделі. Ойын ... . ... ... ... күн ... туралы суреттер іледі . (Оқушы үйқыдан түрып жатқан ,
тамақ ішіп отырған және т.б.) . Мұғалім ... ... ... бұл ... ? ... ... ... түрды ? Сабақ нешеде басталады ? - деген және
т.б. сұрақтар қоя отырып , оқушылардың уақыт жөніндегі ... ... . ... ... ... , т.б. кезеңдерді ... ... ... ойын қандай уақыт мөлшерінде не бітіруге болады және уақытты босқа
жібермеу , орынды пайдалануды да көздейді.
«Қаршаңыз ... ... . ... ... ... есте ... . ... дағдыларын
бекіту.
Қажетті құрал - жабдъщтар . Шырша суреті . ... ... ... ... , сөйлемге байланысты жазады.
Ойын мазмұны . Сандар жазылған ойыншық үлгілері оқушыларға таратылады ... бір ... ... , келесі бетінде әріп жазылған . Қолдарында
карточкасы бар ... ... ... . Олар (01... 10) сан ... ... ... ... оқушылары құралған сан тізбектерін өсу және кему ... ... . Ал ... ... әріпті (буынды) жеке оқушылар дауыстап оқиды .
Сонда «Қаршақыздың» қүттықтау сөзі шығады.
Ойыншықты санай ... , ... ... оқып , ... іледі .
Сонда : «Мерекеңмен», «Жаңа жыл қүтты болсын» - ... оқуы ... ... мұғалім қалауынша өткізуге болады.
§2.2. Он көлеміндегі сандар.
«Он көлеміндегі сандар» тақырыбына арналған ойындар .
Мұнда дидактикалық ойындардың екінші тобын құрайтын : 10 -ға ... ... , реті және ... ; ... салыстыру ; санның сәйкес
таңбасы ретінде цифр жайында түсінік беру ; ... ... ... ... ... ... (төбесі , бұрышы , қабырғасы) ; әр санның
құрамының барлық жағдайларын шығарып алу , санды өрнек және ... ... ... ... , ... құру , оны оқу , ... ; 10 саны , оның ... . Бір таңбалы және екі таңбалы сандар
жайында түсінік беру ; кесіндінің қосындысы мен айырмасымен ... ... қосу және ... амалдарындағы сандардың атауларын енгізу ; санды санауға
сүйене отырып , қосу және азайту амалдарын орындау ... ... ... ... ... ... негізгі үш көзімен таныстыру ; затқа санды
, оған цифрды сәйкестендіру сияқты мәселелерді оқытып ... ... ... ... қатарында : «Қызықты санау» , «Көршісін тап» , ... ... , ... тап» , « ... , « ... орным щйда?» , «Сан ретін тап»
, «Қустарга щмкррльщ» , ... , ... ... , «Қимаң» , «Математикальщ
телефон», «Жалгастыр» , «Сыңарын тап» , ... па?», «Кем бе?» , ... , ... ме?» , ... ... , ... ... «Көршілерін тап»,
т.б. ойындар бар .
«Қол шапалаңтау».
Дидактикалық мақсаты . Суреттер мен ... ... ... ... ... . 1 - ден 10 - ға ... ... сектор бойынша көрсету
, оқушыларға суреттерді санатып , қанша болса сонша рет қол ... . ... ... ... ... суреттің санына сәйкес
цифрларды қолдарына алып , мұғалімге көрсетеді . Мұғалім сол санды тақтаға
іледі . ... соң осы ... ... ... екі ... сектордағы
суреттерді көрсетіп , оқушыға суреттердің санын салыстыруды үйғарады .
Оқушылар осы кезде қайсы суреттің көп , ... ... аз ... ... .
«Поезд».
Дидактикалық мақсаты . Балаларға «бір» және «көп» түсінігін қалыптастыру.
Оқыту құралдары . Мұғалім флоеграфқа жануарлардың суреттерімен ... ... ... жапсырады , мұғалімнің үстелінің үстінде бір үйшік пен
ойыншықтар жатады, ал оқушылардың бірінің партасының үстінде көп ... ... ... мен бір ... ... ... ... . Жүргізуші - паровоз , қалғандары оқушылардың ... . ... ... де , әр бір станцияға келіп тоқтайды . ... ... ... , ... ... , ... партасына . Сол ... ... ... атайды , яғни қандай зат ... ... ... , ... қандай құралдар көп , қандайлары біреу екенін айтып
шығады . Заттарды салыстыру ... ... ... көп ... аз ... көз жеткізеді.
«Поезд құрастырамыз».
Дидактикалық мақсаты . Оқушыларды кез келген ... ... ... ... алдында келетін санға 1 - ді қосу арқылы және тікелей одан кейін
келетін саннан 1 - ді азайту ... ... алу ... ... ... . ... тақта алдына оқушыларды кезегімен шақырады . Әрбір
оқушы вагонның қызметін атқара отырып , өз ... ... . ... ... ... ... былай дейді : «Мен бірінші вагонмын . Екінші оқушы
екінші вагонның қызметін орындай ... , ... ... келіп тіркеседі .
Сол қолын алдындағы оқушының иығына салады да , реттік нөмірін атайды ,
қалған ... ... ... . ... ... қосқанда екі болады» .
Содан соң үшінші вагон тіркеседі . Оқушылар мұғалімнің ... ... ... ... . ... ... ... үш». Сол сияқты онға
дейін жалғастырылады . Содан соң вагондар оқушылар бір - бірлеп ажыратылады
, ал ... әрі ... ... ... жалғастырады : «Үш біреусіз - екі
. Екі біреусіз - бір т.с.с». Оқушылар бұл ойында сандардың ... ... ... тиянақтай түседі.
«Сандардың реттік қатарына царай орналастыруына
көмектесу». 1 - турі.
Дидактикалық мақсаты . ... ... ... ... ... ... . 0 - ден 9 - ға дейінгі цифрлар жазылған карточкалар.
Ойын мазмұны . Мұғалім флогеграфқа 0 - ден 9 - ға ... ... ... ... , ... бұл сандар араласып тұруы керек .
Мұғалі оқушыларға ... : ... ... ... адасып кетіпті ,
сондықтан да оларды өз орындарын тауып тұруына көмектесіңдер» . ... оңға ... ... ... ... шығады : 1,1,2,3... 10 . Мұғалім
оқушыларға сұрақ қояды . Балалар 10 цифрын ... үшін ... цифр ... ? - екі цифр . Олар 1 және 0 саны ... ... ... ... орналастыруына
көмектесу».
2 - турі.
Дидактикалық мақсаты . Реттік сан түсінігін қалыптастыру . Оцыту құралдары
. 0-ден 9-ға ... ... ... ... ... ... . Мұғалім оқушыларға ондық көлеміндегі жазылған сандарды
таратып береді . ... соң ... ... ... . ... ... ... . Балалар кіші саннан ... ... ... ... ... ... екі».
Дядактикалъщ мақсаты . 1 және 2 сандарын ажырата білуге
машықтандыру.
Оцыту құралдары . ... , ... , ... ... ... . ... оқушыларға бір немесе екі сурет , фигура,
заттарды көрсетеді , керісінше , мұғалім көрсеткен бір немесе екі
цифрларына байланысты балалардан ... ... ... ... етіледі.
«Қандай сандар жетіспейді».
Дидактикалық мақсаты . Балаларды тез ойлап , шапшаң жауап
беруге қалыптастыру.
Оқыту құралдары . Кеспе цифрлар .
Ойын мазмұны . ... ... ... ... ... ... , 1,6 . Ал балалар 1 мен 6-ның ... ... атап ... ... ... ... . ... сандар қатарын есте сақтауға
қалыптастыру.
Оқыту құралдары . Карточкадағы жазылған ... ... ... . Мұғалім бірнеше карточкаға жазылған сандарды
балаларға көрсетіп , көрші сандарын атауды талап етеді . Мысалы ,
2,4,8,5,7,9 т.с.с. Бұл ойынды ... ... ... қалмау
үшін жиі қайталап отырған жөн .
«Қол шапалақтау».
2-турі.
Дидактикалық мақсаты . Балалардың есту мүшелері арқылы ойлау ... ... ... . Мұғалім қанша рет қол шапалақтаса , бала сол санның цифрын
көрсетуі керек . Мысалы , ... 6 рет ... , ... ... 6 ... көрсетеді.
«Өз орныңды тап».
Дидактикалық мақсаты . 1 - ден 10 - ға ... ... ... ... ... ... . Оцыту щралдары . 1 - ден 10 - ға ... ... . Ойын ... . ... ... ... ... шығарып , қолдарына
кеспе цифрлар жапсырылған карточка береді . Осыдан соң мұғалім балалардан
қолдарындағы ... ... өз ... тауып түруды талап етеді .
«Мен - біриін» деп бір ... ... бала ... түрады . Мұғалім
балаларға сұрақ қояды . Бір ... ... ... сан түрады ? Екі цифрын
үстаған бала «Мен ... деп екі ... ... , бір ... ... баланың
қасына келіп түрады . Ал қалған балалар да өздерінің цифрларына ... өз ... ... ... ... Бұл ... 10 - ға ... натурал
сандар қатарын өтіп болғаннан кейін жүргізуге болады .
«Керекті цифрын ңой».
Дидактикалық мақсаты . ... ... ... үшін , ... ... ... арттыру . Оцыту щралдары . Түймелер түрлі геометриялық
фигуралар . Ойын мазмұны . Мұғалім бірдей бес қорапқа әртүрлі зат ... ... . ... , ... , түрлі геометриялық фигуралар , қорапқа
салынған заттың саны әртүрлі болуы керек . Балалар қорапты ашып , ішіндегі
затты ... ... , ... болса , сол санның кеспе цифрын көрсетеді.
«Бірде - бір».
Дидактикалық мақсаты . Сандардың ... ... ... ... мазмұны . Тақта алдында 10 оқушы шығып , ... ... Ең ... бала бір деп , бір ... алға ... тұрады , бір қосу екі деп ,
екінші бала бірінші ... ... ... ... . Екі қосу бір үш деп ... ... қатарына тұрады , қалған
«Буратинаның жумбақтарын тап».
Дидактикалыц мақсаты . Заттарды түріне қарап ажыратуға және дөңгелектен ,
квадраттан , ... ... ... құрастыруға үйретеді . балалар да
ойынды осылайша жалғастыра береді.
Оцыту құралдары . Дөңгелектер , квадраттар және ... . Ойын ... ... күні ... ... тақтаға дөңгелек, квадрат және үшбүрыш
сияқты геометриялық фигуралар жапсырады . ... соң ... ... : «Балалар бүгінгі біздің сабағымызға алыстан Буратино қонаққа
келіп отыр. Буратино өзімен ... ... ... ала ... . ... ... оқушыларға дауыстап оқып береді . Оқушылар
жүмбақтың шешуін табады . Дөңгелектеп не салуға болады ? Мына алма , ... доп ... не ... ... ? ... , ... , ... .
Үшбүрыштан не салуға болады ? шыршаны , қайықты т.б. Жақсы жауап
берген ... ... ... ... бір - ... ... .
«Ойлан тап».
Ойынның мақсаты . 0 санын ажырата білуге ... . ... ... ... ... шие ... суреті. Опын мазмұны . Мұғалім күні бұрын
қалталы ... бір ... ... үш ... ... іліп қояды . Содан
соң балаларға үрақ қояды.
-Балалар бүтақта қанша шие бар екен ? -Үшеу.
Осы кезде ... ... ... келе ... ... шиелерге көзі
түсіп кетеді. Содан бұтаққа ... ... , ... ... үзіп ... .
Кәне , балалар , айтыңдаршы , бұтақта қанша шие ... ... құра ... , яғни «Үш ... - екі» деп ... ... 3-1-2 ... жазып көрсетеді . Дәл осы кезде Буратино екінші шиені
жүлып алады . Ал енді ... ... ? деп ... тағы ... сұрайды .
Балалар «Екі біреусіз - бір» деп тақтаға 2-1-1 түрінде жазып көрсетеді.
Енді Буратино әрі - бері ойланып түрып , қалған бір ... де ... ... Енді ... ... ? - деп ... тағы да ... . Сонда балалар
бүтақта шие қалған жоқ деп жауап береді. Олай ... ... ... білу үшін ... ... ноль деп ... ... алып келген
екен . Ноль санын символика түрінде былай белгілейміз деп «0» ... ... , 0 саны әр ... 1 ... ... ... ... түсіндіреді.
12 3 4
«Жалгастыр».
Дидактикалық ... . Сан мен цифр ... ... анықтау . Дүрыс
сануға дағдыландыру .
Қажетті құрал - жабдъщтар . Қалталы үяшық, санау
материалдары , цифрлар жазылған карточкалар . ... ... . ... ... ... ... ... материалдарын салады
. Оқушылар орындарында отырып дауыстап санап , сәйкес ... ... . ... есте ... ... ... ... да жаздырып
отырған дүрыс .
«Менің орным ңайда?».
Дидактикалық мақсаты . ... ... ... ... ... жазылуы , оны дұрыс орындауға
дағдыландыру.
Қажетті құрал - ... . 0-ден 10-ға ... ... ... ... . 0-ден 10-ға ... кеспе цифрлар таратылып
беріледі.
Мұғалім «өз орнынды тап» , - деп ... , ... ... бар ... ... орынға тұрып , сандар тізбегін ... ... ... дұрыстығын тексереді . Егер дұрыс тұрса жасыл , қате ... ... ... ... ... дұрыс орналасып болған соң мұғалім әр
цифрдың орнын нақты сұрақтар арқылы анықтайды . «2» ... бұл ... ... 1-ден 1 ... ... , 3-ден бір ... кем . ... 1-
ден кейін , 3-ке дейін тұрамын , немесе менің орным -1 мен 3-тің арасы .
0-дің орны қайда ?
0-дің орны сан ... ... , ... 1-ден кем және т.с.с.
жауаптар беріледі. Осылайша әр цифрдың орны анықталып , ойын жалғасады .
«Келесі санда ата. ... тап !» ... ... . ... ... тиянақтау , бекіту . Қажетті құрал -
жабдыцтар . Кеспе цифрлар . Ойын мазмұны . Оқытушы ойынды кез келген ... ... . ... : «2» , ... ; ... «3» ... , т.с.с.
атайды . Сұрақты түрлендіре отырып , сандар тізбегінің орындарын тиянақтау
керек болады . ... атап , ... бір ... , екі, үш ... ... ... ата , деген тапсырмалар беру арқылы көрші сандарды атайды . ... ... 10-ға ... санау , кему ретімен санау жұмыстары жүргізіледі.
«Сан ретін тап».
Дидактикалық мақсаты . ... ... есте ... ... ... - ... . 10X10 см ... дайындалған
карточканың бет жағында сан және буын жазылады .
Ойын мазмұны . Дайындалған карточкалар магнитті ... ... . ... сандар ретін қайталатады .
Оқушылар сан тізбегін жаза отырып , ... ... , сан ... ... крсу және азайту.
Мұнда : Бір санын қосу (арттыру) және азайту (кеміту) ... сызу ; қосу ... қүру ; ... қосу және ... ... және ... табуға есептер шығару; есептерді шығару тәсілдерін
және мәтіндерін салыстыру ; «сонша», «артық» , ... , ... ... ... ... ... ; ... артық ?» , «Қанша кем ... ... ... , яғни ... ... , кері ... ... өзара кері есептер (артық , кем , қанша артық? қанша кем?) . Санды өрнек
және әріпті ... , ... ... және айырмашылығын анықтау ; 9 санын
қосу және азайту тәсілдері; 10 санын азайту , әріп бар қосынды және ... табу ; ... ... ... ... . ... ... қабілетін,
байқампаздығын , «оң жақ» , «сол жақ» ұғымдарын қалыптастыру ... . ... ... ... ... ... , ... түймелер.
Ойын мазмұны . Бір оқушы тақтаға шығып ... ... ... 6 ... бар . Сол жақ қолымда 3 моншақ бар деп
қолын ашып балаларға көрсетеді де , ал оң жақ ... ... ... бар ? ... ... 1 - ... ... . Балалардың көру мүшелері арқылы
ойлау қабілетін арттыру.
Оцыту құралдары . Алманың , сәбіздің иллюстрациялық ... ... . ... ... ... ... қатарына
бір алма суретін іледі . Ал екінші ... көп ... ... , одан соң ... ... сұрап салыстырады .
Енді мұғалім керісінше бірінші қатарға көп сәбіз суретін , ал екінші
қатарға бір алма суретін ... ... соң ... не ... ?
- деп ... ... ... тап».
Дидактикалық мақсаты . Түрлі заттарды пішініне қарай ажырата білуге және
сабақта алған білімін тиянақтауға ... . ... ... . ... ... ... және түрлі пішінді бейнелейтін карточкаларды үстел
үстіне қояды . Сұрақ балаларға жалпы беріледі . ... , ... : ... зат бар» деп ... . ... ... затты өз суреттері немесе
ойыншықтары ... ... , ... ... Егер ... бере ... баладан сұралады . Ойын соңында жауап берген балалар аталады.
«Неөзгерді». 2-шітурі.
Дидактикалық мақсаты . «Үлкен - кіші» , «көп - аз» ... ... , ... есте ... ... . ... ... . Алма
, шие , жапырақтың иллюстрациялық суреттері.
Ойын мазмұны . Ойын шарты ... ... ... ... ... ... алып , көздерін жүмады . Осы кезде мұғалім сол ... ... тез ... да ... ашындар , не өзгерді ?» дейді . Оқушылар
«үлкен жапырақ жоқ» деп жауап береді . Ойын әрі ... ... ... ... бір жайт : ... ... саны біртіндеп азайтып
немесе біртіндеп арттылып отырады . Мұндай ойындар үлкен - ... көп ... ... , ... есте ... ... зор ... уақыт, сагат неше ?»
Дидактикальщ мақсаты . Уақыт туралы түсініктерін дамыту . Қажетті құрал -
жабдъщтар . ... ... Ойын ... . ... ... оқушыларға
арналған күн тәртібі туралы суреттер іледі . (Оқушы үйқыдан түрып жатқан ... ішіп ... және т.б.) . ... ... ... ... бұл ... ? Оқушы сағат нешеде түрды ? Сабақ нешеде басталады ? - деген және
т.б. сұрақтар қоя отырып , ... ... ... ... ... . ... басталу уақытын , т.б. ... ... ... ... ойын ... ... мөлшерінде не бітіруге болады және уақытты босқа
жібермеу , орынды пайдалануды да көздейді.
«Қаршаңыз сыйлыгы».
Дидактикалық мақсаты . ... ... ... есте ... . Санау дағдыларын
бекіту.
Қажетті құрал - жабдъщтар . Шырша суреті . ... ... ... сөзге , сөйлемге байланысты жазады.
Ойын мазмұны . Сандар жазылған ойыншық үлгілері оқушыларға ... ... бір ... ... , ... ... әріп ... . Қолдарында
карточкасы бар оқушылар тақтаға шақырылады . Олар (01... 10) сан ... ... ... .
Сынып оқушылары құралған сан тізбектерін өсу және кему ретімен қайталап
шығады . Ал ... ... ... (буынды) жеке оқушылар дауыстап оқиды .
Сонда «Қаршақыздың» қүттықтау сөзі шығады.
Ойыншықты санай отырып , әріптерді сәйкестендіре оқып , ... ... ... : ... ... жыл ... болсын» - сөздерін оқуы мүмкін .
Ойынды мұғалім ... ... ... ... ... орнында отырып шығарады . Олар кесінділерді өлшеп ,
олардың ұзындықтарын салыстырғанша, мұғалім 8 санына байланысты жұмбақ
жасырады ... ... Егеу - ... ... Үскек – екеу
Ақ тауық пен
Балапан Тағы ... ... ... ... ... ... ... кесінді 8см салыстуру Көк кесінді 7см8см * 7см7см * 8см
Көк ... 1 см ... , ал ... ... 1 см ұзын ... ... ... 3 топқа бөлінген .
Оқушыларға , олардың білім деңгейіне қарай бөлініп беріледі.
Мұғалім : - Балалар , қазір жылдың қай ... ... ... ... ... ! ... қысқы өзгешелікті айтады . ... ... ... еске ... . Жазда қандай өзгерістер болады ?
Қане , еске түсірейік . ... ... ... ... ... есімізге
түсіре отырып , «Көбелек куып , гул ... ... ... .
3-қатардан 3 үл , 3 қыз шығады .
Үлдар көбелек үстайды , қыздар гүл ... . ... гүл ... ... ... ... оқулықтағы 4,6 тапсырмалар бар 1
номерлі көбелек пен гүлдегі тапсырма :
Сандарды салыстыру
0*8 5*8 8*2 3*8 ... 8*7 4*8 8*6 ... ... гүл мен көбелектегі тапсырма :
Үзындықты салыстыру
8см*6см Зсм*8см 4см*8см 8см*8см 8см*5см 8см*2см т.б.
3 нөмерлі гүлдегі, ... ... ... ... ... 3 ... ... .
Өткен сабақты пысықтау :
Үйге : 8 цифрын жазып келу тапсырылған және 8-ге дейін тура
және кері санату.
Жаңа сабақпен таныстырмас ... 2-ден 7-ге ... ... ... ... ... ... : 8 санының құрамы .
Мұғалім түсіндірмесі: (практикалық түрде).
8 алманы алып оны ... ... ... салу ... ... 8= + ... құрастырылады .
|8=0+8 |8=8+0 |8-0=8 8-8=0 ... |8=7+1 |8-1=7 8-7=1 ... |8=6+2 |8-2=6 8-6=2 ... |8=5+3 |8-8=5 8-5=3 ... | |8-4=4 ... ... 2 ... мен ... ... заңы ... |
|қарастырылады . | |
| | ... ... : |
| | ... оңга тузу гщр |
| | ... , ... түзу тур . |
| | ... царай бір адым |
| | ... ... бір адым . |
| | ... ... ... |
| | ... табайъщ. ... ... ... ... ... ... ... , оның сюжетіне байланысты
әңгіме қүрып , 8 цифрды пайдаланып , 8 ... ... ... ... ... Л Л ... ... заңы айтылып кетеді.
2-тапсырма
3 оқушы тақтаға шығып орындайды .
Жолақшадағы дөңгелектерді пайдаланып , қосу және ... ... .
1. 7+1=8 6+2=8 5+3=8 8-7=1 8-6=2 ... қарап бір адым. Жогары төмен қарайық.
Орнымызды табайьщ.
4. Оқушылардың өздігінен істейтін жұмыстары .
4 санының құрамын анықтау және ... ... , ... ... ... табу . 0р түрлі қызмет
саласындағы практикалык кажеггіліктерінен туындаған, көне ғылымдардың бірі.
Математика нені зерттейді және оның бізді ... ... ... ... ... ғылымдар сиякты бізді қоршаған әлемді зерттейді
және де ол зерттейтін нақты әлемнің құбылыстары ... ... ... тек қана формальды құрылымдык қасиеттерімен, әсіресе
олармен байланысты сандык катнастар және ... ... ... ... ... ... мен ... сандык
және кеңістік қасиеттері мен қатнастарын ерекшелендіре отырып, барлық баска
қасиеттерінен абстракциялаудың нәтижесі болып табылғанымен, шын мағынасында
сол күйінде кездеспейтін ... ... ... мен ... ... қабылданатын объектілер болып табылады. Шыньшда да , бізді қоршаған
әлемде сан да, геометриялық фигура да жоқ. Оның бәрі ... даму ... ... ... ... олар бей берекет қалай болса солай ... ... ... ... Осылайша арифметика мен сандар теориясы
алғашқы практикалық есеп заттарды санағаннан ... ... ал ... ... көзі ара ... ... ... фигуралардың
ауданын
немесе кеңістік денелерінің көлемін ... ... ... Іюлып
табылады.
Математикаға мыналар тән болып табылады:
егер оның алғашқы үғымдарынан шындықтың бейнеленуін ... ... ... ал ... ... ... мүны ... мүлдем
мүмкін бола бермейді;
үғымдардың логикалық дамуы жүріп жатқанымен де, ... ... ... ... олар ... қаншалыкты алыс болып
көрінгенімен, ақырында нақты ... өте ... ... болсын бейнелейді;
онда практикалық жағдайлардан туындайтын және одан ... ... ... және ол ... ... ... береді;
ол нақты әлемнің заттарын емес, абстракциялык ұғымдарды және
олардың корытындыларының мүлде катаң және дәлме - дәл ... ... оның ... ішкі ... ... ... математикалык
моделін құрастырумен байланысты болады;
оның материалдық зеттеу пәні ... ... ие емес те, ... әдіс ... ... ... және де : математиканың тек кана
зертсу пәні гана ерекшс смсс, оырс^с ... ... де ... яғни жаңа ... үшін мүнда эксперименттік тексеруге, көрнекілікке сүйенбей қатаң
логикалык талқылау / дедуктивтік логикалық ... / ... ... ... таза ... ... ретінде емес нақты өмір сүретін
заттардың, құбылыстардың, процестердщ абстракциясы немесе бұған ... ... ... / ... ... ... / ретінде
карастырылады;
онда пайда болған абстракциялар ... ... ... ... абстракциялардан, сонша жоғары деңгейдегі
абстракцияларға ... ... даму ... ... нәтижесі колдану тұрғысынан алғанда әмбебап сипатқа ие, ... ... да бір ... ... немесе процесті зеттеу кезінде ғана
қолданумен шектелмей, ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарды да зеттеу үшін де қолданылуы
мүмкін;
ол, шығармашылық күш ретінде көптеген дербес жағдайларда қолдануға
болатын жалпы ... ... ... көздейді, әрі сол ережелерді
құрастырғандар жаңаны құрастырады, ... ... ал ... ... ... ... жаңалық ашпайды, яғни ештеңе ойлап
тппайды, бірақта математикалық ережелердің ... ... ... жаңа ... ... ... ... заттарды емес, кейбір операцияларды оған қолдануға
мүмкіндік беретін зертеу объектісінің қүрылымдык касиеттерін зерттейді;
оның ережелері барлық кезде ... таба ... ... ... ... ... ... колданыс

аймағы бар;
өзі пайда болғаннан бері мыңдаған жылдар ішінде математика сан
және фигурп жайлы ... і ... ... жаңа ... ... ... алып ... әрі ол табиғатты зеттеудің әулетті де,
практикалык икемді де ... ... ... ... XX ... жаңа ... мен ... туғызды, оның қолдану ... ... ... ... ... ... ... одан толығымен дерексіздендірілетін және
I жоғары деңгейде түсініктілігі, дәлдігі, байланыстар байлығы
сақталатын үғымдар арқылы бейнелетін шынайы әлемнің кез-
1 келген ... ... және ... мен ... ... - ... жасауға болады. Мүның бәрі ... ... ... ... ... қалап береді.
Сонымен математика мазмұнынан дерексіздендірілген кез-келген форма мен
қатынасы ... ... та бұл ... I ... мен ... шындап
келгенде шынайы әлемнің 1 алғашқы бейнесі болып табылады. Сондықтан ғылым
ретінде математиканың зеттеу объектісін - ... ... ... катынас
және логикалық конструкция ретінде анықтаған орында, - деп есептейміз.
Математиканың дамуы және оның қолданылу аясының кеңеюі бұрын ... ... алыс ... көрінген математиканың
6
кейбір аймагыныц "қолданбалы" болһандығын және сол ... ... ... ... ... сезілетін математикалық логика, әр
түрлі теориялар /кодтау, информация, ... ... ... және т.б. ... ... ... күшейе түскендігін көрсетіп
отыр.
Қазіргі математика таза ... ... оның ... ... ... ... ... қарқынды
даму кезеңін бастан кешіруде. Олардың кейбіреулері үшш математика -
қоршаған ортаны және онда ... ... ... тану әдісі болса,
басқалар үшін математиканың өзі зерттеуге және дамытуға лайықты ... ... ... ... ... ... ... көптеген шиеленіскен
қарама-қайшылықтардың: нақты мен абстрактының, дара мен жалпының, форма мен
мазмұннын. аксиоматика мен ... ... мен ... пен ... ... пен үздіксіздіктің күрес
проиесінде жүзеге асуда.
Мысалы, соңғы он жылдықтарға тән болып отырған дәл ғылым ... ... ... одан әрі ... ... және ... кең жол ... тіпті тұтас ғылым математиканың ішінде әр түрлі
зеттеу пәні мен ... ... ... ... бар дербес дамитын
бөлімдер пайда бола бастады. Бұл жағдай бір ғана математика ғылымы бар ма
немесе бірнеше ... ... ... ғылымдар бар ма деген ... ... ... ... сұраққа жауабы ... ... ... біздің
қарастырғанымыздан өзгеше анықтауға мүмкіндік береді. Ал осындай жаңа, яғни
"казіргі математиканы ... ... ... ... ... ... Бурбаки деген бүркеншек атпен белгілі француз
математиктерінің тобы "Математиканың архитектурасы" атты ... ... ... ... ... ... айтканда,
математикалық күрылымдар болып табылады", - деп пайымдайды. Бұл анықтамада,
математика өзі зерттейтін объектілермен ғана ... ... - ... шын мәнінде "тавтология" /орынсыз/ болып табылады. Осы
аньтқтаманың тағы бір кемшілігі математиканың ... ... ... ... ... ... еңбектерін ортак "Николя
Бурбаки" деген бүркеніш атпен жариялайтын қазіргі ... ... /А. ... Ж. Дьедонне және т.б./ еңбектерінде ... ... ... осы ... ... ... негізгі таза сандап
теориясы болып табылады;
Математиканың арнаулы ... ... ... ... ... қүрылымдармен айналысады сияқты тезистермен /А.Н. ... ... ... соңғы уақытты ... ... ... зерттеу әдісі
Оқушылардың ғылыми - дуниетанымдық қабһлетін қалыптастыру, ... ... ... ... дағдылары мен ебдейліктерін ... т.б ... ... ... ... мектепте математикадан алғашқы
ұғым қалыптастыру.
Диплом жұмысының болжамы
Егер бастауыш сыныпта окушылардға математикалык ұғымды қалыптастыруға
эрекет жасасақ онда ... ... ... ... ... ... пэндерді оқушылардың жетелей тусінуіне, қазһргһ заман талабына сай
терең бһлһм алуына ... ... ... мақсаты
Ой өрісі дамыған, сана сезімі оянған, рухани ... ... ... ... ... ... ... деген қызығушылығы мол, теориялық
білімді терең тұсіне алатын оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... оларға
ғалыми әдістемелік тұрғыдан шолу жасау:
2) ... ... ... ... математикалык
алғашқы ұғымды пайдалану арқылы окушылардың ой - өрісін
дамыту ... ... ... ... ... ... ... математикалық ұғымды қалыптастыру жэне оның
тиімділігін ... ... ... ... ... класта математиканы оқыту әдістемесі жетілдіруде, бастауыш
мтғалімдері мен әдіскерлердің іс тәжірібесінде қолдануға болады.
1.1 Математикалық ұғымдар
Математика да баска ғылымдар ... ... ... ... ... зерттейді, бірак олардың ерекше жақтарын қарастырады. Мысалы,
геометрияда заттың түсі, массасы, қаттылығы, иісі т.б. қасиеттеріне көңіл
аудармай оның ... мен ... ... Осы ... ... ... абстракциялайды (декесіздендіреді). Сондыктан геометрияда
"зат" деген сөздің орнына "геометриялық фигура" ... ... ... шеңбер, шаршы т.б.) деген ұғымды қолданады.
Абстракциялау ... ... "сан" және ... ... ұғымдары пайда болды.
Математика өзінің даму тарихында әртүрлі кезеңнен ... ... ... ... пішіндер мен материалдық ортаның сандық
қатынастарының белгілі бір әдістерін қалыптастырады. Мысалы, қазіргі ... ... ... үшін кең ... ... ... қүру ... болды. Ол коршаған орта құбылыстарының жиынтығын математикалық
символикалардың көмепмен жуықтап бейнелеу ... ... ... ... ... ... да зерттейді. Мысалы, у=Кх функциясының қасиеттерін ... ... ... ... ... (бір қалыпты түзу сызықты
қозғалыстағы уақыт пен қашықтықтың, заттың күны мен молшерінід т.с.с).
Бүкіл математикаға тән тағы бір ... ... ... тек
зерттейтін объектісі абстрактілі ғана емес, оның зерттеу әдісі де мейлінше
абстрактілі болып келеді. Бүны былай түсіну ... өзі ... ... ... басқа табиғаттану ғылымдарына тән қасиет ... ... ... мен ... тек ... ... логиканың заңдарына сүйеніп шығарады. Демек, математика шын
мәнісіндегі таза теориялык ... ... ... ... дерексіздік (абстрактілік) касиеті математикаға дәл
ғылымдык сапа беріп, оның ... ... ... мен пішіндері
маңызды жағы болып келетін материялык ... ... ... ... ... негізі болады. Оған дәлел ретінде кез-келген
жаратылыстану техникалық ғылымдар мен ... ... ... ... ... ете алмайтынын айтудың өзі де жеткілікті.
Адамдардың практикалык ... ... ... онан әрі өзінің
ішкі заңдарына сәйкес дами отырып, ... ... ... дәл ... ... ... кейінірек қолданыс
12
тапқанын көрсететін жәйттер толып жатыр. Бірнеше фактілер келтірейік:
1. Бір кез-келген ақылға сыйымсыз ... ... ... емес ... Альберт
Эйнштейннің салыстырымдылық теориясын дамытудың құрметті
құралы болды, ал сансыз өлшемді кеңістік ... деп ... ... ... ... атом ... ... -
кванттық механикаға нәтижелі түрде қолданылып келеді.
2. Уран атты планетаныңқозғалысындағы сәйкессіздікті
талдай отырып, астрономдар ... пен ... оның ... басқа
бір белгісіз планетаның тартуынан болады деген қорытындыға
келіп, сонан кейін механиканың ... мен ... ... ... ... ... ... орнын математикалық
жолмен есептеп шығарған. Нәтижесінде тап сол орында Нептун
деп аталатын планета табылды.
3. ... ... ... Х*Н=О ... теңдеулерді
шешу нәтижесінде шыққан, ал олардың нақты мағынасы тек XIX
ғасырдың бас ... ... ... ... түсініктеме
бергенде ғана айкын болды.
Тек сонан кейін комплекс айналымының функциялары теориясы деп аталатын
анализдің саласы ... ... үдей ... да, оның ... ... ... Н.Е.Жуковский өзінің әлемге әйгілі үшак қанатының көтерілүі
күші туралы теоремасын дәлелдеді.
13
4. Эксперименттік деректерді қорытындылай келе, ... ... ... ... ... ... теңдеу түрінде өрнектеді.
Ол теңдеуден электромагниттік толқын ... бар және ол ... ... тиіс ... ... шыкты. Бұл казір бүкіл жұртшылық
қабылдаған теория да, бүкіл ... ... ... біз ... ... мен зеттеу әдісіне тән ерекшілігін
және оның алуан ... ... ... ... ... ... т.б.)
қарастырылатын мәселелерді зеттеудің құдыретгі күралы екенін ... ... ... мен ... ... ... ... бір қасиетке ие. Мысалы,
шаршының төрт қабырғасы, төрт бүрышы бар, диагональдары тең. Оның ... ... ... ... ... объектіні екіншісінен айыру үпіітт оттын қасиеттері нін ішінде
маңызды және ... ... ... Егер бір ... ... ғана тән және ... бұл объект анықталмаса, оны маңызды
(существенный) қасиет деп атайды. Мардымсыз қасиет деп бұл ... ... ... ... ... ... ... шаршының
касиеттері маңызды қасиеттер болады, ал "АВСД ... АД ... ... ... ... себебі АД қабырғасын і басқаша да
орналастыруға болады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... білу керек. Бұл жағдайда берілген объект туралы
ұғым бар деп есептеледі.
Өзара байланысты қасиеттердің жиыны - сол ... ... ... деп аталады.
Математикалықобъект жөнінде соз қылғпмда, бір термиңмен ... ... ... ... ... айтқанда шаршы болатын
барлық геометриялық фигураларды айтады. Барлық шаршылар жиынтығы шаршы
ұғымының көлемін ■ қурайды. ... ... ... көлемі - бір терминмен
аныкталатын барлық объектілердің жиынтығы. Сонымен, кез-Ч|елген ұғым
термині, оның көлемі мен ... ... ... ... мен ... ... ... ланыс бар: ұғымның
көлемі неғұрлым "үлкен" болса, оның мағынасы солғүрлым "аз" ... ... "тік ... ... ... ... ... көлемінен аз. Себебі, бірінші үғымның толеміне барлық ... тек қана тік ... ... ... Бірақ бірінші
үғымның мағынасы Ькішшсшің ... ... ... (шбүрышта басқа үшбүрыштардың ... ... ... өзіне ғана тән қасиеттері де бар.
15
Математикалык ұғымдармен оқушылар бастауыш мектептің штематика
курсында таныса бастайды: I - ... ... ... "цифр", "сан",
"қосылігыш", қосьшды , "кесшдГ, "кесіндінің ... т.б. ... III - ... |ған ... мен ... байланысты, ал V -
сыныпта "бөлік", "фигураның ауданы" ұғымдары қосылады.
Ұғымның анықтамасы ... да бір ... ... ... ... осы ... ... маңызды ;асиеттері енеді.
Қарастырылып отырған объект сол ұғымның көлеміне енетінін ... ... ... ... ... ... керек. Объектші танып-білу үшін
жеткілікті ^турде көрсетілетін маңызды ... ... ... ... ... анықтама - үғымның мағынасын ашатын догикалық
операция. Үғым анықтамасының ... ... ... Алдымен айқын және
айқын емес анықтамаларды айырып алу керек.
Айқын анықтама екі үғымның ... ... яғни ... ітүрінде
беріледі. Олардың біреуі анықталатын үғым, екіншісі ... үғым ... ... тік ... үшбүрыш -Вбір бүрышы тік болатын үшбүрыш. Егер
х аркылы "тік бүрышты Іушбүрыш" үғымын, ал у арқылы "бір ... ... ... ... онда тік ... ... ... схемасы л^болады.
Айқын емес анықтама екі ұғымның беттесуі арқылы ... ... ... ... және ... ... ... анықтамада жаңа ұғымның мағынасы мәтіннің үзіндісі, контекст
арқылы немесе енгізіліп ... ... ... ... ... ... талдау жасау арқылы ... ... ... теңдеудің және оны шешу ұғымының анықтамасын келтіруге
болады.
"Теңдеу - құрамында белгісіз сан бар теңдік, ал теңдеуді шешу - ... ... бір ... койғанда ақиқат теңдік алынатын санды табуды
айтады".
Остенсивті ... ... ... жолымен термин енгізу
үшін қолданылады. Сондықтан остенсивті анықтаманы көрнекілік жолмен анықтау
деп те ... ... ... ... ... ... теңдік және
теңсіздік ұғысдарын енгізу жатады.
Математикалық құрылым ... ... ... ... калыптастыру әлемді танудың маңызды
ғылыми құралы - аксиоматикалык әдістің дамуымен байланысты. ... ... ... осы ... ... ... бағыттары тек ... ... яғни ... ... ... ... ... Ал математика ғылымының әр саласына тән аксиомалардың
өзі үзақ және күрделі тарихи даму процесінде пайда ... ... ... ... ... ... ... Осындай мағлұматтарды тексереді., нақтылайды,
жүйелейді және басқадай бастапқы мәліметтерден шығарып алу ... ... ... ... ... ... ... карапайым
мәліметтер /аксиома/ ітізімінің толық еместігі байқалады, яғни бұл
мәліметтер барлық |теоремаларды қорытуға ... бола ... ... |бұл ... ... тұрған аксиомалар қосылады. Нәтижесінде
раксиомалардың толық жиынтығы /аксиоматика/ ... ; ... ... ... казіргі математикаиып 5; ондаған бағыттары
дамауда, олардың қатарына: қарапайым /элементарная/ математиканың
аксиоматикасы, натурал санның ... сан ... ... |; аксиоматикасы, ықтималдықтар
теориясының ... ... ... ... ... жатады.
Егер кез-келген жиын ... ... ... ... ... сипатталатын канлайда кптьитс анықталса
немесе операция тағайындалса, онда осы бір жиында математикалық ... - ... ... ... ... ... табиғаты әралуан
болатын жиын элементтеріне = оның жарамды ... және ... ... ... ... ... ... дәрежеге ие
екендігінде. Сондықтан беогілі аксиомалардың ... да бір жиын ... ие ... ... мен §іперациялардың
мәнді қасиеттері сипатталады.
Шексіз көп әралуан құрылымдар бар және олардың диынтығын белгілі бір ретпен
оқу, зерттеу математиканың әр ... ... ... ... ... математиканы Іарастыруға, яғни оны аксиоматикалық одісіісһ
қурыльшдардың рүйесі ретінде ... ... ... ... "архитектурасы"
Іргетасын жоғарыда айтқандай негізгі күрылымдар күрайтын, математиканы
ары қарай қүру калай жүзеге асады?
Математиканы ары карай түзу, конструкциялау екі ... ... ... бірімен-бірі сәйкес аксиомаларп көмегімен ^абиғи түрде байланысқан
бірнеше негізгі қүрылымдардан (немесе, ртүрлі қүрылымдардан) түзілген
күрделі күрылым құрастыру :рқылы; қандай да негізгі ... бір ... ... ... ... қосу барысында пайда
болатын рнаулы қүрылым құрастыру аркылы.
"Күрделі" қүрылымның жеке мысалы ретінде коммутативтік ызықтық-реттелген
топтың күрылымын, ал "арнаулы" қүрылым інде - ... ... ... ... ... ... математиканың бүкіл бір өлшінің, ал арнаулы
қүрылымының түзілуі кандай да ... ... ... әр ... ... теорияның |математиканың бөлімдерінің) пайда болуына
алып келеді. Соңғы
I
жағдайда математиканың ... да ... ... Ісолмен құру
былайша жүзеге асады:
қарастыратын теорияның шеңберінде анықталмайтын іалғашқы
терминдер деп ... саны ... ... мен ... ... ... ұғымдар мен катынастардың өзара байланысын тағайындайтын
және оларды жанама түрде аныктайтын ... ... ... ... ... - аксиомалар алынады;
қарастыратын теорияға енгізілетін барлық жаңа үғымдар Іастапқы
терминдер немесе бұрын анықталған үғымдар мен Ікатынастар ... ал ... ... жаңа ... ... ... ... Ьрминдердің немесе аксиомалардың (немесе
бұрын дәлелденген ітеоремалардың) негізінде дәлелденеді және де қорытып
шығару ережесі ... ... бірі ... бір актқат сөйлемнен
Ріуындайды) беріледі және ол математикалык логикада зерттеледі;
аксиомалық теорияны нақты объектілер ... ... ... ... ... ... ... Г; берілуі (немесе модулі)
пайдаланылады.
Жиын үғымы. Жиын элементі. Жиын үғымы математиканың | негізгі, алғашқы
үғымдарының бірі, ... ол ... ... ... ... Сан үғымынан бұрын шыққан жиын щғымын қандай да бір
нәрселердің жинаңы ретінде түсінеміз, ол ... ... ... ... ... және ... де, бұл жинаққа жатпайтын басқа нәрселерден де ажыратуға
болады деп білеміз.
"Жиын" деген сөз математикада "көптіктің" ... оның ... ... ... Ол сөз жоғарыда ... ... ... ... ... ... объектшерден кұралуы
мүмкін, ол объектілер жиынның мүшелері немесе элементтері деп ... ... ... тірі ... ... құралса, "кітаптар
жиыны" жансыз табиғат объектілерінен күралады. Ал
Е бүтін сандар жиынын алсақ, бұл жиын ... ... ... ... түрады. Сөйтіп, не туралы пікір қорытып, ойлай алатын болсақ,
солардың бәрі де жиын элементі
I бола ... ... жиын ... бәрі біртектес объектілерден
құралуы да шарт емес. Мысалы, элементтері оқушы,
| кітап, қалам, ... ... жиын ... ... ... ... ... алма, қалам жиыны туралы сөз етуге болады. Жиын жалғыз ғана
элементтен де құралуы мүмкін. ... ... ... ... ... жалғыз серіктен - Айдан түрады. Жиынның элементтерінің өздері
жиындар болуы мүмкін. Мысалы, элементтерінің саны ... тең ... ... ... мүндай жиынның элементтсрі деп "су" сөзіндегі
әріптер жиыны, ... ... ... ... қүстың
қанаттарының т.с.с. жиынын айтуға болады.
Сонымен біз кейбір объектілердің (заттардың немесе үғымдардың) жиыны
жайында ... ... ... бір ... ... де, ары ... оған ... әр объектінің емес,
бүтіннің (тұтастың) өзшщ ғана ... ... ... ... ... белгісі бойынша біріктірілген кейдір элементтердің қосылуы, жинағы,
жиынтығы деп ... ... ... ... ... ... оның элементтері дейді
және де осы элементтер берілген жиынға тиісті депесептелінеді.
Жиындарды үлкен латын әріптерімен, ал олардың элементтері кіші ... ... ... ... кейбір жиындар ерекше маңызды
болғандықтан, олар үшін мынадый ... ... ... ... (К), 2Ь 2., ©

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып математикасын оқытудың педагогикалық-психологиялық ерекшеліктері66 бет
Бастауыш сыныпта математикадан ұйымдастырылатын сыныптан тыс жұмыстар және оны өткізу әдістемесі36 бет
Оқушыны есеп шығаруға үйрету16 бет
Қазіргі мектептердегі педагог-психологтың қызметі68 бет
Математика ұғымы15 бет
Visual Вasic ортасында “Мектеп математикасына көмекші есептегіш құрал” дайындау23 бет
Бірінші сынып математикасында дамыта оқытудың теориялық негіздері58 бет
Бастауыш мектеп математикасын оқытудағы оқушылардың жас ерекшеліктері39 бет
Бастауыш мектеп математикасында арифметикалық ұғымдар және оны оқыту37 бет
Бастауыш мектеп математикасында деңгейлеп-саралап оқыту технологиясын қолдану16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь