Нәпсілік қатынас және денсаулық

Кіріспе
. Өрбіту саулығы
. Нәпсілік қатынас және денсаулық
1.3. Махаббаттың жіктелінуі
1.4. Өнегелі жыныс тәрбиесі дегеніміз не?
1.5. Өнегелі жыныс тәрбиесінің мақсаттары
1.6. Өнегелі жыныс тәрбиесінің үш үлгісі
1.7. Өнегелі жыныс тәрбиесінің қағидалары
1.8. Жыныстық тәрбиенің негізгі бөлімдері
1.9. Жыныстық қатынастан жұғатын аурулар
1.10. Репродуктивтік денсаулықты қорғау
Қорытынды
Осыдан 15-20 жыл бұрын дәрігерлер мен ұстаздар психологтар балаларға жыныстық қатынастар туралы айту керек пе деп таласатын. Нәтижесінде олардың көпшілігі мұндай түсінік беру қажет деп ұйғарды.
Жастардың жыныстық іс әрекеті мен репродуктивтік денсаулығына байланысты мәселенің күрделенуі мамандарды осы жастардың денсаулығын сақтауға негізделген іс шараларды іздеуге итермелейді.
Көптеген алдын алу бағдарламалары білім беру жүйесі арқылы ендіріледі. Қазақстанда басқа мемелекеттер сияқты оқүшылардың репродуктивтік денсаулығын сақтап, дұрыс жыныстық тәрбие беруді төмендегідей бағдарламаларды оқыту арқылы орындайды: “Валеология – қалай ауырмауға болады”, “Жыныстық адамгершілік тәрбие”, “СПИД мәселелері және оның алдын алу”, “Жанұя өмірінің этикасы мен психологиясы” және т.с.с. Бірақ та барлық бағдарлама бірдей тиімді бола бермейді, кейде олардың нәтижелері болмашы, тіпті кейде қарама-қайшы болады. Әрдайым балалар мен жасөспірімдерге арналған бағдарламалар ата-аналар мен мұғалімдердің көңілінен шыға бермейді, кейде олар түсінбеушіліктері де туғызады.
Бұндай қиындықтырдың себептері көп, олар жыныстық тәрбие мәселесін шешуге бірдей шешімнің қабылданбауы, мамандарда қажетті мөлшерде бейімделген әдістемелік құралдардың болмауы, бұл тақырып бойынша мамандардың нашар дайындығы, олардың жиі дәстүрлік білім берудің әдістерін (лекция, ақыл-кеңес беру) пайдалануы және өте аз интерактивті оқыту әдістерін қолдануы.
1. Жатқанбаев Ж.Ж. “Валеология”
2. Сатпаева Қ.Қ. “Валеология” Алматы, 1999
3. “Валеология, дене тәрбие және спорт” журналы, 2004 № 1
4. Сагимбаев А.Н. “Валеология”
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. . Өрбіту саулығы
2. . Нәпсілік қатынас және денсаулық
1.3. Махаббаттың жіктелінуі
1.4. Өнегелі жыныс тәрбиесі ... ... ... ... ... ... Өнегелі жыныс тәрбиесінің үш үлгісі
1.7. Өнегелі жыныс тәрбиесінің қағидалары
1.8. Жыныстық тәрбиенің негізгі бөлімдері
1.9. Жыныстық ... ... ... ... ... ... 15-20 жыл ... дәрігерлер мен ұстаздар психологтар балаларға
жыныстық қатынастар туралы айту керек пе деп ... ... ... мұндай түсінік беру қажет деп ұйғарды.
Жастардың жыныстық іс әрекеті мен ... ... ... ... ... осы жастардың ... ... іс ... ... ... ... алу ... білім беру жүйесі арқылы
ендіріледі. Қазақстанда басқа ... ... ... ... ... дұрыс жыныстық тәрбие беруді
төмендегідей бағдарламаларды оқыту арқылы орындайды: ...... ... ... адамгершілік тәрбие”, “СПИД мәселелері ... ... ... ... ... ... мен психологиясы” және т.с.с.
Бірақ та барлық ... ... ... бола ... ... олардың
нәтижелері болмашы, тіпті кейде қарама-қайшы болады. Әрдайым балалар мен
жасөспірімдерге ... ... ... мен ... шыға бермейді, кейде олар түсінбеушіліктері де туғызады.
Бұндай қиындықтырдың себептері көп, олар жыныстық тәрбие ... ... ... ... ... ... мөлшерде
бейімделген әдістемелік құралдардың болмауы, бұл тақырып ... ... ... ... жиі ... ... берудің әдістерін
(лекция, ақыл-кеңес беру) ... және өте аз ... ... ... ... ... отырғандай, мұндай бағдарламаларды
жүзеге асыру арқылы жақсы ... ... ... тек ... ... қоғам мен ата-аналар осындай бағдарламаларды кеңінен қолданған кезде,
- балалар, жасөспірімдер мен жастарды өз ... ... ... ... ... саналы түрде қалыптасқанда,
- жастарға репродуктивті денсаулықты ... ... ... ... болған кезде.
1.1 Өрбіту саулығы
Дені сау адамдардың денсаулығы туралы ...... ... ... ... ... сондай маңызды бөлігі - өрбіту саулығын
(репродуктивтік өрбіту, көбейту) тыс қалдыру мүмкін емес.
БДҰ (ВОЗ) ... ... ... – бұл кәдімгі табиғи ақыл-ой
қуаттың бар кезде дені сау ... ... ... ... жүзеге асыру.
Өрбіту саулығы – бұл отбасы, біздің қоғамымыздың негізі. Ол ... ... ... ... қана ... (әйелдерде 15-тен – 45-ке
дейін, ерлерде 13-тен 55-ке дейін), сонымен ... ... ... ... ... кезеңінен кейінгі тұстағы денсаулықты да айна қатесіз
білдіреді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... шақ ... мен мемлекет қамқорлығында” деп жарияланған.
Өрбіту саулығы, біріншіден - өмір ... ... ... ... және ... кезіндегі денсаулығына, экологияға, нәсіл-тегіне, өрбіту
денсаулығын қорғау орнының (мектеп, отбасын ... ... ... ... бала тудыратын үй т.б.) қызметін пайдалануға
байланысты.
Өрбіту саулығын сақтау қызметі ... ... ... ... ... ... ... ақпарат,
ағарту жұмысы, қызмет ету орындары (екіқабат әйелдерді
қарайтын консультациялар, бала ... үй, ... ... ... ... ісі және ... әйелдерге медициналық қызмет көрсету
орындары (ФАП, ауыл амбулаториясы, әйелдер консультициясы,
әйелдер босанатын үйлер).
3. Бала туу ... ... ... ... ету,
босанғаннан кейін нәрестені омыраудан емізуіне жағдай ... ... ... алу, оны ... ... жолдары ауруларының жыныстық қатынастардан туындайтын
жұқпалы ... ... ... басқа қолайсыз
жағдайларынан болатын аурулардың алдын алу, оларды емдеу.
6. Ақпаратты ... ... ... ... ... өрбіту
денсаулығы және бала туу, тудыру жауапкершілігіндегі байланыс
қалпы, яғни өрбіту саулығын сақтау ... ... ... ... ... ... ... Осы
үйлесімділік өрбітусаулығымен бай-ланысты проблемалардың алдын
алып, шешімдерін таба отырып, өрбіту саулығының өз ... ... ... саулығын сақтау орындарының жоғарыда аталып ... ... және ... ... ... пайдалануға әрбір адам құқылы.
Бұл біздің мемлекетіміздің ұлттық саясаты болып табылады. Бұл ... ... туу ... мен туу ... өз ... ... ... болап аталынады. Бұл салада жыныс теңдігінің құқығы неке қию,
отбасын құру құқығы, жекелей өмір кешу және ... ... ... ... ... ... алу құқығы сақталынады”. (Халықты орнықтыру
проблемаларына ... ... ... ... конференциясының
материалынан.1994ж.)
Өрбіту саулығының өзекті тұсы – отбасын жоспарлау, ол:
- өз нәпсілік өмірін ... ... ... ... таралатын
жұқпалы аурулардың (ВИЧ, СПИД) инфекциялардың алдын алуға мүмкіндік береді;
- нәспілік білімді дамыту үрдісіне белсене қатысуға, ... ... ... ... ... ... өрбіту қабілетіңді дамытуды
жоспарлауға ыңғай тудырады;
- екі қабат ... ... ... төрт ... сақтайды:
а) жасөспірім жүктілігінен;
б) 35 жастан кейінгі жүктіліктен;
в) кішкене ғана үзілістен (екі жылдан кем) аяқ ауырлығынан;
г) ықылассыз жүктіліктен ана өмірін ... ... ... бар бала ... ... ... нәресте өлімінің деңгейін
төмен түсіреді.Отбасын ... екі ... ... ... ... және отбасын жоспарлау тәсілдері. Отбасын жоспарлау тәсілдері ... ... ... бұл жолы ең маңыздылары қаралады.
Әдістемелік ұсынылымдар бойынша ұрықтандырмаудың ... ... ... Әйелдердің айлық менструалдық циклінің
ұрықтануға “қауіпті” күндерін анықтауға негізделген. Расында
да, 28 ... ... ... ... ... ғана ... ... туады. Ол жұмыртқа
клеткасының пісіп, жыныс ... ... ... ... ... Егер де менструалдық цикл 28 күнге созылатын
болса, оның тек 3 күні ғана ұрықтануға арналған. Бұл 3 күн ... ... 10-шы ... ... 17-ші ... ... Бұл әдістің құндылығы әр кімнің овуляция күнін дұрыс
анықтауына байланысты ... ... ... ... Әйел гармондарынан
турады. Әсер ету механизмі (сыр-сипаты) гормондар овуляцияға
кедергі жасайды, ... ... ... ... ... ... ... Ұрықтандырмас
(контрацептивтік) гормондардың жүктіліктен сақтау әсері 100%.
Әр таблеткадағы эстрогендер мен прогестерондар ... ... ... және үш ... ... Бір ... ... регивидон, марвелон; екі
күндікке – антесвин, үш күнділікке – тризистон, ... Мына ... ... ... ... ... ... тромбофлебит ауруларында, ... ... ... бауырдың созылмалы ауруларында;
- бас ми тамырларының және ... тор ... ... темекі тартушылар мен жасы 35 –тен асқандарда;
- емізетін баласы болса;
- отосклероз болса.
Ұрықтандырмас ... ... ... ... (“Депо -
проверс”) 3 ай бойы ұрықтандырмас әсер ететін ... ... ... ... ... бар және ... бала туғысы келмейтін әйелдер
қолдануына болады.
3. Жатыр ішіне енгізілетін контрацвтер:
Бұлар жұмсақ, майысқақ пластмассадан дайындалған ... ... ... ... ... ... не прогестерон ... ... ... ... дәрігер-акушер гинеколог енгізеді.
Спираль жұмыртқа жасушасының жатыр кенерісіне бекітілуіне кедергі ... ... ... ... ... жатыр айналасындағы құрылымдар мен жатыр мойнының және
жатырдың ішкі ... ... ... цикл ... қанның ұю қасиеті бұзылса;
- жыныс мүшелерінің аномалиясы (қалыптан ... ... әйел ... болса.
4. Презервативтер. Бұл ерлер қолданатын ұрықтандырмайтын
механикалық әдіс. Бұл әдіс 400 жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қолданылған. Дұрыстап пайдаланылса, бұл әдіс керексіз
жүктіліктен ... үшін де ... Жұқа ... ... ... ... СПИД вирусынан ... ... ... ... ... 90-98%
орайында.
5. Спермицидтер. Бұл әйелдер қолданатын химиялық әдіс. ... ... ... ... ... ... ... химиялы заттары болады. Бұл
80-90% сәттерде сперматозоидтарды жатырға түсірмейді. Осындай
әсері бар паста, таблетка, балауыз шам ... ... деп ... ... кездесетін дәрілерде
болады. Спермацидтер жыныс ... 10 ... ... Бір ... соң ... ... ... 75-80 %.
6. Стерилизация. Жатыр түктерін байлау деп аталатын жұмыртқа
жасушасы жатырға өтіп кетпеу үшін ... ... ... ... ... ... ұрық ... жолшықтары кесіледі не
байланады. Бұл ... ... ... ... ... ... келуіне тосқауыл болады. Тиімділігі 100%.
7. Ұрықтандырмас инплантаттар. Силиконды резеңкеден істелген 5-6
капсулалар әйел қолы терісінің ... ... ... ... ... ... сіңу және ... негізделген. Капсулалар сезілмейді. Оларды ... ... алып ... ... және ... ... ... бойына созылмақшы. Бұл тәсілдің ... ... ... емес ... ... үшін ... құмарлықтың шешуді
керек қылатын басты мәселесі ... ... ... да ... ... ... арқылы таралатын жұқпалы аурулардың өсуі мен бірге арақ ішушілік
(алкогоглизм) есірткі заттарды қолданушылық ... ВИЧ – ... ... ... ... ... ... шешуді керек
ететін мәселелер болып табылады.
Осындайлық қорқынышты жағдай жастардың өрбіту ... мен ... ... және ... ... тұқымына (генофонына) қатерлі қауіп
тудырады.
Аборт деген не? Аборт – ... ... үзу, оның ... тастаудан
айырмашылығы бар. Түсік өз бетімен түседі, ал аборт ... ... ... ... Жүктілік мерзіміне қарай аборт жасаудың бірнеше
тәсілдері бар. Бұл тәсілдерден басқа да амалдар бар ... ... ... ... тәсілі, дилятация – жатыр мойын кеңейтуден
соң ұрық алынып тасталынады. ... ... – тұз ... ... де жүктілік кезеңінің ертерек тұсында аборт жасалынса, ол операция
жеңілірек, қауіпсіз өтеді, оны ... ... бар адам ... керек.
Жүктілік мерзімінің соңғы сәттерінде жасау әйелдер үшін тәніне, ... ауыр ... ... ... 3 ай ... ... ... елімізде балалар мен жасөспірімдерге жасалған аборттар саны
дамыған елдерге ... он есе ... Бұл ... ... ... 11%-не ... ... негізгі себебі болғандықтан
жасөспірімдердің өрбіту саулығына ... ... өзі ... ... да ... ... жағдай кезінде
соңғы бес жылдар бойы туу деңгейінің өте төмендеп кетуі әлеуметтік маңызды
мәселеге айналады. ... ... ... жыл ... 25 ... аборттың 18 мыңы ... ... ... ... Денсаулық сақтау министрлігі 1996 жылы қыркүйек айының ... ... ... ... өрбіту денсаулығын қорғау мәселесі”
өте маңызды ұлттық саясат ... ... ... ... ... ... көңіл бөлінеді.
Қазіргі кезде отбасын жоспарлайтын мекемелер жүйесі ... ... ... керекті құрал-жабдықтар және арнайы дайындалған
мамандармен қамтамасыз етілген.
1.2. Нәпсілік қатынас және ... сау ... ... бір ... ... ... болады. Оны –
нәпсіқұмарлық деп атайды. Нәпсіқұмарлық – тұлғаның құрамдас бір бөлігі,
жақындықтың ... ... ... өзі таныстыратын және басқа жыныс
өкілдерінің биолигиялық-физиолигиялық ерекшелігін білудің тәсілі.
Бүкілдүниежүзілік ... ... ... (ВОЗ – ... ... ... құмарлыққа, өзінің жақындықты,
нәсіптікті және махаббатты ... ... ... ... ... бар. Ол қуат – деп ... ... адамда
тумасынан-ақ көзге түсе бастайды, ол тұлғаның құрамдас бөлігі ретінде
өмірінің ... ... ... ... даму кезеңдерінде:
1. Балалық: қыздар – 8 жасқа дейін.
ер балалар – 10 жасқа дейін.
2. Жасөспірім: ... – 9-дан – 12-ге ... ... ... – 10-нан – 14-ке дейінгі жас.
3. Бозбалалық: қыздар – ... – 16-ға ... ... ...... – 18-ге ... жас.
4. Жыныстық жетілу: қыздар – 16 жастан бастап,
жігіттер – 18-ден бастап.
5. Жыныстық қабілеттің ... ... – 40 – ... ...... әр ... әр түрді белгілерімен сипатталынады:
І кезең. Сырттай жыныстық ...... ... ... ... ... ... деген жақындыққа мүдделі болу.
ІІ кезең. Жыныстық бұла сезімді ынтызарлық – ... және ... ... ... ... жыныстық қатынасқа ынтықтығы – жыныстық қарым-
қатынас жасауға деген ұмтылысы. Нәпсіқұмарлық – ... ... ... ... ісін ... асыруға бағытталған. Жыныстық жүйе
жұмысының көрінісі болып табылады. Соматикалық компонент (жыныс органдары)
және реттеуші механизмдер (психикалық, эмоциялық, ... ... ... ... ... ... Өрбіту мінез құлығы дендері
сау ... ... ... тұсында көрініс береді. БДҰ ... ... ... ... – ол ... ... ... эмоциялық, интелекттік және әлеуметтік қырларының кешені, ... ... ... ... ... ... қасиетін ұшқырлайтын,
оның махаббатқа және бала туғызуға деген қабілетін жетілдіретін ... ... ... ... ... ... (бағалы).
Мінез-құлықтың жыныстық жетілудің қарқынына, тұлға түріне байланысты
(экстраверттер) қарсы жыныс өкілдерімен оңай ... ... ... ... ... бастайды, өзінің
нәпсіқұмарлығынан ләззатын көбірек алады. ... ... ... ... қатынасқа көбіне ыңғайлау; психотиктер ... ... ... ... Невротиктер – жыныстық қатынасқа
дегенде ынтызар келеді, бірақ қауышу қиыншылығынан қанағаттандыра алмайды,
нәпсілік қатынас ... ... де жек ... болып көрінеді, ал өз
ынтықтығын жазғырып мінейді, ... ... ... ... ...... адамгершілік құндылықтарын есебіне
алады, оның көзқарасын, ер не әйел ... ... ... ... ... ... діни ... тәрбиесі, білім деңгейі
туралы өз сенімдері де осы қатарда әлеуметтік ортаның ... ... ... рөлі бұл тұста үлкен болады.
Эмоциялық (эротикалық) – қиялдарға, сезім қақтығыс-толқыныстарына және
т.б. негізделінеді. Адамның психикалық-нәпсілік ... ең ...... бағдарды қалыптастыру, яғни ... ... ... артықшылықтар жүйесін анықтау: жынысы қарама-карсыларға
деген ынтызарлық – ... ... өз ... ... ... екі жыныстың өкілдеріне ... ... деп ... ... ... ... мәселе
өте күрделі. Алайда, кейбір қалтарыстарын білу керек. Бәрінен бұрын ... ... ... ... ... жоқ. ... гомосексуальдық өмір
салты бойынша өмір сүріп жүргендер 2,5% құрайды. Мұның себебі хромосомдық
жиынтықтың ... ... іште ... ... ... әсер ... ... кеселді факторларда. Нәпсілік бағдар көбіне-көп еркін қалауының
таңдауы бола алмайды, оны ... ... ... ... ... де ... бұл жәйіт, дәрігерлерді ең алдымен үлкен адамгершілікке
міндеттейді, олар ... ... дәл ... ... ... ... есте ... қажет.
Адам қай-қайсысына болмасын, жас па, кәрі ме, нәпсілік саулық жыныстық
ынтықтың белгілерін берер, ықылассыз жүктіліктің алдын алар ... ... ... ... ... ... ... жыныстық
қатынастағы өкімзорлықтан ада қылар жанға жайлы игілікке айналуы керек.
Қаншалықты дене бітімінің және мінез-құлық ... ... ... ... ... ... Мұнымен бірге адам өзіне сай
сүйіктісін, тұлғаның аңсаған ... таба ала ма, ... ... ... ... үшін – ... нәпсілік саулық аталған жағдайлар қатарының қай-
қайсысымен де байланысты. Таңдаулы жыныстық ынтымақтық даму үрдісі ... осы ... ... қатынас бойынша серігінің кәдімгі болмысы
да ... Осы ... ... ... үш түрі, жолы бар:
1. Сүйіктісінің арман түстеген келбеті (бітімі) – жастарда және
тәрбиесіз адамдарда бұл ... ... ... ... ... қасиеттер бар болады, жоғарылатылған талаптар жөнін
таппаса да “дес келіп жатады”, сонымен бірге ... ... ... ... Ынтықтық объектісі әсіресе көріп-білмеген бағасын ... ... ... ... ... ... ... болып” жоқ қасиет енді пайда болады.
3. Тапқан махаббат объектісінің қасиеттері көңіліңіздегі ... ... ... ... ... сырт келбеті және ішкі
болмысы жүрек аялаған ойдан шығып ... ... ... ынтықтық күш ала
бастайды, Күніне тірлікте “махаббат” деп аталынатын ыстық ... ... ... ... ... Эрос – ... ... алып-ұшпа махаббат, арнасы тән құшуға
тартылған.
2. Любус – сезім тереңдігімен ерекшеленбейтін, опасыздыққа оңай
барар ... бар ... ...... және ... ... ... махаббат.
4. Пратгма – есебінен жаңылмайтын қылықты махаббат.
5. Мания – ақылға алдырмас, дегеніне жетпей тынбайтын махаббат.
Бұған сенімсіздік пен ... ... ... ... тән ... ... - өз-өзімен санаспайтын, шынайы мөлдір махаббат.
Неке – деп бір-біріне деген және балаларға деген ... ... ... ер мен әйел ... атайды. Көп мемлекеттерде ... адам ... ... ... ... ... құжаттардың
тіркеліп жазылуын талап етеді. Ол адамның өзін-өзі ... ... ... Неке ... ... ... қоғамның негізі. Әсірісе
балалары бар ерлі-зайыптылар ... ... ... ... аса ... және психологиялық жақындық, өзара түсіністік пен ... ... ... ... өздерін бойдақтарға қарағанда, ал балалары
барлар балалары ... ... ... ... және ... сезінеді,
бірақ бұл ойдың басқа да бір жағы бар. ... ... ... ... жасыру
мезгілінен ерте некеге тұруға мәжбүр болады. ... ... ... ... ... ... жүйке
аурулары басқа медициналық, әлеуметтік жәйсіздіктер туады.
Осы мәселелерді ... ... ... өмір ... ... өз денсаулығын сақтау және ... секс ... ... ... сауатты және жеткілікті ақпараттармен
жастарды қамтамасыз ету нақтылы көмектесер еді.
1995 жылы Оқу министрлігі ... ... және ... ... ... ... қаулысында салауат өмір сүруді
қалыптастыру және ... ... ... беру ... ... ... ерекше көңіл бөлінген.
1.4. Өнегелі жыныс тәрбиесі дегеніміз не?
Жастарға өнегелі ... ... беру ... ... ... ... Бұл өз алдына бөлек зерттелетін үлкен және маңызды мәселелердің
бірі. Жалпы дәріс берудің ... ... Бұл ... жұмыс әрқашанда
балалардың жас ерекшелігіне қарай жүргізіліп отыруы тиіс.
Өнегелі жыныс тәрбиесі жергілікті аймақтың құқықтық, ... ... ... ... жыныс тәрбиесі сәбидің туған ... ... ... отырады. Бұл үрдіске қатысатындар:
ата-ана;
мұғалімдер;
дәрігерлер;
бала үшін қадірі бар ересектер;
құрбылары;
бұқаралық ақпарат ... ... ... жәй ғана ... ол ... адамдар
қоршаған дүниеге енгізіледі, бұлар оны жетегіне ... - деп ... ... жазған болатын. Демек, жыныс тәрбиесінің сәттілігі
көбіне осы мазмұнына ғана ... тегі ... ... ... ... ата-аналардың...) келісті, ... ... ... ... ... ... ... мақсаттары:
1. Өнегелі жыныс тәрбиесінің бағдарламасы жастардың жыныс ... ... және оны ... ... ... қол ... ... керек.
2. Өнегелі жыныс тәрбие үрдісіне қатысушыларына бағдарламаға сай:
а) өнегелі жыныс бейіл өмір бойына, әрі дені сау ... тән ... ... ... ақпарат қолдарына ұстатылды;
б) ересек балалар тіршілік өміріне олар дайындала бастайды;
в) ... ... ... ... табынушылық ” және жалқылық
(моногамия) қатынас өрбіту саулығының негізі екендігі туралы пікір ... ... ... ... ... ... үрдісінде оқушылар қажетті білімін
оқытушылардан, ата-аналарынан; ... ... да, ... ... арттырып отырады;
- өзін сыйлайтын мінез-құлық қалыптасады;
- денсаулығын ... ... ... ... ... болуға бейімделе бастайды;
- жыныстық бейіл әр тұлғаның маңызды қадірі және махаббат пен ... ... ұғым ... ... ... ... ... бейіл әрекетіне жауапкершілік үрдістері арта түседі;
- өзін және басқаларды жыныстық бейіл әрекетінен ... жүз ... ... үшін ... ... әрқашанда болу керек;
- зорлық жасауға және зорлауға, біреудің зорлығына көнуге болмайды.
Өнегелі жыныс тәрбиесін іске асыру жолдары:
1. ... мен ... ... ... жүктіліктің алдын
алу керек;
2. Жыныс қатынасынан жұғатын аурулармен, ... ... ... ... Жыныстық зорлыққа шек қоюға және басқа жыныстық қылмысты істерге
тосқауыл қоюға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... – алынған ақпарат, білім,
жетілдірілген дағдылар арқылы әрекетке деген қарым-қатынасын қалыптастыра
алатын қабілеті бар және оған ие ... ... ... ... ... ... жыныс тәрбиесінің үш үлгісі (А.Козакевич)
1-кесте
| ... ... ... |
| ... ... |(ең ... ... |Неғұрлым сирек |Барлық ақпараттар|Қажетті ақпараттар ... ... ... | | |
| ... | | ... ... істеуге |Басқа бағыттар |Осындай істе басқаша |
|мазмұны ... және ... ... ... ... |
| ... ... | | |
| ... | | |
| |Бұл ... ... | |Көп ... бар ғой, |
| ... ... ... ... ... алу дұрыс|
| | ... | |
7. ... ... ... қағидалары
1. Адамның даму үрдісін үдету;
2. Оқушылардың жас ерекшеліктеріне қарай жүргізілетін істер;
3. Нақтылы ақпарат құралдары;
4. ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
5. Өткізілген құжаттарға жүйелі түрде қайтадан оралып, түсінік
беру;
6. Түрлі ұғым мен ... ... ... ... ... Жекелей және ұжымдық ой-қызметіне дайындалып қағидаларды ... ... өзі ... ... ... ... ... сыйатын мінез- құлықты үйлестіру;
10. Алғашқы мағлұматтарды хабарлау, түсіндіру.
Оқушылардың ойлау қабілетін дамытумен қатар сезім ... ... ... ... қуаныш, қатулану, қорқыныш, жек көріп кету,
сенім, сыйлау, жыныстық әрекетке ... ... ... деген ыңғай
сияқты ұғымдарды сипаттау қиын ... ... ... өзі ... ... құрамдас бөлігі болатынын ескеріп, қағидалап отырған жөн.
Жыныстық білім – деп жазады Х.Қ.Сәтпаева және т.б. (1999) ... ... ... бірі – ... қатысы бар
білім” деген тараудан басталады. Олар – Эрик Флорем талдау нәтижелерінің
негізінде ... 1) ... 2) ... 3) ... 4) түсінік. Осы
айтылғандар қағида ретінде басшылыққа алынуы тиіс.
1.8. Жыныстық тәрбиенің негізгі бөлімдері
Жеткіншектердің өзін-өзі бағалау ... Ол үшін ... ... ... ... керек.
1. Білім және ақпарат (информация);
2. Өзін- өзі бағалау;
3. Дағды және іскерлік;
4. Ағзаның құрылысы және қызметі;
5. Өрбіту ... ... ... ... жұғатын аурулар түрі (сифилис, гоноррея, СПИД,
ВИЧ).
Еркекті (баланы), әйелді (қызды), қалыптастыратын адамгершілік өнегелі
жыныс тәрбиесіне маңызын және ... ... келе мына ... ... мән ... ... ... тәрбиесін айқындайтын критерилер
|Ақпарат ... ... ... ... және |
| ... мен | ... |
| ... | | |
| ... | | ... ... ... |Өз- өзін ... ...... |отбасы, түсік |ұмыттылдыру және|құрдастар, ... ... ... т.б. |қатынасуға ... ... ... | |ыңғай ... және |
| | | ... |
| | | ... ... ... |Дағдылармен ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... қолданыс | ... біле | ... ... шеім | ... | ... | | | ... ... қатынастан жұғатын аурулар
Сифилис. Бұл дертті негізінен арнаулы микробтар таратады. ... ... ... ғана ... болады. Сырт пішіні -
штопыға ұқсас бұралып келеді. Бұл микроб ... ... ... ... ... ... Дене қызарады, жара пайда болып кейіннен
іріңдейді. Біраз уақыт өткеннен кейін (6 ... 1 ... ... дененің
кез келген жері бөртіп, қызарып кетеді. Бөрткені ауырмайды, не қышымайды.
Жалпы ... ... Бұл ... осы ... ... бұрынғы
кездегілермен салыстырғанда мүлдем басқаша. Таңба- таңба болып ... ... ... ... ... басы ... температурасы көтеріледі.
Бірақ бұл белгілер болмауы да ... Егер ... ... ол ... ... ... туғызуы сөзсіз.
Сал ауруы (паралич), көзі көрмей соқыр болып қалуы, құлағы ... ... ... адам ... ... ... ... тірішілік
дүниесімен қоштасуы ықтимал. Сифилисті емдеу үшін ең кең қолданылатын
дәрінің бірі ... ... Ол ... сатыдағы саңырауқұлақ-
тардан өндіріледі (Penisellinum). Сифилис жүкті ... ... ... ... Ол ауру болып туады. Сүйектері кемтар болып дүниеге келеді.
Гонеррея. Бұл дертті де микробтар ... Оны ... ... ... ... ... ... өте ауыр дерт.
Еркектердегі мұның белгілері: несеп ... ... жіті ... ... ... ... бөлініс байқалады. Әйелдердегі белгілері ... ... ... ... ... ... ... іштің төменгі жағының
ауыратыны және несеп шығарарда күйік (ашып ауру) сезімі байқалады. Белгілер
жыныс қатынасынан кейін 2-21 ... ... ... ... ... әйел
адамдар фаллопиев түтіктеріндегі тыртықтар кесірінен тарылып, бедеу болып
қалады. Ал еркектерде әтектікке ... тап ... ... қабына
бастайды, үрпіден несеп шығу қиынға түседі. Бұл ауру ... ... ... ... ... ... шығатын ұшық сияқты вирустан
басталатын ауру. Гениталдық герпес генитал айналасында ... ... бір ... ... адамның бетінде сулы көпіршік қалпында
байқалады. Бұл ауру “тымау-қызба” деген атпен көпке мәлім. ... ... ... адам ... ... Егер де жұқ-тырған адамда герпес
ойық шаралары болатын болса, осы жараның беті ... ... ... ... ... қайнар көзі болып қала береді. Егер де осы ойық ... ... ... ... ... ... өзіне осы ауруды
жұқтырып алғаны. Еркектерде, әдетте ойық жаралар оңай ... ... ... табу ... ... ... бұл шаралар жатыр
мойынында, қанап қуысының терең түбінде орналасуы мүмкін. Гениталды ... ... түсі ... ... ретінде пайда болады. Кейін үлкен іріңді
жараға айналып кетеді. Өте қиын емделетін аурулардың бірі. ... ... ... ... ... ... ... бала соқыр боп тууы
мүмкін керең болуы да сөзсіз, өлі ... тууы да ... ... туындайтын күйзеліс, психологиялық азап, бас ауруы, адам
шаршап- шалдығып кетеді.
Хламидия. Ең бір жедел ... ... ... ... ... Оны ... оңай шаруа емес. Бұл ауру салдарынан фаллопиев түтіктеріндегі
тыртықтар ... ... ... ... бұл ... ... ... фаллопиев түтіктерінде ұрықтанады).
Әйелдердегі бұл аурудың белгілері – несеп шығару ... ... ... ... көбейеді, іштің төмен жағы ауруы байқалады.
Еркектерде әбиір үрпісінен бөлінді байқалады. ... ... ... 7-21 ... ... ... соң ... бастайды. Бұл дерт анадан сәбиге
көшуі ықтимал, осының ... ... көзі ... және ... ... Өте қауіпті дерт. Оны емдеу оңай емес. ... ... ... адам бұл ... ... ... ... үшін көбінесе
антибиотиктерді қолданады.
Жыныс ... ... ... (полип). Бұл өзі ауырмайтын,
терімен ... ... ... ... ... олар ... артқы
тесіктері өңірінде байқалуы мүмкін. Белгілері жыныстық жақындасудан кейін 1-
6 айдан соң көріне бастауы ... ... ... себебі, адамдарджағы
папиллома вирусі. Генитал сүйелдерін көбіне жатыр мойны-ның рак ауруымен
байланыстырады. Сүйел ... ... ... ... ... осы ауруды
тудыратын вирус қала бермек. Вирусы бар адам ... ... ... сүйел шыққанға дейін жұқтырып та үлгереді. Гениталды сүйелдерді
емдеуге болады. Сүйел арнайы ерітінділермен сұйық ... ... ... қабынуы). Кейбір әйелдер байқамаса да, көбі ауырсынып
жиі несеп шығарады. Бұдан басқа қынаптан шығатын өзгеше бір иісі бар, ... ... ... мүмкін. Вагинит тудыратын микроағзалар жыныстық
жақындасу кезінде жұқтырылады. Әйелдер ... не ... ... нәтижесінде, диабетке тап болғанда, жыныстық жақындасу
кезінде алған ... ... ... ... ықтимал. Еркектер ауырып жүрсе
де, белгілерін сезіп ... де ... Ауру ... ... ... қуық ... безін (простата) зақымдауы ықтимал.Ауру қынапқа
кіргізілер тура келер майлар және амал-дар арқылы ... ... ... ... ...... ... ие болған иммундық жетіспеушілігі).
СПИД – ағзаның қорғаныс қабілетінің әбден әлсіреуінен туындайтын
синдром, адам ... ... ... ... ... вирустар болады.
Олар барлық ауруларды денеге дарытпай тұратын иммундық ... ... ... СПИД ... ... кеңінен таралған дерттер қатарына мына
төмендегілер жатады:
1) Кальций ... тері ... ... бір ... ... ... ... басталған кезеңі Америкада болған. Бұл 1981 ... 1985 жылы ... СПИД ... ... HIY ... ... Міне, осы кезден бастап әлем кеңістігіне тарап кетті.
СПИД қоздырғышын немесе адамда иммунитет жетіспеушілікті туғызатын
вирусты ... 1983 жылы ... ... Л.Монтанье тапты. Ал, 1984 жылы
американдық ғалым Р.Галло вирустың ... ... ... тексеріп
жариялады.
СПИД-пен ауырған кезде адам денесінде ... деп ... ... ... бір ... саны күрт төмендейді. ... ... ... ... ... ... ... вирусы адам организміне енгенде қанның лимфоцит клеткаларының
ішіне ... ... ... ... жабысып, тез көбейе бастайды.
Одан шыққан вирустар жаңа клеткаларға жабысып өткен процестерді қайталайды.
Лимфоцит клеткаларының осылай өле ... ... ... ... ... жетіспеушілігі пайда болады. Бұл жасырын кезең ондаған
жылдарға дейін өмір сүруі мүмкін.
Дәрігерлердің айтуына қарағанда бұл дерт ... ... ... ... ... ... ... иммундық жүйесі тым нашарлап кетті.
Әсіресе Қазақстан ... ... ... СПИД кең етек ... жатыр.
СПИД-ті болдырмайтын оған қарсы тұратын, алдын алатын вакцина осы
күнге дейін табыла қойған жоқ.
СПИД иммундық жүйесінің ... бір ... ... ... ... адамның вирустық иммунитет ... ... ... ... ... ... ғылымдарына белгілі. Вирус әрекеті әсерінен
өсіп-өнеді. Болмаса оған адам ағзасындағы ... ... ... ... ... СПИД-пен ауыратын адамдар арақ-шарапқа ... ... ... түрде тамақ ішпеушілер және күшті күйзелісте
болғандар т.б. Айта кететін бір жайт осы ... СПИД ... ... қарсы қолданылатын белгілі бір ем-дом жоқ. Емдеп жызып жатырмыз
деп жатқандардың барлығы бос ... ... ... СПИД – бірнеше жолдармен жұғатыны кейінгі
кезде анықтала бастады. Олардың ішінде медицина ғылымдарына белгілі ... ... ... ... ... ... тию ... Тері асты инъекциясын жасау үшін бір шприцті бірнеше адамдарға
пайдалану.
3. СПИД вирусымен жұқтырылған екі ... әйел ... ... ... жұқтыру.
4. Қан құю кезінде СПИД вирусының берілуі.
5. Қолдағы, тістегі, аяқтағы кішкентай жарылып кеткен жерлер арқылы
СПИД вирусы ағзаға өту және ... ... ... ... ... адам өте ... жалқау үрдісі басып кетіп, денені
көтертпей қоюы, көңіл-күйдіің төмендеп кетуі. Тәбеті бұзылады.
2. Безгек ауруымен ... ... ... ... ... ... Түні бойы дене ... ажырамайды.
3. Бездердің мөлшерден тыс өсіп кетуі (лимфа түйіндерінің өсуі, әдетте
мойында, қолтықта, шашта) ... ... ... ... ... Ауыз қуысында ерекше көзге түсетін теңбілдер пайда болады.
5. Құрғақ жөтелмен үнемі адамның жөтелуі, тыныс алуы бұзыла ... ... ... ... ... ... қанындағы ВИЧ-ке деген антиденешікті табуға
ыңғайланған бірнеше тәсілдері қолданады.
Осы кезде ... ... ... саны жер жүзі ... ... жылдан жылға көбейіп келеді. Бұлардың көбі жас ... ... ... ... да бар. ... ауырмау үшін профилактикалық
шараларды қатаң ... ... ... 1999 жылы жер ... ВИЧ ... мен СПИД ... ... миллионға өсіп, 40 миллионнан асқаны туралы хабар таратты. Күн ... ВИЧ ... 16 мыңы ... ... ... ... ... 11
адамнан келеді. Демек, ВИЧ минут сайын, ... ... ... ... Ең
өкініштісі сол, әр күнде тіркелген 16 ... ... ... 10-25-
тердегі жастар құрайды.
1.10. Репродуктивтік денсаулықты қорғау
Біздің мемлекетіміздің басты көңіл бөлетін мәселелердің ... ... ... яғни ... жастағы әйелдердің
денсаулығын қорғау.
ҚР Статистика Агенттігінің 2002 жылғы 1 ... ... ... ... саны 14820,9 мың ... оның 4278,1 мыңы бала тууға мүмкіндігі
бар әйелдер, бұл халық санының 29% ... ... ... бойынша
әйелдердің денсаулық индексі 20% аспайды, ал кейбір экологиялық ... ... бұл ... ... ... ... бала әкелу деңгейі
төменгі көрсеткіш көрсетеді.
2000 жылы – 1000 ... – 14,7, 2001 жылы – 14,9. ... ең ... ... ... ... – 2000 жылы – 13,8, 2001 жылы – 10,3,
Алматыда – 2000 жылы – 12,5, 2001 жылы – 12,3 ... Аяғы ауыр ... ... ... ... саны ... мысалы, қан аздық 10
жылға өсті, яғни 2,2 ... ... 53,5% ... кездеседі.
Сонымен, фертильдік жастағы әйелдердің денсаулығын сақтап, нығайту
арқылы мемлекетіміздегі ... ... ... ... ... “Салауатты өмір салты” Ұлттық бағдарламасының негізгі бір бағыты
“Репродуктивтік денсаулықты қорғау” ... ... ... ... репродуктивтік денсаулығын сақтап, дамыту. Міндеттері
келесідей:
- ҚР фертильдік ... ... ... ... мәселесі бойынша білім
деңгейін көтеру;
- жастарға салауатты адамгершілік жыныстық тәрбие беру;
- ... емес ... пен ... ... ... ... ... отбасын жоспарлау мәселелері;
- сүт безі ісігінің алдын алу;
- қауіпсіз ана болу мәселелерін қарастыру;
- ... іске ... ... ... емес, халықаралық
ұйымдар мен қорларды, ... мен ... ... ... ... ... ... мен талдаулар жүр-
гізу.
Қорытынды
Қазіргі кезде жастардың ... ... ... ... жүргізілуде. Мұндай бағдарламалар негізінде тек қана жыныстық іс-
әрекеттерден бас ... ... ... ... ... ... ... да айтып отырады. Мұндай білім беруші бағдарламалар
көп ақпарат береді, денсаулықты сақтап, қажет емес ... ... ... ... ... ... тәрбиеге байланысты берілетін көптеген тиімді
бағдарламалар мектеп базасында жүзеге асырылады. Жыныстық тәрбие ... ... ... ағарту жұмыстарын жүргізу ерте жыныстық қатынасқа әкеліп
соқпайды, керісінше, жыныстық ... кеш ... ... жылы ... ... ғалымы Кирби 49 мектеп бағдарламасын талдау
негізінде олардың кейбіреулері не себепті балалардың ... ... ... ... ... ... ... пікірінше, тиімді
бағдарламаның ерекшелігі мынада:
1. Жыныстық әрекетті өзгерту мен ... ... ... ... бөлінді. Сабақтың басым көпшілігі – жыныстық ... кеш ... ... ... ... ... жолмен таралатын инфекция жұқтырудан сақтану
сияқты мәселелерге арналғандықтан.
2. Бағдарламаның негізінде әлеуметтік зерттеу және саналы іс-
әрекет жасау ... ... ... ... ... ... тиімді өтуі үшін бағдарламалар сабақтың 14 сағаттан кем
болмауын және аз адамнан ... ... өту ... ... ... беру барысында әртүрлі әдістемелерді
қолдануды қарастырған. Әдістерді таңдаған кезде оқушылардың
қызығушылығы ескерілген, яғни олар осы ... ... өз ... қолдану мүмкіндігіне ие болды.
5. Бағдарламалар міндетті түрде оқушыларға жыныстық ... ... ... мен ... ... мағлұмат
беріп отырды. Сол кезде жастар барлығын ескере отырып ... ... ... бойынша жастар мен жасөспірімдерге арналып ... ... ... Бар ... әдістерін жетілдіру
үшін және өте жақсы деген бағдарламаларды анықтау үшін одан әрі ... Егер де өте ... ... ... кең ... қолданыс алса,
онда олар жастардың репродуктивті денсаулығын қорғауға көп ... ... ... Ж.Ж. ... Сатпаева Қ.Қ. “Валеология” Алматы, 1999
3. “Валеология, дене тәрбие және спорт” журналы, 2004 № 1
4. ... А.Н. ...

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инфекциялық және жыныстық қатынас арқылы таралатын аурулар21 бет
Зорлау үшін қылмыстық-құқықтық жауаптылық59 бет
Ораза айт4 бет
XX ғасырда Қазақстан Республикасы денсаулық сақтау саласының дамуы4 бет
Ішімдік ішу және денсаулық15 бет
Ішімдіктің денсаулыққа залалы5 бет
Алматы облысының білім беру жүйелері мен денсаулық сақтау ұйымдарын ГАЖ технологияларын пайдалана отырып картаға түсіру әдістері44 бет
Білім беру мен денсаулық сақтау салаларына талдау жасау23 бет
Биологиялық ырғақтылық және денсаулық9 бет
Валеология денсаулық туралы ғылым17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь