ХХІ ғасырдағы телевизиялық мүмкіндіктер

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3


І ХХІ ҒАСЫРДАҒЫ ТЕЛЕВИЗИЯЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕР ... ... ... .6

1.1 Қазақ телевизиясын даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Бүгінгі қазақ телевизиясының жай.күйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

ІІ ТЕЛЕВИЗИЯНЫҢ БЕЙНЕЛЕУ МҮМКІНДІКТЕРІ ... ... ... ... ... .25

2.1 Телевизия мен киноның басты ұқсастықтары ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.2 Кино өндірісіндегі мүмкіндіктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38
Тақырыптың өзектілігі: Телевизияны бүгінде ақпарат құралдары арасындағы ең беделдісі, ең пәрмендісі десек, еш қателеспейміз. Қазақ теледидарын кешенді түрде зерттеген беделді ғалымдарымыздың бірі Құдайберген Тұрсын оған былай деп баға берді: «Телевизияның маңызы оның бұқаралығында ғана емес. Телевизоры бар әрбір отбасы өзінің бос уақытының едәуір бөлігін «көгілдір экран» алдында өткізеді. Сондықтан де телевизия әрбір семьяның өміріне күн сайын, сағат сайын көптеген пайдалы жаңалықтар әкеледі, адамның бос уақытын сан алуан және мазмұнды ете түседі» [1]. Демек бүтіндей бір отбасыға «пайдалы жаңалықтар әкелетін», «уақытын мазмұнды ете түсетін» теледидардың пәрменін жоғары бағалауымызға әбден болады. Ол, тіпті, дәлелдеуді қажет етпейтін дүние. Бірақ, қазақ телевизиясының алғашқы дикторларының бірі Совет Масғұтов айтпақшы, «Көрермен көгілдір экраннан сіздер күндіз-түні төгіп жатқан қаймақты да, қатықты да, қара суды да, күлдібадам қойыртпақты да, түгін қоймай түгел құйып ала беретін бос бөшке емес» [2]. Аудитория сізден асқан шеберлікті, білімдарлық пен көрегендікті талап ететін алып күш. Көрерменге сіздің кім екендігіңіз, өмірде қандай адам екеніңіз қызық емес, экрандағы болмысыңыз ғана қабылданады. Экрандағы болмысыңыз ғана разылыққа, болмаса, наразылыққа ие болады.
«Телевидение аса қиын да қауіпті дүние. Күн сайын миллион адамның алдына шығу деген қияметтің қиыны. Өйткені, телевидение-журналистика мен киноның қосылған, тоғысқан жері, солардың ортасынан шыққан перзенті ғой» [3].
Тележурналистиканың қиын болатын себебі, ондағы әрбір компоненттің маңыздылығында. Бейне мен сөз, әрекет пен ой, дыбыс пен саз ғажайып үйлесім тапқанда ғана есте қаларлықтай дүние тудырдым деп есептеуге болады. Ондағы журналистік талғам қоғамдағы қарабайыр ұғым-түсініктерден биік тұрмағы ләзім. «Тележурналист талғамына сай келген шындық дүние оның қаламының ұшына ілініп, оператор көзімен камераға лайықталып, режиссер әлемінде оған жан бітіп, сазгердің сиқырлы әуенімен әрленіп, сан миллион көрермен жүрегіне жол тартады» [1,86 б.]. Демек, телевизия ұжымдық жұмыс. Ондағы әрбір шығармашылық адамының жеке ой-пікірі, қиялы мен шабыты әріптесінің фантазиясымен үндескенде ғана тұшымды дүние туатынын айттық. Телевизияның қиындығы да осында.
Телөнердің жанрлары жетерлік, пішіндері де даму үстінде, ол толастайтын құбылыс емес. Дегенмен, соның бәрі де телевизияның функцияларына қызмет етеді. Яғни, теледидар алдында отырған көрермен одан алдымен ақпарат алады, (ақпараттық функциясы), рухани ләззәт алады, танымын кеңейтеді (мәдени ағартушылық функциясы), көңіл көтеріп, бой сергітеді (рекреативтік функциясы), т.с.с. «Телевизия БАҚ-тың тағы бір түрі ғана емес, ол осы саладағы басты құрал болып табылады. Қалыптасқан журналистика жанрларының барлығына дерлік жаңаша көзқарас әкелді.
1. Назарбаев Н. Шынайы ақпарат азат қоғамға керек // Жас Алаш.-2002.- 14 наурыз.
2. Назарбаев Н.Ә. Жаһандану және жалпы адамзаттық міндет // Егемен Қазақстан.- 2004. – 23 ----------------------------------------------------
3. Омашев Н. Радио журналистика. – Алматы: Экономика, 2005.- 320 6.
4. Тұрсын Қ. Қазақ тележурналистикасы: қалыптасу, даму проблемалары.-Алматы: Білім, 2006.-352 б.
5. Байділдинов Л.Ә. Теориялық саясаттану.-Алматы: ОФППИ Интнрлигал, 2005.-264 б.
6. Барманқұлов М. Телевизия: бизнес әлде билік?.-Алматы: Қазақ университеті, 2007.-217 б.
7. Корконосенко С.Г. Основы творческой деятельности журналиста.-Санкт-Петербург: Правда, 2000.-с.274.
8. Практическая журналистика в Казахстане: Учебное пособие.-Алматы, 2006.-Международный центр журналистики «MediaNet», 2006.-348 с.
9. Вячеслав А. Парламентская журналистика. Опыт Казахстана и Великобритании. Практическое руководство.:-Алматы, 2007.-140 с.
10. Масғұтов С. Көгілдір экран-өмір айнасы-Алматы: Мектеп, 1976.-131 б.
11. Барманкулов М. Жанры печати, радиовещания и телевидения.-Алматы:
12. КазГУ, 1974. –с.128.; Телевидение: деньги или власть?-Алматы: Санат,1997.-с.268.
13. Ибраева Г. Телевидение Казахстана в условиях становление демократической государственности. –Алматы: Қазақ университеті, 1995.-с.260.
14. Шыңғысова Н. Қазақ теледидары жастар бағдарламасының проблемалары. Филол. Ғыл. Канд.дисс. авто-реф.-Алматы, 1999.-27б.
15. Байжанов С. Мәртебесі биік міндеттер // Социалистік Қазақстан.-1982.— 7 мамыр.
16. Юровский А. Советская телевизионная журналистика. Проблемы становления и развития. Автореф. Докт. Филол. Наук.-М., 1973. - с. 59.
17. Смайылов К. Жеті қыр, бір сыр.- Алматы, Атамұра, 2000.-222 б.
18. Омашев Н. Қазақ радиожурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, теориясы.- Алматы, Қазақ университеті, 1992.-264 б.
19. Бекниязов Т. Журналистің шығармашылық ізденістері хақында // Қаз МУ хабаршысы. Журналистика сериясы.-1998.-№3.- 33-39 бб.
20. Амандосов Т. Қазақ совет баспасөзінің жанрлары.- Алматы, Мектеп, 1968.-243 б.
21. Амандосов Т. Публицистика-дәуір үні.-Алматы, Қазақстан, 1974.- 147 б.
22. Омашұлы Н. Жол үстінде – журналист. – Алматы, Атамұра, 1999. – 168б
23. Боқаш Ғ. Тележурналистика – терең тамырлы өнер // Егемен Қазақстан. - 2004.-желтоқсан.
24. Әбдіжәділқызы Ж. Тікелей эфир табиғаты.- Алматы, Қазақ университеті, 2003. – 141 б.
25. Қожакеев Т. БАҚ билігі // Ақиқат. 1995, № 3. - 45-49 бб.
26. Павликова М. Современная журналистика: профессия в условиях гражданского и информационного общества // Вестник МГУ. Серия журналистика. – 2001. – № 1.-с. 56-63.
27. Ворошилов В. Журналистика. 1–е изд. – СПб, Михайлова В. 2002.- с.656.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.......................................3
І ХХІ ғасырдағы телевизиялық мүмкіндіктер.............6
1. ... ... ... ... ... ... ... Телевизияның бейнелеу мүмкіндіктері.....................25
2.1 ... мен ... ... Кино ... ... ... Телевизияны бүгінде ақпарат құралдары арасындағы
ең беделдісі, ең ... ... еш ... ... ... ... ... беделді ғалымдарымыздың бірі Құдайберген Тұрсын
оған былай деп баға ... ... ... оның ... ... Телевизоры бар әрбір отбасы өзінің бос уақытының едәуір бөлігін
«көгілдір экран» алдында өткізеді. Сондықтан де ... ... ... күн ... ... ... ... пайдалы жаңалықтар әкеледі, адамның
бос уақытын сан ... және ... ете ... [1]. ... бүтіндей бір
отбасыға «пайдалы жаңалықтар әкелетін», «уақытын мазмұнды ете ... ... ... ... ... болады. Ол, тіпті,
дәлелдеуді қажет етпейтін дүние. Бірақ, ... ... ... бірі Совет Масғұтов айтпақшы, «Көрермен көгілдір экраннан
сіздер күндіз-түні төгіп жатқан қаймақты да, ... да, қара суды ... ... да, ... ... ... құйып ала беретін бос бөшке
емес» [2]. Аудитория сізден асқан шеберлікті, білімдарлық пен көрегендікті
талап ... алып күш. ... ... кім ... ... қандай
адам екеніңіз қызық емес, экрандағы болмысыңыз ғана қабылданады. Экрандағы
болмысыңыз ғана разылыққа, болмаса, наразылыққа ие болады.
«Телевидение аса қиын да ... ... Күн ... ... ... ... деген қияметтің қиыны. Өйткені, телевидение-журналистика мен киноның
қосылған, тоғысқан жері, солардың ортасынан шыққан перзенті ғой» [3].
Тележурналистиканың қиын ... ... ... ... компоненттің
маңыздылығында. Бейне мен сөз, әрекет пен ой, дыбыс пен саз ғажайып үйлесім
тапқанда ғана есте қаларлықтай дүние тудырдым деп ... ... ... талғам қоғамдағы қарабайыр ұғым-түсініктерден биік тұрмағы
ләзім. «Тележурналист талғамына сай ... ... ... оның қаламының
ұшына ілініп, оператор көзімен камераға лайықталып, режиссер әлемінде оған
жан бітіп, сазгердің ... ... ... сан миллион көрермен
жүрегіне жол тартады» [1,86 б.]. Демек, телевизия ... ... ... ... адамының жеке ой-пікірі, қиялы мен шабыты әріптесінің
фантазиясымен үндескенде ғана тұшымды ... ... ... Телевизияның
қиындығы да осында.
Телөнердің жанрлары жетерлік, пішіндері де даму үстінде, ол толастайтын
құбылыс ... ... ... бәрі де ... функцияларына қызмет
етеді. Яғни, теледидар алдында отырған көрермен одан алдымен ақпарат алады,
(ақпараттық функциясы), рухани ләззәт ... ... ... ... ... ... көтеріп, бой сергітеді (рекреативтік
функциясы), т.с.с. «Телевизия БАҚ-тың тағы бір түрі ғана ... ол ... ... ... ... табылады. Қалыптасқан журналистика жанрларының
барлығына дерлік жаңаша көзқарас ... ... ... ... паш ... Жаңа әдістер ұйымдыстырылды. Журналистикаға жаңа пішіндер
мен жанрлар сыйлады» [6].
Жиырмасыншы ғасыр адамзат тарихында өзінің техника мен ... ... ... есте қалды. «Телефотомен толықтырылған телефон-
ғасырымыздың тағы бір табысы осындай! Егер электр тогы арқылы ... ... бар ... ... алыс қашықтыққа жеткізу-соңғы ашылған
жаңалық»[2,12 б.]. Техника дамуының нәтижесінде «теңдесі жоқ ... ... ... ... ... [4,48 б.] ... түйісуінен ғажап өнер
«теледидар» өмірге келді.
Телеэкранның қуаттылығын дер кезінде байқаған ... 1951 ... ... КСРО ... ... ... Бүкілодақтық радиоақпарат
комитетінің құрамында КСРО-ның Орталық ... ... 1957 ... ... ... мен ... Мәдениет министрлігі құрамынан бөлек
шығару туралы шешім шығарды. Сөйтіп, КСРО Министрлер ... ... ... ... тарату жөніндегі комитет құрылды. Осының нәтижесінде
1957 жылдың 29 маусымында Қазақ ССР ... ... ... ... жөніндегі комитет құру туралы қаулы қабылдады. Қоғамдағы
өзгерулер мен жаңаруларға байланысты телерадио сан ... ... ... ... ... және ... ... Мемлекеттік
комитеті (1962 жылы 15 ... 1992 ... 18 ... ... және ... ... ... компаниясы, ал 1994
жылдың 4 сәуірінен Қазақстан Теледидары мен ... ... ... ... осы ... ... жылдарының орта тұсында одақтас республикаларда
телестудиялар ашыла бастаған еді. Қазақ телевизиясының алғашқы кезеңі жайлы
С.Масғұтов: «1958 жылы ... ... да ... ... ... ... 8 ... тұңғыш рет өз ... ... ... ... ... мен ... дидарын
көрді. Олар көпшілікті Алматыда телевизия ... ... ... ... ... ... жылы лебіз білдірді. Сонан соң
«Үкімет мүшесі» атты ... ... ... ... бб.],-дейді.
Сөйтіп, ең алғаш қазақ топырағында ... ... ... ... ... түрі «теледидар» өмірге келді.
Қазақ телевизиясы ресми түрде 16 наурыз күні ашылды. ... ... ... дамуда. Қазір одақ көлемінде бірнеше ондаған
телевизиялық орталықтар жұмыс істейді, ... саны ... ... тез
қарқынмен арта бермек. Қазақстанда бірінші болып телевизорды Оңтүстік
Қазақстан облысының бірқатар аудандары ... ... ... ... ... қаласы, Ильич, т.б. аудандар Ташкент телевизиясының хабарын
көріп ... ... ... ... ... ... орталығының бірінші
кезегі бітті. Алматылықтарға қазір алғашқы тәжірибе көрсетілуде» [16],-
деді, Қазақ ССР Министрлер ... ... ... және ... ... ... Республикамыздағы алғашқы телехабарларды
даярлап, эфирге беруге Алматы телестудиясының ... ... ... ... ... ... бас режиссер Л.Ғалымжанова,
телеоператорлар И.Смирнов, И.Сагитов, суретші Э.Немирский т.б. қатысты. ... ... ... ... аптасына бес рет тұрақты ... бере ... Жаңа ... коллективіне Москва, Ленинград және
Свердловск ... ... ... көп ... [15,98 ... ... ... ХХІ ғасыр телеыизиялық мүмкіндіктерді
анықтау.
Осы мақсатқа қаратай келесі міндеттерді қарастырдық
- Қазақ ... даму ... ... ... ... ... ... талдау
- Телевизия мен киноның басты ұқсастықтарын талдау
- Кино өндірісіндегі мүмкіндіктерін қарастыру
Курстық жұмыс кіріспеден, екі ... ... және ... ... ... ХХІ ... телевизиялық мүмкіндіктер
1.1 Қазақ телевизиясын даму тарихы
Енді «XXI ғасырға саяхат» кітабынан алынған ... ... ... ... ... ... жетістіктері жайлы айтылған.
Жердің жасанды спутниктерін пайдаланып, солар арқылы бүкіл планеталық
біртұтас байланыс ... ... ... мен елдер өзара телефон,
телеграф, радио және телевизия байланысын орнатады. Ол ... ... ... ... мағлұмат-мәліметтер ғана берілмейді, бүкіл дүние
жүзілік байланыс адамдарға білім беру ... ... ... өріс ... кең ... алады.
Сонымен қатар барлық жерлерде адам өзін-өзі оқытатын шағын машиналарды
кеңінен таратады. Сынақ, ... да осы ... ... білім алғысы келген адамдар телевизияның арнаулы оқу программасы
арқылы алған білім ... осы ... ... ... алады.
Әр қалада, әр аймақта, әр елде информациялық хабар жинақтайтын бір ... ... Сол ... ... компьютерлердің көмегімен
әркім өзіне қажет хабар-мағлұматтарды кезінде сұрыптап алдырады.
Одан электронды есептеу машиналардың жүйесі ... ... соң ... ... ... ал содан барып бүкіл дүниежүзілік информациялық
банк ұйымдастырылады. Одан ... ... ақша ... ... әр ел өзіне
информациялық хабарларды керегінше алатын болады.
Сондай-ақ бүкіл дүниежүзілік кітапхана да ... ... ... әр ... жазылған кітаптар ... ... ... ... ... ғана оқи ... ... Бұл кітапханадан әркім өзі қалаған «кітаптарын»,
«газеттерді» видеотелефон арқылы ... ... да, оқып ... ... ... ... ... түсіріп өзіне алып қалады.
Кино мен телевизияның болашағынан-ақ басқа мәдениет құралдарының қалай,
қаншалық өзгеретінін көруге ... ... ... ... ... көрініп отыр. Барған сайын телевизордың экраны үлкейіп,
тұтас қабырғаны алатын болады. Соған орай, ... ... ... де кино ... ... жақын келеді.
Одан кейін телевизия стерескопиялық болады, яғни экрандағы ... ... ... ... ... болып
көрінеді. Бара-бара голография кинодан телевизияға да ауысып келуі мүмкін.
Арғы болашақты болжасақ, тек бейнені көзбен көретін, ... ... ... ғана емес, телевизия бойынша иіс, дәм сияқты сезімдерді де
қабылдайтын боламыз.
Сонда ... ... та, ... та ... еш ... қатар дамып отырады, кейде озып та кетеді.
Алматы телестудиясының алғашқы қоғамдық-саяси хабарларын –Б.Сланов,
Г.Нечунаев; әдеби-драмалық хабарларды-Ж.Өмірбеков, ... ... ... арналған хабарларды-Ж.Смақов, М.Барманқұлов, Р.Қалкенова;
музыкалық программаларды-Қ.Рсалдин, ... ... ... ... ... т.б. ... көп еңбек
сіңірді. Студияның алғашқы жылдардағы шығармашылық-техникалық ізденістеріне
атсалысқан режиссерлер Р.Асырбекова, ... ... ... С.Шәріпов, Е.Прасолов, Г.Сацук; редакторлар С.Ахметова,
Ғ.Жасақбаев, С.Дәулетқалиев, Д.Мұханова; телеоператорлар ... ... ... ... Д.Васильева, А.Жуков; дыбыс
режиссерлары Н.Байгулова, Б.Поляков, З.Шәріпова; кинооператорлар тобының
жетекшісі Қ.Әбдрахманов және т.б. ... ... ... ... ... ... үзіліссіз жұмыс істеуіне, шығармашылық
топпен бірлесе еңбек жасаған Ғ.Балфанбаева, В.Колесников, ... ... ... Р.Файзуллиндер болды.
1960-1980 жылдары экранға келген жаңа толқын Қазақ теледидарының
шығармашылық жағынан ... жаңа ... ... ... ... танытты. Ж.Нұсқабайұлы, С.Қаратаев, С.Тәжіғұлов, Т.Смағұлов,
С.Оразалинов, ... ... ... ... ... Р.Жәнібеков, С.Әшімбаев,
Н.Иманғалиұлы, ... ... ... ... ... ... тарихында өз іздерін қалдырды.
Қазақ телехабарларының қалыптасуы кезінде оның көп ... ... ... ... ... ... т.б. алуан үлгідегі жанрлар мен
пішіндер құрады. ... аз ... ... ... көріністі
көпшілігінде жансыз суреттер, диаграммалар немесе белгілі бір адамдардың
сөздерінің ... ... ... уақыт өте келе хабарлардың пішіні
мен түрі недәуір өзгеріске ұшырады. Бұл өзгерістер алуан ... ... ... ... ... бейнелейді. Көрермен үшін сан
алуан жанрлар мен пішіндерде берілген хабарлар ... ... ... ... ... мол, ... арена болды. Сөйтіп,
телешығарылымдардағы әдістер жиынтығы мен алуан бейнелеу түрлері болашақ
ізденістерге ... ... ... ... қаз ... ... ... шығармашылық әрі техникалық топтың өз ... ... ... ... ... ... болғандығы анық.
Қазақ теледидарының алғашқы ... ... ... ... және эстрада шығармалары түзді. Теледидарға ... ... ... ... ... үшін ... ... тыңнан
игеру басында оңайға түскен жоқ. Өйткені газет пен ... ... ... ... енді ... ... өмірдің өзіндей жанды бейнені
көрермен көз алдына әкелудің күрделі тетігін меңгеруге тура ... ... ... табиғатына қатысты қолданылатын
көркемдік безендіру мен ... ... ... пен ... ... шу, ... кешенді игеру қажеттілігі туындады.
Отандық теледидарымыздың қалыптасу кезеңі мен даму үрдістеріне Кеңестік
теледидар үлгісі негіз болды. Өйткені Қазақстан ... ... ... ... әрі экономикалық-әлеуметтік жағынан тәуелділікте
еді. Сондай-ақ өткен ғасырдың отызыншы жылдарынан бастау алған ... ... ... ... тұрғысынан, социалистік идеяны
уағыздауға ден ... ... және ... ... ... Радио мен газет, театр мен ... ... ... өнер ... ... жаңа бір леп, тың ... алып ... редактор шеберлігі, режиссер шешімділігі, оператор байқампаздығы
кеңестік ... ... ... ... ... отырды.
Содан басталған телевизия ауқымын кеңейтіп, ұлан байтақ кеңістікті әуе
толқынында шарлап, жылдам дами ... ... ... ұлы ... қазақ телевизиясы ізденулер мен ... ... ... ... ... ... нәр алып, миллиондаған аудиторияны
сусындатты. Ең алғашқы кезеңде Алматы телевизия орталығының қуаттылығы ... ... ... десе, ал ол іске қосылғаннан ... ... ... ... ... және ... Фрунзе (Бішкек-
Қ.Т.) қаласы да бір мезгілде Алматы бағдарламасын қабылдады. Ал 1958 ... ... ... ... ... жол ... бітіп, 16 наурызда Өскемен телестудиясы алғаш рет
телевизиялық сурет көрсетті. Сол 1958 жылдың 3 ... ... ... ... ... құрастырған телекамера арқылы
диктор тұңғыш рет ... ... Ал ... ... ... сол
жылдың 31 тамызында шығып, «Жарқыра, жана бер, ... ... ... ... ... ... ... жж.) 30 программалық
телеорталықтар жұмыс істеді.
Техникалық және басқа да ... ... дами ... ... және ... бірлесе отырып, қалың бұқара аудиторияға эстетикалық
және саяси білім беріп, коммунистік құрылыс ... ... ... ... ... берді. Сол кездегі теледидар мен радио бұқаралық-
саяси жұмысқа аздау тартылатын халық ... да ... ... да ... ... ... ... жақсарта отырып, тәжіріибелі
авторлар мен комментаторларды көптеп ... ... ... ... ... ... жас та ... журналистерді тәрбиелеуге бағыт ұстанды.
Қазақстан Компартиясының Орталық Комитеті радио мен теледидардың жұмыстарын
қадағалап, кезеңге сай ... ... ... ... ... комитеттеріне халық арасындағы саяси жұмыста радионы кеңінен
пайдаланып,...қазақ халқының КПСС XXI ... ... ... ... ... ... мен ... келешегін айқын және нанымды
көрсететін арнаулы программалардың, телевидениелік фильмдердің және басқа
хабарлардың ... ... ... ... тұруы қамтамасыз етілсін...»
[17],-делінген міндеттер экран ... ... ... талаптар қойды.
Соның нәтижесінде алпысыншы жылдары республика аумағында телеорталықтар
салу ісі ... ... «Бұл ... ... ... ... ... орындары, аса ірі кәсіпорындар қаржысына сүйене отырып ... ... ... да ... ... жолмен салынған орталық
Жезқазғанда 1960 жылы ашылды» [15,99-б.]. ... ... ... ... ... ... Жоңғар Алатауының биігіндегі
ретрансляторлар іске қосылды. Мұның өзі алғашқы жылдардан-ақ ... ... ... үкімет пен ірі өнеркәсіп орталықтарының ерекше
мүдделілік танытқандығын ... ... ... ... ... ... студиясы
ұжымының күшімен даярланған туындылар салалық редакцияларда 40 пайызды
құрады» [8,135-169 бб.]. ... ... рет ... мен ... телевизиялық үндестікті жүзеге асырып, екі елдің қоғамдық-
әлеуметтік, экономикалық-мәдени ... ... ... ... ... ... ... табысты өтті.
Теледидардың жылдар өткен ... кең ... жаюы ... ... ... ... секциясын ашу қажеттілігін көрсетті. Сөйтіп, радио
мен теледидарға шығармашылық кадрлар даярлауды ... ... ... ... ... алынды.
Алғашқы жылдары ақпаратты хабарлау экранда ауызша түрде өтіп жатты. Ол
кезде оқиғаны пленкаға ... ... ... ... ... ... базасының нашар жабдықталғандығы ғана
емес, сонымен қатар «тікелей хабардың» күрделілігі де ... ... ... ... мен ... ... тележурналистерден жанрлардың
репортаж және сұхбат түрлерін игерулерін талап етті. Орталық теледидардың
«Ал, кәнеки қыздар!», «Алло, біз ... ... ... ... ... ұжымы «Телевизиялық кафе», «Көгілдір от»,
«Сырласу», «Эдельвейс», ... ... ... ... шығарды.
1961 жылы ЖТС (жылжымалы телевизиялық станса) арқылы ... ... ... ... «Кеш жарық», сол жылы қыста «Телевизиялық
кафе» хабарын өмірге ... ... ... ... ... ... қатыса отырып, әрі студияда орындалған концерттік нөмірлерді көріп
тамашалайды.
Алматы телестудиясының ... ... ... ... ... ... Осы кемшіліктің орнын толтыру мақсатында ... ... және ... ... ... ... ... теледидарда публицистикалық сипаттағы хабар таратудың маңызды кезеңі
болды. Теледидар газет пен радиодағы ақпараттық және ... ... ... ... ... ... Баспасөз
тәжірибесінен келген айдар, ... ... ... және хабарлар
тізбегінің әдісі телепублицистика үшін ... ... ... ... сипаты (оның көптігі мен жиі шоғырлануы);
қабылдаудың айрықша шарттары (бірмезгілде ... ... ... түрлері; әдістері мен пішіндері де экранның шешуші жәйттері ... ... ... айдарларын, лектерін, тізбектерін
үзбей қолдану көрермендер ортасын ерекшелесе, екіншіден көпшіліктің белгілі
бір бөлігінің экранға деген қызығушылығын туындатты.
Уақыт ... сай ... ... және ... ... ... жаңа ... құрылымын жасауға белсене кірісті. Егер 1960 жылы
республикада ... 4-5 ... ғана ... ... жылдардың ортасында ол
14-ке жетіп, хабар тарату көлемі 44 сағатқа дейін өсті. 1958 жылы ... ізін ала ... мен ... 1959 жылы ... 1960
жылы Петропавлде, 1964 жылы Целиноград, Орал, Балқашта, 1965 жылы Семей мен
Павлодарда ... ... ... ... ... ... ... қуатты хабар таратқыштар орнатылып, көршілес Өзбекстан мен
Қырғызстаннан телехабарлар ... ... ... ... ... туралы профессор С.Қозыбаев: «Қазақстан Республикасында
бүгінде 60-тан астам телевизиялық орталықтар мен ... ... ... ... ... екі арнада телевизиялық хабарларды
қабылдаса, Қарағанды мен Ақтөбе үш, Алматы-төрт арнаныбір ... ... ие. ... ... күн ... 10 ... астам адам
тамашалап, республика тұрғындарының 76 пайызы көреді» [20, с. 164], ... күн ... ... ... ... ене ... Оның ... өсуі елдің-саяси экономикалық, әлеуметтік-мәдени өрлеуімен тұспа-
тұс келді. ... ... СОКП ... ... 1960 жылы 29 ... телевизияның одан әрі дамуы» туралы арнайы қаулы қабылдады. Осы
қаулыда теледидар дамуының болашақ үрдісі, оның тың ... ... ... ... ... ... идея рухындағы
халық бұқарасына коммунистік тәрбие берудің маңызды құралы» болып табылды.
Қаулыда ... ... ... ішінде бұқаралық саяси жұмыспен аз
қамтылған бөлігін күнделікті саяси, мәдени тұрғыдан ... үшін ... ... ... ... Теледидардың ел ішіндегі және шетелдегі
оқиғалар, өндіріс, ... ... ... ... ... спорт
салаларындағы жетістіктеріне назар аудару керектігі айтылды. ... ары да ... ... үшін бағдарламаларды киноүлдірге түсіру және
магнитті таспаға көшіру қажет болды. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... жүктеді. Орталық
теледидардың екінші ... ... ... ... ... ... таратуды енгізу көзделді.
СОКП Орталық Комитетінің қаулысына орай, Қазақстан Компартиясы Орталық
Комитетінің 1960 жылы 20 ... ... ... ... ... одан әрі ... ... қаулысы теледидардың даму барысын
тездетіп, оның өз ... ... ... ... ... ... ... бұқараны марксизм-ленинизм идеялары рухында тәрбиелеуге,
буржуазиялық идеологиямен ымырасыз күреске» жол ашып, елді ... ... аса ... ... бірі ... Қаулының мәні аудитория
мен теледидар студиясын бір-біріне етене жақындастыра түсті. ... ... ... озаттары, министрлер, партия, кеңес және қоғамдық
ұйымдар басшылары мен ... ... өнер ... көгілдір
экранға шығуы жиілей түсті. Телеэкранда хабар берудің ақпараттық және
публицистикалық ... ... ... ... ... ... ұлғайтуын қажетсінді. Көркем түрге-концерт пен спектакльдер
келіп қосылды. Өз ... ... ... ... таспаға
жинақтау көмегіне сүйенетін теледидар өзінің мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ... «Соңғы жаңалықтарын» эфирден
қайталап беру орын алды. Алайда, телеақпараттағы ... ... баяу ... 1960 ... ... алды.
СОКП Орталық Комитетінің қаулысына орай шығармашылық ұжымда өздерінің
перспективалық жұмыс бағдарламаларын ... ... Сол ... тән ... ... ... жүйелеуге болады:
• қоғамдық-саяси хабарлардың сапасын ... оның ... ... ... ... кеңес адамдарының жасампаздық ерлік істерін үзбей көрсетуді жолға
қою;
... ... ... ... ... ... ... сөйлеуін
ұйымдастыру;
• хат бөлімі редакциясын құрып, онда ... ... ... өткізілетін конференцияларға талдау жасау;
• елдің қоғамдық өмірі мен ... ... ... көрсету;
өндіріс пен ауыл шаруашылығындағы озат тәжірибені насихаттау;
• көркемөнерпаздар үйірмесі мен халық театр қойылымдарына мол ... ... мен ... ... ... ... негізгі түрлері бойынша қоғамдық кеңес құру;
Республикалық телерадиокомитет жанынан алпысыншы жылдардың басында
штаттан тыс комментаторлар тобы ... ... ... ... ... ұйымдардың басшы қызметкерлері, ... ... ... ... ... мен ... қайраткерлері, халық
шаруашылығы салаларында жұмыс істейтін мамандар тобы болды. Бұлар партияның
ішкі және ... ... ... құрылыстың тәжірибесі,
республикамыздың экономикасы мен мәдениетін өркендету ... ... ... ... ... ... ... мазмұнды түсінік беріп
отырды.
Облыстық телерадиокомитеттер мен студия редакцияларының жанынан
қоғамдық ... ... ... ... ... ... 1962 ... осындай 1020 қоғамдық кеңес пен редакция ашылып, ... жеті ... ... адам ... ... ... мен ... саяси
және көркем хабарлардың жаңа циклдары пайда болды. Телекөрермендер
«Коммунист туралы ... ... ... басында», «Егер сен коммунизм
құрылысшысы болсаң», «Село ... ... мен ... ... ... ... ... көретін болды.
Өнеркәсіп тақырыбын эфирден беруде-сұхбат, әңгіме, репортаж жанрлары мол
қолданылды. Тележурналистер аталған ... ... ... ... ... жан сырын ашып, оның ... ... ... ... ... ... «Қай ... қай түрде болмасын,
телевизиялық хабар адам, оның жеке басы, ... ... ... ... ... көрсетсе, хабар сонысымен қызғылықты, шыншыл
және сенімді болмақ»[21, с. 32],-дейді, А.Юровский. Кез ... ... ... назарын экономикалық, әлеуметтік мәселелерге
аударып отырды.
Жылдар белесіндегі өсу, ... ... 1970 жылы ... ... ... ... көрді. Бұрын орталық телевизиямен
Ташкент-Фрунзе арқылы байланыс орнатылса, 70-жылы ... ... ... ... ... ... ... Сол жылы республикада он төрт
телевизия студиясы, он бес ... пен ... 49 ... ... ... ... хабарларының ретрансляциясын қосқанда
Қазақстандағы телевизия хабарының көлемі 1970 жылы ... 138 ... 1971 жылы 9 ... тұрғыны бар аумақ теледидарды көру мүмкіндігіне
қол жеткізді. Республикадағы телевизорлар саны 1.250.000-ға жетті. «Бүгінде
біздің теледидарымызды ел ... 70 ... ... ... ... КСРО ... 1971 жылы ... тлевизор, 270 телеорталық пен
қуатты ... ... ... ... ... ... астаналары мен бірқатарда еліміздің 251 ірі қаласы көрді.
Ал студиядан жүргізілетін «тікелей эфир» хабарының ... ... ... ... ... ... ... прямого эфира передач
состоял в том, что в студии находились ... и ... ... ... были ... ... ... звонки и
печатающие их ... тут же в ... на ... всей ... Приятная
девушка собирала все вопросы, затем шла за сценой к ... ... ему ... те ... ... ... и передавал ей...главный
редактор» [29, с. 34]. Бас редактор студиядағы жоғары ... ... ... ... көтеріп отырған өткір сын мен қарсы пікірлерді жол-
жөнекей ұстап қалатын. Мұндай оқиға отандық теледидарды да ... ... ... ... мен ... партия атына айтылған сынды
бергізбеуге қашанда даяр тұратын. Мұның өзі халықтан да, ... ... ... әрі ... ... ... ... қару
болғандығына айқын дәлел.
Техникалық саладағы мүмкіндіктер нәтижесінде Алматы тұрғындары 1965 жылы
Орталық теледидардың хабарларын көру мүмкіндігіне ие ... Ал 1967 ... ... іске ... ... ... ... аймағы ұлғайды. Сөйтіп, 1969 жылы Мәскеуден түрлі –түсті
теледидарды ... іске ... 1974 жылы ... жаңа ... іске ... Осы мүмкіндіктер нәтижесінде 1978 жылы республикадағы
хабар тарату көлемі 292 сағатты, оның ... ... ... ... ... ... ... бағдарлама уақыты 8 сағат 12 минут болып, апталық
уақыт 56 сағатқа дейін өсті. 1976 жылы ... ... 360 ... ... құрылысы басталып, ол 1984 жылы іске қосылды. «10 000
шақырымнан астам радиорелелік және кабельдік магистральдар, ... ... ... ... ... хабарларын барлық
облыстардың (алғашқыда 16-дан 19-ға ... ... көру ... қала ... 75 %, ал, ауыл-село тұрғындарының 62
пайызы көру мүмкіндігіне ие ... [20, с. 73]. ... өзі сол ... ... зор ... ... ... байланысты жаңа-телефильм жанры экраннан
көріне бастады. Телефильм жанры 60-шы ... орта ... ... ... ... ... ... қарыштап өсу жолын
баяндайтын «Қазақтелефильм» жасаған «Мен-Қазақстанмын» атты көп ... ... 1969 жылы ... ... ... ... III
фестивальде диплом алғаны фильм жасаушылар шеберліктерінің өскендігіне
дәлел болды.
Республика өмірінің тыныс-тіршілігін, ондағы ... ... ... ... ... көрермендерге таныстыруда 1969 жылдың 3
қарашасында құрылған ... ... ... ... көп. ... жылы ... ... небәрі 1,3 сағат болса, ол 1968 жылы
356 сағатқа дейін өскен. Сол ... ... ... ... ... ... ... істеген бұл студия жиырма бес
жылда екі мыңнан аса ... ... ... дені ... ... ... ... және мультипликациялық кинотаспа да
түсірілді» [38, 3 ... ... ... студиясы ширек ғасыр мерзім ішінде 2000-нан астам түрлі
бағыттағы фильмдер шығарса, Қазақстан ... ... үш жыл ... 200-ге тарта деректі фильм түсіріпті. Өз
табиғатында деректі ... ... бір ... ту ... ... ... ... В.Рерихтың «Полигон», Қ.Олжайдың
«Бірінші» фильмдерінің көрерменге берері мол, ойлы ... ... ... ... ... ... ... және өзіміз үшін де аса бағалы дүние. Елімізде ең үздік деректі
фильмдер мен бейнеклиптер жасап жүрген А.Алипов, ... ... ... ... ... ардақты аналар тақырыбына
арнап 25 деректі «Ғұмыр-дәрия» фильмдер ... ... ... журналист
Н.Әбутұрапова, режиссері Қазақ телеөнеріне 40 жыл бойына ғұмырын арнап ... ... ... ... ... ... ... телевизиясының жай-күйі:
Отандық телеарнаны дамытудың әр деңгейдегі жоба-жоспарлары және оның
орындалу ... ... ... ... толы ... ... ... Бірақ, бұл жоспарлар мен көрсеткіштердің халықтың шынайы және
табиғи сұранысына қызмет ету деңгейі ... ... ... ... ... шарттылықтарының бірі уақыт талабына сай, әлемдік ... ... ... ... оның ... ... ... жетістігін біздің елде өз
арналарымыздан гөрі кабельді арналардың көп көрілетіндігіне қарап анықтауға
болады.
Отандық телеарна тарихының ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі қазақ телевизиясы төл ... ... ... бере ... (бәлкім, мүмкіндікті пайдалана
алмағандықтан…) көрермен барымен базар. Қазақстандық көрермен көріп ... ... ... ... ... ... ... Демек, дәл
қазіргі жағдайда отандық телеарна даму тарихының іргелі бір арнаны қажет
етіп ... ... ... БАҚ -та шығармашылық бетбұрысты жасау ... ... ... ... кадрлардың үлесіндегі мәселе. Ең
ғажабы, бұл талапқа жауап беретін кадрлар бізде жоқ емес, бар. ... ... ие ... ... ... БАҚ ... отырған
мынадай мәселелер шешімін таппаса, бәрі де бос сөз болып қалады:
1. Қазақстандық көрерменнің табиғи сұранысын ... ету. Ол ... ... ... ... ұлт қазақ халқының сұранысы мен
болашағына қызмет ететін ... ... ... ... заң жүзінде енгізу және міндеттеу ләзім.
2. Отандық арналардың ... ... ... ... басқару
құрамында жаңа буынның үлесін көбейту;
3. Телеаудиторияның сұранысын тек коммерциялық зерттеу агенттіктері арқылы
анықтамай, ... ... ... ... ... аясын кеңейту (бірнеше басшыға ғана
тәуелдеп қоймау);
5. Отандық өнімге басым назар аудару, айрықша мәртебе беру;
6. Мемлекеттік ... ... ... ... жауапкершілігін күшейту;
Телеаудиторияның сұранысын бүгінде тек бір ғана «Геллап Медиа» халықаралық
компаниясының көрсеткішіне сәйкес сараптап отырғанымызды және оның ... көп ... ... ... айтайық. Әсіресе, қазақтілді
арналар үшін! «Геллап Медианың» көрсеткіші бойынша орыстілді ... ... «31» ... ... үш орыннан тапжылмай келе ... жыл ... Бір ғана ... ... бойынша 2000-ға жуық респондентпен
(оның 30 пайызы ... ... ... ... ... ... ... бола алмайды. Мәселен, аталған компанияның көрсетуінше,
көшбасында «Еуразия» арнасы, аптаның, ... ... 10 ... да ... ... ... ... «КТК», «НТК», «31 канал» кезектесіп
алдыңғы үш орынды алмастырып келе жатқанына ... ... жүзі ... ... ... тіпті шетелдегі қазақтар көріп отырған «Қазақстан» мен
«Хабар» келесі орындарды місе тұтуда. Мемлекет қаржы төлеп ... ... ... ... да, біздің мемлекеттің заңы аясында және оның
территориясында қызмет етіп отырған ... ... ... өнім шығуы
керектігін мұндай сыңаржақ көрсеткіштермен қалай өлшеуге болады?
Отандық арналарда ең бір ... ... ... біздің елде жеке-жеке
танымдық бағыттағы арналардың жоқтығына байланысты ... ... тең ... ету, оның ... ... ... тең ... дәрежесінде қарастырылмай келеді. Бұл сөзімізге мысал ретінде, әдеби
танымдық, тарихи танымдық, ғылыми ағартушылық, ... ... ... ... ... арналарымызда аздығын, тіпті кейінде мүлде
жоқтығын, ... да, ... ... уақытынан өгей шешенің пейілін
байқауға болады.
Ал бүгінгі ... ... ... ... ... ... жеңіл
өнімдердің көрермендерінің құқығы асыра қолдауға ие ... ... ... дені ... ... жасөспірім, бала-шағаға айналып
кетпеген болар. Бұқаралық сипаттағы жобалардың болуы заңды. Бірақ ... ... ... көрермен үшін әлемдік арналар базарында жүріп
жатқан саудаға біздің тағы да ... ... ... Шын ... ... бүгінгідей қарбалас әрі дүбара кезеңінде
көрермен үшін, әсіресе, жастар үшін ток - шоудан гөрі ... ... ... ... ... ие. Бұл ... ... өркениет
ғасырына сай қалыптастыру, демократиялық елдердегідей санасы озық болашақ
ұрпақты дайындауда ақпарат құралдарының ... ... ... ... ... Бұл тұрғыда мемлекеттік және жекеменшік
арналармен салыстырғанда, ... ... ... қоғамдық саяси-
әлеуметтік ағартушылық міндеті зор. Өткен жылдың соңында Мемлекеттік ... ... ... бойы ... ... ... тарататын үш телеарнаның
біреуі қоғамдық арнаның стратегиясына сәйкес қолға алынса, оның еш ... ... екі ... таза ... ... тарата алсақ, оған да тәуба.
Биылдан бастап ЕҚЫҰ-на төрағалық ету мәртебесіне ие ... ... ... арнаның болмауы ... әлем ... сын. Егер ... жан-жақты қамтылу мәселесіне қатысты
демографиялық ... ... ... болсақ, әжептәуір қателіктер
байқар едік. Қызыл ... ... ... ... ішінде әлі күнге
дейін ресейлік ақпараттың емін-еркін енуіне мейлінше жағдай жасап ... жеке ... ... көбісінің акциясын шетелдіктердің
қолына беріп қойдық. Яғни, олардан отандық өнім күтуге заңды ... ... ... ... ... ... шақта ТМД аумағындағы
мемлекеттер ақпарат арқылы ұлттық мүддеге жұмыс істеуімен ерекшеленуге ... бұл ... да біз орыс ... ... ... ете түсу үшін БАҚ
арқылы жасалып жатқан саяси шаралардың қарқынды жүргізілуіне жол ашып ... ... ... үлес ... ... ... ... бақырайтып
қойып бұзып келе жатқан жеке меншік арналар тудырған машақатты жөнге салуға
қанша пәрменденсек те, ... ... ... ... ... «КТК»
секілді арналардың хабар тарату уақытының 20%-ы ғана ... ... 80% ... орыс ... тарайды. Бұл алшақтықты жою үшін
Мәдениет және Ақпарат министрлігі бірнеше қайтара заң ... ... ... тапталып отырған қазақ көрермені. Мәселен, телевизияның прайм-тайм
уақытында Қазақстанда тұратын ... ... өз ... ... ... тек ... арнаға ғана жаутаңдап отыруы қандай аянышты көрініс.
Әлемдік сапалы телеөнім шығару үшін жобаның баршаға түсінікті ... ... ... сананы сілкитін, мың түрлі ... ... таба ... ... өз тіліңде, өз діліңде сөйлеуге, ... ... ... ... ... Ал өз ... қамтамасыз ету
тек өзімізге байланысты. Бүгінгі ... даму ... ... ... ... ... қуатты, жаңашыл екпінмен буын алмастырып
жататын ... үні ... ... ... бара ... ... қайталау, жаттанды стандарттардан ұзап шыға
алмауымыз - ... ... ... ... ... зәру ... ... Стандарттан шықпай, жаңашылдығы, өзіндік идеясы
болмай, ешқандай сенсация ... жоба ... ... емес.Интеллектісі
мықты журналистерге сұраныс болмауы, рухани, тарихи, ұлттық маңызы зор
іргелі жобалардың үстел ... аса ... ... ... осы ... Барды пайдалана алмай, жоқтан жонып әуреге түсу бүгінгі барлық
отандық арналарымыздың басындағы ... ... Бұл ... өз арамызда
бәсекелестік тудыруда да қарқынсыз отырғанымызды көрсетеді.
Қазіргі жағдайда ... ... ... ұстап отырған
негізінен шетелдік ... Яғни ... ... Шетелдік
телехикаяны сатып алуға әр ... ... ... ... ... ... отандық арналар айтарлықтай ештеңе ұтып
отырмағанын ... ... ... ... және ... озық
меңгергендер өз өнімдерін тікелей де, жанамалай да сатып, мейлінше табыс
табу жағын бірінші ... қою ... Дәл ... ... біз ең мұқтаж
болып отырған телеөнім өзіндік рухани, ... ... ... кем ... ... да, қабілетіміз де бар екендігін
дәлелдеуді ... ... ... да бір ... ... ... ... сұранысын білу үшін анда-санда болса да, ... ... ... ... төбеден көз жүгіртіп қайтсақ артықтық етпес
еді. Қоғамға ... ... бар ... болып танылатын телеарнаның
қаптаған жобаларының ішінде ... ... ойын ... қазақтың
зиялылық деңгейі көрінетін, салмақты аудиторияның сұранысына сай іргелі
жобаның болмауы бүгінгі ... ... ... ақталуға келмейтін
қателігі! Сонымен қоса, отандық арналарда рухани-ағартушылық жанрдағы
жобаларды шетқақпайлауды, ... ... бар етіп ... ... ... ... ... Абайдың, Бес Арыстың, үш Мұхтардың тағы
басқалардың қазақ экранынан өз көрерменімен сөйлесуге де, жол ... ... бар, ... де ... ... оңы мен ... ... отыруға
толығымен хақылы әрі зәру. Бүгінде бүкіл мемлекеттік арналарымыздың ішінде
әдеби ортаға арналған бір ғана («Ақындар ... ... 10 ... бар. ... ... сол ... ғана ... көретін аудитория зиялы қауым
өкілдері. Әрине, хабардың мазмұны үшін. Демек, өзіндік позициясы мығым
отандық ... ... ... үшін ... ... кеңейту
керек. Яғни жоба таңдау тек сол ... ... ... ... және ... ... де өз тарапынан байқау
жариялап, озып шыққан ... ... ... ... ... ... тұжырымдамасына енгізсе және оның заңдық күші болса ғана сапалы
жобалардың эфирге шығу аясы кеңиді.
Телеаудиторияның ... ... ... ... мен ... ... кестеленетін, мазмұнды тележобаларды көргісі келетіндігін ескерсек,
бұл мәселеде қарашаңырақ «Қазақстан» Ұлттық арна өзге арналарға аға болуы
шарт. Яғни ... ... ... ... болуы тиіс. ... ... ... тізгінін ұстап отырған негізгі арнасы
бар. Бірақ ұлттық мүдде, ... ... ... ... ... ... ... тек «Ұлттық» деген статусы бар бір ғана арнаның міндеті
емес. Қазіргі күнде ... ... ... де тек осы арнадан ғана
көруге ... ... ... ... ... таралып отырған барлық арналардың қазақтың ... ... ... танытпай отырғанын ашумен айтуы жаңсақтық
емес болар?
Сонымен, ... және ... ... ... телеарналарды
дамытудың болашақ 10 жылдық стратегиялық тұжырымдамасында мемлекеттің
электрондық БАҚ ... ... ... ... ... сүзгіден өткізіп,
тегеурінді өзгертулер енгізуі керек. Ол өзгерістер: Қазақстанды ел ... ұлт - ... ... ... ... ... қоғамдық арна
талаптарын сіңіру, кадрлық саясаттың әлемдік стандарт талабына сай ... ... Бұл ... ... ... Ал ... үшін көрерменнің
шынайы сүйіспеншілігінен асқан жетістік жоқ. ... үшін ... ... ... мықты болғаны керек. Отандық арнаны дамыту
өз қолымызда, тек өз ... ... жете ... ... тек қана ... тілінде сөйлейтін телеарна керек ... ... ... ... ... ... |
| ... ... мәжілісінде ақпараттық қауіпсіздік мәселесі қаралып, |
|нарығымыздағы ресейлік БАҚ-тың басымдығы ашық мойындалды, бәсекелестік |
|жағдайында ... ... бен ... ... ... |
|жақсарту жайы сөз болды. Қандай нақты ... ... ... |
|белгісіз, бірақ сең қозғалды, тоңға сызат түсті. Қазақ зиялыларының |
|жанайқайы билікке ... деп бір ... ... ... туындайтын бір нақты шара туралы ой қозғаудың реті келіп тұр. Ол |
|- қазақ телевизиясының бүгінгі жағдайына қатысты, ... 100 ... тек ... ... ... ... ... арна қажет. ... ... шын ... ... ... төмен, оны |
|рейтингтік көрсеткіштері айғақтап береді. Көңілдегісін экраннан таппаған|
|көрермен басқа арналарды іздейді, кабель, жерсерік, болмаса интернет ... ... Оның ... ... қай ... ашып ... да ... телебағдарламалар сол күйі көшіп жүреді. Қай елдің ғана ... ... ... ... эфир ... ... |
|сияқты. ... ... ... ... ел ... ... иістің жоқтығы, |
|ұлттық бояудың солғындығы. Айталық, Еуропадан турист ... ... ... такси, көшелер, қонақүй... Қонақты селт еткізер не бар? ... да ... ... ... ... ... ұлттық бояу |
|іздеп, теледидарды қосады. Сол үйреншікті батыстық каналдары, одан ... орыс ... ... ал ... ... ... тапсаң үлкен олжа. |
|Туристің ойында өз тілі, ұлттық болмысын қастер тұтпайтын қандай ел |
|деген ... ... ... ... ... ... ... ... бәрі ... орыстық қалыптан |
|шыққандай: жарқ-жұрқ шапкалар, алқын-жұлқын титрлар, еуропалық киім, |
|батыстық ... ... ... ... ... «Қазақстан», «Хабар» |
|телеарналарының жаңалықтар топтамасын алайық. Беттеу тәсілі, ақпараттық |
|сипаты, сөз ырғағы, кадр өзгермелілігі ұқсас, бір ... ... ... деп, ... бояп жіберетін тұстары көп, құдды өзара жарысатын |
|сияқты. КТК, 31, СТВ және басқалар да сол сарындас, айрықша ерекшелігі ... ... ... ... де ұқсас: хай-тек. Компьютерлік пішіндеу мен|
|безендіру дұрыс-ақ болар, дегенмен ұлттық рең беріп, шығыстық ... ... да ... ... еді. ... ... ... келіп туындайды. Әр канал отбасылық, әрі ... ... ... ... жұмыс істеуге тырысады. Рейтинг|
|үшін солай тиімді болар. Ал нарық заңдылығы бойынша бәсекелестік ортада |
|табысты болу үшін, нарық бөлшектенуі, сегменттелуі тиіс. Яғни әр ... ... ... ... ... ... өтейтін бағдарламалар |
|саясатын жүргізеді. Әсіресе, ... ... ... ... бағыты, |
|аудиториясы қалыптасуы тиіс. ... жеке ... ... ... бірінші арнамыз деп насихаттайтын |
|«Қазақстан» ұлттық телеарнасында қазақтілді телебағдарламалардың үлес ... ... ... ... ... бағдарламалар азайды. Есесіне, |
|қостілді бағдарламалар, субтитрлі аудармалар көбейді. Оның ... ... ... рең бола ... ... емес. Антидизайн! ... ... ... ... ... ... «Болмыс күн мен |
|түн, ақ пен қара болып ажыратылады, ер мен әйел ... ғана ... ... ... пен ... қатар жүреді. Жаратылыс әлімсақтан біртұтас,|
|екі бөлшектің бірлігінен тұрады» - дейді Дала даналығы. ... ... ... ... ... салу керек! Олар кезіндегі ... ... ... ... ... ... бағытталған жымысқы |
|саясаттың жалғасы. Экран арқылы біз көрерменге шұбар тілмен де өмір |
|сүруге болады деген дабыл ... ... ... ... |
|жалған үлгі көрсетеміз. ... ... ... ... ... ... ... |
|арттырдық деу нағыз ақымақшылық, дұрысы, соны ... ... ... ... ... ... көрерменге оның түкке де |
|керегі жоқ. Оның үстіне физиологиялық ... ... адам бір ... 5-7 нәрседен артықты ажыратып үлгермейді. Сонда бейшара |
|көрермен ... ... көре ме, ... ұға ма, жоқ, ... ... міндетті ме?! ... ... - ... қана ... ... та ... Ол |
|адамның қабылдауына, ақпаратты қорытып, эмоция білдіруіне негізделген. |
|Міне, ... көп ... осы ... ... ... Рейтинг қуып, соңғы кездері, ойын-сауықтық бағдарламаларды |
|көбейтіп жібердік. Станислав Лем ... ... ... ... өзі |
|«телевизия өркениеттің жауы» деген сипатта баға беруде. Экран ... ... тән ... ... ... |
|бұлыңғырлануы сияқты келеңсіздіктерге жол ашқаны мойындалған ақиқат. ... ... ... кейбір түрік сериалдарының өзін алайық. Мен |
|соларды, ... ... ... ... ... ... Аузынан Алла сөзін тастамай жүріп, қару атып, адамдарды ... ... ... немесе бір әйелге бүкіл еркек ғашық болып, жеңіл |
|ойнақ ... ... ... ... ... тырысады, қырма сақалы|
|аузына түскенше еркек үйленбей жүріп алады, әйтеуір осындай жасанды |
|іс-әрекеттер жетіп ... Сол ... миға ... ... ... |
|Бізді ұлттық даралығымыздан ажыратып, тобырға айналдыруды мақсат ... ... ... бала ... ... ... да ... жүр. |
|Міне, сол себепті де ұлттық телеарнаны мықтап қолға алып, тек қазақ ... ... ... ... ... ... ... үміт оты |
|тұтанған болатын, сол кезде елдің ... ... еді! ... ... ... ... аяғы сиырқұйымшақтанып, баз қалпына түсті. Бүгінгі |
|«Еларнаның» форматы да айқын емес, жастар, спорт тақырыбын ... да ... ... Осы ... немесе «Қазақстан» ұлттық |
|телеарнасы қосымша шығындарсыз тек қана ... ... ... ... |
|арна бола алады. Оның рейтингі жоғары ... да ... жоқ. ... ... ... бар, мамандар жеткілікті. Тек саяси шешім ғана ... ... өзім ... тек ... мен ... ... тыңдаймын, аңсарымды |
|сол екеуінен табамын, қазақы иістің бір ұшқынын сезінемін. Осы ... ... ... ... ... деп |
|отырамын. Қазақтілді арнаға жарнама берілмейді деген де жалған тұжырым. |
|Жарнама ... ... ... ... оған тұтынушы керек. Ал ел |
|тұрғындарының үштен екісі - қазақ, нарықтағы сатып ... да, осы - ... Егер таза ... ... ... қамтамасыз етсек, жарнама |
|нарығындағы психологияны да төңкереміз. ... ... ... бір ... - ... ... ... өлшеммен, психологиямен қарайды. Бүгінгі |
|телевизия тізгінін ұстаған мамандардың ... ... орыс ... өскен, ескі кезеңде білім алған. Ал орыстың ділі мен |
|қазақтың болмысы екі ... ... ... мен ... қалжыңы - аспан |
|мен жердей дүние. КТК телеарнасы Көңілділер мен тапқырлар клубын ... ... ... дамытып келеді. Қош делік, ізденісі |
|жақсы. Ал психологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... |
|қалжыңнан, тұрпайы әзілден мен ешнәрсе түсінбеймін. Ойбай-ау, мен ... ғой. Жоқ, ... ... әзіліне күл дейді. ... ... пен ... атым ... ... ... басты сипаты, |
|оның ұлттық психологияны дөп басуында, қазақтың жан ... мен ... ... деп ... Кезінде телевизиядағы «Қымызхана» отауы да |
|ұлттық бояуымен есте қалды. «Тамашаның» да табысты жылдары қазақы ... ... ... ... ... «Ұят ... бар еді. ... |
|сахнадан алып, пішін іздеп, бокс рингіне айналдырдық, содан не ұттық? ... ... ... продюсерлер мен басқа да мамандар жеткілікті, |
|тек соларды менеджерлер батыстық қалыпқа салып, мүмкін еместі талап ... ... ... ... Егер ... ... ... десе, мен телевизиясы дамыған Түркиядан мықты мамандарды шақыруға |
|кеңес берер едім. ... бір ... ... ... ... 250 мың ... ... |
|етеді екен. Яғни экрандағы әрбір көрініс, деталь, ым, ишарат, сөз қалт |
|жіберілмей, талданады, журналистер еңбегінің ... ... ... |
|отырады. Көрермен мен ... ... ... ... бола ... ... рейтинг үшін жұмыла жұмыс істейді. Біздің телеарналардың ... бар ... мен ... ... ... ... танымдық, білімді көтеруге бағытталған бағдарламаларға|
|сусап отыр. Мысалы, менің кіші ұлым 15 ... мына ... ... деп ... ... оған лайық бірде-бір хабар жоқ. Ал менің орыс ... ... ... Сол ... ересектерге де, балаларға|
|да арналған бағдарламалар ерте ме, кеш пе дүниеге көптеп келуі тиіс. |
|Алда ... ... көшу ... ... Бір ... |
|сегізден асатын телеарнаны қабылдайтын боламыз. Сол алғашқы тегін ... ... ... ... таза ... ... ... |
|болуы тиіс, ол - мемлекеттің айбынымен дәрежелес. ... кеше ... ... ашық ... ... ... идея ... тағы бір ... ... ... ... қабілетті |
|экономика, интеллектуалды жасампаз қоғам және әлемде ... ... ... құру ... ... асыруда маңызды құралдың бірі болып ... ... Осы ... ол ... ... ... асыруда, жетіле|
|түсуде. Дегенмен реалити шоу сияқты сайқымазақ бағдарламаларымен ... ... ... елді ... ... ... ... Ендеше, оның жұмысына мемлекет араласатын сәт те туды ... сөз. ... ... жаңаруына, жақсаруына қызмет етуге |
|міндетті. Сол бағыттағы істердің бірі қоғамдық телевизия ... ... ... ... үшін бірінші кезекте таза қазақ тілінде ... ... ... қанық, сонысымен де теленарықта бәсекелестікке |
|қабілетті телеарна құру деп білемін. Оның алғышарттарының бәрі бар, тек ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... Мұрат Есжаннан Қазақ
телеарналарының даму деңгейі мен ... ... ... ол ... ... ... «Жалпы тележурналистиканың қалыптасуы, дамуы тек телеге
ғана ... ... да ... мысалы сөз бостандығы дегендей...
Көбіміз мойындағымыз келмесе де бәрімізге анық бір ... бар, ... Сол ... ... бүгінгі талапқа сай телеарналар
жасау ... ... Көп ... ... телеарналарын шетелдік
ақпарат құралдарымен ... ... ... ... ... ... ... көркемдік жағынан, болмаса көрерменді
тарта білу жағынан шетелдікіндей деңгейге әлі жете ... жоқ. ... ... ... де, немесе дамып өз деңгейінде өнім ұсынып отыр деп
те ауыз толтырып айта ... ... ... бар мен ... ... бір айта ... жайт-аудиторияның алақұлалығы. Көрермендеріміздің
деңгейі бірдей емес. Мысалы өзінің ұлты жайлы ... ... ... ... Орта буынды алатын болсақ әсіре мемлекетшіл, тіпті басымен оппозицияға
бас ұрып кеткен де ... бар. Және ... ... ... көретін, сондай сұраныстағы адамдар бар. Керісінше заманауи
дүниелерге ғана құштар ... ... сол үшін ... ... ... көп ... керек.
Алайда бізде телеарналар саны аз. Оның тіптен кейбір ауылдарға екеуі ... ... ... ... ... жоқ деуге де болады..
Барлық топқа ұнайтын, көңілдерінен бірдей шығатын телеарналар жасау қиын
шаруа, ол үшін бүкіл күшті жұмылдыру ... ... ... жаңағындай
алақұлалық пікірлер туады. Бір арнаны ... ... ... ... ... ... мүмкін. Талғамдары әртүрлі адамдар өмір
сүріп жатқан қоғамда ондай ... ... ... ... ... ... дамиын десе қаржысы жетіңкіремей, ... ... ... ... ... бар. ... дамымады деп көз жұма
қарауға да ... Алға ... де бар. Оны ... ... ... Мен ... жұмыс жасап келе жатқалы үш жылдай болды. Сол үш
жылда ... де жоқ ... ... жағынан, формалық жағынан болсын
дамым келе жатыр.
|продюсері: |
| ...... ... ... 50 ... мерейтойы кезінде осы мәселе |
|көкейіме бірден орала кетті. Біз Кеңес заманында ғана 7 мамырды Радио ... ... күні деп ... ... ... неге ... қосылмайды |
|деген ойлар болатын. Немесе оған бөлек бір ... ... ... |
|Ал қазір өзіміз жеке тәуелсіз ел болғандықтан арнайы телевизия күні ... ... ... жоқ. Ол бұрынғы Қазақ телевизиясының дүниеге|
|келген күні 8 наурыз болып табылса, онда тіпті ... ... еді. ... – Мен екі қолымды көтеріп тұрып дауыс беретін едім. Бұл мәселені |
|біраздан бері ... та ... ... ... ... ... |
|алатын орны ерекше. Ол тек ақпарат ... ғана ... ... ... ... Айта ... ... шексіз, мысалы, белгілі бір тұлға |
|туралы ақпарат берілгенде көріп отырған көрерменнің ол туралы жеке ... ... ... Міне, осыны ұсыну барысында кейбір кездері |
|біздің көптеген шырмауы қиын күрделі мәселелермен бетпе-бет кездесіп ... рас. Яғни тек ... ... ... адамдар ғана ... ... ... ... қамти алатын жеке бір заң болмаса|
|да, «БАҚ туралы» ... ... ... бір ... ... телевизияға |
|арналып тұрса, мұның өзі жетіп жатар еді. Өйткені қаншама жыл осы ... ... ... тәжірибе жиып келе жатқандықтан, көкейдегі мәселелер ... ... ... ... Біз Мәдениет және ақпарат министрлігіне өз|
|саласын жетік түсінетін басшы келсе, қуанып жатамыз ғой. Егер қаперге ... ... ... де соны ... едім... ...... ... ... қаншама пікір арналып жатыр. Ол артық |
|етпейтін ... ... ... ... кездері әлгі қоғамдық телеарна |
|жайлы көп айтылса, экономикалық жағдайға байланысты ма әйтеуір қазір ... де ... ... жүр. Және ... де пікір білдіріп жатқан жоқ. |
|Қоғамдық ... ... ... дәл ... ... телевизия шабандап |
|қалды деуге болады. ... ... ... бола ... соны ... |
|пайдалана алмай отырған сияқтымыз. Мәселен, бір ғана бағдарламамен-ақ |
|ұлтты ... ... Сол ... ... ... құрып, халықтың |
|санасын өзгертуге болады. Жастарды тәрбиелейміз. Айта берсек, төл ... ... ... көп қой, мен тіпті осы мәселеге қатысты |
|түнімен түс ... те ... |
| ... ... ... ... ... АҚ басқарма төрағасының |
|орынбасары: |
| ... – Мен ... ... ... ... ... Меніңше, ол бұрынғы |
|Кеңес заманының сарқыншағы сияқты. Егінші мен малшының, жүргізушінің күні|
|жоқ болғанда ... ... ... не? ... журналистика күні, |
|телевизия күні дегеннің қажеті шамалы, бос әңгіме. Иә, онсыз да ... ... ... үшін ... ... мен ... құрметтеу керек шығар. Ал|
|қалған кәсіптер мен мамандықтар үшін бас-басына күн арнап, ... ... ... деп ... Олай ... ... компьютершілер де бізге |
|дата керек деп шығатын шығар... ...... ... ... ... жоқ. ... ... бақылау |
|Кеңесі туралы заң ғана керек. Әдеттегі тәртіп ... егер ... ... ... оны ... прокуратура тәртіпке шақырып жататыны белгілі. Ал|
|телевизияның өзінің белгілі бір дәрежеде нормасы, өмір сүру ... бар. ... ... ... ... ... бақылау Кеңесі керек. Алысқа ... ... ... бар ... Кеңес. Бұл барлық арнаға ортақ ... ... ... ... – Біз тек ... ғой. Сынды көрермен ғана беруі керек. |
| ... ... ... ... ... ... ... редакциясының жауапты редакторы: |
| ... – Иә, алда ... ... ... телевизия болмасын бәріне |
|ортақ мерекеміз. Біз журналистер қауымының өзі сол ғой ауысып жүре ... ... ... ... телевизияға дегендей… Бірақ арнайы |
|телевизия күнін енгіземіз деп жатса, әрине, қарсы емеспін. Мерекенің ... жоқ. ... ... «Қазақстан» телеарнасының құрылған |
|күнін де белгілесек болады. ...... жоқ деп ... «БАҚ туралы» Заңымыз бар ғой онсыз да? |
|Жетіп жатыр соның өзі. ... – Мәз ... ... ... ... қарамаймын шынымды айтсам. |
|Жаңалықтарды ғана көремін. Ал ... ... біз әлі көше ... ... ... кейін ол халықтың мүддесіне жұмыс істейтін телеарна |
|болуы керек. Сол үшін де ол ... ... күн ... соның |
|сұранысын өтейді. Халық қашанда дайын ғой, бірақ билік ... емес ... ... деп ойлаймын. |
| ... ... ... ... ... бағдарламасының |
|жүргізушісі: ...... ... ... деп ... жатқанға өз басым қарсымын. Десек |
|те, спорт журналистерінің күні, ... күні деп атап келе ... ... ... ... күні деп ... өзі алғашқы «БАҚ туралы» |
|Заңымыздың қабылданған датасы. Сондықтан егер нақты телевизия күнін ... ол ... ... ... ... Қазақ телевизиясының |
|дүниеге келген күнін бүгінде «Қазақстан» телеарнасының өздері ғана атап ... жүр. ... ... меншіктеп алған дата сияқты көрінеді. Ортақ |
|отандық телевизиямыздың күніне ... айту жағы әлі де ... ... ... ... ... – Заң ... ... дәл ... ақпараттың адуыны күшейіп тұрған |
|заманда оның қажеттігі бірінші ... дер ... ... ... ... ... болуы, бұл, тіпті қазақ тілді аудитория үшін зор мүмкіндік |
|бола ма деп ойлаймын. Өйткені ... ... ... ... ... ... қойылып, эфирдегі тәртіп жүйесі ретін табар еді. Есіңізде болса,|
|түнеу бір жылдары Алматыда өткен Еуразиялық ... ... ... ... еліміздегі «БАҚ туралы» Заңына вето қойғаны белгілі. Міне, |
|тіптен керек десеңіз, сол «БАҚ ... ... өзі әлі ... ... ... жаба тоқығандай күйде келе жатыр. Ал шындап келгенде, Елбасы кері|
|қайтарған сол заң ... әлгі жиі ... ... ... ... ... жақсы баптар болды. Әрине, бұған дәл сол кездері қарсы шыққан ... ... ... да ... ... ... заң ... ілініп кетті.|
|Міне, осындай мәселелерді жиып келіп, телевизияның өз Заңын қабылдап ... бұл өте ... деп ... ... – Өкінішке қарай, даму үстінде емес. Иә, белгілі бір даму деңгейіне |
|шығып алдық, бірақ сол өрде ... ... ... тіптен байқалмайды. |
|Оны мен өзара бәсекенің жоқтығынан-ақ анық байқаймын. Біреуі – ресми, |
|біреуі – жеңіл-желпі, енді ...... деп алып өз ... ... ... барады әйтеуір. Мысалы, отандық ... бірі ... ... келсе, ол міндетті түрде екінші |
|бір арнадан кездеспеуі керек. Сондай бір ... ... ... ... ... ... алып қарасаңыз, тіпті бір бағыттағы ток-шоуды ... ... ... Міне, бәсеке осында жатыр. Ал қоғамдық ... ... сең ... ... оған ... ... халық үшін |
|керек ол. Айтып өткенімдей, қазір біздің телевизия әлдеқайда дамыған ... ... ... Мысалы, осыдан он бес жыл бұрын отандық арналардың ... ... ... рет қана ... ... қазір күніне сағат |
|сайын ... ... ... жетіп отырмыз. Демек, мұның бәрі |
|жетістігіміз. Сондықтан ... ... ... одан сайын өрлеу |
|болар ма еді деп ойлаймын. Егер керек десеңіз, осындай қолбайлаулардың ... ... ... ... ... ... Әйтпесе бүгінгі |
|телевизия мен оның ... ... күн ... тек ... ... мен ... шығармашылық тән. Оны тежеу қиянат. |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... ... ... мен ... ... ұқсастықтары
«Тель» – грек сөзі «алыс» деген, «визио» - латынша «көру» деген ... ... ... ... масштабта дүниеге келген уақыты деп
есептеуге болады. Осы жылы ... ... ... ... ... бірінші рет кішкене телеэкраннан көрсетілді. Телекадрға алғаш
іліккендердің ішінде Америка президенті Рузвельт пен Ұлыбританияның королі
Георг-VI бар ... ... ... «Союзхроника» киностудиясы түсірген ВКП/б/
XYIII съезінің ашылуы жайлы кинорепортажбен КСРО-да телехабар тарату ісі
басталды.
Жаңа коммуникациялық хабар ... ... ... аптасына бес рет
эфирге шығып тұрды. Бірақ соғыс ... ... ... да, 1945 ... ... ... 1958 жылдың наурызында қазақ телевизиясын ашылды. Бұл кезде
қазақ киносы жиырма жылдық тәжірибесі бар кемелденген шығармашылық ... өз ... ... эфирге шығумен бастағаны мәлім. Яғни,
редакторлармен, дикторлармен жұмыс жасай ... ... ... ... ... ... ... бұл тірлік хабар жасауға қатысатын
телевизия қызметкерлерінің бар ... ... ... машақаты көп
шаруа еді.
Өнердің барлық түрлерімен салыстырғанда, кино - телевизияға ең ... Кино мен ... ... тек экранның болғандығы ғана емес,
бейненің белгілі бір көлемде берілуі.
Телевизиялық та, кино экрандарында ... пе ... ... жүріп
отырады, екеуі де қоршаған материалды әлемді суреттейді.
Кино – бұл пленкада сақталынған фотобейнелердің қатары. Ал телевизия
сол бейнелер, бірақ олар ... не ... ... экран суреттерді тура нағыз болған, адам ... ... ... ... ... ол монтаждап, қалай көргенін де бейнелейді.
В.С.Пуговкин деген Кеңес кезіндегі атақты ... және кино ... ... ... ғана оны өнер деп ... ... - деп
жазған.
Телевизия да кино сияқты монтаждау қасиеті ие.
Телевизия мен киноның ... ... бірі – ... Бірақ
телевизияны мен киноны монтаждауда кейбір ерекшеліктер бар. Егер ... ... бір ... ... ... содан соң керек жерлерін
жанастыру арқылы болса, онда телевизияда бейненің тоқтамай жалғасуы бірнеше
камераның ауысуы ... ... ... мен ... ... ... болсақ, кино мен
телевизияның біраз айырмашылықтары бар.
Бірінші айырмашылық ол - ... ... ... ... ... ... осы ... болады. Ал кинода бейнеленген оқиға өткен шақта. Сондықтан
да телевизор алдындағы көрер болып ... ... ... не кейіпкермен
қуанады. Ал кинода көрермен өткен сезімдердің жазбасын ғана көреді.
Тағы бір кино мен ... ... бұл – ... мен көру
шарттары. Кино көру шарттары, яғни оның ... өтуі ... ... басты айырмашылық. Ең бірінші экранның көлеміне назар ... ... ... ... өте бейнелі жалпы планмен көрсетсе, ол
өте кішкентай, ұсақ ... ... анық ... Ал кино ... болғандығынан бұл қиындық туғызбайды. Әрине, қазіргі ... ... ... ... ... ... ол ... кино экран
көлеміне дейін өспес. Өйткені, адамдардың үйлері үлкен кинозалдай ешқашан
болмас.
Алдында айтып кеткендей, тағы бір ... ... ... ... ... ...... айналып кетті, ол тіпті жанұя
мүшесі болып кетті. Сондықтан да адамдар телевизормен әңгімелесіп, онымен
сырларын ... Ал ... ... суық кино ... ... күн ... ... сияқты тағы басқа да кино мен телевизияның айырмашылықтары мен
ұқсастықтарын талқылай беруге ... « ... – бұл тек қана ... ... кино,»- деуге болады. Бірақ та, осы бір
« тек қана» деген сөздің өзі телевизияның ... мен оның ... ... – бұл болашақтағы киноның бір ... Оның ... ...... МГУ ... ... тілін сөйлеу
бағытында емес, көріністік бағытта дамытуды ... ... ... ... яғни ... ... ... игеріп, шебер де
ұтымды пайдалану – қазақ телевизиясының басты ұстанымына айналғаны керек.
Ол үшін ... ... ... бара ... ... ... ... жанрларды жаңғырту қажет. Себеп суреттеме – көркем бейнебаян тілін
қажет ететін бірден-бір жанр. Ал телеочерк – ... ... ... бірге
образды шебер сомдаумен ерекшеленетін телешығарма. ... бұл ... ... ... ... түсірілім арқылы экрандық тұлға жасаудың өз қиындықтары ... бар. ... ең ... кадрдағы көрініс жасандылықтан
аулақ, табиғи, өмір ағымындағы қалпында шығуы керек. Ал мұндай ... ... ғана күте ... Олай ... телевизия шығармашылығында
телережиссердің жауапкершілігін де, беделін де ... ... ... ... ... ... Артпаса, көрсетілімнің көркемдік деңгейі
көтерілмейді.
Мұнан кейінгі ... ... ... бір жолы – ... экранға шығару. Шетелдің арзан сериалдарын алуға, онан соң
оларды шаласауаттылықпен дубляждауға ... ... ... түсірілген
төл туындының біреуін алып ... да, ... ... ұтылмайды. Өз
жерімізде түсірілген фильмді де, сериалды да, ... ... да ... ... ... ... Бір ғана ... Бес қазақ бас қосып, кино
жайлы әңгіме бола қалса, кейінгі бірер жылда кинотеатрларда ... ... ... ... ... үйіріле кетеді. Ақан
Сатаевтың «Рэкетир», Еркін Рақышевтің «Жаралы сезім», Сәбит Әбдіхалықов пен
Бақыт Беделханұлының «Ханталапай» деген ... ... ... болады. Демек, қазақ киноөнерпаздары қалың бұқара артынан ... ... ... ... ... ... жастар дей аламыз. Себебі
бұларды көзі қарақты, маман кинематографистер мойындай қоймайды. ... ... нұр ... ... ... ... болып шығатынына күмән келтіре
алмаймыз!
Міне, тарих доңғалағы бір айналып, осыдан бір ғасыр бұрынғы Францияда
пайда болған ... ... ... орыс ... ... ... ісін ... қазақтың киноәуесқой жастары қолға алып отыр.
Ендігі мәселе осы бастаманы, ... ... ... кажет. Көгілдір
экранға бәрін бірдей топырлатпаса да іріктеп алып, ... ... ... екі жақ та ... болар еді.
Жақында «Литературная газета ... ... ... ... ... бір бет ... Онда «Қазақфильм» киностудиясы
түсірген «Ангелочек» деп аталатын телесериал жайлы оның режиссері Рымбек
Әлпиевпен сұхбат жарияланған. Оқып білгеніміз, сол ... ... ... ғана ... кинофестивальге қатысып, тәп-тәуір-ақ жүлде алыпты.
Тағы бір қызығы, сол оннан астам фильмнен тұратын ... ... ... ... ... ... Сербия, Швейцария және Ресейдің
ОРТ арнасы сұраныс жасаған көрінеді. Ал Қазақстан телеарналары фильмді ... ... ... ... ... айтсақ, ресейлік арна төлегісі келетін
ақша қазақстандық бағалардан бес есе көп! Жарайды, ... ... ... қояйық. Мәселе ұлттық өнер туындысының өз еліндегі ... ене ... ... қыжыл тудырады, әрине!
Телехабарлардың өзін де экран ... ... ... ... 23-де ... ... ... батыр туралы хабар берді. Сонда
көрсетілген ... ... ... қарай екіге бөліп
карастыру керек. Біріншісі – қаз-қалпында түсіру, екіншісі – ... ... ... ... ... сол деректі және қойылымды ... ... ... жаңа бір ... ... ... – осы. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... ... Содан барып көрермен ауызекі айтылып жатқан мәліметтердің зат
түріндегі болмысын көрді. Сөйтіп, құлақпен ... ... ... ... ... байытылды. Айтар болсақ, осыдан бір ғасыр бұрынғы киім
үлгілері, қару-жарақ түрлері көрермендерге ... ... ... ... біз осынау игі ізденістің өз мүмкіндіктерін ойдағыдай пайдалана
алмағанына ренжулі екенімізді тағы жасыра ... ... ... кару
асынған жігіттер образға енбеген. Олар қаруды қалай ұстауды білмейді. Ол –
ол ма, балаша күліп, ... ... ... ... ... бозбала кінәлі
емес, режиссер кінәлі. Осының салдарынан, әспеттеп кигізілген киімдер ... ... ... қару-жарақтар құр экспонат түрінде, ақпарат
беруден әрі аса алмай қалды. Ең өкініштісі, сценарий ... ... ... көтеруге деген талпынысы нәтижесіз қалған. ... ... ... ... ... және өнердің қайсы- бір түрі өзіндік
мүмкіндіктерімен ... ... дәл осы ... жайнатып шығаруға
телешығармашылардың шамасы әбден келетін еді. Олай болмаған. Хабарды түсіру
кезінде қойылымдық кадрлар қажетті ... ... ... жасалмаған,
яғни режиссура тарапынан игерілмеген.
Мұндай мысалдарды көптеп келтіруге болады. Бірақ мақсат ... ... ... ... ... ... басшылары телережиссерлердің
кәсіби деңгейін көтеріп қана қоймай, олардың еркін ... ... ... ... ... ... ... көрермендеріне ұлттық ұғымға сай шығарма
керек. Ол үшін төл телефильмдер, ол әуесқойлық деңгейде болса да ... ... ... ... ету ... соң телевизияға кәсіби режиссураны енгізетін уақыт келді! Мұндағы
режиссура кино ... ... да ... ... ... Режиссер
деген грек тілінен аударғанда ... ... ... ... Ендеше,
телережиссер бейнебаян (айту емес, көрсету) ... ... ... өзі
басқаруы керек. Ал оның ойларын жүзеге ... ... ... ... ... монтаждың мүмкіндіктерін жетік игеріп, молынан
пайдалануды қамтамасыз етуі – ... Бұл ... ... ... ... келеді. Кейбір жеке кәсіпкерлік телестудиялар да бұл тәсілдерге
жетік. Олар экрандық бәсекеге лайық екенін естен ... ... ... солар да түсіреді). Ендеше, қазақ телевизиясы бейнемонтаж
инженерлерінің кәсіби шеберлігін ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасау – кезек күттірмейтін мәселе.
Осыларды жүзеге асырғанда ғана көрермендердің ... ... ... қазақ телеберілімдеріне көпшіліктің аңсары ауып, шөліркеп тұратындай
заман туады деп сенемін.
Қазақстандағы кино көрсету және жеке кино ... ... ... шешуге арналған алғашқы үкіметтік құжат 1927 жылы 23 ... ... ҚССР ... ... алқасының хаттамалық шешімімен ... ісін ... ең ... ... ... азайту мәселесі
анықталды, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... тарту арқылы Қазақстандағы кино өндірісін құру
мәселелерін ... ... ... ... ... берілді.
Жас республиканың алғашқы қадамдары басшылық әдістемелері мен формаларын
орталықта және кино және ... ... ... орындарында әзірлеуге
бағытталды. Ең ... ... ... кино ... ... кеңейтуге бағытталған “кинодан түскен қаражат-киноға” деген қатал
саясат қалыптасты. Сондай ақ ... ... ... ... көрсету”
кинотеатрынан түскен табыстар да осы мақсаттарға жұмсалды.
1927-1937 жылдардағы үкіметтік құжаттар республикадағы кино ... ... ... ... ... орган құрылып оның
республикадағы кино ісінің дамуын басқару ... ... ... ... ... ретінде кино шығарушы ұйым “Шығыс
кино” құрылды, “Союзхроника” Алматы киностудиясының “Советтік Қазақстан”
киножурналын шығару бойынша ... ... ... ... ... ... ... кинокартинасын түсіруге дайындық туралы”
қаулысы қабылданды.
1941 жылы қыркүйекте ... ... ... ... ... қалыптастырушы кәсіпорны болған Қазақ киностудиясы құрылды.
Жаңадан құрылған киностудия Мәскеу және Ленинград қалаларынан көшірілген
киномекемелерінің және кино ... ... ... айналды.
Қазақ киностудиясы қиын әскери ... ... ... киностудиялары бірлескен кино шығарушы бірлікке айналды – ОБКС,
олар кино өнерінің алтын қорына ... ... ... ... ... ... “Иван Грозный”, “Ақ раушан” “Аудандық комитет
хатшысы” “Машенька”, ... ... ... ... үшін ... ... ұлттық кадрлар даярлау,
республикадағы кино ... ... және ... базасын дамытуды
қамтамасыз ету мәселелері шұғыл және тиімді шешіліп отырды.
1944 жылы, “Мосфильм” және ... ... ... “Қазақстандағы көркем кинематографияны одан әрі дамыту жөніндегі
шаралар туралы” ҚазССР ХК қаулысымен қазақстандық кинематографияны одан ... ... ... ... ... кино ... ... және көлемін көбейтуге бағытталды; кино өнерінің қызметкерлері
үшін “Кино үйі” ұйымдастырылды; жақсы кеңестік және шет ел ... ... ... ... шешім қабылданды; киностудия қызметкерлерінің
материалдық-тұрмыстық жағдайлары ... жылы ... ССР ... ... Президиумының Жарлығымен Қазақ ССР
кинематогарфия Министрлігі құрылады.
Одан әрі салалық министрлік радиоақпарат, мәдениет сияқты басқа ... ... рет ... ... кино ... ... ... келе (фильмдерді
шығармашылық-ұйымдастыру дайындау сипатындағы, кино жобаларды таратудың
өндірістік-техникалық ... кино ... және ... ... ... пайдалану, кино көрсетуді жүзеге асыруда ... ... ... ... ету) ... саласында
жеке дара салалық басқару органының жетіспеушілігі мәселесі шығып отырды.
Кинематографияны ... ... ... ... ... ... құжат 1996 жылы жазылған екен. “Қазақкино” Мемлекеттік компаниясы
қысқарып, кино саласындағы мемлекеттік саясатты жүргізу жөніндегі барлық
қызмет ҚР ... ... ... ҚР ... ... орталық атқарушы орган құрылымдарын жетілдіру туралы”
Жарлық шығарады.
Жылдар және фактілер:
1925 жыл – Қазақстан туралы алғашқы деректі ... ... – «Қаз ... ... - ... ... жыл – ... Ленинград кинофабрикасында қазақ тілінде алғашқы
көркем фильм түсірілді - «Бүлік» Д. Фурмановтың осы ... ... ... год ... тресі деректі кино-фильмнің жарқын үлгілерінің бірі
режиссер В.Туриннің «Түріксібін» түсірді.
1930 жыл – ... ... ... ... фильмін түсірді; батырақ рөліне
Серке Қожамқұлов түскен.
1930 жыл – «Шығыскино» тресі «Жұт» фильмін түсірді, басты рөлдердің бірінде
Хакім Дәулетбеков ... ... ... ... ... шығып
отырды.
1931 жыл – «Қаратаудың құпиясы» көркем фильмі түсірілді.
1934 жыл – ... ... ... жаңа ... және ... ... ... құрылды,
Осы 1934 жылы Алматы кинохроникалық студиясы құрылды. Соғыс жылдарына дейін
мұнда республика киношежіресінде жарқын беттерді ... ... өз ... ... ...... М.Сағымбаев, Х. Дәулетбеков, А.Колесников, А.Кулаков.
1935 жыл – «Мосфильм» студиясында «Вражьи тропы» картинасы түсірілді -
басты ... ... ... жыл – ... Қаз ССР ... және ... басқару
«Қазмемкино» тресті (Қаз ССР СНК жанындағы) болып қайта ... жыл – ... ... ... ... аумағында
мемлекеттік және профодақ киножелісін дамыту, пайдалану және жақсарту іс-
шараларын әзірлеу және өткізу ... ... СНК ... ... ісі
басқармасы құрылды.
1939 жыл – «Ленфильм» студиясында алғашқы ұлттық ... ...... ... ... ... ... басты рөлде
Елубай Өмірзақов.
1940 жыл – «Ленфильм» студиясында ... ... ... – сценарий
авторы М.Әуезов, бас рөлдерде – Х.Бөкеева, С.Қожамқұлов.
1941 жыл – Алматы ... ... ... ... ... ОБК – ... бірлескен киностудиясы құрылды.
1944 жыл – Алматы студиясында көркем фильмдер түсірілді.
1946 жыл – «Абай әндері» фильмі ... ... (реж. – ... ... ...... ... жылы Қазақстанда есепте 1257 киноқондырғы болды, соның ... ... ... ... жыл – «Жамбыл» фильмі түсірілді (реж. Е.Дзиган, басты рөлде ... жыл – ... ... поэма» фильмі түсірілді (реж. Ш.Айманов,
Г.Гаккель).
1960 жылдың 9 қаңтары – Алматы ... және ... ... ... ... болып қайта аталды.
«Қазақфильм» киностудиясы осы кезеңнен бастап жыл сайын 7 ... ... ... ... және ... ... киножурналының 24
нөмірін шығарды, 70-ке жуық фильмді қазақ тіліне дубляж жасады.
1963 жыл – ... ... ... ... ... ... Есепте – 87 адам. ... ... ... ...
Айманов Шәкен Кенжетайұлы. /2005 жылы Қазақстан ... ... ... ... аса ... кәсіпті киноөнер қайраткерлерін –
кинодраматургтерді, ... ... кино ... ... және ... ... беру экономистері мен
ұйымдастырушыларды, суретшілерді, безендірушілерді, компьютерлік ... ... және т.б. ... жыл – ... 7 ... астам киноқондырғы жұмыс істеді.
1967 жыл – Қазақстанда мультипликациялық фильмдер шығару басталды – ...... ... неге ...... ... және
режиссер – Әмен Әбжанұлы Хайдаров.
1979 жыл – республикада 14733 киноқондырғы жұмыс істеді, соның ішінде ... (72,9%) ... ауыл ... қызмет етті.
1956 жылдан 70-жылдардың аяғына дейін 400 кинотеатр құрылды. Бұл кезеңде 62
кең ... ... ... ... ... ... кең ... киноқондырғыларды қайта жабдықтау толығымен
аяқталды.
1984 жыл – «Қазақфильм» ... ... ... ... ... ортасында Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» киностудиясы
киноэкран мен телевидениеге арналған 8 ... ... 4 ... ... ... бір ... ... және 50 қысқа метражды шежіре-құжаттық,
ғылыми-көпшілік және ... ... ... 18 ... 70-80 ... фильмге дубляж жасалды.
1984 жылы Қазақстанда есепте 11 мың киноқондырғы болды.
1995 жыл – республикада есепте 2320 киноқондырғы болды, ... ... ... ... – 221, ... – 117). ... қолдауымен
балалар үйлерінде, мектеп интернаттарда 75 мектеп киноқондырғылары жұмыс
істеді. Бұдан басқа республикада 21 ... ... ... ... жылы ... және ... министрлігінің Талдау және өңірлік даму
бөлімінің жедел мәліметтері бойынша) Республикада 61 кинотеатр, олардың ... ... ... ... ... санынан 16-сы ауылда,
олардың 15-і мемлекеттік кинотеатр болған.
Республика бойынша киноқондырғылардың саны – 496. Олардың 421-і ... ... ... ... ... 243-і мемлекет
меншігінде болып табылады. Республикадағы киноны жалға беру ұйымдары – 12.
Олардың 8-і ... ... ... органның кинематография саласындағы Мемлекеттік саясаты
қазіргі кезеңдегі Қазақстан ... ... ... ... ... ... шығаруға қаражат бөлу жолымен ... ... бар ... ... ... бойынша іске
асыралатын республикалық, халықаралық деңгейдегі кино іс-шараларын өткізу
жолымен жүзеге асырылады. 2006 жылдан бастап халықаралық деңгейдегі кино ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде іске асырылады.
2005 жылғы 6 маусымдағы N 563 «Республикалық мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Айманов атындағы «Қазақфильм» ұлттық компаниясы» республикалық
мемлекеттік қазыналық кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... құрылды.
2.2 Кино өндірісіндегі мүмкіндіктер
Ұлттық кинофильмдерді түсіруді «Шәкен Айманов атындағы «Қазақфильм»
Ұлттық компаниясы жүзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... шығаратын республиканың тәуелсіз кинобейне
өндіруші ұйымдар қатары да қызмет етеді. Кино ... ... ... ... ... ... ... жекелеген мемлекеттік емес фильм
өндірушілер жүзеге асыратын киножобаларды қолдайды. Кино саласында
өндірістің өсу ... кино ... ... ... де, ... ... компаниялар мен бейне- және цифрлық
жеткізушілерде жұмыс істейтін тәуелсіз студиялардың дамуымен де
шарттастырылады.
Қазақстанда 2000-2004 жылдар ... ... ... белгілері жағынан әртүрлі және түрлі көлемді 34 ойнақы
фильмдер шығарылды. Егер 1998-2002 жылдар аралығында жыл ... 2-3 ... ... 2002 ... бастап бұл көрсеткіш айрықша өсуде.
Ойнақы картиналар өндірудің өсу ... ... жыл – 3 ... ... кейінгі жаза», «Заман-ай…» - Ш.Айманов
«Қазақфильм» киностудиясының өндіруімен, «Горький дым осени» - ... ... жыл – 3 ... ... ... - ... киностудиясы, «Күлпаш»
- «Жібек жолы» компаниясы),
2000 жыл – 2 фильм ... ... - ... ... бақыты» - «Қазақфильм» киностудиясы);
2001 жыл – 2 фильм («Десант», «Таңғажайып демеуші» - Ш.Айманов атындағы
«Қазақфильм» киностудиясы), «Жібек ... ... ... - ... жыл – 7 ... «Қазақи оқиға» («Казахская история») – Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм»
компаниясы
2. «Қызжылаған» («Молитва Лейлы») – Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм»
компаниясы,
3. «Жылама» («Не плачь») ... ... ... ... ... студиясы (Қазақстан)
4. «Жол» («Дорога»)-, Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» ... ... және ... ... студиясы,
5. «Взлет» - студия «КИНО» «Компаниясы,
6. «Соңғы табын» - ... ... ... ... ай және ... - ... атындағы Қазақ ұлттық өнер
академиясы
2003 жыл - 8 фильм:
1. «Сардар» - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм компаниясы,
2. ... ... ... пе?» ... ... ... - Ш. ... атындағы
«Қазақфильм компаниясы,
3. «Сағыныш» - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» компаниясы,
4. «Ақсақ құлан» - Ш. ... ... ... ... “Asu ... ... «Құйыршық» - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм компаниясы, Т. Жүргенов
атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы,
6. «Қайсар» («Непокорный») «Киножүз» (Қазақстан) студиясы,
7. «Взойти на ... - ... ... ... «Күнбағыстар» - «Аша фильм» (Қазақстан),
2004 жыл – 13 фильм:
1. «Аңшы» - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм ... «EAST» ... ... «Hubert Bals Fund» ... ... ... ... аралы» Ш.Айманов«Қазақфильм компаниясы
3. «Шиза» - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм компаниясы “СТВ” (Ресей)
студиясы,
4. «Өмір ... - Ш. ... ... ... ... «Кішкентай адамдар» - Ш. Айманов атындағы «Қазақфильм» компаниясы
6. «Немая прохлада» - Ш.Айманов «Казахфильм» компаниясы
7. «300 шақырым » - Ш. Айманов ... ... ... ... - Ш. Айманов атындағы компаниясы
9. «Алдар косе мен ...... ... студиясы,
10. «Қайырымды қаз» –“Көкше- Университет” (Қазақстан) студиясы,
11. «Балық ... ... - ... ... студиясы “,
12. «Батыр Баян» - «Көкше-Университет» (Қазақстан) студиясы,
13. «Бурная река, безмятежное море» –«Компания «КИНО» ... жыл - 7 ... ... ... ... ҚК-ның деректері
бойынша):
1. «Дом у соленого озера» - Ш.Айманов атындағы ... ... ... - ... ... ... киностудиясы
3. «Дала экспресі» - Ш.Айманов атындағы Қазақфильм киностудиясы
4. «Вокальдық параллельдер - Ш.Айманов атындағы ... ... ... ... ... ... ... - Ш.Айманов атындағы Қазақфильм киностудиясы
6. «Көшпенді» («Кочевник», «Nomad») - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм»
киностудиясы
7. «Күнә» - Ш.Айманов атындағы «Қазақфильм» компаниясы
2005 жылы шығарылған ... ... 2001 ... ... ... ... фильмі бар. «Көшпенділер» фильмін шығаруға бюджеттен
тыс қаражаттар да жұмсалды. Кинотеатрларда «Көшпенділер» фильмі 2005 жылғы
11 қараша мен 14 желтоқсан аралығында ... ... ... және Алматы қалаларында және Өскемен, Ақтөбе, Атырау, Қызылорда,
Шымкент, Орал, Петропавл, Тараз, Семе, Ақтау, Қостанай, ... ... ... ... ... картиналарды өндіру ойнақы фильмдерді өндіру санын бірнеше есе
көтереді. Бұл негізінде тәуелсіз продюсерлік студиялардың, телеарналардың
өнімдері. Өз ... ... ... ... ... ... роликтер
мен музыкалық клиптерді өндіру де ерекше маңызды.
Республикадағы фильм ... ... ... жанрлардағы картиналарды
шығаратын мемлекеттік емес студиялардың жұмысын атап өту қажет, бұл –
«Көкше-Университет», «Айнакөл», «Жебе», ... ... ... ... ...... Компаниясы», «Гала-ТВ» студиялары.
Республикадағы кино өндірушілердің орналасу аймағы айтарлықтай кеңейді және
жоғарыда аталған студиялар Алматы қаласында ғана емес, Көкшетау, ... да ... ... фирмасы» студиясының «Бурная река,
безмятежное море...», «Взлет» фильмдері ірі халықаралық кинофестивальдардың
жүлдегері болып табылады. «Тұранфильм» студиясы шығарған ... ... ... ... көп. Студияның «Жоғалған жұмақ» атты
жаңа жобасы бюждеттік қаржыландырудан ... ... ... ... 2005
жылы басталып, 2006 жылы жалғасып жатыр. Сонымен қатар «Гала-ТВ» студиясы
бюджеттің қолдауымен 2005 жылғы Венеция кинофестивалі арнайы бағдарламасына
қатысқан «Вокалдық ... ... ... осы курс ... жазу ... қазақ телевизияcының тарихымен терең
таныстым. Кешегі телевизия мен ... ... ... ... ... ... алып ... да заманауи талаптарға қарай бейімделгенін
байқадым. Кешегі аға буын мен бүгінгі жас толқын арасындағы ... жер мен ... ... ... ... қазіргі қазақ телевизиясы
технологиялық жағынан болсын, жаңашылдық жағынан болсын өткен ... ... ... ... ... ... ... техниканың дамыған
ғасыры. Тәуелсіздікке қол жеткізіп, егемендік алғалы бергі бағындырған
белестеріміз ... ... ... ұлықтайтын ... ... ... ... ілесіп ұлттық бояуымыздан
айырылып бара жатқанымыз өкінішті... ... ... көз ... ... ұлттық нақыштағы, тәрбиесі мен тәлімі мол ... ... игі ... ... ... ... тәжірибе түріндегі-
кинофильм, театр және эстрада шығармалары ... ... ... және
радио саласынан келген журналистер үшін ... ... ... ... ... ... жоқ. Өйткені газет пен радио журналистері
сөзбен жұмыс жасаса, енді оларға телеөнерде ... ... ... ... көз ... әкелудің күрделі тетігін меңгеруге тура келді.
Сондықтан тележурналистке телехабардың ... ... ... ... мен ... ... көрініс пен кіріге
сабақтасқан мәтін, шу, ... ... ... ... ... ... ... кезеңі мен даму үрдістеріне Кеңестік
теледидар үлгісі негіз болды. Өйткені Қазақстан Кеңес Одағының ... ... әрі ... ... ... Сондай-ақ өткен ғасырдың отызыншы жылдарынан бастау ... ... ... ... ... тұрғысынан, социалистік идеяны
уағыздауға ден қойды. Шығармашылық және ... ... ... ... мен ... ... мен киноның элементтерінен құралған,
синкретті өнер теледидар экранға жаңа бір леп, тың ... алып ... ... ... ... шешімділігі, оператор байқампаздығы
кеңестік теледидар өнерін жылдар бедерінде байытып отырды.
Содан басталған телевизия ауқымын кеңейтіп, ұлан ... ... ... ... жылдам дами бастады. Осылайша, тарихтың ұлы көшіне
ілескен қазақ ... ... мен ... сүйене отырып,
тамаша, алғыр тұлғалардың ақыл-ойынан нәр алып, миллиондаған аудиторияны
сусындатты. Ең ... ... ... ... ... ... 120
шақырым аймақты қамтиды десе, ал ол іске ... ... ... ... көптеген аудандары және көршілес Фрунзе (Бішкек-
Қ.Т.) қаласы да бір мезгілде Алматы бағдарламасын қабылдады. Ал 1958 ... ... ... ... ... жол ... ... 16 наурызда Өскемен телестудиясы алғаш рет
телевизиялық сурет көрсетті. Сол 1958 жылдың 3 ... ... ... ... ... ... ... арқылы
диктор тұңғыш рет экранда көрінді. Ал ... ... ... ... 31 ... ... ... жана бер, жұлдызым!» деген көркем
фильмді көрсетті. Республика аумағында (1958-1959 жж.) 30 ... ... ... ... ... Н. ... ... азат қоғамға керек // Жас Алаш.-2002.- 14
наурыз.
2. Назарбаев Н.Ә. ... және ... ... ... // Егемен
Қазақстан.- 2004. – 23 ------------------------------------------------
----
3. Омашев Н. Радио журналистика. – Алматы: Экономика, 2005.- 320 6.
4. Тұрсын Қ. ... ... ... даму проблемалары.-
Алматы: Білім, 2006.-352 б.
5. Байділдинов Л.Ә. Теориялық саясаттану.-Алматы: ОФППИ Интнрлигал, 2005.-
264 б.
6. Барманқұлов М. ... ... әлде ... ... 2007.-217 б.
7. Корконосенко С.Г. Основы творческой деятельности журналиста.-Санкт-
Петербург: Правда, ... ... ... в ... Учебное пособие.-Алматы, 2006.-
Международный центр журналистики «MediaNet», 2006.-348 с.
9. Вячеслав А. ... ... Опыт ... ... Практическое руководство.:-Алматы, 2007.-140 с.
10. Масғұтов С. Көгілдір экран-өмір айнасы-Алматы: Мектеп, 1976.-131 ... ... М. ... печати, радиовещания и телевидения.-Алматы:
12. КазГУ, 1974. –с.128.; Телевидение: деньги или ... ... Г. ... Казахстана в ... ... ... ... ... университеті, 1995.-
с.260.
14. Шыңғысова Н. Қазақ теледидары жастар бағдарламасының проблемалары.
Филол. Ғыл. ... ... ... Байжанов С. Мәртебесі биік міндеттер // Социалистік Қазақстан.-1982.—
7 ... ... А. ... телевизионная журналистика. Проблемы
становления и развития. Автореф. Докт. Филол. Наук.-М., 1973. - с. ... ... К. Жеті қыр, бір сыр.- ... ... ... ... ... Н. Қазақ радиожурналистикасы: тарихы, тәжірибесі, теориясы.-
Алматы, Қазақ университеті, 1992.-264 ... ... Т. ... ... ... хақында // Қаз МУ
хабаршысы. Журналистика сериясы.-1998.-№3.- 33-39 бб.
20. Амандосов Т. Қазақ совет баспасөзінің ... ... ... ... ... Т. ... ... Қазақстан, 1974.- 147 б.
22. Омашұлы Н. Жол үстінде – журналист. – ... ... 1999. – ... ... Ғ. ...... ... өнер // Егемен Қазақстан. -
2004.-желтоқсан.
24. Әбдіжәділқызы Ж. ... эфир ... ... ... ... – 141 ... Қожакеев Т. БАҚ билігі // Ақиқат. 1995, № 3. - 45-49 бб.
26. Павликова М. Современная ... ... в ... и ... ... // ... МГУ. ... – 2001. – № 1.-с. 56-63.
27. Ворошилов В. Журналистика. 1–е изд. – СПб, ... В. ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Интерактивті тақта8 бет
Экологиялық мәселелерді шешу түрлері8 бет
Броконерліктің алдын алды - Практикалық іс-тәжірибелік есеп10 бет
Су тіршілік көзі5 бет
Телевизиялық көп каналды толқындық каналдың қабылдағыш антеннасы2 бет
Ғаламдастыру және адамгершілік тәрбиесі3 бет
18 ғасырдағы ерте буржуазиялық мемлекеттер(еуропа), Британдық Үндістан(18-19 ғғ.)5 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь