Дебиторлық қарыздар

Кіріспе.
I. Негізгі бөлім. Дебиторлық қарыздар есебі.
1.1. Дебиторлық қарыздарға сипаттама.
1.2. Дебиторлық қарыздарды ұйымдастыру нысандары.
II. Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер қарыздарының есебі.
2.1. Күмәнді қарыздар мен еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық қарыздарының есебі.
2.2. Болашақ кезең шығындары мен берілген аванстар есебі.
III. Басқа да дебиторлық қарыздар есебі.
3.1. Аудит барысындағы дебиторлық қарыздар есебін жүргізу.
Қорытынды мен ұсыныстар.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Дебиторлық қарыз – сатып алушылардың немесе тапсырыс берушілердің шаруашылық жүргізуші субъект алдындағы өткізілген тауар үшін ақша төлеу бойынша міндеттемелері. Ол ағымдағы немесе операциялық циклды және ағымдағы емес болып бөлінеді.
Есепте саудалық және саудалық емес дебиторлық қарыздарды бөліп көрсетеді.
Саудалық дебитор қарызы – негізгі іс әрекеттер нәтижесінде өткізілген тауарлар мен көрсетілген қызмет үшін сатып алушылардың міндеттеме сомасы.
Саудалық емес дебиторлық қарыздар іс әрекеттің басқа түрлері нәтижесінде (субъект қызметкерлеріне және филиалдарына аванстар, шығынды жобуға арналған депозиттер, алуға арналған дивиденттер мен проценттер, үкімет орындарына салықтарды қайтару жөніндегі тілектер және басқалар) пайда болады.
Дебиторлық қарыздар 3 топқа бөлінеді:
- алынуға тиісті шоттар
- алынған вексельдер
- басқалар
Алынуға тиісті шоттарға: ақшалай қаражатқа, тауарға, көрсеткен қызметке және субъектілердің ақшалай емес активтеріне деген тілек-талаптары кіреді. Дебиторлық қарыз алынуға тиісті шоттарды төлеу мерзіміне немесе қарызды өтеу күтілетін күніне қарай ағымдық және ұзақ мерзімді болады. Әдетте дебиторлық қарыз шот-фактуралармен расталады. «Алынған вексельдер» бабы ресми қарыздық міндеттемелермен расталады.
Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар жүйесінде дебиторлық қарыздардың пайда болуы субъектінің шаруашылық іс-әрекетіндегі объективті процесс болып саналады.
Дебиторлық қарыз пайда болу сипатына қарай бөлінеді:
- қалыпты;
- ақталмайтын.
Мерзімінде төленбеген қарыз аяқталмаған болып саналады.
Дебиторлық қарыздар құрылымы бойынша активті шоттар тізіміне кіреді. Дебиторлық қарыз бөлімінің шоттарының ай басындағы және ай соңындағы айналымдары дебеті жағында жазылады да, қалдығы дебеттік болып келеді.
Дебиторлық қарыздарды есептеуге 3-бөлім шоттары арналған.
1. «Бухгалтерлік есеп». 2005ж. С.Б. Баймуханова.
2. «Бухгалтерлік есеп принциптері». 2003ж. Қ.К.Кеулімбаев. З.Н.Әжібаева. Н.А.Құдайбергенов
3. «Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп» Экономика 2005ж. В.Л.Назарова.
4. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп». 2002ж. В.В.Радостовец. В.К.Радостовец. Т.Ғ.Ғабдулин. О.И.Шмидт.
5. «Настольная книга бухгалтера». 2001г. В.М.Прудников.
6. «Бухгалтерлік есеп». Алматы 2001ж. А.Д.Келімжаев. М.Н.Қуантхан.
7. «Финансы и статистика». 2002г.
8. «Кәсіпорын экономикасы». 2001ж. А.Қ.Мейірбеков. Қ.Ә.Әлімбетов.
9. «Аудит». Алматы 2004ж. М.Байдаулетов. С.М.Байдаулетов.
        
        Жоспар
Кіріспе.
I. Негізгі бөлім. Дебиторлық қарыздар есебі.
1.1. Дебиторлық қарыздарға сипаттама.
1.2. Дебиторлық қарыздарды ұйымдастыру нысандары.
II. Сатып ... мен ... ... ... ... Күмәнді қарыздар мен ... ... ... ... есебі.
2.2. Болашақ кезең шығындары мен берілген аванстар есебі.
III. Басқа да дебиторлық қарыздар ... ... ... ... ... ... ... мен ұсыныстар.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе.
Дебиторлық қарыз – сатып ... ... ... ... ... субъект алдындағы өткізілген тауар үшін ақша төлеу
бойынша міндеттемелері. Ол ағымдағы немесе операциялық циклды және ... ... ... ... және ... емес ... ... бөліп
көрсетеді.
Саудалық дебитор қарызы – негізгі іс әрекеттер нәтижесінде өткізілген
тауарлар мен ... ... үшін ... ... ... ... емес дебиторлық қарыздар іс әрекеттің басқа ... ... ... және ... ... ... ... депозиттер, алуға арналған ... мен ... ... ... ... жөніндегі тілектер және басқалар)
пайда болады.
Дебиторлық қарыздар 3 топқа ... ... ... ... алынған вексельдер
- басқалар
Алынуға тиісті шоттарға: ақшалай қаражатқа, тауарға, ... және ... ... емес ... деген тілек-талаптары
кіреді. Дебиторлық қарыз алынуға тиісті ... ... ... ... өтеу ... күніне қарай ағымдық және ұзақ мерзімді болады.
Әдетте дебиторлық қарыз ... ... ... ... ... қарыздық міндеттемелермен расталады.
Қолма-қол ақшасыз есеп айырысулар жүйесінде дебиторлық ... ... ... ... іс-әрекетіндегі объективті процесс болып
саналады.
Дебиторлық қарыз пайда болу сипатына қарай бөлінеді:
- қалыпты;
- ақталмайтын.
Мерзімінде ... ... ... болып саналады.
Дебиторлық қарыздар құрылымы бойынша активті шоттар тізіміне кіреді.
Дебиторлық ... ... ... ай ... және ай соңындағы
айналымдары дебеті жағында жазылады да, қалдығы дебеттік болып келеді.
Дебиторлық ... ... ... шоттары арналған.
3
I. ДЕБИТОРЛЫҚ ҚАРЫЗДАР ЕСЕБІ
Кәсіпорындардың бухгалтериясы дебиторлық қарыздар есебін ... мына ... ... ... қолданады:
нөмірі 7 – Журнал-ордер – «Жұмысшылар мен басқа да тұлғалардың қарызы»
деп аталатын шотының кредиты бойынша;
нөмірі 8 – Журнал-ордер – ... ... ... құн ... ... ... «Басқадай дебиторлық қарыздар» және ... деп ... ... ... ... 9 – Журнал-ордерге қосымша тізімдеме – ... ... ... ... 10 – Журнал-ордер – «Күдікті қарыздар бойынша резерв», «Алдағы
кезең шығындары» шоттарының несие (кредиті) бойынша;
нөмірі 11 – ...... ... және тапсырыс берушілер
қарызы» шотының және «Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің дебиторлық
қарызы» ... ... ... жүргізіледі.
Сатып алушылар мен тапсырыс берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырылысудың есебі бойынша ... ... ... ... ... ... ... талдамалық (аналитикалық) ... ... ... ... ... анықтамалары
және тағы да басқа тіркелімдер қолданылады. Жалпы есеп тіркелімдерін
толтыру ... ... ... ... ... ... анықтау үшін керек. Халықаралық бухгалтерлік есеп
стандартында ... ... ... ... ... бухгалтерлік есеп
стандартында) ұйымның бухгалтерлік есеп жұмысын жүргізу ... ... ... үшін ... ... есеп беру формалары
қарастырылмаған. Есеп нысанын таңдау ... ... бас ... яғни ол ... ... ... ең ... әдісін
таңдап, шоттар корреспонденциясын жүргізуге міндетті. Шоттарға келетін
болсақ, олар негізгі есеп ... ... ... эпизодтық болып
бөлінеді. Дебиторлық қарыздар шоттарында ... ... ... ... толығымен бақылау үшін түгендеу жүргізілуі қажет, ол құжаттар
бойынша шоттарды корреспонденцияланатын ... ... ... ... басты мақсат - әрбір шоттағы сомалардың сәйкестігі ... ... ... болып табылады. Дебиторлық қарызды
есептеудегі басты мәселе сату ... ... ... ... яғни ... ... жіберілген немесе жөнелтілген тауарлардың (жұиыстар,
қызметтер) ... ... ... ... ... ... тауарлардың тиелуі мен сатып алуға қаржылық және есеп айырысу
құжаттарының ұсынылуы, тауарлардың сатылғандығы деп танылады.
1.1. Дебиторлық қарыздарға ... мен ... ... ... ... жеке тұлғалардан оларға
сатқан тауарлары, көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ретінде алдын ала
төлеген төлемдері үшін ... ...... ... ... ... деп аталады. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек қарыздар
бар заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... алынуға тиісті дебиторлық қарыздар ағымдағы алынуға тиісті
қарыздар және ұзақ мерзімді алынуға тиісті қарыздар ... ... ... ... ... ... тиісті шоттар» бөлімінің шоттарында
есептеледі.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ішінде ... ... ... ... активтер қатарында есептеледі. Олардың
қатарына жататындар:
- ... ... ... ... ... аванстық (алдын ала төленген)
төлем;
- тапсырылған (берілген)шоттар бойынша алынуға тиісті қарыздар;
- вексельдер бойынша алынуға ... ... ... ... мен оның ... ... арасындағы түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық қарыздар;
- үйымның ... ... ... ... ... басқадай дебиторлық қарыздар.
Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп аталатын бабындағы сома
басқа заңды немесе жеке ... ... ... ... төлейтін ресми
берешегі болып есептелінеді. Алынуға тиісті ... ... ... ... ... ету ... қоса, заңды хұқығымен байланысты
актив болып саналады.
Ұйымның қаржы жағдайын сыйпаттайтын көрсеткіштердің ... ... ... жатады. Яғни дебиторлық қарыздардың
есептелген уақыты мен өтелу уақытынның арасындағы мерзім ... ... ... ... оған ... ... ... жағдайда ғана
анықталады. Дебиторлық қарыздар сатылған өнімдер мен тауарлардың ... ... ... және қайтарылған тауарлардың құнын ... ... сома ... ... Бір ... астам уақыт бойы
алынбаған дебиторлық қарыздар «Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... пайда болған (есептелінген) уақыты мен
өтелу уақытаның арасындағы мерзімге байланысты пайыздар ... ... ... ... ... ... тауарларын сатқанда кейде
сатып алушыларға баға жеңілдіктерін береді. Ұйымдырдың бұндай қадамға
баруының ... ... ... ... қызықтыру арқылы сатылатын
тауарларының көлемін арттыру болып ... ... ... ... ... ... ... күмәнді борыштарының сомасын
қысқартуға үлкен әсер етеді. Халықаралық ... баға ... ... (сөзімен) бірге сауда жеңілдігі термині (сөзі) қатар
қолданылады. Өз экономикасын нарықтық жолмен ... келе ... ... ... ... ... ... жарнама ретінде пайдаланады.
Ұйымдардың сауда жеңілдігін қолдануының мақсаты баға жеңілдікьерін (скидки)
пайдаланғандағы жағдаймен бірдей деп айтуға болады.
1.2. ... ... ... ... ... ... төмендігінен немесе тауарлардың ақау болу
себебінен сатылған тауарларды қайтаруға тура келеді. ... ... алу ... ... үшін ... болады. Соңдықтан да кәсіпорын
сатып алушы ... ... жеке ... осы ... ... ... ... қысқарту туралы талабын қабылдауға тура келеды. Әрине
аталған жеңілдікті жасау ұйымның келіп түсуге ... ... ... ... Бұл ... ұйымның бухгалтериясында жасалынған
жеңілдік сомасына:
Дт: Баға шегерімі- шоты
Кт: Алынуға тиісті қарыздар – шоты
Түрінде бухгалтерлік жазу жазылады.
Егер сатылған ... ... ... ... ол үшін ... жазу мына түрде бейнеленеді:
Дт: Сатылған тауарлардың қайтарымы- шоты
Кт: Алынуға тиісті қарыздар – шоты.
Дебиторлық қөарыздар келесідей бөлімдерден тұрады:
• «Сатып алушылар мен ... ... ... ... ... ... резервтер».
• «Еншілес (тәуелді ) серіктестіктердің дебиторлық қарызы».
• «Басқадай дебиторлық қарыздар».
• «Алдағы кезең ... ... ... осы ... ... ... ... кәсіпорынбар мен ұйымдардың
басқа заңды немесе жеке тұлғалардан алашақ сомалары дебиторлық ... ... ... ... МЕН ... ... ҚАРЫЗЫНЫҢ ЕСЕБІ
Кәсіпорындар мен ұйымдардың «Сатып алушылар мен тапсырыс берушілердің
қарызы» деп аталатын бөлім шоттары ... ... мен ... ... кәсіпорынға деген әр түрлі қарыздары жайлы ақпараттарды қорытындылау
үшін арналған. Аталған ... ... ... қаралған:
301 «Алынуға тиісті қарыздар» шоты
302 «Алынған вексельдер» ... ... ... мен ... ... басқадай қарыздары»
шоты.
Бұлар активті шот болып табылады. Сондықтанда бұл шоттардың дебитынде
қарыздың сомасы жазылса, ал ... ... ... ... ... шоттар сатып алушы заңды немесе жеке ... ... ... ... ... ... көрсеткен қызметі үшін қарыз
сомаларын ... ... ... қарыздар» шотында жөнелтілген өнім, орындалған
жұмыстар және көрсетілген қызметтер үшін төлеуге банк ... ... ... ... ... ... қарыздар ағымдағы
дебиторлық қарыздар, яғни бір есептік кезеңнің ішіндегі болып және ... ... ... яғни ... есептік кезеңді қамтитын болып
екіге бөлінеді.
Сатып алушылар мен ... ... есеп ... ... есепте келесі жазулар жазылады:
Сатылған өнімнің, тауарлардың, істелінген жұмыстардың және көрсетілген
қызметтердің нақты өзіндік ... ... мына ... ... жасалады:
Дт: 801 «Сатылған дайын өнімнің (жұмыстардың, қызметтердің) ... ... ... үшін ... сатылған тауарлардың өзіндік құны» шоты.
Кт: 221 ... ... ... «Алынған тауарлар» шоты
900 «негізгі өндіріс» шоты
910 «Өз өндірісінің шала өнімдері» шоты
920 «Қосалқы өндіріс» шоты
Қаржылық ... ... емес ... ... сатқан кезде тиесілі шығыстар шоттары дебеттеліп, актив шоттары
кредиттеледі ( 121-125, 101-103, 106, 141-144, ... ... ... ... ... ... сату ... 301 «Алынуға тиісті қарыздар» шоты
Кт: 701 ... ... ... ... ... ... ... тауарларды өткізуден түскен табыс» шоттары.
Осыған ұқсас шоттардың корреспонденциясы негізгі құралдарды ... ... емес ... (721 шоттың кредиті), ... (723 ... ... ... ... жасалады. Осы жасалған
корреспонденциямен бірге қосымша құн салығы (ҚҚС) 301 шоты дебеттеліп, ... ... ... және ... ... ... үшін ... есеп
айырысу-төлем құжаттарын төлегеніне қарай 431 «Валюталық ... ... 441 ... ... ... нақты ақша», 451 «Кассадағы нақты ақша»
шоттары дебеттеледі де, 301 ... ... ... шоты кредиттеледі.
302 «Алынған вексель» шотында жөнелтілген ... ... үшін ... ... ... ... ... жабу ретінде вексель ... ... ... ... 302 шотында және 301 ... ... ... 302 ... та, ... емес те ... ... вексель бойынща 302
шотында, 1 «Вексель бойынша алынатын пайызы» деп аталатын субшоты ашылуы
мүмкін.
Пайыздық емес ... ... ... жеке ... ... құны ... ... бойынша 2 қосымша шоты ашылуы
мүмкін.
2 ... ... ... марапаттау сомасы шегерілген (
дисконт)»
3 «Вексель бойынша марапаттау сомасы ( дисконт)»
Алынған вексель бойынша ... ... ... көлемде, оларды алған
кезінде келесі қалыпта көрініс табады:
Алғашқыда марапаттау сомасы толық көлемде болашақ кезеңнің ... ... 332 ... ... мен 611 ... кредиті бойынша көрсетіледі
• 302 шоттың 3-ші субшотының дебетінде және 611 шоттың кредитінде
көрсетіледі.
Содан соң есепті кезең ... ... сай ... ... сомасы
табысқа жатқызылады.
• 611 шоттың дебеті мен 724 шоттың кредитінде көрініс ... ... ... де 611 ... дебеті мен 724 шоттың
кредитінде көрініс табады.
Өтелу мерзімі өтіп кеткен барлық ... ... және де ... ... ... деп ... ... 821 шоттың дебиті бойынша
және 302 шоттың кредиті бойынша есептен шығарылады. Вексель бойынша ... өтіп ... ... мына деңгейдегілер жатады:
- төлем күнінен бастап санағанда акцептантқа қарсы аудармалы вексельден
шығатын талп ету мерзімі 3 ... ... ... ... ... ... санағанда индоссанттарға қарсы вексель
ұстаушылардың талап ету мерзімі 1 жылдан асса;
- индоссант вексельге төлеген күнінен бастап санағанда индоссонттар бір-
біріне қарсы ... ... ... ... ету ... 6 ... асса.
303 «Басқа да» шоты бойынша шаруашылық жүргізуші субъектісі мынадай
дебиторлық қарыздарды есепке алуы мүмкін, атап ... ... ... ... цессионардың цедентке қарызының пйда болуы және тағы
басқа.
301 шоты ... ... ... ... ... ... шот-
фактуралардың әр қайсысы бойынша жүргізіледі. Оның аналитикалық есебі сатып
алушылардың төлеу мерзімі өтпеген берешегімен және ... ... ... 302-шоты бойынша, төлеу мерзімі өтпеген вексельдермен,
банкілерде есепке алынған вексельдермен, ақша қаражаты ... ... ... ... ... жөнінде деректер алуды қамтамасыз
етуге тиіс; 303-шоты әрбір дебитор немесе келісім-шарт бойынша, яғниесеп
айырысуды жүзеге ... ... ... Күмәнді қарыздар мен ... ... ... ... ... алушылар мен тапсырыс беруші заңды және жеке ... ... ... ... қаншалықты арттырғанмен, оларға несиеге
сатылған тауарлар ... ... ... үшін ... есеп ... ... ... сомалардың бір бөлігі ғана өтеліп, қалған бөлігінің
алынбай қалуы іс тәжірибеде әрдайым ... ... ... ... ... ... мерзімде төлемеген шоттары «күмәнді
қарыздар» деп ... ... ... – уақытында төленбеген,
жабылмаған және де тиісті кепілдікпен ... ... ... ... ... Респудликасының заңына сәйкес талап ету мерзімі
өтіп кеткен дебиторлық қарыз күмәнді ... ... ... ... күмән тудырытын борыштарды есептен шығарудың
екі тәсілі бар. Біріншісі – тікелей есептен шығару ... ... ... ... ... деп ... кейін ғана тікелей есептеншығарылады.
Екіншісі – резервтік әдіс, бұл ... ... ... ала ... ... есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы
болып саналмайды. Өйткені ол кірістер мен шығындарды сәйкестілікке ... яғни ... ... ... ... ... немесе
қызметтер көрсетілген сәтінде емес, оның күдікті деп танылған ... ғана ... ... ... мен ұйымдар күмәнді
қарыздарға шығындардың ... ... ... ... ... ... резервтердің есебі «Күмәнді қарыздар бойынша резервтер» шотында
жүргізіледі.
Егер де ... ... ... ... ... ... ретінде есептен
шығарылып және ол осы есеп беретін ... ... ... есепте
келесідей жазу жазылады:
Дт: Күмәнді қарыздар бойынша резервтер шоты
Кт: Алынуға тиісті қарыздар шоты.
Бұрын есептен шығарылған дебиторлық қарыз сомасы есеп ... ... ... онда ол сома негізгі емес қызметтен түскен табыс есебінде
танылады. Бұл жағдайда бухгалтерлік есепте:
Дт: Ақшалар шоты
Кт: Негізгі емес ... ... ... ... шоты түрінде
жазу жазылады.
«Күмәнді қарыздар бойынша резервтер» есебі № 10 ... мен ... ... ... ... ... ... дебиторлық қарыздары сомасынан күдікті қарыз
бойынша құрылған ... ... ... тасталынып, қалған айырма қалдығының
сомасы ғана көрсетіледі.
Күмәнді қарыз болып ... ... ... қарыздар
есептеледі және олар қажетті уақыт ішінде өтелмеген дебиторлық қарыздар,
сондай-ақ ... ... ... ... болып есептелінеді.
Күдікті қарыздар бойынша резервтер жылдың аяғында ... ... ... ... ... ... ... қағидасы бойынша бағаланса және солармен
байланысты шығыстар сол ... ... ... ... онда күдікті
қарыздар болуы ықтимал. Бұндай шығындар негізінен жыл ... ... ... анықталуы мүмкін және ол 311 «Күмәнді қарыздар бойынша
резервтері» деген пассивтік шотында көрініс табады.
Егер де ... ... ... ... бірінші рет
қалыптастырылса, онда ол қаржылық есеп беруде кезеңдік шығыстар ... яғни ... ... шығыстарын өсіреді. Демек:
Дт: 821 шоты
Кт: 311 шоты.
Ал егер де ... ... ... ... ... ... ... 311 шоты
Кт: 301, 302, 303, 321-323 ... бұл ... ҚҚС ... алынбайды, яғни қарыздың таза сомасы ғана
алынады. Ал салық ... 633 ... 301-303, 321-323 ... ... ... де ... ... алушылардан алынса, сенімсіз ретінде есептен
шығарылған дебиторлық қарыздар есептік кезеңде ... ... ... да, ... 441, 451 ... 727 шоты ... көрінеді.
Олардың ҚҚС сомасы да:
Дт: 441, 451 ... 633 ... ... ... де ... ... ... мерзімі өтіп кетсе де есептен
шығаруға ... ... онда олар ... тыс 007 ... көрініс
табады.
311 шоты бойынша аналитикалық есеп әрбір күмәнді талаптар бойынша
тізімдемеде ... ... ... ... ... есепке алу
үшін шоттардың бас тізбегіндегі 32 «Еншілес, ... ... ... деген бөлімшесі қарастырылған.
Бұл бөлімшеге мына шоттар кіреді:
- 321 ... ... ... 322 ... ... ... 323 ... бақыланатын заңды тұлғалардың қарызы».
Аталған бөлімше шоттарында еншілес, тәуелді және бірлесіп бақыланатын
заңды тұлғалардың ағымдағы ... ... ... көрсетіледі.
Еншілес кәсіпорындардың дебиторлық қарызы 321-323 шоттарында көрсетілсе, ал
олардың кредиторлық қарызы 641-643 шоттарында көрсетіледі.
Бас және еншілес (тәуелді) серіктестіктердің ... ... ... 641-643 және 321-323 ... бойынша салыстырылып, тексеру
актісінің негізінде дебиторлық және кредиторлық қарыздары ... ... ... ... ... ... ... 641-643 шоттары
Кт: 321-323 ... ... ... ... ... ... ... шоттар корреспонденциясы қарастырылады:
1. Еншілес (тәуелді) серіктестіктерге накладнойлар мен шот-фактуралардың
негізінде материалдар мен сатып алынған тауарлар ... 321, 322, 323 ... 702, 709 ... ... ... ... мен ... бақыланатын заңды
тұлғалар көрсеткен қызметі мен атқарған жұмысы:
Дт: 321, 322, 323
Кт: ... ... ( ... ) ... ... ... ... және материалдық емес активтерді босатты:
Дт: 321, 322, 323
Кт: 701, 722, ... ... 321, 322, ... ... субъект басқа субъекттің 50 пайыздан ... ... ... ... ... ... ие болса, инвестор бұл субъектіге бақылау
қояды және негізгі шаруашылық ... ... ... негізгі
серіктестік пен оның еншілес серіктестіктері топ ... ... ... ... серіктестік бойынша жүргізіледі. Егер ... ... ... кем ... ... акциясына ие болса, мұндай жағдай да
инвестелетін объект тәуелді субъектке айналады.
Негізгі серіктестік еншілес ... 236000 ... ... жіберілді. Мұндай жағдайда мынандай жазбалар жазылады:
а) негізгі серіктестікке:
|№ |Операциялар мазмұны |Дебет ... ... |
|1 ... ... |321-323 |727 |236000 |
| ... ... | | | |
|2 |ҚҚС ... 15( |321-323 |633 |35400 |
|3 ... материалдардың |845 |201 |86300 |
| ... құны ... | | | |
| ... | | | |
|4 ... ... ... ... |441 |321-323 |271400 |
|5 ... ҚҚС ... |633 |441 |35400 |
|6 ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| |а) ... ... |571 |845 |86730 |
| ... ... | | | |
| |ә) ... ... |727 |571 |236000 |
| ... ... | | | ... ... ... |Операциялар мазмұны |Дебет ... ... |
|1 ... ... |201 |641-643 |236000 |
| ... ... | | | |
|2 |ҚҚС ... |331 |641-643 |35400 |
|3 ... ... |641-643 |441 |271400 |
| ... ... өтеу шотына| | | |
| ... | | | |
|4 ... ... бойынша | | |35400 |
| |ҚҚС қоса ... |633 |331 | ... ... ... кредиторлық қарыздарын есепке алу
үшін, мына төмендегі синтетикалықшоттары пайдаланылады:
641 ... ... ... ... ... қарыз»;
643 «Бірлесіп бақыланатын заңды тұлғаларға қарыз».
2.2. Болашақ кезең шығындары мен берілген аванстар есебі
«Болашақ кезең шығындары» деп есеп ... ... ... ... есеп ... ... шығындарына жататын шығындарды айтады.
Шаруашылық қызметінің барысында кәсіпорында келесі есепті кезеңнің ... ... ... ... ... туындайды, яғни пайда
болады. Мұндай шығындарға мынадай ... ... ... ... ... ... ... жаңа өндірісті, жаңа цехтарды, ... ... және жаңа ... ... ... ... жаңа
түрін өндіруді игеру мен дайындау және технологиялық процесстер ... ... ... ... ... бойынша; егістік жерлерді қайта
өңдеу; өндірісті ұлғайтқан немесе ұйымдастырған жағдайда ... ... ... ... жалға алушының қаржысының ... ... ... ... ... күрделі жөңдеуден өткізген кезде;
техникалық әдебиеттерде, газеттерге және журналға жазылған кезде; алдағы
еспті кезең үшін ... ... ... ... ала ... сақтандыру
төлемдері және басқа да шығындары жатады.
Болашақ кезең шығындарын есепке алу 34 «Алдағы ... ... ... ... ... ... оларға мына шоттар
кіреді:
341 «Сақтандыру полисі»;
342 «Жалгерлік төлемдер»;
343 «Болашақ кезеңнің есебіне жататын басқа да шығындар».
Алдағы уақыттың есебіне жататын ... ... ... ... әр түрі (тобы) бойынша келешек кезең шығындарын ... ... ... ... машинограммада жүргізіледі.
Тізімдемеге жазбалар 34 бөлімше шоттарының дебеті бойынша өңдеу
кестелерінен «Еңбек ақыны (материалдарды) бөлу», «Негізгі құралдардың
амортизациясы ... ... ... ... ... пен
шаруашылықтардың қызметін бөлу» және басқа да бастапқы ... ... ... ... машинограммада 34 бөлімшенің шоттарының
дебеті бойынша түрлі шоттардың кредитінен айналым жасалады.
341 «Сақтандыру полисі» шотында төленген сақтандыру полисінің сомасы
есептелінеді.
Сақтандыру ... ... алу үшін есеп ... ... ... 341 ... полисі» шоты
Кт: 441 «Есеп айырысу» шоты.
Сақтандырушыға бірнеше ай ... ... ... ... кезінде:
Дт: 651 «Мүлік және жеке басты сақтандыру ... есеп ... 441, 431, 432, 451 және ... сәйкесіеше.
Алдын ала төленген сақтандыру төлемінің сомасы бір мезгілде 651 шоттың
кредитіне 341 «Сақтандыру полисі» ... ... ... ... ... ... сақтандыру полистерінде айқындалған айлық
төлемдерінің көлемінде 811, 821, 938, 948, 126 және тағы ... ... ... шығады.
342 «Жалгерлік төлемдері» шоты бойынша алдағы кезең үшін төленген ... ... ... ... ... ... төмендегідей
бухгалтерлік жазулар жазылады:
Болашақ кезеңнің жал төлемі есеп ... ... ... ... ... ... 342 шоты
Кт: 441 шоты.
Есеп беретін уақытта жал төлемі есептен ... 811, 821, 931 ... 342 ... ала ... ... ақысының сомалары 687 «Басқа ... ... ... ... және 441, 431, 432, 451 шоттарының
кредитіне жазылады.
Жалгерлік төлемдер төленген кезеңдеріне қарай теңдік ... ... 126, 811, 821, 937, 947 ... ... 342 ... ... ... есептен шығады.
343 «Болашақ кезеңнің есебіне жататын басқа да шығындар» шоты бойынша.
Аталған шотта 341 және 342 ... ... ... ... ... ... дебеті бойынша төмендегі шоттар кредиттеледі:
20 «Материалдар» бөлімшесінің шоттары (201-206, 208) – ... ... ... шала фабрикаттар және басқа да қорлар құныны;
68 «Басқа да кредиторлық қарыздар және есептеулер» ... ... ... ... есеп ... шоты – ... ... сомасына;
65 «Бюджеттен тыс төлемдер бойынша есеп айырысу» бөлімшесінің шоттары
( 651-655 ... - ... ... ... қамтамасыз етуге
бөлінетін қаржылардың сомалары.
Берілген аванстар есебі. Берілген аванстар бойынша есеп айырысудың
есебі 35 ... ... ... ... ... Бұл
бөлімшенің екі шоты бар:
- 351 «Тауарлы-материалдық құндылықтармен жабдықтау үшін ... 352 ... ... мен ... ... үшін ... ... дегеніміз ұйымның жабдықтаушылар мен қызмет
көрсетулерге олардан алынатын тауаллық-материалдық қорлар, ... ... емес ... үшін және олардың көрсететін қандай да бір
қызметі үшін ... ала ... ... ... ... табылады.
Аванс берілген жағдайда:
Дт: 35-ші бөліше шоттары
Кт: 441 «Есеп айырысу шотындағы қолма қол ... «Ел ... ... ... ... қол ... ... (талдамалық) есебі басқадай кредиторлық және
дебиторлық қарыздар бойынша есеп айырысудың ... ... ... 352 шоттары бойынша бөлек жүргізіледі.
Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беруі ... ... мен ... ... үшін ... ... «Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін берілген
авнстар» шоты немесе «Орындалатын ... мен ... ... үшін
берілген аванстар» шотының тиістісі.
Кт: «Ақшалар» шоты.
Несие есебінен берілген аванс сомасына:
Дт: «Тауарлық-материалдық қорларды жеткізіп беруі үшін ... шоты ... ... ... мен көрсетілген қызметтер үшін
берілген аванстар» шотының тиістісі.
Кт: Банктен тыс мекемелердің несиесі» шоты немесе «Басқадай несиелер»
шотының тиістісі.
Шетелдік ақша ... яғни ... ... ... ... ... бағамдық айырмашылықтың пайда болуына:
Дт: 351 немесе352 шоттары
Кт: «Бағамдық айырмашылықтан алынатын ... ... ... ... ... ... пайдаланғаннан қалғаны
қайтарылғанда:
Дт: «Ақша шоты»
Кт: 351 немесе352 ... ... ... шоттары тауарлық-материалдық қорларды
жеткізгені үшін алдын ала берілген аванстар ... ... ... ... ... мен ... ... дебиторлық қарыздар мен үшінші
бөлімшедегі басқадай активтер жайлы түсініктеме алуға мүмкіндік береді.
Берілген аванстар шоты бойынша жүгізілетін операциялар:
1. ... ... ... ... ... ... ... үшін аударылған аванс сомасы:
Дт: 351 шоты
Кт: 423, 431,441 шоттары.
2. ... ... ... уақытта атқаратын жұмыстары мен
көрсететін қызметтері үшін аударылған аванс ... 352 ... 423, 431, 441 ... ... ... ... сомасы есебінен қоюшы мердігерлерге қарыз
сома өтелді:
Дт: 671 шоты
Кт: 351, 352 ... ... ... ... алдын ала аударылған
сомалардың пайдаланбаған бөлігі ... 423, 431, 441 ... 351, 352 ... ... ДА ... ... ... дебиторлық қарыздарды есепке алу 33 «Басқалай ... ... ... жүргізіледі. Бұларға мынадай шоттар
кіреді.
331 «Өтелуге тиісті қосылған құн ... ... ... ... және ... тұлғалардың қарызы»;
334 «Басқа да қарыздар».
Бухгалтерлік есепте қосылған құн ... ... есеп ... ... 331 ... ... қосылған құн салығы» шоты қолданылады.
Дт: 331 ... ... ... құн салығы» шоты
Кт: 671 «Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу» шоты
687 «Басқа да» шоты арқылы корреспонденциялана отырып, алынған ... ... ... ... және ... ... ондағы акцептелінген шоттары бойынша ҚҚС көрсетіледі.
Тауардың, жұмыстың, қызметтің есебінен ҚҚС ... ... ... салу үшін ... егер ... (жұмыс, қызмет) алушы қосылған құн салығын төлеуші болып
табылса;
-жабдықтаушы Қазақстан Республикасында ҚҚС ... ... ... тауарға( жұмысқа, қызметке) берілген шот-фактураның негізінде.
Қосылған құн салығының сомасы зачетқа жатқызылатын ... ... ... ... жұмысты) алушы қосылған құн салығын төлеуші болса;
-төленген ... ... ... заңдылығымен сәйкес келсе, яғни жүк
кеденінің деклорациясында көрсеткендей болса;
-төлем ... ... ... ... ... ... болса;
-темір жол және авиа билетінде салық сомасы салық заңына сәйкес сомада
болса;
-тұрғын үй қызметінде пйдаланатын ... ... сома ... ... ... ... алынған чектердің сомасы салық сомасымен
сейкес келсе.
Алумен байланысты төлеуге жататын ҚҚС болса олар, зачетқа жатпайды,
егер де:
-тауарлар ... ... ) ... қызметке жатпайтын
шараларды жүргізумен байланысты болса;
-тұрғын-үй ... ... ... ... үй ... ... ... автомобиль, негізгі құрал ретінде алынған болса;
-тегін алынған мүліктер ( тауарлар, жұмыстар, ... ... ... ... ҚҚС ... ... ... етілген
сомасы, 331 шоттың кредитінен 633 шоттың ... ... ... ... ... ҚҚС ... зачеттан шығарып тасталады, ол
кезде , 633 ... ... және 331 ... ... ... ... ... жазумен жазылады. Бұл жағдайда, 331 шотында ҚҚС сомасы ... не ... ... есептен шығарылады.
Есептелінген проценттер 332 «Есептелінген рпоценттер» ... ... Бұл ... ... ... бойынша дебиторлық қарыздар
жөніндегі ақпараттарды табуға болады ... ... ... ... ... алу және ... ... проценттк төлем:
Дт: 332 «Есептелінген проценттер» шоты
Кт: 724 «Акциялар ... ... және ... ... ... көрсетіледі.
Есептелінген проценттердің төленуі ... мына ... ... 441 ... ... ... ... ақша»
451 «Кассадағы ұлттық валюта түріндегі қолма-қол ақша»
431 «Ел ішіндегі валюталық шотындағы қолма-қол ақша» ... 332 ... ... ... ... ... шоты ... аналитикалық есеп – қарыз
алушы, вексель ұстаушы, жалға алушы және ... ... ... ... ... ... ... бойынша айналым
ведомосында немесе соған ... ... ... ... және ... ... қарыздар» шотында
дебиторлық қарыздардың келесі түрлері есепке алынады:
-есеп беруші тұлғалармен есеп айырысу бойынша;
-жұмыс істеушілерге ... ... ... ... ... ... ... бойынша.
Есеп беруге тиісті тұлғалармен есеп айырысуды есепке алу. Өнеркәсіптік-
шаруашылық ... ... ... өз ... қызмет бабымен іс-
сапарға жібереді, дүкендерден кеңсе жабдықтарын сатып алады, ... ... ... және басқа да шығындарды
төлейді. Бұл шығындардың үнемі банк ... ... ... ... ... төленуі мүмкін емес. Сондықтан да жоғарыда аталған
және басқа да шығындарды төлеу үшін қызметкерлерге қолма-қол ақша ... олар сол ... ... есеп ... тиіс.
Аванс тек басшының жарлығымен және нақты қажеттілік жеткен кезде есеп
беруге тиісті адамдарға және ... ... ... тұлғаларға
беріледі. Есеп беруге тиісті адамдарға берілген ... оны ... ... жұмсалады және белгіленген мерзімде бухгалтерияға
тапсырады.
Аванс есептерін бухгалтерия тексереді, содан соң ... ... ... ... рәсімделмеген аванс есептері және оларға ... ... ... ... үшін есеп ... адамдарға қайтарылады.
Есеп беруге тиісті адамдар өздеріне берілген аванстарды ... онда ол ... ... жалақысынан біртіндеп немесе түгелдей
ұсталады. Аванс құжаттары бойынша артық жұмсалған сома ... ... ... ... ... ... Іс-сапар шығындары деп
кәсіпорын басшысының жарлығы бойынша ... бір ... ... ... ... үшін ... ... басқа кәсіпорыға
бару үшін алған қаражатын айтады. Ол алдын-ала жасалған еңбек ... ... ... ... заңымен қаралған шаралар бойынша
беріледі. Іс-сапар шығындары өтелетін шығындар қатарына жатады.
Қазақстан Республикасының аясында іс-сапарда ... екі ... ... ... (ТЕК) ... тәулік ақысы төленеді,
демалыс және мейрам, сондай-ақ жолда болған күндері де қоса есептелінеді.
Нақты ... ... ... және сол ... ... ... бойынша іс-
сапар күәлігіне белгі соғады. Егер де ... ... ... ... сол ... ... бойынша түгел белгі соғуы тиіс. Іс-сапарға
шыққан және келген күндері куәлікте көрсетілген күнмен сәйкес келуі ... ... ... жолда жүрген уақытын есепке алмағанда қырық күннен
аспауы керек.
Іс-сапарға жіберілген ... ... ... кеткен шығындары
негізінен ұсынылған құжаттардың негізінде, бірақ Қазақстан Республикасының
Қаржы Министрлігі бекіткен мөлшерден артық емес көлемде өтеледі.
Іс-сапар ... ... ... құжаттар бойынша белгіленген
норматив ... және ... ... ... жағдайда: іс-
сапарда көрсетілген жеріне дейін және кері ... ... ... ... қоса ... ... ... да қоса алынады.
Егер де қызметкерлер Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге іс-сапарға
жіберілсе, басшының ... қоса оның ... ... орны ... ... еңбеккерлерге қай елге барса, сол елдің валютасына
алдын-ала қаралған смета бойынша төленеді, ал егер де ондай валюта ... ... ... ... ... бес күннің ішінде алған аванс бойынша есеп ... ... ... бас ... ... алған
аванстары бойынша оларды растайтын ... ... ... жұмсалған
шығындары бойынша есеп береді.
Іс-сапар шығындарын есептеген кезде мына шоттар ... 333 ... ... тиісті тұлға» шоты.
т: 451 - кассадан есеп беретінтұлғаға авансын ... ... ...... есеп ... ... ... арқылы аударған кезде;
334 – есеп беретін тұлғаға чек кітапшалары арқылы берген кезде;
451 – есеп ... ... ... маркаларын, почта маркаларын және
т.б.беру кезнде.
333 шоттың кредиті бойынша жазбалары мынадай шоттардың дебетінде
жазылады: 201-206, 208, 222, 223 – ... ... ... және өндірістік дайындау-көлік шығындарының сомасы; 821
немесе 935 – іс-сапар, почталық, телеграфтық және ... да ... 451 ... кассаға қайтару кезінде; 681 – авансты еңбекақыдан ұстаған кезде.
Есеп беруші адамдармен есеп айырысу ... ... ... ... (қызмет бабымен іс-сапарға барған, шет елде өкілдік және ... ... ... ... Есеп беретін тұлғаға шетел валютасында берген
кезде
Дт: 333
Кт: 452 ... ... ... ... ... қол ... шоты.
Шығындарды есептен шығару кезінде 821 «Жалпы және әкімшілік шығындар»,
938 «Басқа да қосымша шығындар» шоттары арқылы жүзеге ... және 432 ... ... ... ... ... ... бойынша көрсетіледі.
Бағамдық айырмасы сәйкесінше 725 және 844 шоттарында көрініс табады.
Өкілділік шығындарының есебі. Шаруашылық ... ... ... барысында өкілділік шығындарын есеп беруге тиісті адамдар
арқылы қолма-қол ақшалардың көиегімен жүзеге асыруы ... Ол ... ... ... ... көрсету үшін, іскерлік контракт жасау үшін,
акцмонерлер жиналысына келген ... үшін және ... үшін ... ... ... ... ... қабылдаушы жақтардың
қатысушылары көп болмауы ... яғни ... ... ... қоса ... 5 адам ... онда ... жақтың да
адамдары да 5 тен аспағаны жөн.
Өкілділік ... ... ... ала ... шараға сай
болғанын қуаттайтын құжаттарды субъектінің өзі әзірлеуі және ... ... ... ... шығындарды әзірлеу үшін негізгі
құжаттар ... ... ... мүмкін:
- басқа заңды тұлғалардың өкілеттілігін, басқарма қатысушыларын,
директорлар ... ... ... қабылдау бойынша жүргізілетін
шаралардың негізділігімен байланысты бұйрығы;
- келісушілердің келетін ... және ... ... ... күтілетін қатысушылардың саны, талқыға ... ... ... ... әрбір баптарының негізділігімен байланысты жасалған шығыс
сметасы.
Осы аталған құжаттар ... ... оның ... ... ... бұйрыққа кәсіпорын басшысы қол қойғаннан соң, ол бухгалтерияға
жіберіледі, ... ... ... яғни есеп ... ... ... ... мөлшерінде ақша бөлінеді.
Шара аяқталған соң, есеп беруге тиісті тұлға, бұйрыққа ... ... ... ... ... ... оның ... алғашқы құжаттарымен (кассалық ордерлерімен, фискальдық кассалық
чектермен, сатып алу актілермен, шоттарымен, билеттерімен, жалға ... т.б.) және ... ... ... ... ... актісін бірге бухгалтерияға тапсырады.
Аванстық құжаты мен сметаның орындалуы ... ... ... ... ... ... ... қабылданған құжаттың негізінде шығындар сомасы
821, 811 ... ... мен 333 ... ... бойынша есептен
шығарылады.
Есеп беруге тиісті ... ... ... ... ақша қаражаты
есептен шығаруға рұқсат етілмейді.
Есеп беруге тиісті тұлға есептен шығару актісіне бас директор бекіткен
соң, олардың алғашқы ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген барлық шығындардың сомасы 821 шоттың
дебеті ... ... ... ... ... табады. Өкілдік шығыстары
бойынша шаруашылық операцияларын қарастырған кезде оның нормадан ... ... ... ... ... яғни ... ... ретінде
салық салынады.
Материалдық зиян шегудің орнын толтыру бойынша есебі (есептеуі). 333
шотында ... ... ... ... ... кем ... жоғалған мүліктерінің (ақша, тауарлы-материалдық құндылықтары ... ... ... ... ... табады.
Кем шығудың нәтижесінде кәсіпорын шеккен зияны немесе құндылықтардың
бұзылуы нарық бағасы бойынша есептелінеді, егер де ... ... да ... ... ... алуға жататын сомасына 333 шоты ... шоты ... яғни кем ... ... немесе мүліктің нақты
құнына; ал нақты құнымен нарықтық бағасының ... 333 ... ... кредиттеледі. Ал мүліктің нарықтық құнынан ... ҚҚС ... шоты ... 633 шоты ... ... есеп ... еңбеккер бойынша жүргізіледі.
334 «Басқадай дебиторлық қарыздар». Бұл шотта жалгерлік бойынша келіп
түсетін міндеттемелеріне, бюджетке артық аударылған ... ... ... ТМҚ кем шығуына, нормадан тыс табиғи кемітулеріне,
айыппұлдарына т.б. ... шолу ... ... есеп ... ... алу. ... деп –
кредитордың өзінің мүліктік құқығы мен мүддесінің бұзылуына ... өз ... ... ... жазбаша талабын айтамыз. Белгіленген
тәртіп бойынша ... ... ... ... алдын ала ... ... ... ... ... ... ... бойынша қарыздарды уақытына және ... ... ... ... ... ... Шағым-талапта: шағым-
талап қоюшы кәсіпорын атауы, шағым-талаптың нөмірі және түскен күні; тиісті
(нормативтік) актілерге сілтемесі; ... ... ... және оның ... ... төлем және есеп айырысу реквизиттері;
тіркелген құжаттардың тізімі; кәсіпорын басшысының қолы көрсетілуге тиісті.
Кем шыққан өнімдер, тиісті сапаға сай ... ... ... ... емес ... ... ... толтыру жөніндегі және осындай
өнімдерді жеткізгені үшін ... ... қоса ... ... ... ішінде қойылады, ал басқа себептер бойынша туындаған шағым-талаптар
екі айдың ... ... ... негізінде шағым-талап сомаларын 334 шоттың дебетіне
– жабдықтаушыларға шағым-талап қойылған жағдайда:
Кт: 671 «Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу» шоты;
Қате ... ... ... ... ... ... ... жағдайда:
Кт: 441 «Есеп айырысу шотындағы қолма қол ақша» шоты.
Қойылған шағым-талап ... ... ... ... 441 ... де, 334 шоты ... ... бойынша қойылған сомалардан бас тартқан кезде 334
шоты ... де, 821 шоты ... ... есеп ... есепке алу. Ішкі шаруашылық – бұл
кәсіпорындардың өз филиалдарымен, өз өкілдіктерімен, бөлімдермен және ... ... ... және жеке ... ... ... (күрделі құрылыс, қосалқы ауыл шаруашылығы,
ағаш дайындау) есеп айырысу. Есепке алу тәжірибесінде ... мен ... ... бөлімшелерінің арасында ... ішкі ... ... шоты ... ... (тандамалық) және ... ... ... ... 32 ... (тәуелді)
серіктестіктердің дебиторлық ... ... ... ... шотында мынадай есеп айырысулар есепке алынады: шаруашылық ішінен
бөлінген бөлімшелердің негізгі ... ... ... ... ... өнімдерді өткізу бойынша; жұмыс және
қызмет бойынша; бөлімшенің қызметкерлеріне ... ақы ... ... ... тиісті бөлігі бөлімшелерге берілмей бас кәсіпорынның балансында
есепке алынатын болса, онда тұтыну қорлары және ... ... ... ... басқа да ағымдағы операциялар бойынша.
Жоғалту мен кем шығу есебі. Субъектінің ... ... әр ... жоғалтулар мен кем шығулар болуы мүмкін және ... және ... ... ... ... ... тауарлардың физикалық-химиялық
қасиетінің өзгеруімен байланысты болып келеді (табиғи азаюлары, ыдыстарының
сынуы т.б.). Бұлардың ... ... ... ... ... белгіленген деңгейде нормаланады.
Нормаланбайтын жоғалтулар бұзылудың, кем ... ... ... ... ... ... жатқызылады, ал
нормаланбайтын жоғалтулар, себебін анықтағанша, 334 ... ... ... ... «Кем ... жоғалту және құндылықтардың бұзылуы» деген субшоты
ашылады да, ол мына ... ... 334 ... да» ... 123-125 – ... ... ... баланстық құнына;
201-206,208,221-223 – материалдық құндылықтардылықтар жетіспеген
баланстық құнына;
451-452 – жетіспеген ақша қаражаттарына.
Жоғалтулардың ... ... онда 334 ... ... ... 333 ... есептен шығарылады, яғни 333 дебеттеліп, 334 шоты
кредиттеледі. Ал егерде ... ... ... онда олар ... жатқызылады, яғни 821 шоты дебеттеліп, 334 шоты кредиттеледі.
3.1. Аудит барысындағы ... ... ... жүргізу
Дебиторлық қарыздар – бұл басқа заңды тұлғалардың немесе жеке
азаматтардың ... ... ... ... ... ... және сыртқы заңды тұлғалармен және жеке азаматтармен де пайда
болады. Есептеу ... ... ... қол емес есеп ... ... дебиторлық қарыздардың пайда болуы заңды құбылыс болып табылады.
Аудитор дебиторлық қарыздарды ... ... ... ... ... және анықтауды талап ететін материалдарын жеке
сұрақтарға бөліп, ... ... ... ... ... ... факторларға байланысты толықтырулар мен түзетулер
енгізіліп, басшылыққа алып ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді қамтуға тиісті:
- баланстың көрсеткіштерін Бас кітаптағы, есеп регистрларындағы және
машиножазбалардағы мәліметтерімен салыстырып ... ... және ... есептерінің дұрыс жүргізілгендігін
тексереді;
- субъектідегі дебиторлық қарыздардың жағдайын ... ... ... ... ... ... күдікті қарыздар резервтерінің құрылу тәртіптерін және олардың дұрыс
қолданылуын тексереді;
- сатып ... және ... ... есеп айырысуды,
вексельмен төлеу операцияларының дұрыс жүзеге асырылғандығын ... ... ету ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырылғандығын тексереді.
Дебиторлық қарыздар бойынша есеп айырысуды тексере отырып, аудитор
олардың баланста ... ... ... ... және ... ... ... мерзімді активтер» және «Ағымдағы активтер»
бөлімдеріне дұрыс топталып көрсетілгендігін тексереді.
Баланста «Ұзақ мерзімді активтерге» жатқызылатын дебиторлық ... ... ... ... ... ... шоттар:
- алынған вексельдер;
- негізгі серіктестіктер мен еншілес серіктестіктердің арасындағы ішкі
топтардың операциялары бойынша қарыздары;
- акционерлік ... ... ... ... ... да ... қарыздар.
Аудитор баланстың сәйкес баптарындағы қарыздардың
қалдықтарының дұрыс көрсетілгендігін ... үшін № 11 ... ... да ... есеп ... және есеп айырысудың
жүзеге асырылғандығын көрсететін шоттарындағы мәліметтері ... ... ... ... ... кезеңінің басындағы
әрбір есеп айырысу бойынша қалдығын салыстырып, содан кейін есеп айырысудың
әрбір түрін тексереді.
Қорытынды
Қорытындылап ... ... ... ... дегеніміз, бұл – иелік
ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен ... ... ... уақыттағы экономикалық тиімділік.
Қазақстан Республикасындағы барлық шаруашылық субъектілердегі табыстар
есептеу тәсілімен айқындалғандықтан, дебиторлық ... ... ... Олар ... қоры болып табылады, күдікті немесе басқа
дебиторлық қарыздар өтелмей қалуынан сақтандырады. Бухгалтерлік баланста
дебиторлық ... ... ... ... ... есептен шығару үшін
көрсетіледі.
Салық кодексіне сәйкес дебиторлық қарыздар – Қазақстан Республикасының
заңды және жеке ...... ... Қазақстан
Республикасында тұрақты мекеме арқылы іс-әрекет жасайтын заңды тұлғалар-
резидент еместерге тауар әкелу, жұмыс ... ... ... ... ... және ... ... салық төлеуші дебиторды берешек деп
тануға байланысты қанағаттандырылмаған талаптар да күмәнді деп танылады.
Дебиторлық қарыздардың жағдайын ... ... есеп ... бастауын талдаудан бастау керек. Әдетте субъектінің ішінде
дебиторлармен есеп ... ... ... талапқа сай
жүргізілмейтін, фактілерінің кездесетінің ... ... ... ... ... ... акт толтырылады. Актіде
операция жүргізілген шоттардың аттарын, дебиторлық қарыздарының сомасын
талап ету мерзімі біткен ... ... ... мүмкін емес, үмітін
үзген қарыздарын көрсетеді.
Сонымен қатар, дебиторлық ... ... ... ... жиі ...... ... (жұмыс, қызмет) және
тауарларды сату операциялары. Баланста көрсетілген ... ... ... ... ... ең ... ... кассадан шаруашылық шығындарына және іссапар
бойынша шығындарға берілетін ақшалай аванс есеп берілетін сома деп аталады.
Ақша беру тәртіп ... ... ... ережелері мен реттеледі.
Іссапарлар бойынша есеп айырысуда қызметкерлердің іссапарларына байланысты
шығындарды өтеуін мынадай мөлшерлері белгіленген ... ... 93б. ... ... ... ... жалға алуды төлеу – тиісті құжаттармен расталған,
орын сақтағаны үшін төлем де кіретін, іс жүзінде ... ... ... ҚР ... ... ... әрбір күн үшін тәуліктің төлеу мөлшері
тәулігіне 2 айлық есептік көрсеткіштен аспауы керек;
- ... ... бару мен ... іс ... шығындар, бұған орын
сақтағаны үшін төлеу де кіреді – тиіс құжаттармен расталған нақты ... ҚР – нан тыс ... ... ... ... күн үшін ... ... ҚР үкіметі белгілеген мөлшерлер шеңберінде.
Қызметкерлерді іссапарға жіберу үшін субъект басшысы ... ... ... ... ... ... Бұйрық негізінде қызметкерлерге
іссапарлық немесе №1а формасымен беріледі және іссапарлық сома ... ... ... ... ... ... қарыздар
дегеніміз осы кәсіпорынға басқа кәсіпорынның немесе жеке ... ... ... тізімі.
1. «Бухгалтерлік есеп». 2005ж. С.Б. ... ... есеп ... 2003ж. ... ... ... жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп» Экономика
2005ж. В.Л.Назарова.
4. ... ... ... 2002ж. В.В.Радостовец.
В.К.Радостовец. Т.Ғ.Ғабдулин. О.И.Шмидт.
5. «Настольная книга бухгалтера». 2001г. ... ... ... ... 2001ж. А.Д.Келімжаев. М.Н.Қуантхан.
7. «Финансы и статистика». 2002г.
8. «Кәсіпорын экономикасы». 2001ж. А.Қ.Мейірбеков. ... ... ... 2004ж. ... ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Дебиторлық берешекті басқарудың теориялық негіздері . «Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау14 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі36 бет
Дебиторлық қарыздар есебі17 бет
Дебиторлық қарыздар есебін ұйымдастыру63 бет
Дебиторлық қарыздар және олардың түрлері10 бет
Дебиторлық қарыздар, оның түрлері7 бет
Дебиторлық қарыздар: түсінігі, түрлері, бағалау мен тану12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь