Азаматтық бірегейлік мәселелерін зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері

«Бірдейлік» ұғымы (орта ғасырлардағы латын тілінен аударғанда – ұқсастық, бірдей болу) жалпы ортақ түсінікте ұқсас болуды, бір нәрсенің бір нәрсеге сәйкес болуын білдіреді /12/. Ол философия, әлеуметтану, психология, мәдениантропология сияқты әлеуметтік-гуманитарлы ғылымдардың категориясы ретінде көрініс табады. Әдетінше, бұл ұғым индивидтер мен топтарды салыстырмалы тұрақты, «өздеріне өздері сәйкес болатын» біртұтастық ретінде сипаттауда қолданылады.
Дегенмен де, «бірдейлік» ұғымы барлық ғылымдарда ортақ мағына бергенмен, әр ғылым бұл түсінікке қатысты өздерінің интерпретациясын, басқалардан өзгеше анықтамасын береді.
Осылайша, философия «бірдейлік бұл бір заттың құрамында болмайды (яғни, индивидке бастапқыдан бірдейлік тән болмайды), ол қарым-қатынасты білдіреді деп тұжырымайды. Яғни ол тек әлеуметтік өзара әрекет барысында ғана қалыптасады, бекітіледі (немесе керісінше, қайта қалыптасып, трансформацияланады). Нақты айтатын болсақ, бірдейлік сөзін индивидтер ғана анықтайды, өйткені субъектілік қасиет тек индивидтерге тән, яғни өздеріне қатысты немесе мүлдем қатысы жоқ белгілі бір белгілерді қолдану мүмкіндігіне тек индивидтер ие. Ал бірдейлік түсінігін топтарға тиісті қолдану тек ол сөздің ауыспалы мағынасында, бейнелеу мағынада қолдануға болады» /13/.
Сонымен қатар, «белгі» ұғымы семиотика атты белгілер туралы ғылымның ерекше бір тарауы ретінде семантика позициясынан қарастырылады, яғни қандай да болсын бір объект белгі арқылы басқа объектімен анықталады, белгіленеді, қолданысқа ие болады, сонымен қатар репрезентацияланады. «Екі объектінің арасында, яғни белгі немесе мағына сияқты объектілердің рөлінде, семиозис процесі барысында затты белгілеу жұмысы орнығады» /14/.
Егер де индивидтердің бірдейлігі қазіргі заманға дейін олардың ата-тегі немесе белгілі бір әлеуметтік тапқа тиістілігі арқылы анықталған болса, (индивидтер бұл қасиетті өзгерту билігіне ие болған жоқ), сәйкесінше, демек өзін-өзі сәйкестендіру мәселесі көтерілмеген, ал қазіргі кезеңде, немесе модерн заманында бірдейлік мәселесі тек қоғамдық мүдденің құралы ғана емес, сонымен қатар біршама өзекті бола бастады.
Қазіргі заман адамының бірдейлігі «индивидтер өздерін белгілі бір топпен, өмір сүру салтымен, құндылықтармен сәйкестендіретін ұқсастықтарды іріктей отырып, нақты өмір сүру салтына саналы бағытталуына байланысты болады». Қазіргі замандағы күрделі әлеуметтік ағзаларда бірдейлік көптеген сипаттамаларға ие. Әлеуметтену процесі барысында, түрлі өмірлік жағдайларда адам көптеген рөлдерді ойнауды үйренеді, яғни бірнеше бірдейліктерге ие болады.
1. Казахстан на пороге нового рывка вперед в своем развитии. Послание Президента Н.А. Назарбаева к народу Казахстана «Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. – Астана, 1 марта 2006 года. – С. 20.
2. См.: Казахстанская политологическая энциклопедия. – Алматы, 1998. – С. 76-77.
3. Даль Р. О Демократии. – М.: Аспект пресс, 2000. – С.9.
4. Подробнее об этом см.: Новая философская энциклопедия: В четырех томах. - Том 1. - М.: «Мысль», 2000. - С. 619-621.
5. См.: Казахская политологическая энциклопедия. - Алматы, 1998. – С. 92-93.
6. Даль Р. О Демократии. – М.: Аспект пресс, 2000. – С.10.
7. Там же. С. 188.
8. Новая философская энциклопедия: В четырех томах. - Том 1. - М.: «Мысль», 2000. - С. 620.
9. Руссо Ж. Ж. Об общественном договоре // Руссо Ж. Ж. Трактаты. -М., 1969.-С. 313.
10. См.: Поппер К. Р. Открытое общество и его враги. - Т. 1 и 2. - М., 1992.
11. Политология: Энциклопедический словарь. - М., 1993. - С. 75.
12. См.: Большой энциклопедический словарь. – М.: Науч. изд-во «Большая Российская энциклопедия» - Санкт-Петербург «Норинт», 2004. – С. 434.
13. См.: Новая философская энциклопедия: В четырех томах. - Том 2. – М.: «Мысль», 2001. - С. 78-79.
14. Там же. – С. 54.
15. Там же. – С. 79.
16. Там же. – С. 79.
17. Там же. – С. 79.
18. Новая философская энциклопедия: В четырех томах. - Том 4. - М.: «Мысль», 2001. - С. 482-483.
19. Новая философская энциклопедия: В четырех томах. - Том 2. - С. 79.
20. Там же. – С. 80.
21. Всемирная энциклопедия: Философия. – М.: АСТ, Мн.: Харвест, Современный литератор, 2001. – С. 382.
22. См.: там же.
23. Большой толковый психологический словарь. – Т. 1 (А-О); Пер. с англ. / Ребер Артур. – ООО «Издательство АСТ»; «Издательство «Вече»», 2001. – С. 294.
24. Культурология. ХХ век. Энциклопедия. – Т. 1 (А-Л). – Санкт-Петербург: Университетская книга. – 1998. – С. 239.
25. См.: Большой толковый социологический словарь (Collins. – Т. 1 (А-О): Пер. с англ. / Джерри Дэвид, Джерри Джулия. – М.: Вече, АСТ, 1999. – С. 226-227; Т. 2 (П-Я). – С. 228-230.
26. Там же. Т. 1. – С. 226.
27. Подробнее об этом см.: там же. – Т. 1. – С. 224-226.
28. См.: Хоруженко К.М. Культурология. Энциклопедический словарь. – Ростов-на-Дону: Изд-во «Феникс», 1997. – С. 160-161.
29. См. также: Казахская политологическая энциклопедия. - Алматы, 1998. – С. 114-115.
30. Лекторский В.А. Личная и коллективная идентичность в современном обществе // Проблема идентичности в трансформирующемся российском обществе и школа. – М.: ИНПО, 2008. – С. 11.
31. Артёменко О.И., Кузьмин М.Н. Россия: формирование человека гражданского общества в полиэтническом социуме (историко-социокультурный аспект) // Проблема идентичности в трансформирующемся российском обществе и школа. – С. 27.
32. Там же, с. 29.
33. Маркс К., Энгельс Ф. Избранные сочинения в 9 томах. – Т. 4. – М.: ИПЛ, 1986. – С. 5.
34. Цит. по: Антология мировой политической мысли в пяти томах. – Т. 2. Зарубежная политическая мысль. ХХ в. – М.: Мысль, 1997. – С. 463-464.
35. Подробнее об этом см.: Антология мировой политической мысли в пяти томах. – Т. 2. Зарубежная политическая мысль. ХХ в. – М.: Мысль, 1997. – С. 592-610.
36. См.: Кон И.С. Открытие Я. – М., 1978; Кузьмин М.Н. Переход от традиционного общества к гражданскому: изменение человека // Вопросы философии, 1997, № 2.
37. Гараджа В.И. Национальная интеграция и этноконфессиональная идентичность // Проблемы идентичности в трансформирующемся российском обществе и школа. – С. 138.
38. Общая теория государства и права / под ред. Д.А.Керимова. - Л., 1961. С.31-32.
39. Марксистско-ленинская общая теория государства и права. Основные понятия и институты. - М., 1970. – С.216.
40. Бурдье П., Социология политики. - М, 1993. – С. 39.
41. Цит. по: Кумар К. Гражданское общество // Гражданское общество (Реферативный сборник). - М.: Российская Академия Управления, 1994. – С.17-34с. - С.18.
42. Арато А., Коэн Дж. Гражданское общество и переходный период от авторитаризма к демократии // Гражданское общество (Реферативный сборник). М.: Российская Академия Управления, 1994. – С.3-16. - С.13.
43. См.: Смольков В.Г. Гражданское общество и государство // Гражданское общество. М.: Луч, 1993. – С. 20-37. – С. 21-22.
44. См.: там же, с.24.
45. Унпелев А.Г. Политология: власть, демократия, личность. М.: Интерпакс,1994. – 256с. – С.230-231.
46. Красин Ю.А. Долгий путь к демократии и гражданскому обществу // Политические исследования. - 1992.- № 5-6. - С.97-98.
        
        1 Азаматтық бірегейлік мәселелерін зерттеудің теориялық-әдіснамалық
негіздері
1.1 Азаматтық бірегейлік теориясының шетелдік және отандық әлеуметтік-
саяси ойлардағы генезисі
«Бірдейлік» ... ... ... ... ... ... ... бірдей болу) жалпы ортақ түсінікте ұқсас болуды, бір нәрсенің ... ... ... ... /12/. Ол ... ... ... сияқты әлеуметтік-гуманитарлы ғылымдардың
категориясы ретінде көрініс ... ... бұл ұғым ... ... салыстырмалы тұрақты, «өздеріне өздері сәйкес болатын» біртұтастық
ретінде сипаттауда қолданылады.
Дегенмен де, «бірдейлік» ұғымы барлық ... ... ... әр ... бұл түсінікке қатысты ... ... ... ... ... философия «бірдейлік бұл бір заттың құрамында болмайды (яғни,
индивидке бастапқыдан бірдейлік тән болмайды), ол қарым-қатынасты білдіреді
деп ... Яғни ол тек ... ... ... барысында ғана
қалыптасады, бекітіледі (немесе керісінше, ... ... ... айтатын болсақ, бірдейлік сөзін индивидтер ғана
анықтайды, өйткені субъектілік қасиет тек индивидтерге тән, яғни ... ... ... қатысы жоқ ... бір ... ... тек индивидтер ие. Ал бірдейлік түсінігін топтарға тиісті
қолдану тек ол сөздің ауыспалы ... ... ... ... ... ... ... ұғымы семиотика атты белгілер туралы ғылымның
ерекше бір тарауы ретінде семантика позициясынан қарастырылады, яғни ... ... бір ... ... арқылы басқа объектімен анықталады, белгіленеді,
қолданысқа ие болады, сонымен ... ... «Екі ... яғни ... ... ... ... объектілердің рөлінде, семиозис
процесі барысында затты белгілеу жұмысы орнығады» /14/.
Егер де индивидтердің бірдейлігі қазіргі ... ... ... ... ... бір әлеуметтік тапқа тиістілігі арқылы анықталған болса,
(индивидтер бұл ... ... ... ие ... жоқ), ... ... сәйкестендіру мәселесі көтерілмеген, ал қазіргі кезеңде, немесе
модерн заманында бірдейлік мәселесі тек ... ... ... ғана ... ... біршама өзекті бола бастады.
Қазіргі заман адамының бірдейлігі «индивидтер өздерін белгілі ... өмір сүру ... ... ... ұқсастықтарды
іріктей отырып, нақты өмір сүру салтына саналы бағытталуына байланысты
болады». Қазіргі замандағы күрделі әлеуметтік ... ... ... ие. ... ... барысында, түрлі өмірлік жағдайларда
адам көптеген рөлдерді ойнауды үйренеді, яғни бірнеше бірдейліктерге ие
болады.
Бірдейлік құрылымында философия оның екі ... ... ... және ... де ... ... «индивидтің бірегейлік қасиеті туралы
ақпарат беретін сипаттамалардың жиынтығын» білдіретін болса, ...... ... ... ... ... мен
нормаларының сәйкестенуінің (ұқсастыруының) нәтижесі болып табылады» /15/.
Осы орайда бірдейліктің бұл екі деңгейін (персоналды ... ... ... ... ... ... ... бөліп қарастыруға
болмайды. Себебі, «индивидтің жеке және өзінен алшақтамайтын өзі туралы ойы
әлеуметтік ... ... ... болып табылады.
Сонымен қатар, индивидтің жеке ... ... ... ... ... еркінен тыс қоршаған ортада қалыптасқан нормалар мен
рөлдермен үйлеспей қалуы ... ... ... ... ... қатысты, бірдейліктің
төмендегідей түрлерін бөліп қарастырса болады:
- кәсіби (инженер, педагог, дәрігер, бизнесмен және т.б.);
- ... ... ... ... және ... ... ... Сібір азаматы, Қиыр Шығыс азаматы және т.б.);
- саяси (демократ, либерал, коммунист, ... ... және ... ... ... ... ... орны ауыса беруі
мүмкін екенін естен шығармау керек.
Кейбір жағдайда этностық бірдейлік аса ... ... ие ... ... ... таппайды (басқаша айтқанда, «этностық индеферентизм»
пайда болады), ... ... ... ... ... ... ... басымдыққа ие бола бастайды. Бұл ірі индустриалды ... ашық ... ... ... ... қарқындату кейбір
национал-патриоттар тұжырымдайтындай, «терең индивидуалды санада ... ... ... ... ... бір жүріс-тұрыс ... ... ... ... этностық көрсеткіш бойынша ұжымдық
ынтымақтастық жағдайымен) байланысты болады. Этностық бірдейліктің ... ... ... ... (фенотиптік сипаттамалар, тіл,
мәдени ... дін) ... осы ... ... ... ... мағыналарда айқындалады» /17/.
Этностық феноменін ... ... ... ... ... ... жоқ екенін көзден таса қалдырмау ... ... ... тән ... ... ... санауға мүмкіндік
беретін немесе этностықтың болуын меңзейтін сипаттамаларды бөліп қарастырса
болады.
Бұл, біріншіден, ортақ территориалық немесе ... шығу ... ... тілдің болуы, мәдениеттің материалды және рухани құндылықтары
туралы пікірдің топ мүшелері арасында ... ... ... ... ... ... бір құрамдас бөлігі ретінде
қабылданатын, мемлекеттілік сияқты саяси ... Отан мен ... ... ... ерекше болу сезімі, яғни, топ ... ... ... ... ... түсінуі, осыған негізделген ынтымақтастық пен ортақ
істің ... ... ... ... ... ... ... жиі
шатастырады. Бірақ та, Жаңа философиялық энциклопедияда жазылғандай, оларды
ажырату жөн: ... бір ... ... ... индивидтің өзіндік санасы
этностан жорғары негізде (үнділіктер, канадалықтар, ... ... ... ... және т.б.) ... ... бірдейлік белігілі бір саяси
(ұлттық мемлекет) және ... ... ... қауымдастықпен өзіндік
сәйкес болуын білдіреді. Өйткені қазіргі ... ... ... ... ... ал ... ... азаматтық-саяси өлшемі
этностық өлшемнен жоғары болады /19/.
Тархи философиясында, сонымен қатар ... ... ... ... ... Ол индивидтің, этнос пен мемлеккеттің
белгілі бір өркениетке сәйкес ... ... және ... ... мен ... ... ... немесе О. Шпенглердің
«жоғарғы мәдениеттерінде» көрініс табады.
«Бұл белгілі бір ... ... ... ... ... ... ерекше бейнесін құрайтын дін, ... ... мен ... ... ... ... қауымдастық. Дегенмен ол әмбебаптылыққа, әлемдік маңыздылыққа
ие болуға талаптанады» /20/.
Сонымен қатар, аса маңызды бір жайға ... ... ... Бұл –
«бірдейлік» ұғымы мен «даралық» («өзінің бірегейлігінің ерекшелігі»,
«индивидуалдылық», «тұлға») түсінігінің ... ... ... контекстте,
және «түрлілік», «өзгешелік», «аутенттілік» және т.б. туралы еуропалық
дәстүрдегі ... ... ... ... байланыстың» болуы /21/.
Қазіргі кезеңде бірдейліктің түрлі, автономды, сонымен қатар ... үш ... ... ... ... ... (бірінші кезекте неоклассика мен ең бастысы постклассика
түсінігінде);
в) ... ... ... әлеуметтану,
антропология, мәдениеттану).
«Бірдейлік» түсінігінің өзі ... ... ... ... ғылыми
айналымға енгенмен, 60-шы ... ғана ... ... ... ... дискурс болып табылды.
1980-ші жылдан бастап бұл ... ... ... жою тенденциясы байқала ... ... ... ... ... оның ... және ... пәндер шекарасынан
тыс шығаруға септігін тигізген ғалым – американ психолог, ... ... ... ... ... ... шақ пен ... кітабында (1969 ж.) ол былай деп ... ... ... ... Фрейд заманында сексуалдылықты зерттеу сияқты
стратегиялық міндеттердің бірі ... ... ... біз ... түрлі әлеуметтік-гуманитарлы ғылымдардағы түсіндірмесі ... ... ... арық ... ... ... алмаймыз.
Осылайша, қисында Г. Фрег пен ... ... ... Ол ... «бірдейлік» термині есім мен объекттіні (әр түрлі
нұсқада: ... ... ... ... ... ... (тілдік
белгінің мазмұндық жағы), заттық мағына, реферант (сөз немесе белгі қатысты
болатын зат)) сәйкестендіретін белгілеу ... (ат ... ... пайдаланылады /22/.
Яғни, қисында бірдейлікті силлогизмнің шынайылығын өзгертпей, ... ... ... ... екі ... одан да еөп ... қатынас етіп қабылдау қалыптасқан.
Дегенмен, бірдейлік теориясы психологияға көп әсерін ... ... де ... ... интериоризация іс-әрекетінің механизмін
түсіндіру үшін З. Фрейд енгізген. А.Ребер құрастырған «Үлкен психологиялық
түсіндірме ... ... ... ... бірдейлік теориясы ретінде
түсіндіріледі. Ол түрлі психикалық оқиғалар мен психикалық ... ... ... ... қалыптасқан адам миының белгілі
бір күйде болуымен байланыстырады. ... ... бұл ... бір ... арық ... дами бастады. Келесі түсіндірме төмендегідей ... егер де екі ... ... ... ... ... ... екеуі де
судың ылғалды екенін білсе, немесе итті көз ... ... ... ... ... ол екі ... белгілі бір физикалық
жағдайы да бірдей ... ... ... ... «Осы ... ... мен автор осы анықтамаға байланысты теория типтік бірдейлік
теориясы деп ... ... ... ... мұнда санадағы
оқиғалардың түрі физикалық оқиғалардың түріне сәйкес ... ... ... ... кең ... тар ... біз бірдейліктің белгілік
теориясымен танысамыз. Ол ... ... ... қарағанда жұмсақтау
айтылады. Тар мағынадағы анықтамаға сәйкес, ... ... ... ... бір, ... жағдайы (белгілік)
бірдейлікті білдіреді» /23/.
Көптеген психолог-теоретиктер ... ... ... қалыптасуы
алдында орын алған түрлі примитивті бірдейліктердің жойылуында ғана жүреді
деген көзқарасты ұстанады.
Тұлғаны зерттеуде ... ... ... Мен адам ... өзі туралы ойының ішкі және ... ... ... Термин осы мағынада қолданылған жағдайда, мысалға, жыныстық-
жастық немесе жыныстық-рөлдік, нәсілдік ... ... және ... ... ... ... ... әлеуметтік-тарихи және экзистенциялық
сипаттамаларының жиынтығын ... ... ... ... ... ... ... «психоәлеуметтік бірдейлік»
ұғымын енгізді. Э.Эриксонның түсінігі ... ... ... өзіндік ұқсастығы мен біртұтастығының субъективті сезімі мен
бір уақыттағы объективті ... ... ... индивидтің әлем мен адам
бейнесінің басқалардан ... ... пен ... ... ... ... болады деп тұжырымдайды. Тұлғаның өмірлік өзегі мен
психоәлеуметтік теңдігінің басты индикаторы бола ... ... ... білдіреді: а) сыртқы ортаны ... ... ішкі ... ... пен ... ... ... тұрақты болуы мен үздіксіз орын алуы жайлы сезімі; б) осы ... ... ... ... енуі, дүниеге деген көзқарасының жеке ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік түсіндірмесі ... ... ... ... өте ... біраз айырмашылқтар орын алады. Әлеуметтік психологтарының
пікірі бойынша, индивидуалды өзіндік ... ... ... ... орын ... ... ... әлеуметтік
бірдейліктің мазмұнын құрайтын әлеуметтік категорияларға өтуі және олармен
сәйкестенуінде көрініс табады (мысалы, ... жол, ... дін, ... ... ... немесе жаман мәртебе беретін баға өте ... ... ... отырып, ғалымдар бірдейліктің әлеуметтік
болашағын ... ал ол ... ішкі ... ... түсіндіруге
тырысты. Осылайша, Браун (1978) жалақыдағы айырмашылықты сақтап ... ... ... ... Джилз бен Джонсон (1981)
этнолингвистік топтардың жүріс-тұрысын зерттеді. Жақында ғана осы ... ... ... ... жүріс-тұрыс), кішігірім топтардың
әсері мен ... ... ... ішкі ... ... ... қолданылды /25/.
Сонымен қатар, жайлылықтың екі түрі ажыратылады:
а) интериоризация – ... ... ... және оның ішкі ... ... бағыну – ішкі шамырқану орын алғанымен, ... ... ... ғылымындағы бірдейлік – бұл «бір адамға мүмкіндігінше ұқсау
ниетінде сол адамның жүріс-тұрысын өзгертпей ... ... ... ... осыдан шығатын жәйт, әлеуметтану ғылымында «мінсіз түр мен таза түр»
(ideal tupe or pure tupe) ... ... ... ... ... ... ... немесе «таза» (демек, «мінсіз») формада
талдау мен ... ... ... ... ... жеке түсіну
(идеализациялау)» /27/.
Бұл түсінікті енгізгені үшін әлеуметтану М.Веберге ... изеу ... ол ... ... ... да бар. ... алатын болсақ,
Т.Парсонс, Уинч және т.б.
«Бірдейлік» ұғымының ... ... ... ... алатын
мәдениеттану ғылымы адамдардың бір-біріне ұқсау мен белгілі бір мәдени
категориямен (тұлғалық қасиеттер, топтық ... ... мен ... ... ... ... ... адамның өзіндік сезімі ретінде
бірдейлік мәселесін бөліп көрсетеді /28/.
Саясаттану ... ... деп ... ... ... басқалардан өзгешелейтін мәдени, тілдік және т.б. сипаттамалардың
болуы. Сонымен қатар, осындай ерекшеліктер топтар ... ... ... ... ... бірікітіруші, байланыстырушы
буын болып табылады.
Бірдейлік ең басты түрлері ретінде саясаттану төмендегі түрлерін ... бұл ... ... ... ... тиісті екенін
сезінуде көрініс табады;
этностық немесе ұлттық – бұл белгілі-бір этносқа тиісті болу сезімі, оның
тілімен, дәстүрімен, мәдени ... ... болу ... рух»
түсінігіне жақын);
діни, яғни, қандай да болсын конфессия немесе деноминацияның ... ... діни ... ... болу (бұл ... ... ... дәстүрлер туралы ой-пікірмен санаса бермейді, кейде
тек ... ... ғана ... мүмкін);
мемлекеттік, мемлекеттің ішкі және сыртқы дамуына сәйкес болатын,
мемлекеттілік үлгісін жүзеге ... ... ... ... элементтері
тәуелсіздік көрсеткіштерімен сәйкес болуын көрсетеді;
ұлттық-мемлекеттік, мемлекеттің өзі өзіне немесе тәуелсіздік алу барысында
субъект ... ... ... ... рухани мүддесіне сәйкес
болуының көрінісі;
өркениетті – ... - ... ... ... ... деңгейі мен бірлігі (мысалы, «Қытай – бұл өзін
мемлекет ретінде таныстыратын өркениет»), сонымен ... ... ... ... ... ... мүше болу ... латынамерикалық,
еуразиялық өркениеттер және т.б.) /29/.
«Бірдейлік» түсінігіне осындай қысқаша ғана шолу ... ... ... ... ... ... біріншіден, бұл термин бойынша пікірлер көп болғанмен, түрлі
болғанымен, бәріне ... ... ... ... Осы ... ортақ
болып табылатын пікірлерді біз Қазақстан этностарының азаматтық бірдейлік
аспектілерін ... ... ... ... ... шолу ... «этностық бірдейлік», «әлеуметтік
бірдейлік», «азаматтық бірдейлік» сияқты терминдерді ажыратып, ... тән ... ... ... ... Бұл, ... біздің
зерттеуіміздің толық болуына кедергі болар еді.
Қазір көптеген авторлар индивидуалды ... ... ... ... ... ... соңына келгенде қазіргі
ақпараттық қоғамдағы тұлғалық субъектінің ақыр соңы туралы көп ... ... ... еніп ... және ... басқа бөлігін жаһандану
процесі көмегімен осы қоғамға тартып отырған қазіргі ... ... ... бірдейліктің дағдарысын басынан кешіріп отыруына ... ... ... ... те дағдарысы басталды» /30/.
Біз қазіргі кезде американ ... ... ... ... ХХ ... аты шулы ... ... күштері»
атты кітабында «өркениеттер қақтығысы» деп атаған, жаһанданудың астарында
жатқан ұлттық-мәдени агрессияның куәгері ... ... ... барлығының қаншалықты және келешекте қандай болашағы
бар?» деген ... ... ... біреулерге бөтен құндылықты-мәнді
мәдени жүйелерді күштеп агрессивті енгізу қарсы іс-әрекетті жандандырады
емес пе. ... да, ... ... және ... ... ... ... АҚШ-та, Батыс Еуропада, бұрынғы
Кеңес Одағында да қақтығысқа ... бере ... ... ... ... де бұл идея орынсыз болып келеді, болашағы жоқ деп айтуға болады.
Біріншіден, барлық адамдар нәсілі мен ұлтына тәуелсіз өмір сүруге ... ... тең ... барлық мәдениеттер тең құқыққа ие, дегенмен сонымен қатар,
өлшенбейді. ... ... мен ... ... ... біздің пікірімізше, Қазақстанның полиэтностық жағдайындағы
этносаралық өзара әрекет ... ... ... ... ... қажет. Қазақстан азаматтық ұлтының геосаяси ерекшеліктері
мен қазіргі кездегі ... ... ... осы негізде мәдени өзара әрекет
және қалыптасу процесі ретінде әлемдік тәжірибені ескеруі дұрыс. Бұл ... ... ... ... ... ... сөз бір ... басқа мәдениетті қамтып алу туралы қозғалып отырған ... «Біз – ... елі» ... ... ... ... барлық
жағдайлар жасалуы қажет. Мұнысыз дәстүрлі Қазақстан қоғамының азаматтық
қоғамға трансформациялануы ... ... ... ... қорытынды – жалпы жаһандану жағынан, келесі жағынан
социумның полиэтносты және түрлілік ... ... ... ... ... үшін ... мәселесі өте өзекті болып отыр.
Сонымен қатар, әрине, Қазақстан қоғамының күрделі ... ... ... діни түрлілігін көзден таса қылмау қажет. Біз қазіргі таңда
дәстүрлі қоғамда өмір сүрген «ұжымдық адамының» ... ... ... ... адам» иеленетін әлеуметтік-мәдени сипаттамаларды
игеру үшін аттап отырған ... ... ... ... ... яғни, полиэтносты болып табылатын азаматтық қоғамға тұлғаның жаңа
тарихи түрі керек.
Бұл орайда ... мен ... атты ... ... адам ... ... ашу мақсатында адам историзмінің «белгісіз,
бірақ та шынайы орын алып отырғаны туралы сөз ... ... ... мен ... ... ретіндегі этностың тарихи өзара
қарым-қатынасы – азаматтық қоғам категориясы іспеттес;
- соның ішінде процеске қатысушылардың аборигендік ... ... ... ... ... ұлтқа айналуына алғышарттар мен жағдай
жасау;
- азаматтық ұлт – моно немесе полиэтностық ... ... ... ... ... ... ... пен ұлттылықтың өзара қарым-қатынасы мен арақатынасы;
- трансформация процесінің түрлі кезеңдерінде этностық (ұлттық) пен
азаматтық бірдейліктердің ... ... ... мемлекеттік саясаттың шынайы объектісі ретінде;
- ұлт дәстүрлі қоғамнан азаматтық ... өту ... ... ... ... ... шынайы субъектісі ретінде және
т.б. /31/.
Әрине, осы жоба барысында барлық сұрақтарды қамту мүмкін емес, өйткені,
әр сұрақ ... дәл жеке ... ... ... Дегенмен, жоғарыда
айтылған мәселелерге жүгіну бізге жеке бірдейлікті анықтауға өз септігін
тигізеді, және де ... ... ... ... ... ... ... басты мақсатымыз- азаматтық
қоғамды құруда тек ... ғана ... ... ... ... де
жеткіліксіз тәжірибесін естен шығармау. Себебі, О.И. ... ... ... ... - ... ... трансформациялану
аспектісінде, соның ішінде қоғамдық процестің ... ... ... ... ... ... оң ... тәжірибенің
дефицитін құрайды. Қазіргі кезде тарихи тұрғыда ... ... ... ... адам ... ... жаңа болып табылатын ... ... ... ... ... ... мен олардың мәдениетінің орнына келетін, жаңа ... ... ... ұлттық мәдениеттің қалыптасуы жайында сөз қозғалып отыр» /32/.
Болашаққа көз салатын ... ... ... қалыптастырудағы басты
міндет тұлға үшін, яғни ... да ... ... үшін, зайырлы
құндылықтарға негізделген, этностық, діни және ... ... ... ... ... ... ... құқық, мораль
сияқты құндылықтары орын алған қоғаммен өзін сәйкестендіру үшін ... ... ... жатыр.
Азаматтық қоғам мен азаматтық ұлт (ұжымдық бірдейлік) ... ... мол, ... ... ... бар, ар-
намысы бар, мәдениетті, дәстүр мен діни наным-сенімдерді құрметтейтін (жеке
бірдейлік) тұлғаларды біріктіруі тиіс.
Ал ол үшін тұлғаның тарихи ... ... ... ... ... жаңа ... ... болуы керек. Тек осының нәтижесінде ғана жеке ... ... орын ... ... әрине, бұл оңай процесс емес, және
бір уақытта бола ... да ... Бұл ... ... ... ... он сегіз брюмері» атты кітабында «барлық о дүниеге аттаған
адамдардың дәстүрлері тірі жүрген ... ... ... өте жаман
қорқыныш ретінде артқа тартады» ... ... ... ... ... ... патернализм»
табылады. Ол 70 жыл бойы кеңестік билікте өлі және тірі ... ... ... ... ... ... сөзімен айтатын
болсақ, «білімсіз-ақ біз кімге сенуді, қайда баруды және кім үшін күресуді
білдік». Әрине, бір мезетте осы ... ... ... өзгерту
мүмкін емес. Бұл үш ... ... ... ... Біз «Өкілетті
демократиядағы бұқара» атты ... ... ... ... әрі нақты
сипаттамасындағы «бұқара адамнан» арылған жоқпыз. ... ... - ... ... - … ... ... ... қасиеттерімен сипатталады. Ондай
адамда индивидуалдылық әлсіз болғаны сонша, индивидуалдылығы күшті адаммен
қақтығысқан жағдайда көтеріліске шығып, ... ... ... ... моральді дүниеге әкеледі… Оның «кедей» болуы немесе «бай
адамдарға» қызғанышпен ... ... ... міндетті емес, көп жағдайда
ол былайша айтқанда, ... ... ... ... ол қандай да
болсын тапқа жатпайды. Оны бірінші кезекте, интеллектуальды емес, моральдық
барабарлықпен сипаттайды. Оның «құтқарылғысы» ... ... ... ... ... ... /34/.
Осы кезде жеке және ұжымдық бірдейліктердің ажырамас бөлігі ретінде
саяси немесе азаматтық мәдениет туралы мәселе бой ... ... ой ... ... ... ... ... категориясын ғылыми айналымға Габриэль Алмонд енгізді.
Сонымен қатар, ұлттың психологиялық және саяси сипаттамалары арасындағы
пайда болатын мәселелер орын ... осы ... ... ... жазған «Азматтық мәдениет» атты еңбегі қазіргі таңда өте өзекті
еңбектердің қатарында орын ... осы ... өз ... «жеке бірдейлік», «ұжымдық
бірдейлік» сияқты терминдерге ... ... да, осы ... ... ... құраған.
Олар ұлттың саяси мәдениетін қарастыра отырып, саяси бағдардың келесі
басты түрлерін көрсетеді:
а) «когнитивті бағдарлар», яғни, саяси жүйеге, оның ... мен ... ... болатын, жүйе сыртқы ортадан алып, оған қайтару
(жүйенің «кірісі» мен «шығысы») ... ... ... ... ... ... бағдарлар», немесе саяси жүйеге, оның рөлдері ... оған ... ... ... сезімдер;
в) «бағалаушы бағдарлар», құндылықты стандарттар мен критерийлердің,
ақпарат пен сезімдердің ... ... ... табатын саяси
объектілер туралы ой-пікірлер мен толғаулар.
Жеке және ұжымдық азаматтық ... ... ... ... индивидтердің саяси бағдарларын жүйелей отырып, ... ... ... тура ... ... өзінің ұлты және жалпы саяси жүйе туралы, оның тарихы мен
көлемі, ... ... ... ... күші туралы қандай
ойда? Осы жүйелі сипаттамаларға қатысты оның ... ... ... Олар
туралы саналы көзқарастар мен пікірлері қандай?
2. Индивид саяси ... ... мен ... ... ... іс-әрекет кешеніндегі саяси ұсыныстар, бастамалар туралы не біледі?
Оның осы ... ... мен ... ұсыныстар, бастамаларға
қатысты сезімдері қандай?
3. Индивид саяси бағындыру, осы ... еніп ... ... мен ... ... не ... Оларға қатысты индивидтің
сезімдері мен көзқарастары қандай?
4. Индивид өзін саяси жүйенің мүшесі ретінде қалай сезінеді? Ол ... ... ... мен ... әсер ету ... туралы
не біледі? Осы барлық мүмкіндіктерін қалай сезінеді? Саяси ұстанымдар мен
көзқарастардың қалыптасуындағы қатысу мен ... ... ... ... ... ... бірдейліктің индивидуалды, сондай-ақ ұжымдық сияқты
түрлері жайлы сөз қозғалып отыр. Сондықтан да, біздің зерттеуіміздің мәні –
Қазақстан этностарының ... ... ... ... ... отырған сұрақтарға жауап іздеу.
Дегенмен, осы орайда тағы да, ... ... екі ... ... ... Саяси мәдениеттің үш негізгі деңгейлерін бөліп ... ... ол ... ... жүргізбейінше, белгілі бір
ұжымдағы тұлғаның азаматтық бірдейлігін объективті анықтау ... ... ... ... ... ... ... үшін сол саяси
мәдениет құрылымындағы ... ... ... элементтерді естен шығармау
жөн. Ал бұл қалыптасқан дәстүр бойынша төмендегідей көрініс табады:
- саяси ... мен ... ... ... білім;
- саяси және идеологиялық сана;
- саяси ұстанымдар, бағдарлар, саяси оқиғаларға берілетін бағалар;
- қоғамда қалыптасқан саяси нормалар мен дәстүрлер;
- саяси ... ... ... ... ... мен ... білім мен тәжірибе;
- саяси институттар.
Ресей ғалымдарының, соның ішінде М.П. Перфильев, С.В. ... және т.б. ... ... ... ... ... ... жағдайлардың толық бағаланбағанына»
назар аудару керек. Бұл жетіспеушілік, біздің ... ... ... ... ... категориясы енуінің нәтижесінде сәтті
жойылып отыр. Бұл өте дұрыс сияқты, өйткені, менталдылық – бұл ... ... ... жеке ... ... ... болып табылады.
Екінші. Қазіргі таңда Қазақстанда тұлғаның тарихи түрінің объективті
өзгеруі жүзеге асып отыр. Себебі, азаматтық қоғамның ... ... ... ... ал ... ... сонымен қатар,
толерантты тұлғаның пайда болуын меңзейді. Бұл жаңа адам жеке ... ... және жеке ... алшақ болады. Ол өзінің әлеуметтік
мәртебесінің өзгеруі арқылы еркіндіктің жаңа ... ие ... жеке ... индивидуалды субъектілік, жеке егеменділік /36/.
Дегенмен басқа аспекті туралы ұмытпаған жөн. Ол аспект этностық пен
діни ... ... ... бірге болуын қамтиды. Яғни, жалпы бәріне
түсінікті, қазақ ... ...... орыс дегенде – православ, ...... ... ... және т.б. ... орын ... Бір
сөзбен айтқанда, этностық бірдейлік жиі дінге сенумен анықталады.
Бірақ та, ... ... ... ... ... ... православ
немесе мұсылманға жатқызатын адамдар өздерін көп жағдайда сенетін ... ... ... ... ... ... бойынша, елдегі
дінге сенушілік 10-20 %-дан аспайды («шынайы дінге сенушілер»). Ал ... ... өзін ... бір мәдениетпен сәйкестендіреді, оның өзі ... ... ... ... ... ... Ресейдегі ұлттық интеграция
мен этноконфессиялық бірдейлікті қарастыра отырып, «.... Көп ... ... ... ...... көп ... аз ... принципі» деп дұрыс тапқан екен. Сонымен қатар, оның айтуынша,
«Этностықпен бірге ... діни ... таза ... өздерін
сәйкестендіру басым болып, адам санасында орын алған» /37/. Осы ... да ... ... ... орын ... ... кезегінде азаматтық қоғамның қалыптасуы азаматтық бірдейліктің
қалыптасуына, дамуына байланысты. ... ... ... ... ... пен ... ... ұғымдардың арасына ерекшеліктер
қоюға мүмкіндік береді. Азаматтылықтың ...... ... ... ... ... ... жеке және қоғамдық мүдделер ... ... ... ... ... ... Азаматтылық тұлғаның саналылығы мен жауапкершілігі, таңдау
құқығы, шығармашылық бағыттылығы, белсенді өмір ... мен ... ... ... өзін ... ... мен ... үйлесімде
болуы. Азаматтылықтың жалпы сипаты азаматтылық жеке этностық ... ... ... ... ... ортақ адамзаттық мүдделерді
блдіруімен анықталады.
Азаматтық ... ... ... ... бір ... ... жатыр. Ол индивидтің ұжымдық субъект ретінде
сипаттайтын, азаматтық қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... бірдейлік әлеуметтік бірдейліктің
компоненті, яғни «персонаның» өзіндік эмоциялық және ... бір ... ... ... ... (Г. Тэджфел).
Азаматтық бірдейліктің функциялары болып бірегей қоғамға ену, тұлғаның
әлеуметтік маңызды іс-әрекетте өзін ... ... мен өзін ... ... Адамды қауымдастықпен біріктіретін «Біз» сезімі қорқыныш пен
үрейді жеңуге септігін тигізеді, ... ... ... ... пен ... ... ... индивидтің мүддесін жалпы
әлеуметтік қауымдастықтың мүддесімен біріктіреді. Бұл өз кезегінде тұлғаның
саяси және ... ... ... ... ... өз ... ... Осылайша, азаматтық бірдейлік қорғаныс
функциясын және өзін-өзі ... ... мен ... ... ... атқарады
Азаматтық бірдейлік құрылымы басқа да бірдейлік түрлері сияқты төрт
негізгі элементтерді ... ...... бір ... ... ... ... көрсеткіштер туралы көзқарастың болуы, жұмылдырудың принциптері
мен негіздері туралы (территориялық, ... ... және т.б.), ... ... ... ... қарым-қатынас сипаты туралы білімнің болуы;
- құндылықты – тиістілік ... ... ... ... ... ... –өз еліне деген ұят немесе мақтаныш сияқты ... ... ... ... топ ... іспеттес азаматтық
қауымдастықты қабылдау немесе қабылдамау;
- іс-әрекеттік ... – өз ... ... ... ... пен ... азаматтық позициясын жүзеге асыру.
Азаматтық бірдейлікті анықтайтын басты шарт ... ... мән ... компонент табылады. Құндылықты және эмоциялық ... ... және ... ... ... ... ... Азаматтық
бірдейліктің негізгі біріктіруші механизмі - патриотизм.
Азаматтық ... ... ... ... эелементі бола
отырып, топтық сананың негізі және мемлекет тұрақтылығының кепілі болып
саналады.
Осы ... ... ... ... ... барысында,
нәтижелерін талдау кезінде ескердік.
1.2 Азаматтық бірегейліктің және азаматтық ... ... ... ... ... ... «мемлекет» және «азаматтық қоғам»
түсініктерімен өте ... ... ... осы ... ... ... феномен аталған түсініктерге негізделеді. Азаматтық
бірдейлік бірінші ... ... ... салаларында, әлеуметтік-мәдени
контекст шеңберінде орын алатын әлеуметтік байланыстар мен өзара әрекет
арқылы қоғам мен оның ... ... ... ... ... Бұл ... ... (ел) қоғаммен пара-пар болады және азаматтық
бірдейліктің базалық негізі ретінде ... ... ... ... ... ... теорияға негізделеді.
Мемлекетке анықтама берудегі таптық түсініктемені шеттете ... ... ... ұйым ... қарастыратын маркстік мектепке аударайық.
Бұл жағдай приципиалды маңызға ие, ... ... ие ... ... ... ... алшақ, сонымен қатар мүлдем қарама-қарсы болады: ... ... ... ... ... да, ... ... болып қоғамға қарсы шығатын күш ретінде қарастыралатын ресми
билік табылады» /38/. ХХ ғасырдың 70-ші ... ... ... да бір ... мемлекет феноменін түсіндіретін әдістерді төменгідей
қорытындылайды: «Мемлекет – бұл негізгі ... ... ... ... қамтамасыз ететін және қорғайтын егеменді ресми биліктің
таптық саяси ұйымы. Бұл ұйым экономикалық құрылым болуымен сипатталады ... ... ... ... /39/. ... бұл ... мен
анықтамалары мемлекетті түсіндіруде ... ... ... ... ... ... қатысты болып отыр. Дегенмен,
мемлекетті маркстік әлеуметтік теорияда түсіндіруге барынша негіздері бар.
Осыдан ... ... орын ... ... ... ... ... алшақтанған ұйым немесе аппарат емес, қоғам болмысының
әмбебап әдісі ... ... ... ... ... ... кезеңдегі
Қазақстан үшін аса өзекті болып табылады.
Қоғамнан тек қана ... ... ... тыс өмір ... ... оған қарама-қарсы тұратын мемлекетке тек қана орган ретінде қарау
қоғамға бағынушы рөлін ойнауды ... ал ... ... ... тек қанау болып табылады. Қазіргі заманның көптеген ғалымдарының
түсінігі бойынша мемлекеттің ... ... ... ол ... ... ғана өзекті болып табылады. Бұл ... ... ... ... аумағын) патология ретінде анықтайтын
П.Бурдье сөзімен ... ... ... ... қазіргі заманғы әлеуметтік талдаулар мәдени
қауымдастық шеңберіндегі басқа институттардың арасындағы тек бір ... ... ... ... ... ... ету рөліне
теңестіретін осы инструменталды әдіс, бірінші кезекте, ... ... ... атқаруды, жүзеге асыруды білдіреді. Мемлекетті
осылай түсіну азаматтық қоғам тұжырымдамасымен тығыз ... ... ... ... ... ... ... қоғам туралы түсініктерді талқылаумен бай
болып ... ... ... ұғымы – Аристотель, Ш.Л. Монтескье,
Н. Макиавелли, Дж. Локк, Т. Гоббс, Ж.-Ж. Руссо, ... ... ... және де т.б. ... тән ... саясаттану
ғылымындағы кең таралған категориялардың бірі болып табылады.
Ең алғаш «азамат» терминін ... ... ... ... ретінде азаматтық қоғам мен азамат термині XVII-XVIII ... ... XVIII ... соңына дейін азаматтық қоғам ұғымы,
негізінен мемлекеттің, саяси қауымдастықтың синонимі ... ... ... оның ... сипатын білдіреді.
Азаматтық қоғам – Цицеронның аудармасында ... ... ... ... «koinonia politike» білдіреді. Ол өзінің ... ... ... полис ұғымымен сәйкес келеді. Гректер үшін полис – бұл
жақсы қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... мен ... ... асыра алу облысы. Аристотельге сәйкес,
азаматтық қоғам дегеніміз саяси ... ... ... ... – сол ... ... қатынасын меңзейді. Аристотель азаматтық
қоғамды полистен бөлек қарастырады, себебі саяси ... деп ... ... діни және ... да өмір ... ... білдіреді. Оның бәріне әйгілі «Адам – саяси жануар» ... ... ... де ... ... ... ... зерттей отырып, төмендегідей қорытынды жасауға болады: полис
пен азаматтық жағдайдың бөлшектенбеуі, ... пен ... ... ... мемлекет пен саяси жануар ретіндегі ... ... ... ... ... табылады.
Азматтық қоғам мен мемлекетті бөлмей қарастыратын ... ... Жаңа ... ... ... бір ... орын алатын қарым-
қатынасты екі түрге бөле бастады: мемлекеттік және мемлекетік емес, саяси
және ... ... ... ... ойшылдар (Т. Гоббс, Г. Гегель)
қатынастың көбіне мемлекеттік, саяси ... ... ... ... ... ... ... емес, саяси емес қатынастарға
аса назар аударады. Олар азаматтық қоғам деп ... ... ... тыс орын ... қоғам өмірін, қоғамның саяси өмірінен алшақ
саласын түсінеді.
Осы қарастырылып ... ... ... ... әр
алуандығына қарамастан, көзқарастарды біріктіретін ортақ нәрсенің бар
екенін ескеру қажет. Бұл ... ... ... ... қарама-
қарсы қоюы. Яғни, заң емес деспоттық бұйрықтар беру арқылы билігін ... ... ... жүйесінің «табиғи» күйіне қарсы болуы. Мұндай
көзқарас түбінде, ақыр ... ... ... ... ... дамуды білдіреді.
XVIII  ғасырдың екінші жартысынан бастап азаматтық қоғам мен мемлекет
арасында теңдіктің тарихи белгісі ... ... пен ... ... ... өздерінің еңбектерінде қоғам саласы мен ... ... ... белгіледі. Осы ойшылдар әдетінше, азаматтық қоғамды оның
классикалық сипатында түсініп, қолданғанымен, осы ... жаңа ... мән ... ... ... ... – деп жазады Дж. Кейн
/41/.
К.Маркс пен Ф.Энгельс азаматтық қоғам деп ... ... ... да ... ... ... ... категориясы
қоғамдық процестерді түсіндіру құралы ... ... ұзақ ... ... ... – бұл ... емес ... біріктіретін, саяси
биліктен тыс дүниеде пайда болатын қоғам бөлігі. Яғни, адамдардың ... ... мен ... ... ... ... ... мен институттардың жиынтығы. Венгер философы,
саясаттанушы Андраш ... мен ... ... ... ... Дж. Коэн өздерінің «Азаматтық қоғам мен өтпелі
кезең авторитаризмнен ... атты ... ... былай деп
жазады: «Барлығы азаматтық қоғамның мемлекеттен тыс басқа салаға жататынын
және мемлекетке ... ... ... ... ... – жиі ... – құқықтық қорғану, еркін ұйымдасу мен ... ... ... ... орын ... Аз ... тобы осы ... көрсеткіштерге отбасы мен формальды емес топтарды қосады. Ал
кейбіреулері азаматтық ... ... ... қозғалыстармен
ұқсастырады, басқалары астарында ... ... ... түсініп, жоққа шығарады» /42/.
А. Арато мен Дж. Коэнның пікірінше, азаматтық қоғам демократиялық
күштер өздерін енді танып ... ... ... жүйелердің ішінде
негізгі түсінік ретінде орын алады. Авторитарлы тәртіптің ... ... жеке және ... ... ... ... ... Бұл азаматтық қоғамның демократияға өту ... ... ... ... ... ғылымда «азаматтық қоғам» түсінігін анықтауда 4 амал-тәсілдер
орын алады:
жабайылыққа қарсы қою ... ... ... ... қарама-қарсы ретінде (діни қоғамға);
мемлекетке қарсы қойылған қоғамдық қатынастар кешені ретінде;
қазіргі заманғы батыс өркениетінің ... ... яғни ... ... өмір сүру ... ретінде.
Жоғарыда көрсетіліп отырғандай, «азаматтық» термині әскери, қылмыстық,
шіркеулік, экономикалық және де басқа бірдейліктерге қарама-қарсы қойылады.
Көптеген зерттеушілер осы ұғымның зерттеу ... ... ... ... ... ... мойындайды. Осыған орай, азаматтық қоғам ұғымының
тұжырымдамасы да жоқ болып есептелінеді. ... ... ... ... ... қоғамның болмауын көрсететін сипаттамаларды іздеу
тек «оның ... ... ... ... ... теориядағы «азаматтық
қоғам» барлық жағдайларда да эталон болып табылады («мінсіз түр»).
Қазіргі заманның В.Г. Смольков есімді Ресей саясаттанушысына ... ... ... ... үш ... ... ... ретінде қабылдауға болады: экономикалық, саяси және рухани, немесе
келесі құрылымдық элементтер ретінде түсінуге болады:
- аяқ астынан қалыптасқан ... ... ... ... ... ... ... ассоциациялар, қоғамдық ұйымдар, ... ... ... ... және т.б. ... өздерінің дәстүрлері, салттары, мәдениетімен ерекшеленетін ... ... ... ... мен олардың ұйымдарының мемлекеттік билік пен саясаттың
тікелей қатысуынан алшақ болатын ... ... ... ... ... мүдделер мен құқықтарды қорғауға бағытталған саяси
партиялар, конфессиялар, кәсіподақтардың және т.б. ... ... ... мотивтердің біртіндеп жиналуы азаматтық қоғам сияқты
қоғамдық біртұтастықты құрады. Ол ... ... ... ... ... ... ... алатын немесе қорғай алған адамдар одағын
білдіреді. Оның қажеттіліктері тұлға мен азамат ... ... ... ... дамуына тәуелді болады; мемлекеттік ... өте ... осы ... ... мемлекеттің мәні
болып табылатын тұлғаның мемлекетке қарағанда ... ... ... құқықты заңдарға трансформацияланады. Қоғам түрлі қоғамдық
мүдделерді тасымалдаушылар мен саяси көшбасшылар ... өзін ... ... ... Бұл ... ... ... құқықтық мемлекет
сияқты белгілі бір құрылымдарының құрылуымен жүзеге асады.
Мемлекет пен ... ... ... қарым-қатынас диалектикасы
мынадай: азаматтық қоғам мемлекетпен түсіндіріліп, анықталмайды, керісінше,
мемлекет азаматтық қоғам арқылы түсіндіріліп, анықталады. Бұл өз ... ... ... ... ... ішкі ... себептермен пайда болатын өзін-өзі қалыптастыратын іс-әрекетте
көрініс табады.
Осыдан шығатын қорытынды – ... ... ... ... ... өзінің түрлі мүдделерін білдіру мүмкіндігі беріледі. Бұл ... ... ... ... ... Онда адам мемлекет үшін ... ... адам үшін өмір ... ... ... «үкіметтің
негізгі міндеті бұл – халық үкіметсіз өмір сүре алу жолдарын, ... деп ... ... ... ... адам ... жалғыз қалмайды, керісінше, көптеген
түрлі әлеуметтік қатынастарға енеді. Онда өзін тұлға ретінде сезінеді және
әлеуметтік қорғаныста ... ... ... ... ... ... ... немесе адамның еркіндігін шектеуге жол бермейтін өзінің мүдделерін
түрлі референтті топтарда жүзеге ... ... ... ... ... ... ... (азаматтар іс-әрекеттерін
регламентациялау, шектеу немесе рұқсат ... ... ... ... ... ... ... қатынасуы тиіс.
Дегенмен, азаматтық қоғам мен ... ... ... ... ... Бірі ... өмір сүре ... Сонымен қатар, олар
бірін бірі толықтырып отырады, ... да ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты сипаттауда ескеру қажет.
Олардың қарым-қатынас мөлшері төмен, орта және тиімді болады. Мысалы, егер
де ... ... ... ... ... онда ол азаматтық
қоғамның бір бөлігі болудан қалады және зайырлы мемлекетке қарағанда қатаң
жұмыс істейтін ... ... ... үстінен қарайтын институтқа
айналады. Бұл құбылысқа ... ... ... ... ... мен ... саяси тәжірибедегі Қиыр Шығыстағы қазіргі
кезеңдегі ... ... атап ... ... Осы ... ... халық
адамгершлігін қолдауға мүмкіндік беретін мәдениет тарихындағы ... ... және т.б. ... ... ... адам өзінің сенімін немесе сенбеушілігін
анықтайды. Пікір, ой ...... ... ... ... ... ... осы үшін де өмір сүреді. Сонымен қатар, басқа ... ... ... ... ... ой, пікір білдіру еркіндігі,
құқығы болады. ... ... ... ... адам ... өзі ... шынайы өмірде азаматтық қоғам мен мемлекет арасындағы өзара
қарым-қатынастың үш диалектикалық ... өмір ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде тоталитарлы
режим пайда болады.
Мемлекет азаматтық қоғамның еркін білдіреді, құқық шеңберінде іс-әрекет
етеді, яғни құқықтық ... ... ... ... ғана ... орнайды.
Азаматтық қоғам мен мемлекет арасында көрінбейтін тепе-теңдік орнайды,
осының нәтижесінде түрлі ... ... ... режимдер пайда
болады.
Бәріне мәлім, азаматтық қоғам өзін-өзі ұйымдастырушы және өзін-өзі
дамытушы жүйе ... ... ... ... бұл ... ... жағдайлар
орнағанда ғана жүйенің жұмысы тиімді болады. Белгілі-бір деңгейде ... ... ... ... өзі ... немесе мемлекеттің
көмегінсіз, оған қарсы қалыптастырады:
1. Мемлекет ...... ... ... ... құрылымдарды қалыптастыру, жалпы ортақ демократиялық ... ... ... сақталуы.
2. Мемлекеттің көмегінсіз, оған ...... ... қарсы тәуелсіз ассоциациялар мен БАҚ, ... ... ... ... ... ұйымдарды құру.
Белсенді әрі маңызды саяси үрдістер мемлекет пен азаматтық ... ... ... ету ... жүзеге асады. В.Г. Смолькованың
пікірінше, дәл осыда саяси даму орталығы орын алады. Біз бұл пікірмен толық
келісеміз. ... ... осы ... ... ... ... ... және
оның формасы анықталады. Азаматтық қоғамның мемлекетпен өзара әрекетіндегі
пайда болған ерекше қатынастар сол ... ... ... ... ... ... ... азаматтық қоғамды сипаттайтын тұрақты келесі
сипаттамалар қатары пайда ... пен ... ... ... мен ... ... қатынастарда дүниеге келетін өзін-өзі реттеу механизмінің
болуы. Ол механизмдер ... ... және жеке ... ... бөлек өміршеңдігінің автономдылығы.
Ол өз кезегінде төмендігіні білдіреді:
азаматтардың өзіндік қадір-қасиет сезімі. Олардың ... ... ... таңдауды жасаудағы қабілет пен шынайы мүмкіндік, соның ішінде:
өздерінің табиғи, бөлінбес құқықтарын, олардың жүзеге асыра алу мүмкіндігін
түсіну. Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... жігеріне бағындырудың қабілеттері мен
мүмкіндіктері (барлығын), өйткені, егеменді ... ... ... ... көзі ... ... /45/.
Дамыған және тәуелсіз азаматтық қоғам мемллекеттік ... ... ... ... ... ... демократиялық қоғамның өмір сүруінің
мемлекеттік ... ... ... табылады. «Демократия, - ... ... - ... саясаттың принциптері мен нормалары,
сонымен қатар лозунгтері болып ... Ол ... ... ... ... мәдениетте көрініс таппайды, демократияның
түп тамыры азаматтық қоғам атты негізде ... ... ... ... дәлелдейді: демократияның даму деңгейі елдегі азаматтық қоғам ... ... ал ... процестің тұрақтылығы азаматтық
қоғамның қажеттіліктерін саяси институттар қаншалықты дәрежеде білдіруіне,
сол ... ... ... өз ... ... ... байланысты
болады… Елдегі демократия тағдыры соңғы нәтижеде жетік дамыған азаматтық
қоғамның қалыптасуымен анықталады. Бұл – ... ... ... ... ... ... тізімі:
1. Казахстан на пороге нового рывка вперед в своем развитии. ... Н.А. ... к ... ... ... ... в ... 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. – Астана,
1 марта 2006 года. – С. 20.
2. См.: Казахстанская политологическая ...... 1998. – ... Даль Р. О Демократии. – М.: Аспект пресс, 2000. – С.9.
4. ... об этом см.: ... ... энциклопедия: В четырех томах.
- Том 1. - М.: ... 2000. - С. ... См.: ... ... ... - ... 1998. – С. ... Даль Р. О Демократии. – М.: Аспект пресс, 2000. – ... Там же. С. ... ... философская энциклопедия: В четырех томах. - Том 1. - М.: «Мысль»,
2000. - С. 620.
9. Руссо Ж. Ж. Об ... ... // ... Ж. Ж. ... -М., ... 313.
10. См.: Поппер К. Р. Открытое общество и его враги. - Т. 1 и 2. - ... ... ... ... - М., 1993. - С. ... См.: ... ... словарь. – М.: Науч. изд-во «Большая
Российская энциклопедия» - Санкт-Петербург «Норинт», 2004. – С. 434.
13. См.: ... ... ... В ... ... - Том 2. – ... 2001. - С. ... Там же. – С. 54.
15. Там же. – С. 79.
16. Там же. – С. 79.
17. Там же. – С. ... ... ... ... В ... томах. - Том 4. - ... 2001. - С. ... ... ... ... В ... ... - Том 2. - С. 79.
20. Там же. – С. 80.
21. Всемирная энциклопедия: Философия. – М.: АСТ, Мн.: ... ... 2001. – С. ... См.: там же.
23. Большой толковый психологический словарь. – Т. 1 (А-О); Пер. с англ. /
Ребер Артур. – ООО ... ... ... ... 2001. – ... ... ХХ век. Энциклопедия. – Т. 1 (А-Л). – ... ... – 1998. – С. ... См.: ... ... социологический словарь (Collins. – Т. 1 (А-О):
Пер. с англ. / Джерри Дэвид, Джерри Джулия. – М.: ... АСТ, 1999. – С. ... Т. 2 (П-Я). – С. ... Там же. Т. 1. – С. ... ... об этом см.: там же. – Т. 1. – С. ... См.: ... К.М. ... ... ...... Изд-во «Феникс», 1997. – С. 160-161.
29. См. также: Казахская политологическая энциклопедия. - Алматы, 1998. ... ... ... В.А. ... и ... идентичность в современном
обществе // Проблема идентичности в трансформирующемся российском обществе
и школа. – М.: ИНПО, 2008. – С. ... ... О.И., ... М.Н. ... формирование человека гражданского
общества в полиэтническом ... ... ... ... ... в ... ... обществе и школа. –
С. 27.
32. Там же, с. ... ... К., ... Ф. ... ... в 9 ... – Т. 4. – М.: ИПЛ,
1986. – С. ... Цит. по: ... ... политической мысли в пяти томах. – Т. ... ... ... ХХ в. – М.: ... 1997. – С. ... ... об этом см.: ... мировой политической мысли в пяти
томах. – Т. 2. Зарубежная политическая мысль. ХХ в. – М.: ... 1997. – ... См.: Кон И.С. ... Я. – М., 1978; ... М.Н. ... ... ... к гражданскому: изменение человека // Вопросы
философии, 1997, № 2.
37. Гараджа В.И. ... ... и ... // ... ... в трансформирующемся российском
обществе и школа. – С. 138.
38. Общая теория государства и права / под ред. ... - Л., ... ... ... ... государства и права. Основные
понятия и ... - М., 1970. – ... ... П., ... ... - М, 1993. – С. ... Цит. по: ... К. Гражданское общество // Гражданское общество
(Реферативный сборник). - М.: Российская Академия Управления, 1994. – ... - ... ... А., Коэн Дж. ... ... и ... период от
авторитаризма к демократии // Гражданское общество (Реферативный ... ... ... ... 1994. – С.3-16. - ... См.: ... В.Г. ... общество и государство // Гражданское
общество. М.: Луч, 1993. – С. 20-37. – С. ... См.: там же, ... ... А.Г. ... ... ... ... М.:
Интерпакс,1994. – 256с. – С.230-231.
46. ... Ю.А. ... путь к ... и гражданскому обществу //
Политические исследования. - 1992.- № 5-6. - С.97-98.
( Интериоризация (лат.тілінен interior – ішкі) – ... ішке өту; ой ... ... және ... ... мен ... ... арқылы сананың ішкі жоспарын ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның өркениеттік даму ерекшеліктері. Діни мәдениеттің қазақстандық қоғамдағы алатын орны99 бет
Римдік құқығымен термині мен көне рим құқығы4 бет
Тәжірибиелі эксперимент жұмыстары оларды ұйымдастыру және жүргізу13 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет
1.Санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. Оларға қойылатын талаптар.2.Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері7 бет
Адамзаттың келелі мәселелерін шешудегі мемлекеттің функциясы178 бет
Азаматтық қорғаныс мәселелерінің шешілу деңгейлері9 бет
Ауыл аумақтарының мәселелерін шешу жолдары және дамыту88 бет
Ахмет байтұрсынұлы-халықтың әлеуметтік мәселелерін көтер- ген қоғам қайраткері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь