Топырақ түзілу құбылысының кезеңдері

Топырақ түзілу процесі

Топырақ- табиғат туындысы, табиғи әрі тарихи дене. Бір кездерде жер беті қазіргі ай планетасының ландшафты сияқты топырақсыз, өсімдіктерсіз, ауасыз, тіршіліксіз тып-типыл, мүлгіген дүние болған. Жер бетінің жамылғысы бастапқыда тығыз қатты тау жыныстарынан тұрды. Бұл тау жыныстары алғаш өздері пайда бола бастасымен-ақ, үздіксіз үгілу құбылыстарына ұшырады. Қатты тау жынысының үстіне топырақ түзіле алмайды. Топырақтың Түзілу үшін, ең алдымен, қатты тау жыныстары майда ұнтақталған, кеуекті тау жыныстары табиғат күштерінің ғасырлар бойы үздіксіз әсерінен бірте-бірте қирап, бұзылып, қопсыған жыныстарға айналды. Бұл құбылысты геологияда үгілу (выветривание) деп атайды. Үгілу құбылысы тарихи топырақ түзілуден бұрын болған, сөйтіп ол топырақтың түзілуіне жағдай жасады. Бұл құбылысқа табиғат күштерінің әсіресе температураның, судың, желдің, күн сәулесінің, көшпелі мұздардың әсері ерекше.
Тау жыныстарының үгілуінің физикалық, химиялық және биологиялық түрлері бар. Физикалық жолмен үгілу деп – тау жыныстарының химиялық құрамы өзгермей, тек әр түрлі механикалық бөлшектерге бөлінуін айтады. Физикалық үгілулерге негізгі күштер – температура, жел күші, тасқын сулар мен көшпелі мұздар. Физикалық үгілудің қарапайым мысалын келтірейік. Мәселен, әр түрлі әсерінен тау жынысынын әрі қарай бұзады. Таулы аймақтарда жиі-жиі жауған жаңбырдан немесе қар қабаттарының көктемде бір мезгілде тез еруінен сел тасқындары болмай тұрмайды. Оның күшімен тіпті ірі-ірі тастар да допша домалайды. Бір Біріне соғылған тастар жаңғақша шағылып, майда жыныстарға айналады.
Химиялық үгілу – тау жыныстары құрамындағы әр түрлі тұздардың немесе басқа қосылыстардың суда, қышқыл мен сілтіде еруінен және ауадағы оттегімен тотығуынан пайда болатын құбылыс. Мұның нәтижесінде химиялық құрамы жағынан жаңадан минералдық заттар пайда болады. Бұл заттар өздерінің суда ерігіштік қасиетіне, өзіндік салмағына қарай әр жерлерге түрліше шөгеді. Физикалық және химиялық үгілу процестері, әдетте, қосарласа жүреді. Бұлардың өту жылдамдығы табиғи ортаның климат
        
        ТОПЫРАҚ ТҮЗІЛУ ҚҰБЫЛЫСЫНЫҢ КЕЗЕҢДЕРІ
Топырақ түзілу процесі
Топырақ- табиғат туындысы, табиғи әрі тарихи дене. Бір кездерде жер ... ай ... ... ... ... ... ... тып-типыл, мүлгіген дүние болған. Жер бетінің ... ... ... тау ... тұрды. Бұл тау жыныстары алғаш
өздері пайда бола бастасымен-ақ, үздіксіз үгілу ... ... тау ... ... ... ... ... Топырақтың Түзілу үшін,
ең алдымен, қатты тау жыныстары майда ұнтақталған, кеуекті тау ... ... ... бойы үздіксіз әсерінен бірте-бірте қирап,
бұзылып, ... ... ... Бұл ... ... ... деп атайды. Үгілу құбылысы тарихи топырақ түзілуден ... ... ол ... ... ... жасады. Бұл құбылысқа табиғат
күштерінің әсіресе температураның, судың, желдің, күн ... ... ... ... ... ... ... химиялық және биологиялық түрлері
бар. Физикалық ... ... деп – тау ... ... құрамы
өзгермей, тек әр түрлі механикалық бөлшектерге бөлінуін айтады. Физикалық
үгілулерге негізгі күштер – ... жел ... ... ... мен ... ... үгілудің қарапайым мысалын келтірейік. Мәселен, әр түрлі
әсерінен тау жынысынын әрі қарай бұзады. Таулы ... ... ... ... қар қабаттарының көктемде бір мезгілде тез еруінен сел
тасқындары болмай тұрмайды. Оның күшімен ... ... ... да ... Бір ... соғылған тастар жаңғақша шағылып, майда жыныстарға
айналады.
Химиялық үгілу – тау жыныстары ... әр ... ... ... ... ... қышқыл мен сілтіде еруінен және ауадағы оттегімен
тотығуынан пайда болатын құбылыс. Мұның нәтижесінде химиялық құрамы жағынан
жаңадан минералдық ... ... ... Бұл ... ... суда ... өзіндік салмағына қарай әр жерлерге түрліше ... ... ... үгілу процестері, әдетте, қосарласа жүреді. Бұлардың өту
жылдамдығы табиғи ортаның ... ... ... байланысты. Алайда,
әр аймақтың клмат жағдайларына қарай оның бір түрі ... ... ... Мысалы, ылғалы мол, әрі күні жылы тропиктерде химиялық үгілу
құбылысы ... ... Ал ауа райы аса суық ... ... күні ... ылғалы өте аз шөлді аймақтарда физикалық үгілу ... ... және ... ... нәтижесінде таулар бұзылып, шыңдар
мүжіледі. Құм мен балшық ... ... су ... ... және ... ыңғайына қарай шөгеді. Жел күшімен ауаға ұшады, шаңданады. Бұл
ғасырлар бойы үздіксіз құбылысты ештеңе де ... ... ... ... ... ... желден жер беті шамалы өзгеріске түседі. Ескі
дәуірде тірі жәндіктер мен өсімдіктер болмаған кезде ... ... ... ... ... ... ... болмаған, топырақ
шіріндісі түзілмеген. Сондықтан топырақ та ... ... ... ... ... ... ... химиялық үгілу болсын өзінше
топырақ түзе алмайды. ... ... ...... та ... ... емес, биологиялық құбылысы.
Биологиялық үгілу нәтижесінде қатты тау ... ... ... су ... ... бар ... ... пайда болады.
Әдетте, физикалық және химиялық үгілу ... ... суға ... қоректік минерал заттар ауқымды геологиялық заттар айналымына
түседі де әр түрлі су ағыстарымен, өзендерге, теңіздерге, ... ... ... ... ... Осы қопсыған, ұнтақталған жыныстарға
тірі организмдер қоныстана бастаған ... ... ... ... ... ... мен микроорганизмдердің таңдамалы сіңірулерінің
нәтижесінде көлемді геологиялық айналымнан келіп түседі, яғни ... зат ... кіші ... зат айналымына көшеді.
Органикалық заттар суда ерімейтін болғандықтан, бұл ... қоры ... ... ... ... ... ... жоқ тау жынысы тірі
организмдер мекндегеннен кейін қоректік биофильді ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда, құщнарсыз
тау жынысының орнына құнарлы топырақ пайда бола ... ... ... ... ... алты ... ауа райы, тау жынысы, жоғары және
төменгі сатыдағы ... пен ... ... жер ... аймақтың
геологиялық жасы және қоғамның өндіргіш күші әсер етеді. Осыларға жеке
тоқталайық.
Тірі ... мен ... ... ... ... бетінде алғашқы пайда болған тірі организмдер ... те, ... ...... Олар ... өмір сүретін ортаға өте бейім келеді.
Олардың кейбіреулері тіпті тастарда да өсе бастаған. Бұл ... ... ... ... газы мен ... ... ғана ... тастан да
алды. Сөйтіп, олар тіпті тасты бірте-бірте бұзып, бүлдіре бастады. ... ... тау ... ... ... ... болды. Бұл
микроорганизмдер табиғаттың ыстық-суығын, оттегінің барын, я ... ... я ... таңдамады.
Сондықтан да олар табиғатта кез келген жерді кездеседі. Оларға су мен қорек
болса, жеткілікті. Бұл ... ... ... тау ... ... да өсіп ... тірі организмдер, жел және мұздармен бірге жердің тасты қыртысын
бұзып, өздері ... ... ... ... қарашірінді (гумус) құрады.
Шырын желім тәрізді болғандықтан, қопыған, үгітілген жыныстарды бір-бірімен
жымдастырып, ... ... ... құнары аздау топырақтар пайда бола
бостады. Бұл құбылыстар ғасырлар бойы созылып, алғашқы микроорганизмдер мен
төменгі сатылы өсімдіктер ... ... ... ... ... Құнары аз топыраққа енді жоғары сатылы өсімдіктердің өсуіне аз да
болса ... туа ... Ол ... ... ... ... мен
бұталар тастардың жарықтарына да шығып, оларды ыдыратты, ... ... онда ... организмдердің молдығы топыраққа
жай ғана әсер етіп қоймай, Топырақтағы ... ... ... ... зор ... ... Мәселен топырақтың әр ... ... ... ... ... ... ... тіпті
миллиардқа шейін микроорганизмдер кездеседі. Оларда өнеді, өседі, өледі.
Топыраққа ... ... ... заттарды ірітіп-шірітіп, ыдыратып,
оларды әр түрлі газдарға, минералды заттарға бөлетін, органикалық заттардың
күрделі ... ... ... ... ... тек ... ғана ... сонымен қатар онда мекн ететін
көптеген зоофауналар, ... ... және ... ... ... ... ... көп. Мысалы, жауын құрты әо түрлі
өсімдіктер қалдығымен қоректеніп, денесі арқылы органикалық заттарға бай,
суға ... ... ... ( ... құрылым) шығарып топырақ
қабаттарын әрі- бері тесіп өтіп, ондағы су- ауа режимін жақсартады. Осыған
байланысты Ч.Дарвиннің ... адам ... ... ... ... ... келеді. Ал оған дейін топырақты бірнеше мыңдаған жылдар бойы жауын
құрты жыртып келген» деп айтылған сөзі бар (Ч. ... ... ... ... ролі орасан зор. Климатқа, яғни ауадан түсетін
ылғал мөлшеріне, ауа ... ... ... ... ... ... ұзақтығына қарай әр жерде әр түрлі өсімдік, жан-жануарлар мен
микроорганизмдер тіршілік етеді.Олардың әрекетінен әр ... әр ... ... ... ... шөл ... ... тундрада мәңгі
тон астында дамымаған, мәңгі жас, құнары аз топырақ түзіледі, ал ауа райы
жайлы, одан ... ... мол, күн ... ... ... ... қара ... түзіледі.
Топырақ түзуші тау жыныстарының топырақ түзуге әсері. Түзілген топырақтың
химиялық, минералдық және механикалық құрамы өзін ... тау ... өте ... ... ... түзуші тау жынысын Топырақ түзуші аналық
жыныс деп атайды. Осыдан топырақтың өзін түзген аналық жынысқа ... ... ... Сонымен аналық топырақ түзуші тау жынысы өзі түзген топырақтың
көптеген ... ... және ... ... кейбір аймақтарда топырақ түзуші тау жыныстарының химиялық
құрамы бұл аймақтарда тән емес құрамы басқа топырақты түзеді. ... ... ... ... ның кең ... ... толпырақты аймағында
кездесетінқара шірікті, әктасты топырақты айтуға ... Бұл ... ... тау ... әкті ... бай болуы, аймақтың ішінде
терістік ... тән ... ... әкті ... бай ... түзуге
әсер етеді. Тау жыныстарының өзі түзген топыраққа әсері, әсіресе, шөлді
аймақтарда айқын көрінеді.Себебі бұл ... ... ... ... аз
болғандықтан, топырақ түзілу белсенділігі өте төмен болып, тау ... ... аз ... Сондықтан тау жыныстарының құрамына күрделі өзгерістер
енгізе қоймайды.
Топырақ түзуге аймақтың геологиялық жасының әсері.
Геологиялық жаңа аймақта топырақ та жас, яғни жаңа ... ... ... ... ескі аймақтың топырағы да ескі. Міне, осы ... ... ... ТМД ... теріс жағында жаңа тас топырақтар түзіліп жатса,
оңтүстік жағында көне дәуірден келе жатқан топырақтар кездеседі.
Топырақ түзу ... адам ... ... ... өзінің саналы
әрекеттерінің нәтижесінде жерді қолдан суарып ... ... ... ... даму ... көп өзгерістер
енгізілді. Бұл өзгерістердің көбі – топырақтың табиғи даму ... ... көбі – ... ... ... жақсартуға, топырақ
құнарлығын арттыруға бағытталған шаралар.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Атом құрылысы9 бет
Батырлар жыры. Эпостағы дәуір және дәстүр мәселесі43 бет
Интерференция құбылысы118 бет
Интерференция құбылысының теориялық негіздері10 бет
Кәсіпорындардың банкротқа ұшырауы, төлем қабілетсіз болу себептері, оның салдары және оның алдын алу бағыттарын анықтау, банкроттыққа қарсы басқарудың рөлі мен кәсіпорын үшін маңызын зерттеу80 бет
Парцелляциялық құбылыстың көркем мәтін тіліндегі лексика-грамматикалық және стилистикалық қолданысы41 бет
Сөздің ауыспалы мағынасы3 бет
Центрифугалар14 бет
Қазақ тіліндегі бейвербалды элементтердің көп мағыналылығы113 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь