Егеншіліктің ауыспалы жүйесін қолдану және топырақты эрозиядан қорғау

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Топырақ және оның эрозиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Топырақ эрозиясына қарсы күрес шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.2. Жел және су эрозиясына бейім танаптар алабы ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3. Топырақ және оның құнарлылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
1.4. Топырақты дұрыс өңдеу системасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13

2. Егеншіліктің ауыспалы жүйесін қолдану және топырақты эрозиядан қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
2.1. Бүлінген жерлерді қалпына келтіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
Кіріспе
Табиғи себеп –шарттардың әсерінен,сондай-ақ адамның өндірістік әрекетінен пайда болған құнарлыққа ие және өсімдіктің өмірін қалыптастыра алатын,жер шарының құрғақ бөлігінің үстінгі қабатын топырақ деп атайды
.Топыраққа қана тән қасиет құнарлыққа байланысты.Сондықтан топырақ пен құнарлылық егіз.
Құнарлылық-топырақтың мүмкін өнімді қалыптастыру үшін өсімдікті бүкіл тіршілік мерзімінде қажетті қоректік заттармен,сумен және басқа да тіршілік себеп шарттарымен қамтамасыз ету қабілеті.Тау жынысының топыраққа айналуы қабыса және бір мезгілде жүретін екі-мүжілу және топырақ түзілу үрдістерінің нәтижесінде жүреді.
Физикалық мүжілу-бұл тау жыныстары мен минералдың химиялық құрамы өзгермей механикалық майдалануы, үгілуі. Мұндай мүжілудің факторларының бірі болып температураның ауытқуы саналады. Тау жыныстарын құрастыратын минералдардың түстері әр түрлі болады. Сондықтан қара түсті минералдардың көлемі қыздырған кезде, ашық түсті минералдарға қарағанда көбірек ұлғаяды.Салқындатқан кезде олардың көлемі осы кезекпен кішірейеді. Нәтижесінде тау жынысында әр түрлі бағыттағы жарықшалар пайда болады.Бұған тағы да, минералдың көлемдік және ұзындық кеңею коэфориценттерінің әр түрлілігі де ықпал жасайды.Пайда болған жарықшаларға жиналған су қатқан кезде оның қабырғаларына зор күшпен әсер етеді де, тау жынысын жарады. Тұз кристалдары да тап осындай әсер жасайды.Физикалық мүжілу үгітілу нәтижесінде тау жынысы әр түрлі іріліктегі сынықтарға бөлінеді. Мұндайда алғашқы тау жынысына тән емес жаңа қасиеттерге кеуектілікке әкеліп соғады, яғни ауа мен су өткізуге ие болған, «үгінді» пайда болады. Физикалық мүжілумен бірге судың көмір қышқыл газының және ауа оттегінің қатысыуымен химиялық мүжілуі жүреді .Мұндайда химиялық гидролиз, толығу, гидротация және тотықсыздану үрдістері өтеді. Химиялық мүжілудің нәтижесінде сыртқы түрлі, химиялық құрамы және қасиеттері бойынша алғашқы минералдан өзгеше екінші минералдар паида болады.Борпылдақ тау жыныстарына тірі ағзалар қоныстанудан бастап биологиялық мужілу жүреді.Тірі ағзалар шығарған көмірқышқыл газ бен органикалық қосылыстар минералдың еруіне және гидролизденуіне мүмкіндік жасайды. Одан басқа өсімдіктер мен жануарлардың қалдықтары ыдырағанда, минералды тау жыныстарына талқандағыш әсер ететін хрен қышқылы пайда болады. Биологиялық ыдырауда жоғары сатыдағы ағзлардан басқа, бактериялар, саңырауқұлақтар, балдырлар және қыналар белсенді роль атқарады. Тау жынысының талқандалуында келе жатқан, қысымы 10-15кг/см2 жететін тамыр жүйесі де әсер етеді. Биологиялық мүжілуде топырақ түзіледі, сондықтанда да оны мүжілудің негізгі түрі деп санайды. Тау жыныстары мен минералдар мүжілгенде оларды құрастыратын өсімдіктердің қоректік ерекшіліктері элементтері еріген күйге көшедіде, өсімдіктер олардың жеңіл сіңіре алады. Бірақ қоректік заттар тек өсімдіктермен сіңіріліп қана қоймайды, сонымен бірге заттардың үлкен геологиялық айналымына қатысады. Суда еріген заттардың бір бөлігі өзендерге, теңіздерге және мұхиттарға шайылады. Тау жыныстарынан бөлінген қоректік заттардың біразы шөгінді тау жыныстарын құрастыруға қатысады. Бұл шөгінді жыныстар қайтадан мүжілуге ұшырап, олардағы қоректік заттарды өсімдік пайдаланғанша бірнеше геологиялық дәуір өту керек.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Ақбасова Л.Ж., Сайымова Г. «Экология» оқу құралы Алматы бстау 2003 ж.
2. «Агроэкология» Пед.реч В.А. Черникова, А.И. Чекресса, М. Колос 2000 ж.
3. Бейсенова А.С., Шілдебайев Ж.Б., Саытбаева Г.З. «Экология» Алматы Ғылым 2001 ж.
4. Берғалиев А.Б., Жамалбеков Е.У. «Қазақстан топырағы және экологиясы» Алматы 1998 ж.
5. Оспанова Г.С., Босшатаева Г.Т. «Экология» оқулық Алматы
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1. Топырақ және оның
эрозиясы...............................................................
.5
1. Топырақ эрозиясына қарсы күрес
шаралары.....................................8
2. Жел және су ... ... ... ... және ... Топырақты дұрыс өңдеу
системасы.................................................13
2. Егеншіліктің ауыспалы жүйесін ... және ... ... ... ... ... себеп –шарттардың әсерінен,сондай-ақ адамның өндірістік
әрекетінен пайда болған құнарлыққа ие және ... ... ... ... ... ... үстінгі қабатын топырақ деп атайды
.Топыраққа қана тән ... ... ... ... пен
құнарлылық егіз.
Құнарлылық-топырақтың мүмкін өнімді қалыптастыру үшін өсімдікті
бүкіл тіршілік мерзімінде қажетті қоректік заттармен,сумен және ... ... ... ... қамтамасыз ету қабілеті.Тау жынысының топыраққа
айналуы қабыса және бір мезгілде жүретін ... және ... ... ... ... мүжілу-бұл тау жыныстары мен минералдың химиялық ... ... ... үгілуі. Мұндай мүжілудің факторларының
бірі болып температураның ауытқуы саналады. Тау ... ... ... әр ... ... Сондықтан қара түсті минералдардың
көлемі қыздырған кезде, ашық түсті ... ... ... ... ... көлемі осы ... ... тау ... әр ... бағыттағы жарықшалар пайда болады.Бұған
тағы да, минералдың көлемдік және ... ... ... ... де ... ... болған жарықшаларға жиналған су қатқан
кезде оның қабырғаларына зор күшпен әсер етеді де, тау ... ... ... да тап осындай әсер жасайды.Физикалық мүжілу үгітілу
нәтижесінде тау ... әр ... ... ... ... ... тау жынысына тән емес жаңа қасиеттерге кеуектілікке әкеліп соғады,
яғни ауа мен су өткізуге ие ... ... ... болады. Физикалық
мүжілумен бірге судың көмір қышқыл газының және ауа ... ... ... ... .Мұндайда химиялық гидролиз, толығу, гидротация
және тотықсыздану үрдістері өтеді. Химиялық ... ... ... ... құрамы және қасиеттері бойынша алғашқы минералдан өзгеше
екінші минералдар паида ... тау ... тірі ... бастап биологиялық мужілу жүреді.Тірі ағзалар шығарған
көмірқышқыл газ бен ... ... ... ... және
гидролизденуіне мүмкіндік жасайды. Одан басқа өсімдіктер мен жануарлардың
қалдықтары ыдырағанда, минералды тау ... ... әсер ... ... ... ... Биологиялық ыдырауда жоғары сатыдағы ағзлардан
басқа, бактериялар, ... ... және ... ... ... Тау ... талқандалуында келе жатқан, қысымы 10-15кг/см2
жететін тамыр ... де әсер ... ... ... топырақ түзіледі,
сондықтанда да оны мүжілудің негізгі түрі деп санайды. Тау ... ... ... ... ... ... қоректік
ерекшіліктері элементтері еріген күйге көшедіде, өсімдіктер олардың жеңіл
сіңіре алады. Бірақ ... ... тек ... ... ... сонымен бірге заттардың үлкен геологиялық айналымына қатысады.
Суда еріген заттардың бір бөлігі өзендерге, ... және ... Тау ... ... ... ... біразы шөгінді тау
жыныстарын құрастыруға қатысады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өсімдік пайдаланғанша ... ... өту ... және оның эрозиясы.
Топырақ эрозиясына қарсы ... ... ... ... ... ... ... белгілі болып отыр.Үкімет пен
партия бұл жұмысты аса құнды деп балағалап,Бүкіл одақтық ауыл шаруашылығы
ғылым академиясының академигі ... ... бір топ ... ... мен ... саласындағы Лелиндік сыйлық берді.Академик А.И.Бараевтің
мәліметіне қарағанда жғарыда айтылған топырақ эрозиясына ... ... ... тек ... ... сол ... ғана
емес,осындай топырақ климат жағдайлары бар еліміздің ... да ... ... ... ... ... Топырақты өңдеу системасының және бір
бөһлігі ... ... су және ауа ... ... ... ол ... ... мезгілде және қандай
дақылдар егісі үшін дайындалуына қарай әр түрлі болып ... ... ... ... бар.
Тырмалау көбінесе ерте көктемде,қыстан шыққан забътерге
қолданылады.Оның ... ... ... 5-10см ... ... ... азайту болып табылады.Тамырлауды кейде ... ... ... ... ... ... ... қыстан өз бойына мол ылғал жинап ... ... ерте ... күн шуағымен теғз жиналып,кебе бастайды.Ал бұларды
сол дегдіген кезінде тырмалап,топырақтың үлкен кесектерін ... ... ... ... ... қарай қыл түтіктермен көтеру
режимі бұзылады,яғни ылғал қоры жақсы сақталады.Тырмалау ... ... арам ... өсіп келе ... көгі ... кесектері біршама
уатылып,оның беті біршама тегістеледі.Тамырлауды көбнесе егіс бағытына кесе
көлденең немесе диоганал бағытымен жүргізеді.Тырмалау жұмыстарын өсімдіктер
өсіп тұрғанда да ... ... кесе ... ... ... бұл ... кейін топырақтың беті біршама қопсып.су және
ауа режимдері жақсарады,топырақ бетіндегі ... ... ... ... шыға ... ... ... өсүіне де жағдай
жасалады.Топырақты ерте көктемде тырмалаудың ылғалдылығына және ... ... ... ... ... ... төмендегі мәліметтерге
көңіл аударайық.Культивациялау-көбіне жазғытұрым,егін салу алдында
жүргізіледі.Оның мерзімі егіс ... ... арам ... ... ... тығыз байланысты.Топырақтың беткі қабатының су және ... ... ... ... топырақ бетінде пайда
болатын қабыршақтарды ... ... ... ... себілгеннен соң қатты жаңбыр болып,топырақ
бетінде пайда болатын ... ... ... ... ... ... ... қабатында ауа жетіспеуінен және
қабыршақ тұруынан тұқым көгі көктеп шыға алмакйды.Мұндай шараны көбінесе
отамалы дақылдар тұқымы егілгеннен ... ... ... ... бетіне тегіс
қатты қабыршақ тұрғандықтан қалайда жүргізу керек,әйтпесе тұқымның көктеп
шығуы азаяды,ал ол өнім ... әсер ... ... шараларының
біріне оны нығыздау жатады.Топырақты нығыздау көбіне жақын арада ... ... егін егу үшін ... ... ... ... ... тұқым өте тереңге түседі,әрі ол топырақтың
арасындағы бос,қуыс ... ... ... ... үшін ... алдында,не тұқым себілгеннен кейін жерді нығыздау
керек.Мұндай жұмысты атқару үшін ... ... ... жүргіжудің және бір пайдасы ол топырақ бетіндегі үлкен
кесектерді ... ... ... ... ... ... ... қолға алынып отыр.Қазақстан ғалымдары солтүстік облыстарда
қолдануға аса ... ... ... ... ... жасалды.Бұл система бойынша жеңіл құрамды топырақтарды қайырмалы
плугпен жыртуға еш жол жоқ,негізгі егіс дақылдарының ... ... ... ... ... ... ... арттыруда
органикалық және минералды тыңайтқыштарды дұрыс және тиімді пайдаланудың
маңызы орасан зор.Бұл туралы ... ... отыр ... кезде.Түрлі
топырақтар өздерінің түзілген жерінің табиғи-климат жағдайларына,түзіген
аналық жынысының қасиеттеріне қарап түрліше болып келеді.Мысалы ... ... ... ... ... өте ... және ... аса ыстық еместігіне байланысты батпақтанған және оған ... ... ауа райы ... ... ... ... аудандарда көбнесе сортаңданған және кебірленген топырақтар
түзіледі.Топырақты ... ... ... агротехникалық
шараларды қолдана отырып өңдеу.Топырақ құнарлылығын өңдеуде,арттыруда,оның
қарашірігін едәуір ... және ... ... танапқа
жоңышқадан басқа бұршақ ... ... ... ... ... ... ... топырақ құнарлылығын
арттыруда мұндай бұршақ тұқымдас дақылдарды көк тыңайтқыш ретінде ... ... ... ... үшін ... суармалы облыстарында
тастөбе,шабдал,ноғаттық және сиыр ... ... ... ... ... ... жел эрозиясна тек
жеңіл құрамды топырақтармен қатар карбонатты топырақтар да бейім ... ... ... ... ... ... ... етуімен байланысты болады.Механикалық құрамы ... ... ... плугпен жыртуға ешбір болмайды,өйткені жеңіл
құрамды және структурасыз болгандыктан,олар жел ... тез ... ... ... ... ... эрозиясына күрес шаралары.
Өсімдіктер өздерінің дамуы кезінде қоректік заттарды,суды,ауаны және ... ... ... осы ... ... ... ... топырақ дейді.
Құнарлылық-топырақтың ең басты,әрі ең негізгі агрохимиялық қасиеті,ол
басқа да ... ... ... байланысты болады.Топырақ
құнарлылығының өзгеруіне тікелей байланысты болады.Топырақ құнарлылығының
өзгеруіне тікелей әсер ... оның ... ... ... және қоректік заттармен қамтамасыз етілуі,механикалық құрамы
реакциясы және ... ... ... шаралар
дұрыс сақталынбаған топырақтарда оның жоғарыда аталған қасиеттері ... ... ... келгенде,оның құнарлылығының да нашарлауына
себепкер болады.Топырақ ... ... ... ... жоғарыда аталған
әр түрлі қасиеттеріне падалы әсер ете ... ... ... топырақ жағдайында өсірілетін ауыл шаруашылық дақылдарынан мол ... өнім алу ... ... ... болып табылады.Топырақ құнарлылығын
жақсартуға бағытталған шаралар үлкен комплексті мына ... ... ... ... ... өңдеу системасын
жүзеге асырады;дұрыс ауыспалы егіс жүйесін енгізу;органикалық және тиімді
қолдану ... ... ... ... ... жүзеге
асыру.Топырақты дұрыс өңдеу системасы-оның құнарлылығын арттыруға арналған
шаралардың ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... заттардың мол болуы
жатады.Ал осы топырақтың осы ... ... ... оны дұрыс өңдеу
арқылы жасалынады.Неғұрлым терең жыртылған топырақта өсімдік тамырлары да
едәуір тереңге ... да олар ... ... ... ... ... ... жүргізгенде біз
өсімдіктеге қажетті жағдайларды ғана ... ... ... ... ... ... ... қолайлы,жақсы
жағдай жасаймыз.Әр түрлі жағдайларда кездесетін топырақ түрлеріне,оның
қасиеттеріне қарай және әр ... ... ... ... ... және су ... ... күрес,тұзды және кебір
топырақтарды өңдеу ... ... ... оның ... ... ... ол механизмдерге жабыспай кезектеліп тұратын
шағында жүргізіледі.Әдетте өңдеу системасының ережесін және мезгілін ... ... ... соғады,мұны естен шығаруға ... ... ... ... күресте де ауыспалы егісті
игерудің,топырақты ... ... ... ... ... ... сақтаудың айтарлықтай маңызы
бар.Орыстың атақты ғалымы Д.И.Менделеев 1880-1881оқу жылдарындағы ... ... ... ... ... өңдеу дегеніміз-
тек қана оны жай қопсыту емес,ол-өсімдіктерге сіңімсіз қоректік ... ... ... ... топырақтың ауа,су және микробиологиялық
процестерін едәуір күшейту-деген болатын.Ұлы ғалымның бұл сөзі осы ... ... ... ... ... ... ... әсер
ететін оның негізгі қасиеттеріне ... ... және ... ... ... ... ... қасиеттерін ... ... ... ... және су ... ... топырақтар алабы.
Жел эрозиясына қарсы қолданылатын комплексті агротехникалық шаралардың
тиімділгі қазірде бүкіл елімізге белгілі ... ... пен ... ... аса ... деп ... ... ауыл шаруашылығы Ғылым
академиясының академигі Бариевтің ... ... ... аталған жел
эрозиясына қарсы қолданатын комплексті шаралар тек ... ... ғана ... ... ... жағдайлары бар еліміздің
басқа да аудандарында өте тиімді екендігі көрініп отыр.Жел эрозиясына қарсы
күрес кейінгі кезде ... ... ... ... отыр.Қазақстан ғалымдары
солтүстік облыстарда қолданылуға аса ... ... ... ... ... жасады.Бұл система бойынша жеңіл құрамды
топырақтарды қайырмалы плугпен ... еш жол ... егіс ... ... ... дақылдар алқабымен кезектесіп ... ... егіс ... ... жиналып алғаннан кейін де орылмай ... ... ... ... ... қыста қардың көп ... ... ... ... егін ... ... кейінгі
бидай аңызы да үлкен роль атқарады.Мұндай жерлердегі топырақ эрозиясы
біршама ... ... ... аңыздары да қардың жиналуына ... ... ... ... оны ... ... ... жақын арада жыртылған топырақтарға егін егу үшін
жүргізіледі.Егістікке ... жер ... ... ... тұқым
өте тереңге түседі,әрі ол топырақтың арасындағы бос,қуыс ... ... ... ... ... үшін себудің алдында
,не тұқым ... ... ... ... ... жұмысты атқару үшін
топырақ нығыздағыш котоктар қолданылады.Каток ... және бір ... ... ... ... ... ... тегістеу-тұқымның
жерге дұрыс себілуі үшін,суармалы жерлерді ... ... үшін аса ... ... жерледе дақылдр үшін топырақтың бетін тегістеудің
онша қажеттігі жок,ал суармалы жерлерде бұл аса ... шара ... ... үшін ауыр мала және шлэйф деп аталатын құралдар
қолданылады.Ауыр мала тегістейтін ойлы қырлы жерлерді көп және аса ... үшін ... ... ... аз ғана ... кесекшелерді тегістеу үшін қолданылады.
1.3.Топырақ және оның құнарлылығы.
Топырақ құнарлығының ... ... әсер ... оның негізгі
қасиеттеріне топырақтың су,ауа,жылу және ... ... ... ... ,реакциясы және микробиологиялық құрамы жатады.
Агротехникалық шаралар дұрыс сақталынбаған топырақтарда оның ... әр ... ... пайдалы әсер ете отырып,оларды мейлінше
жақсартып,әр түрлі ... ... ... ауыл ... мол әрі сапалы өнім алу ... ... ... ... құнарлылығын жақсартуға бағытталған шаралар ... мына ... ... атқарудан тұрады.Топырақты өңдеу
оның оның ... ... ... ... шағында яғни ол ... ... ... ... жүргізіледі.Әдетте өңдеу системасының
ережесін және мезгілін бұзу өнімнің азаюына әкеліп соғады.Дала ... ... ... ... ... былай анықтайды.Қыстап
шыққан зиябтен бір уыс ... ... ... ... ... да,қаттылау
жерге лақтырып,сонда топырақ біршама бөлшектеніп шашылып ... онда ... ... егер жабысқан күйінде қалса оны ... әрі ... ... ... бар ... ... мерзімін жай көзбен-ақ
анықтай береді.Топырақты ... ... ... ... комплексті,әрі
технологиялық жұмыстарды атқарудан ... ... ... ... ... ... системасы.
Топырақты дұрыс өңдеу системасы-оның құнарлылығын арттыруға арналған
шаралардың ішіндегі негізгілерінің бірінен саналады.Шынында да ... ... өсуі үшін және ... өнім беру үшін ... оларға
қажетті барлық ... ... ... ... ... топырақта,ауа және қоректік заттардың мол болуы жатады.Ал
топырақтың осы айтылған режимдері көбнесе оны ... ... ... ... ... ... ... тамырлары да едәуір
тереңге жайылады.Топырақты дұрыс өңдеу системасын дұрыс жүргізгенде біз
өсімдіктерге ... ... ғана ... ... ... тыңайтқыштарды топыраққа беремиз,тұқым егуге жақсы жағдай
жасамыз.Әр ... ... ... ... түрлеріне оның қасиеттеріне
қарай және әр түрлі климат ... ... ... ... су ... ... ... және кебір топырақтарды өңдеу
жұмыстарын ... ... оның ... ... ... ... яғни ол ... жабыспай кесектеліп тұратын шағында
жүргізіледі.Әдетте өңдеу системасының ережесін және мезгілін бұзу ... ... ... ... жырту шарасы бұрын қандай дақылдар
егілгеніне де ... ... ... ... өте мықты және өсімдік
қалдықтары жер ... ... ... ... ... аудара жырту өте
қиынға түседі.Ьұндай жағдайда ... ... ... әрі ... ... ... ... аударма табанының алдына қосымша кішкене аудама
табан қалдыру ... ... ... ... қолдану және топырақты эрозиядан қорғау
Топырақтану ғылыми зерттеулері республикамыздың жері қаншалыкты кең
болғанымен, оның ... ... мен ... ... ... отыр. Сондықтан жыртылған егістікке айналған жердің әр ... ... ... керек, бүгінгі күннің басы міндеті. Егістік
жерді тиімді ... оның ... ... мүмкіндігінше мол
өні алу ... сөз. Ал мол өнім алу үшін ... ... ... негізгізделген егіншіліктің ауыспалы ... ... ... ... аудандастырылған дақыл ... егіп ... ... ... ... ... республиканың
негізінен жаздық астық егілетін сол түстік ... ... ... астықтың жүйесі тиімді екенін көрсетті. Бұл
құрғақ ... ... ... ... - ... жыл сайын астық
егілетін танаптарға қарағанда ... 5 – 7 ... ... ... ... ... ір ... қарапар етіп өндеп тынық ... ... ... ... қажетті қоры жиналады да
микробиологиялық құбылыстардың ... ... ... көбейіп
бұдан кейінгі 3 – 4 жылдар бойы ... - ... ... ... себеп болады. Солтүстік ... ... ... ... ... ... жыртылған ерлердің әрі қатты
тұратын желдердің күшімен ... , ... ... ... ал эрозияға қатты ұшыраған аудандарда топырақ құнары ... ... ... шаруашылығына тигізетін әсерін есептеп жеткізу
қиын. Мысалға, жел эрозиясына ұшыраған 1 ... ... жер 600 ... ... 36 кг ... ... 108 кг ... фосфорды
105 кг каллиді жоғалтады. Ал су ... ... ... ... ... гектары 2 тоннаға дейін жалпы азотты, 120 гг
жылжымалы ... 280 кг ... 215 ... ... ... ... тың игеру жұмыстарын жаппай жүргізген
кезде жыртуға жарамды жер ... ... ... ... құнды жерлер жыртуға желэрозиясына ... ... ... ... жерлер тек ... ... ... гектарға жетті. Қостанай, Солтүстік ... және ... ... ... жел ... ... ... түбегейлі зерттеулердің нәтижесінде ... жел ... ... 1.5 млн гектар жер егістікке
жарамай, ол ... ... көп ... ... ... бұл ... ... Шортанды астық шаруашылығы
институтының ... А.И. ... ... ұжымы кезінде жақсы
жетістіктерге жетті. Институт ... ... ... ... ... түсетін ылғалды топырақ құрамында
сақтаумен арам ... ... ... үшін ... ... кәдімгі соқамен қайырмалы етіп жырту орнына оны ... ... ... егіс сабақтары қарды ... ... және ... ... ... ... қар тоқтатып,
жел күшін ... үшін ... ...... етіп ... пар ... ... биік сабақты ... ... ... ... ... ... ... ауыспалы
жүйесін қолданады, әдетте үш жыл ... егіп ... жылы ... Егеншіліктің осы ... ... ... ... ... және Алтай өлкесінің кейбір аудандарында қолданған
кезде эрозия тоқталып, астықты ... ... ... өнім ... ... топырақ қорғауүйесі Қазақстанда ... ... ... ... ... ... бұл ... практикалық жағдайда қолдану географиясы ... ... ... ... ... ... дамуына байланысты ауылшаруашылыққа қажетті
көптеген жерлер ... ... ... келеді. Мысалға, олар
әртүрлі құрылыстар салуға, жол және электр ... ... ... ... ... Ал өндірісті ... ... ... заттарды, құрылыс материалдарды барлау қазбалы
және байыту ... ... ... ... жұмыстармен
салыстыруға болады. Баршаға мәлім соңғы жылдары ... ... ... қорымыз - жерді тиімді ... оның ... оны ... падаланбаған мекемелерге тиісті ... ... ... ... ... ... қайта күлтивациялау
бағытында ... ... ... ... ... алынбғанмен бүл
мәселені өз иницияларымен қолға алып ... ... ... Оның ішінде ... ... ... бірі ... ... осы ... ұқыпты қолданған ... су ... ... ... ... жер
эрозиясына ұшыраған жер көлемі Р. Жанпейсовтің ... ... ... гектардан асады. Яғни ... ... ... ... оның 52 млн гектары жел ... ... ... ... құрылыс алаңы оған көп құрылыс
материалдары қажет. Сол ... ... ... оны ... ... кезінде көп жарақаттар ... ... ... ... ... әртүрлі заводтары зор зиян алып
келді. Министрлік ... ... ... ... жөнінде
тәрбие әдістеме бөлімі біраз ... бері ... ... ... Бұл ... жерді қайтакультивациялау жөнінде алғашқы ... ... асты ... ... ... культивациялаудың
дайын жобалары министрлікте баршылық ... іс ... асуы ... ... бұл ... ... сынан өтуді қажет етеді. Жерді
қайта культивациялаудың - ... ... ... ... , яғни
жердің құнарын кемітпей ... ... ... ... сөз. Ол ... ... карерлер тегістеліп болғанан кейін оның бетіне
құнарлы ... ... ... ... Әңгіменің негізгі түйіні
осы, бірақ төсейтін ... ... ... төселінуі тиіс.
Табиғи жағдайда ғасырлар бойы ... ... ... ... қара ... бар, ең ... қабаттары кезінде
өзіміздің қателік жасап ескермеуімізден ... ... ... ... Ал қазір керек кезінде оны табу өте ... ... ... жер ... ... ... алдын ала
құнарлы қабатта бөлек алып жерді қайта культивациялау ... ... ... Демек бұдан былай ... ... ... көп ... ... ... ... Қазақстанның
оңтүстік немесе шығыс облыстарында ғана емес басқада ... ... ... тек ... материаларын өндіретін
және түсті метал министрліктер мәселелермен ... ... ... ... ... ... Бұл ... бұдан әрі төзуге
болмайды. Әңгіме ... жер ... ... ... ... ... келіп тіреледі. Жеңіл құрамды
топырақтарды жырпайды, ... деп ... ... ... жүргізілетін қопсытуды айтады.
Топырақ эрозиясына қарсы күрес кейінгі кезде ... ... ... отыр. Қазақстан ғалымдары Солтүстік облыстара қолдануға
аса тимді, жел ... ... ... өңдеу системасын жасады.
Қорытынды
Қорыта келе топырақ құнарлығын ... оның қара ... ... және ... ... ... ... басқа
бұршақ тұқымдас дақылдарды ... ... ... ... ... зор. ... ... қарсы қолданылатын
комплексті агротехникалық шаралардың тиімділігі ... ... ... ... ... ... партия бұл жұмысты аса құнды
деп ... ... ... ... өзгеруіне тікелей әсер оның
негізгі қасиеттеріне тапырақтың , су, ауа және жылу ... ... ... ... ... ... және
микробиологиялық қасиеттері жатады. Топырақ құнарлығын арттыру деген
сөз- оның ... ... ... ... ... әсер ... ... мейлінше жақсартып ... ... ... ... дақылдарынан мол әрі сапалы өнім ... ... ... ... су ... деп
аққан су күшімен топырақтың жоғарғы құнарлы қабатының кейбір ... ... ... ... шайылып, жыралармен сайсалалардың
пайдаболуы сияқты табиғи ... ... ... ... түрі ... ... бетінің шайылуы
және жыралы эрозия, ... ... ... ... ... ... ... топырақтың беткі қабаттары ... ... және оның ... ... су эрозиясына өте
берілгіш ұндақ жұмыстардан ... ... ... ...... жерлерді топырақ эрозиясынан сақтау ... ... ... бір ... ... жая ... шөптердің сирегінен
және мал тұқтарымен беткі ... ... ... Қазіргі кезде
республикада бүлінген ... ... ... ... құнарлы қабаттары сақталмаған жағдайда өтуде.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Ақбасова Л.Ж., Сайымова Г. «Экология» оқу құралы ... ... ... ... ... В.А. ... А.И. Чекресса, М. Колос 2000
ж.
3. Бейсенова А.С., Шілдебайев Ж.Б., Саытбаева Г.З. ... ... 2001 ... ... А.Б., ... Е.У. «Қазақстан топырағы ... ... 1998 ... ... Г.С., Босшатаева Г.Т. «Экология» оқулық Алматы

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауыспалы егісте өсірілген мақта қозасының өнімділігіне тыңайтқыштар қолдану жүйесінің әсері48 бет
Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу13 бет
Егіншілік жүйелері7 бет
Егіншілік жүйесінің дамуы12 бет
Егіншілік түсінігі, жүйесі, мәдениеті12 бет
Егіншілікке азаю тыңайтқыштарын қолдану жолдары12 бет
Егістік жерлерді химиялау туралы10 бет
Мақтаарал ауданы «Кетебай» өқ топырағының агрохимиялық картограммасы және топырақ құнарлығын арттыру жолдары51 бет
Мақтаарал ауданы Арай а/ о ежелгі суармалы құмбалшықты сәл сортаңданған шалғынды сұр топырағының агрохимиялық көрсеткішінің динамикасы54 бет
ОҚО Төлеби ауданы Зертас ауылы жағдайында сұлы дақылынан жоғары өнім алудың технологиясын жасау39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь