«Өнер» баспасы өнімдерінің ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

Негізгі бөлім

2.1. «Өнер» баспасы өнімдеріндегі
ұлттық құндылықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9

2.2. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасымен шыққан басылымдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26

2.3. Фотоальбом, нота және сериялы әдебиеттерді шығару ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57

Пайдаланылған қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Қазақстан —2030» атты халыққа жолдауында елімізде «тұтас ақпарат жүйесін жасау» міндеті қойылған. Әлеуметтік қатынас құралы — кітап, бұл жүйеден лайықты орын алуы тиіс. Әсер ету қуаты күшеймесе, әлсіремейтін, биікке қанат қағатын да осы ақпарат асылы —кітап. Белгілі проффессор Ш.Елеукенов айтқандай «Ер қаруы бес қару десек», кітап сол қаруды асынатын сарбаз боп сапқа тұрады, тіреседі, күреседі, атысады, шабысады. Ол — өзінше бір жауынгер» [1, 17б.]. Ендеше ақпарат айдынында өзіндік тұғыры бар күрескер бай мұрамыз кітап бүгін де, ертең де ел көзінен таса болмауға тиіс.
Төл мәдениетімізді, рухани құндылықтарды елге насихаттап, өнер саласындағы баға жетпес ұлттық нақыштағы әдеб[иеттерді жарыққа шығарып жүрген баспалардың бірі - республикалық «Өнер» баспасы. «Өнер» - салалық баспа.
Баспаны құру КСРО Баспа, полиграфия және кітап саудасы Мемлекеттік комитетінің 1979 жылғы 30 қазанындағы «Қазақ КСР-ның «Өнер» баспасын құру туралы» №542 бұйрығына сәйкес іске аса бастады. Бірақ бұған дейін бұл баспаны құру қажеттілігі сол кездегі Қазақстан баспа комитетінің төрағасы Ш.Р.Елеукеновтың берген ұсынысын Қазақстан Компартиясы Орталық комитетінің бірінші хатшысы Д.А.Қонаевтың тікелей қолдауымен Мәскеудегі тиісті орындарға айтылып, мақұлданған болатын. Бұл іс содан бастап тікелей қолға алынды. Ақыры Мәскеудегі баспа комитетінің 20 қарашадағы №145 бұйрығы шығып, мұнан кейін Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы Б.Әшімов қол қойған 1979 жылдың 10 қаңтарындағы №454 («Өнер» («Искусство») республикалық баспасын құру туралы) қаулысы жарық көрді.
Сөйтіп, мемлекеттік «Өнер» баспасы 1980 жылдың 1 қаңтарында өз шаңырағын көтерді.
1996 жылдан бері республикалық «Өнер» баспасына Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, журналист, «Баспа және полиграфия» ісінің қайраткері – Көпішев Әшірбек Сейілханұлы басшылық етіп келеді.
Баспадан шығатын әдебиеттер ауқымы кең. Көркем шығармалар, балалар әдебиеті, тарихи – танымдық дүниелер, фотоальбомдар, мемлекеттік тілде оқу-әдістемелік әдебиеттер, бұқаралық басылымдар және «Өнер». ХХІ ғасыр дизайн» шағын полиграфия қызмет көрсетеді. Балалар әдебиетіне әр алуан халықтардың ертегілері, мөлтек әңгімелер, сөзжұмбақтар, шетел классиктерінің белгілі шығармаларының аудармаларын атауға болады. «Ұлттық дүниетаным» бағдарламасына сәйкес 1-11 сыныптарға арналған әдістемелік нұсқаулар, жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған оқу құралдары жарыққа шықты.
1. Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері: Оқу құралы. – Алматы: «Санат», 1997. – 176 бет.
2. Назарбаев Н. «Қазақстан — 2030» Алматы: Білім, 1998жыл.
3. «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы». Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы.
4. Д. Баялиева «Баспасөздің тілі мен стилі». Алматы, 2005.
5. Шоқпарұлы Д. Альбом – Алматы: Өнер, 2005 – 176 бет.
6. Кәкенұлы Ж. Альбом – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 152 бет.
7. Тыныбеков Қ: Құрастырушы автор Е.Ералы. Альбом. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 112 бет.
8. Байділдәұлы Ш. Қазақтың ою-өрнектері. Альбом (1-кітап). Алматы: «Өнер», 2006. – 160 бет.
9. Жәнібеков Ө. Қазақ киімі. Альбом. – Алматы: Өнер, 2005. – 160 бет.
10. Темірші ұсталар. Альбом – Алматы: Өнер, 2005 – 160 бет.
11. Қасқабасов С. Президент назарында – Мәдени мұра // Қазақ әдебиеті, 2003 жыл, 18- сәуір.
12. Қазақ өнерінің тарихы. - 3 томдық. (Ежелгі дәуір, І том) – Алматы: «Өнер», 2007. 352 бет.
13. Қазақ өнерінің тарихы. - 3 томдық. (Орта ғасырлар дәуірі, ІІ том) – Алматы: «Өнер», 2007. 392 бет.
14. Таңсықбаев О. Альбом – Алматы: Өнер, 2004 – 208 бет.
15. Калмыков С. Альбом – Алматы: Өнер, 2005 – 208 бет.
16. Қазақтың спорттық және Олимпиадалық даңқы – Спортивная и Олимпийская слава Казахстана: Фотоальбом – Алматы: Өнер, 2004. – 160 бет.
17. И.Ф. Бельчиков. “Техническое редактирование книг и журналов”. – Москва: «Книга», 1968.
18. Иассауи Қожа Ахмет. Диуани хикмет: Ақыл кітабы. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 312 бет.
19. Әзірбаев К. Мен сүйемін халқымды (Өлең, терме, толғаулар), І–том. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 256 бет.
20. Қоразбаев А. Ән –жырым саған, туған жер (Әндер, күйлер, толғаулар). – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 392 бет.
21. Нәжімеденов Ж. Домбыраның қоңыр үні. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 200 бет.
22. Жұмабек С. Қалтай Мұхамеджан. Титан драматург. (Замандастар айнасында) Шығармашылық портрет. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 240 бет.
23. Молдағалиев Т. Ғашық жүрек. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 240 бет.
24. Нұрпейісов Ә. Қазақ халқының ою-өрнегі. Орнаменты казахского народа – Алматы: Өнер, 2002 – 160 бет.
25. Тыныбеков Қ: Құрастырушы автор Е.Ералы. Альбом. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 112 бет.
26. Средневековые города Казахстана (Книга-альбом) – Алматы: «Өнер», 2006. – 200 с.
27. Археология Казахстана. - Алматы: «Өнер», 2006. – 256 с.
28. Петроглифы Казахстана. - Алматы: «Өнер», 2006. – 256 с.
29. Қазақстан ХІХ ғасыр суретшілерінің шығармаларында. - Алматы: «Өнер», 2005. – 345 с.
30. Қастеев Ә. Альбом – Алматы: Өнер, 2004 – 208 бет.
31. Нұрмағанбетов Т. Айқай. Повестер мен әңгімелер. – Алматы: «Өнер», 2001. – 440 бет.
32. Әбдіраштың Жарасқаны. Парыз, парасат, пайым. Әдеби сын – Алматы: «Өнер», 2001. – 312 бет.
33. Жандыбаев Ғ. Ақ теңізден бір тамшы. Өлеңдер. – Алматы: «Өнер», 2001. – 112 бет.
34. Серікқалиұлы З. Алтын жамбы. Қазіргі көркемдік ойтанымына көзқарас: талдау, толғаныстар. – Алматы: Өнер, 2001. – 160 бет.
35. Момыш –улы Б. Во имя отца. – Алматы: «Өнер», 2001. – 264 бет.
36. Құлахмет Ғ. Үйірі жоқ көкжал. Роман – Алматы: «Өнер», 2001. – 240 бет.
37. Асқар О. Тәуелсіздік тартулары. Өлеңдер мен поэмалар. – Алматы: «Өнер», 2001. – 112 бет.
38. Мәженқызы Р. Кітап – ғасыр мұрасы: Кітап –альбом. / Автор –құрастырушы. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 304 бет.
39. Телжанов Қ. Альбом. – Алматы: «Өнер», 2006. – 128 бет.
40. Аманұлы Ж. Ақын да мен, сал да мен, сері де мен. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 96 бет.
41. Дәдебаев Ж. Адам және заман. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 368 бет.
42. Мұсатайұлы А. Тағылым (Археолог Әлкей Марғұланмен кездесуден естеліктер). – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 128 бет.
43. Тналина Д. Черно- белое кино. – Алматы: «Өнер», 2007. – 152 c.
44. Әлімбаев М. Нақылнама. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 296 бет.
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Журналистика факультеті
Баспа ісі және редакциялау кафедрасы
«ӨНЕР» БАСПАСЫ
ӨНІМДЕРІНІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Жоғарғы оқу орнын ... үшін ... І Т І Р У Ж Ұ М Ы ... ... – аға оқытушы Д.Смайыл
Ресми сарапшысы – «Өнер» баспасының директоры Ә.Көпішев
« » 2008 ... ісі және ... ... 2008 ... ... талқыланып, қорғауға жіберілді.
Кафедра меңгерушісі....................................доцент., Сақ Қайрат
Мемлекеттік емтихан комиссиясының сарапталуына қабылданды.
Диплом қорғау күні: 2008 жыл 23 ... ... ... доцент Шыңғысова Назгүл
Алматы, 2008 жыл
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..........................................3
Негізгі бөлім
2.1. «Өнер» баспасы өнімдеріндегі
ұлттық
құндылықтар.................................................................
.......................9
2.2. «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасымен шыққан
басылымдар..................................................................
...................................26
2.3. Фотоальбом, нота және сериялы әдебиеттерді ... ... ... ... Назарбаевтың «Қазақстан —2030» атты халыққа
жолдауында елімізде «тұтас ақпарат жүйесін жасау» ... ... ... құралы — кітап, бұл жүйеден лайықты орын алуы тиіс. Әсер
ету қуаты ... ... ... ... қағатын да осы ақпарат
асылы —кітап. Белгілі ... ... ... «Ер ... бес ... ... сол қаруды асынатын сарбаз боп ... ... ... ... ... Ол — өзінше бір жауынгер» [1, 17б.]. Ендеше
ақпарат айдынында ... ... бар ... бай ... кітап бүгін де,
ертең де ел ... таса ... ... мәдениетімізді, рухани құндылықтарды елге насихаттап, өнер
саласындағы баға жетпес ұлттық ... ... ... ... баспалардың бірі - республикалық «Өнер» баспасы. «Өнер» - салалық
баспа.
Баспаны құру КСРО ... ... және ... саудасы Мемлекеттік
комитетінің 1979 жылғы 30 қазанындағы «Қазақ КСР-ның «Өнер» баспасын құру
туралы» №542 бұйрығына сәйкес іске аса ... ... ... дейін бұл
баспаны құру қажеттілігі сол кездегі Қазақстан баспа комитетінің төрағасы
Ш.Р.Елеукеновтың берген ұсынысын Қазақстан Компартиясы ... ... ... ... ... ... ... тиісті
орындарға айтылып, мақұлданған болатын. Бұл іс содан бастап тікелей қолға
алынды. Ақыры Мәскеудегі ... ... 20 ... №145 ... ... кейін Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің төрағасы Б.Әшімов ... 1979 ... 10 ... №454 ... ... баспасын құру туралы) қаулысы жарық көрді.
Сөйтіп, мемлекеттік ... ... 1980 ... 1 ... ... көтерді.
1996 жылдан бері республикалық «Өнер» баспасына ... ... ... журналист, «Баспа және полиграфия» ісінің қайраткері ... ... ... ... етіп ... ... әдебиеттер ауқымы кең. Көркем шығармалар, балалар
әдебиеті, тарихи – танымдық дүниелер, фотоальбомдар, мемлекеттік ... ... ... ... ... және «Өнер». ХХІ ғасыр дизайн»
шағын полиграфия қызмет көрсетеді. Балалар ... әр ... ... мөлтек әңгімелер, сөзжұмбақтар, шетел ... ... ... ... ... ... ... сәйкес 1-11 сыныптарға арналған әдістемелік нұсқаулар,
жоғары оқу орындарының студенттеріне ... оқу ... ... ... ... «Отырар кітапханасы» сериясымен шыққан Асқар О.
«Тәуелсіздік тартулары», ... Ж. ... ... ... ... ... ... Жандыбаев Ғ. «Ақ теңізден бір тамшы», ҚҰлахметов Ғ.
«Үйірі жоқ ... ... Б. «Во имя ... ... Г. ... З. ... жамбы», тағы басқа кітаптар көпшілік қолына тиді.
«Мәдени ... ... ... ... «Қазақ өнерінің
тарихының» екі томдығы, «Әбілхан Қастеев», Петроглифы ... ... ... Таңсықбаев», «Қазақстан ХІХ ... ... ... ... ... ... ... мен кітап-альбомдары және соңғы жылдары «Өнерді»
жоғары ... және ... ... ... ... ... әйгілі еткен:
«Шәкен Айманов», ... ... ... – ұсталар»,
«Қазақстанның спорттық және олимпиадалық даңқы», Нұрғиса Тілендиевтің «Ата
толғауы», «Көш керуен» атты екі ... ... ... ... және тағы ... ... мен ... оқырман ықыласына ие
болды.
Менің бітіру жұмысымның негізгі зерттеу көздері де осы жоғарыда аталып
өткен басылымдар аясында болып ... ... ... ... ... ... баспасынан шыққан
өнімдерге жүйелі түрде талдау жасалып, зерттелмеген. Бұқаралық ақпарат
құралдарында бұл ... ... ... ... ... атқаратын қызметі
жайлы мәліметтер өте аз. Сонымен бірге, «Өнер» баспасы төл мәдениетіміз бен
салт-дәстүрімізді, ... бен ... ... ... ... ... басып шығаруда. Себебі, ұлттың табиғи
болмысын, тіршілік ету тәлімін, ... ... ... ... ... мен ... жалпақ жұртқа ежелден келе жатқан ескі салт-дәстүрлері
мен әдет-ғұрыптары танытыны айғақ. Талай ұрпақтың ... ... ... тар жол ... кешулі замана зобалаңдарынан ... ... өн ... ... келе ... бұл ... ... өзінің
өміршеңдігімен тәнті етеді. Өйткені мұнда бәріміздің бас иер ... ... ... ... ділі ... ... Бұларсыз баянды болашақтың көк
байрағы биікке көтеріле алмайды. ... ... ... тіктеу де
қиынға соғады. Нанымы мен сеніміне сеніп, болашаққа ... бет ... ... де қолы жетпейді. Осындай келелі мәселелердің қозғалуы ... ... ... ... ... істі ... бұрын «стратегиялық бағыттарды жүзеге
асырудағы ең қажетті нәрсе — алдағы мақсаттарды дұрыс ... [ 2, ... ... бітіру жұмысымның негізгі мақсаты «Өнер» баспасының
өнімдерінің ерекшеліктерін ұлттық тұрғыда зерттеп, ғылыми айналымға ... ... ... ... ... сақтай білу – ұрпақтардың өз
тағдырына аялай қарауы, қадірлеп, қастерлеуі, иманды тірлігі ... ... ... ... ... ... ... ұлы мұрат-міндеттердің ең
бастысы - өзінің ісін, өмірін ... ... ... ұрпақ
тәрбиелеу. Ұрпақ тәрбиесі келешек қоғам қамын ойлау болып табылады. ... ... ... ... ... етіп келеді. Баспадан ... ... ... ... төл мәдениетін, өнерін өзге ... ... ... ... мәдениетіміздің жандануына үлес
қосу, қазақ халқының ежелден келе жатқан қолөнерін ... ... ... ... ... ... және оны қолданысқа енгізу, зергерлік
қолөнерді дамыту ... ... ... ... түсіндіру арқылы
ұлттық нақыштағы асыл бұйымдардың сапасын арттыру, ұлттық қолөнеріміздің
келте емес екендігін баршаға ... ... ... ... баспасы өнімдерінің ерекшеліктерін
айқындау; өнер саласындағы әдебиеттерді үздіксіз шығарып келе жатқан баспа
екендігін ... ... ... қызметіне талдау жасап,
ұсыныстармен тлықтыру; қазақтың қолөнері мен ... ... ... ... ... ... ... деңгейі. Өнер сүйіп, өнер сыйлап өткен
қазақ әр уақытта өнерлі, шебер адамдарға ... ... ... ... ... ... ... біліп, оның құпия құбылыстарын игеру,
халық қазынасын байыта түсу бүгінгі талапкер жастарға үлкен сын. Ол ... ... ... тер төгу керек. Сонда ғана бесаспап шебер болып
шығасың.
Бүгінде, бұқаралық ақпарат ... ... ... ... жазып, көрсетіп насихаттауда өзіндік ерекшеліктері бар. Өйткені
әр ... ... бойы ... ... байлығын білу үшін көп
ізденіп, көп еңбектену қажет. Бұл бұқаралық ақпарат құралдарында ... ... қыл ... ... ... ... Олай ... кітап –
білім бұлағы, ағартушы, тәрбиеші, ақпарат таратушы ғана емес, ... ... ... ... ... ... құрал. Сол себепті
де оның танымдық және тәрбиелік рөлі аса зор. Осы ... ... ... ... өз ... ... ... әрбір қыл қалам
иесінің рухани құндылықтарымыздың бағасын арттыруға қосқан үлесі зор деп
білеміз.
Жұмыстың ... ... ... үш ... ... тұрады:
Кіріспеде «Өнер» баспасының қысқаша тарихына, тақырып өзектілігі, жұмыстың
мақсаты мен міндеті, тақырыптың ... ... қол ... ... ... шолу ... ... тарау «Өнер» баспасы
өнімдеріндегі ұлттық ... деп ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасымен шыққан
басылымдарға талдау жасалынады. Ал ... ... ... нота және
сериялы әдебиеттердің ерекшеліктері жайлы сөз қозғалады.
Бітіру жұмысымның І-тарауында қазақтың ұлттық қолөнері, ою-өрнектері
мен қазақ киімінің үлгілеріне ... ... ... ... ... Бұл ... ... баспасынан соңғы екі жылда шыққан басылымдар
қамтылған. Олар: Дәркембай ... ... ... ... ... қолөнері», Құрасбек Тыныбекұлының «Қазақ қолөнері»,
Шөптібай Байділдәұлының «Қазақтың ою-өрнектері», Өзбекәлі ... ... ... үш ұста Құлментегі Тұрсынжан, Махмұт, Айтберген
Жетенұлдарының «Темірші – ... атты ... ... ... бір. ... да ... қолөнердің
шоғын сөндірмеу үшін қызмет етеді.
Дәркембай Шоқпарұлының «Қазақтың қолөнері» туындысында ... ... ағаш ... ... ... ... ... саз аспаптары,
жиһаз, ыдыс-аяқ және оюдың көне түрлері көрсетілген.
Ал, Жеңіс Кәкенұлы мен Құрасбек Тыныбекұлының «Қазақ қолөнері» атты
еңбектерінде ... ... тоқу ... мен ... ою-өрнектерінің ежелгі
үлгілері көрсетілген. Гобелен тоқу технологиясы жайлы мәліметтер қамтылған.
«Қошқар ... ... ... жайлы келелі пікірлеп айтылып,
дәлелдеулер келтірілген.
Шөптібай ... ... ... атты ... ... өз ... сай ... негізгі үш түріне сипаттама беріледі.
Олар: киім түрлеріне лайықты ою-өрнектер, тұрмыстық заттарға лайықты ... және ... ... деп ... киімді – көненің көзі, бізге жеткен материалдық мәдениеттің
жетістігі деп білеміз. Өзбекәлі ... ... ... кітап-альбомында
ұлттық киім үлгілерінің ... ... ... ... еңбектеген
сәбиден еңкейген қартқа дейін қандай ұлттық киімдер кигені жайлы толығымен
айтылып, ер ... мен ... киім ... ... көрсеткен.
Бүгінгі қоғамда ұлтымыздың ұмытылып, кенже қалған теміршілік қасиетті
өнерін қазақ халқының рухани ... ... ... ... ... ... өнердің бір саласы деп қарастырған жөн. Ағайынды үш ұста
Құлментегі Тұрсынжан, Махмұт, Айтберген Жетенұлдарының «Темірші – ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасы – Қазақстанның мәдениеті мен
рухани құндылықтарының қайнар бұлағы.
Зерттеу жұмысымның ІІ-тарауында ... ... осы ... ... ... ... талдау жасалады. «Мәдени ... ... ... ... «Қазақ өнерінің тарихының» екі
томдығын, «Әбілхан ... ... ... ... ХІХ ғасыр
суретшілерінің шығармаларында», «Петроглифы Казахстана», ... ... ... ... города Казахстана»
фотоальбомдары мен кітап-альбомдарын және «Отырар кітапханасы» сериясымен
Асқар О. «Тәуелсіздік тартулары», Әбдіраш Ж. ... ... ... ... ... ... ... Ғ. «Ақ теңізден бір тамшы», ҚҰлахметов ... жоқ ... ... Б. «Во имя ... Нұрмағамбетов Г. «Айқай»,
Серікқалиев З. «Алтын жамбы» туындыларын басып шығарған.
Ұлттық мәдениетіміздің тарихын қайта ... ... ... ... рухани-интеллектуалдық, ғылыми үрдіспен байланысын
дамытуға бағытталған “Мәдени ... ... ... көрген
әдебиеттердің сапалы басылып шығуына, әлемдік деңгейде ... ... да баса ... ... ... ... нота және ... әдебиеттерді шығару» деп
аталғандықтан, онда баспада соңғы жылдары жарық ... ... ... басылымдарға сараптама жасадым.
Бұл бөлімде өнер мен мәдениеттің әр саласына ... ... ... ... «Елбасы мәртебесі – ел мәртебесі», «Қазақстанның
спорттық және ... ... ... ... ... ... ... театры мен Ғ.Мүсірепов атындағы академиялық
жастар мен балалар театры ... ... ... ... Шакен
Аймановтың шығармашылығына арналған кітаптар.
Биылғы жылы баспа қоры ... үні» және ... ... ... Сериялы басылымдармен шыққан әрбір ... ... ... ... ... ... талап бойынша талдау жасауға
тырыстым.
Ұлттық әдебиетке, мәдениетке, қолөнер мен қазақ киіміне ... ... ... ... ... ... қазіргі кітаптарату
проблемаларына, баспа маркетингіне, соның ішінде ... ... ... ... ... қою ... ... қамтылады.
Қай халықтың да қастерлеген қадірлісі – ұлттық құндылығы. Оның ел
өмірінде атқарар міндетінің аясы үнемі кеңейіп, ... ... ... ... көрсетуін қамтамасыз етудің мәні мен маңызы аса зор. ... үшін төл ... ана ... ... байлығы, әдет-ғұрпы, салт–сана
турасындағы түсініктерге түзету енгізу міндеті алда тұр. Бұл міндеттердің
жүзеге асуына, ... ... ... ... ... зор ... белгілі. Ендеше, ұлттық санамызды, ... ... ... баспасы да қалтқысыз еңбек етіп келеді деп есептеуге
болады.
«Өнер» баспасы өнімдеріндегі ұлттық құндылықтар
Тамыры тереңнен өріс ... ... ... ... ... ... жатқан қазына-мұраларының бірі – салт-дәстүрі мен ... ... ... ету тәлімін, рухани өресін, танымы мен ... ... ... өзін өзі ... әрі танытатын да біздің ... ... ... ... ... ... ... замана запыранын
бірге жұтысқан тарлан тарихымыздың өн ... ... ... қанат
жайып, халқымызбен бірге жасасып келе жатқан ... ... ... ... Бояуы қанық ұлттық дәстүріміз бен ... ... ... ... ... ... болмақ. Бұл
жайында тәуелсіз еліміздің Ата заңында: «Қазақстан ... ... және ... ... ... ... жасауға,
тарих пен мәдениет ескерткіштерін қорғауға міндетті», [ 3]- делінген.
Мәдениеттанушы ғалым Т.Ғабитов: «Мәдениет – ... ... ... ... онда ... мен жеке ... рухани ізденісі,
халықтың даналығы мен адамгершілік нышандары жинақталады. Адамзаттың рухы
мен келбеті, оның ерік ... мен ... ... ... мен ... ... орны толмайтын шығындары мен өмірлік
сабақтары, діні мен тілі, ділі мен мұраты – осының бәрі ... ... [ 4, 7б.] - ... ... ... М.Қозыбаев: «Адам баласы шыр
етіп жерге түскеннен бастап, қартайып дүниеден қткенге дейінгі өмірі ... ... ... ... қоғамдық даму барысындағы
ізденістері жинақталған салт-дәстүрлер арасында болады десек, ... ... ...... рухани өзегі, мәдениетінің діңгегі, тілінің
тірегі. Ал қазақ халқының мәдениеті – ... ... ... ... ... ... халық білімі, сенімі, әдет-ғұрп, салт-дәстүрі»
[ 4, 12б.], - дейді.
Сөйтіп, кез-келген ұлттық мәдениетті ... та, ... ... бірден көзіміз түседі.
1996 жылы Қазақстан Республикасының Мәдениет туралы Заңы ... «Осы заң ... ... ... ... ... әлеуметтік және ұйымдық негіздерін белгілейді, қазақтың
ұлттық мәдениетінің Қазақстанның ... ... ... ... ... дамыту, пайдалану және тарату саласындағы қоғамдық
қатынастарды реттейді» [ 3], - ... орай ... ... республикамыз үшін қазіргі экономикалық
мәселелермен бірге халықтың рухани жаңғыруы, яғни, төл ... ... аса ... міндет болып отыр. Сондықтан, қандай да
экономикалық тұтқаларды пайдалансақ та, қандай да ... ... те, ... ұрпақты жоғары мәдениетті ортасыз көру ... ... ... керек. Бұл бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып
табылады.
Халық мәдениеті – ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, салт-дәстүрі, яғни мәдениет өз топырағында дамып,
өркендеуі тиіс. ... ... ... ... ... барлық
саласымен тамырлас, астас жатқан қасиетті ұғым ретінде де қарағанымыз жөн.
Халқымыздың қасиетті қолөнері атадан балаға ауыса отырып, өте ... ... ... ... ... ... шыққан бірегей бұйымдарды
өте үлкен талғаммен жасалған өнер туындылары деп бағалаған жөн. ... ... ... мен ... өнер фестивальдары мен
форумдарына қолөнер туындыларын қойып, байқағанымыз, біздің ... ... ... ... тең, ... кейбір тұстарда көп елден
шоқтығы биік тұр.
Қазақтың қолөнерiнде қазақ ... ... ... ... тарихы бар.
«Жарты миллион жылдық» деуiмiздiң себебi – қазақ даласында алғашқы адамдар
осыншама уақыт бұрын пайда болған деседi. Осы ... берi мал ... ... құс ... аң аулаған, соқа салып, егiн ... ... ... ... ... ... өзiнiң арман-ойын, қиял
жемiстерiн ойып бедерледi. Мұражай ... ... ... ... ... ... ... зер салып қараған кiсiге сол дәуiрдегi
адамдардың өмiр салтынан, тұрмысынан, эстетикалық талғамынан ... ... ... ...... ... ... де жаны бар.
Белгiлi қолөнер шеберi, суретшi-этнодизайнер Дәркембай Шоқпарұлы
қазақтың бұйым жасау өнерiн жандандырып қана қоймай, осы саладағы ... да өрге ... жүр. ... бiр ... – суретшiнiң 2005 жылы
«Өнер» ... ... ... ... ... атты ... Кiтаптың
алғысөзiнде Дәркембай Шоқпарұлы «қолөнер» деген сөзге анықтама берiп өтедi:
«Қолөнер ғасырлар бойы дамып, қалыптасып келе жатқан ... ... ... көзi, халық мәдениетiнiң айнасы. Ол талай ғасырлар
кезеңiнен өтiп түрленiп, жаңарып ... ... ... мұра ... ... ... де қасиеттi өнер. Қандай халықтың қолөнерi болса да оның
тарихымен, қоғамдық ... ... ... ... ... Қолөнер адам баласының әсемдiкке, нәзiктiкке ... ... ... ... өзiнше таңбалап бедерлеуiн, сұлулықты iздеуге деген
құштарлығын танытады. Ол арқылы бiз үлкен рухани-эстетикалық ... ... ... ... ... [ 5, ... ... жазуынша, қазақ шеберлерi ағаш, металл, терi,
былғары, ... ... жүн, жiп, ши, ... киiз, ... тас, ... сүйек,
мүйiз материалдарын көп қолданады екен.
Ал бұл материалдарды өңдеп, әшекейлеу үшiн ою, ... құю, ... ... ... бояу, бұрау, ширату, кесу, тесу, илеу, өру, ... ... тiгу, ... ... қақтау, ыстау, лажылау, дәнекерлеу, құрсаулау
т.б. тәсiлдер қолданылады.
Көптеген халықаралық форумдар мен көрмелерде, ... ... ... ... ... ... туындыларынан шоқтығы
биiк түсiп жатпаса, кем түспейтiн көрiнедi. Шын мәнiнде, қазақтың қолөнер
тарихы – жастарға эстетикалық ... ... ... зор ... ... ... халқының материалдық мәдениетiн қолөнер арқылы зерттеп-бiлiп, оның
бүгiнгi тұрмысымызбен бiте қайнасып ... ... ... ... ... ... артық қандай тағылым болсын.
Альбом сегiз бөлiмнен тұрады: ою-өрнек, терi өңдеу, ағаш ... ... ... қару-жарақ, саз аспаптары, жиһаз, ыдыс-аяқ.
Автордың жазуынша, киiз үй мен оны ... ... ... ... ши ... ... бен сүйектi ұстау, бәдiзшiлiк өнерi, қыштан
жасалатын көркем бұйымдар т.б. қолөнердiң салалары альбомға кiрмей ... ... бұл ... бөлек альбом-кiтапқа арқау болады деп
үмiттенемiз.
«Ою-өрнек – өнердiң өте көне әрi күрделi түрi» [ 5, 13б.], ... ... ... ... әрi ... ... ... сай, бейнелеу белгiлерiне сай әр түрiне жеке-жеке тоқталады.
Халықтың ... ... ... ... мен ... тығыз
байланысының бiр дәлелi – қолөнерде жапырақ өмiр бейнесiнiң жиi кездесуi.
Қазақтың ежелгi дiни ... ... жер ... ... ... ... ... жер бетiндегi адамдардың аты жазылған. Бiр жапырақ
үзiлiп түссе, бiр адамның өмiрi ... ... ... ... ... ... ... iлiнген жапырақ бейнесiн талай рет көрген
боларсыз. Тiптi, қазық, ат байлайтын мама ... ... ... ... тiк ... бәрi көк ... символы iспеттес. Дәркембай
Шоқпарұлы қобыздың өзiн әлем бейнесiне ... ... ... ... ... ... – көк ... басы, ал шанағы – жұмыр жер, мойыны
мен басы – көк терек тәрiздес. ... ... көк ... пен ... Жапырақ – тiрi адамдар, ал көк кептерлер – әруақтар» [ 5, ... мен ... ... ... ... тағы бiр ... Қазақта
«көзi ашық адам» деген тiркестiң мағынасын екiнiң бiрi бiледi. Ал ... ... ... деп аталатын өрнек түрiмен астасып
жатқанын бiлесiз бе? Қазақ ұғымында бұл ... ... ... ... ... екен [ 5, 33б.]. ... ... пен фразеологиялық
тiркестiң жақындығы өзiнен-өзi байқалып тұр.
Қарап отырсақ, қазақтың қолөнерiн зерттеу ... ... ... ... дiни наным-сенiмдердiң даму ... ... ... ... болады екен. Ендеше, жастарды
құрғақ сөзбен қазақы рухқа тәрбилеуге ұмтылғаннан гөрi, ... ... мен ... оқу ... ... қолөнерi» атты қысқаша
дәрiстер курсын оқытқан ... ... Бұл ... таным-түсiнiгiн
кеңейтiп, өз халқының тарихын, әдет-ғұрпын тереңiрек түсiнiп, мәдениетiн
мақтан етуге ... едi. ... ... тамырын жетi қабат жерге жайған
көк терек секiлдi олардың бойындағы рух ... ... ... жерiтiп, өз халқының тарихына терең мән беруге ұмтылдырар едi.
Қазақтың қолөнерi өз зерттеушiлерiн күтiп мұражайларда шаң ... ... бар. Осы ... сан ... ... ... ... зерттеу –
болашақ мәдениеттанушылардың iсi. Ал Дәркембай ... ... ...... ... сiлтер көмекшi құрал болмақ.
Қазақ қолөнерінің дамуына өз үлесін аянбай қосып келе ... бірі ... ... және оның ... ... ... ... көрген фотоальбомы. Альбом «Өнер» баспасынан 2007 жылы ... және ... ... ... және ... ... ... шыққан [ 6, 2б.].
Жеңіс Кәкенұлының бұл альбомы өнер сүйер ... ... ... жаңа бір ... бар ... анық ... ... Ең бастысы,
суретшінің кескіндемелік туындыларының қолтаңбалық даралығы айрықша, оған
қоса өте бір талғампаздық ... ... ... ... ... ... формалар әртүрлі, өзара бірыңғай ұқсастық жоқ, демек,
автор ... ... ... ... сөз. ... бір қызығарлық қыры –
Ж.Кәкенұлы графика ... ... ... ... ... ... Әзірше тақырыптық, ойшыл сом дүниелер болмаса да, сол ... ... ... қалыптастыра алған. Одан әрі осы заманғы ақпараттық
технологияны дат пайдалана отырып, графиканың электрондық түрін де ұсынады.
«Суретшінің ...... ... нәзік
штрихынан бастап майлы бояудың қою да ... ... ... принтердің
құлпыра-мың бояғынан тартып, адам ойындағы түр-реңді айнытпай ... ... ие ... СМҮК-іне дейін, ауыр естеліктерден
лирикалы ... ... ... ... ... ... Ол
картиналарда – суретшінің сезімі, жан ... ... ... ... ... ... ... «сөз» болады. Суреттеріне айнымалы-
толқымалы ... ... ... ... [ 6, 3б.].
Оның шығармасының жаны бейнелеу әлеміндегі символизм дейтін ... ... бір ... анық-қанық көрінгенімен, артында астарлы
мағыналар бар. ... ... ... ... ... ... ата»,
«Көңілдің қағы», «Таңбалы тастар» топтамасы, «Монолог», «Реквием», «Бес
жақсыны айнала ұшу», «Сиам егіздері», «Ақ ... ... ... ... «Тобыр мен Әпенде» картиналарында суретші әлінше құпияға шомып,
аңыздарды екшегені байқалады. Астасып-тұтасып кету дейтін, емеурін, ишара
дейтін сөздердің ... ... ... ... әрекет қылады.
Сол арқылы қазақтың рухани ... ... «Жан ... ... ... адам еді» ... ... метрдей
болатын картинасы көрсетілген. Ортада әлдебір жақсы адам жатқан, жабулы
табыт, айнала аза тұтқан ... ...... тұнжыр, пәс бояулы
көпшілікпен бірден ... ... құм ... ақшыл түспен жазылған табыт)
спираль ... ... ... топ ... ұқсастық деген мүлде жоқ.
Жалпының жалқыға қатынасы да жалпақ дақтар мен иірімдерден тұрады. Сөйтеді
де, көрерменді тереңге ... ... ... ... ... да ... ... және шетелдік конкурстардан жүлделі екені де белгілі. Міне,
осындай бейнелеу өнері, қолтаңбалы ... мен ... ... ... ... ... қалыптастыруға ұмтылған ... ... ... осы ... ... ... сән және ... саласында суретші Құрасбек
Тыныбекұлының есімі әрқашанда алдыңғылардың қатарында аталып жүр. ... ... ... тоқу ... іргетасын қалап, оның дамуына ... ... жан. ... баспасынан талантты суретшінің де ... атты ... ... ... ... ... кезінде, яғни 1970 жылы тұңғыш рет
Қазақстанның 50-жылдығына арналған республикалық көрмеге ... ... атты ... ... ... шын ... шығармашылық ғұмырын
бастаған еді. Сонау ғасырлар қойнауында қалып, уақыттың елес-сағымына
айналған қазақтың ұлттық ... мен ... ... ... үңіліп, танып-білуге ыждаһатты болатын. Оларды өз шығармаларына арқау
етіп, бүгінгі уақыттың талабына сай пайдалануды дәстүрге ... [ ... ... ... ... да ... сан қырлы.
Қазақтың тоқыма өнерін ... ... ... қана ... жоқ, ... бірге бұл өнер саласын шығармашылық тұрғыдан жаңа ... ... ... үлгілерге негізделген жоба-эскиздер, ою-өрнектер, ... ... ... ... ... (1972), ... (1973) ... мен «Дала балладасы» (1973) , ... (1973), ... «Тау мен дала ... (1975), ... ... ... 1976),
«Байқоңыр ырғақтары» (1977), «Тың шеруі» (1978), «Теңіз симфониясы» (1979),
«Байқоңыр» (1980), [ 7, 8б.] тағы басқа ... ... Бұл ... ... сән және қолөнерінің алтын қорына айналған өлмес туындылар.
«Қазақтың шұғыласы» (44м х 2,40) атты ... ... ... ... ол ... ... соң, бір топ суретшілермен бірге
1980 жылы Ш.Уәлиханов атындағы Мемлекеттік сыйлық берілген [ 7, ... ... толы жарқ ... ... ... ... өнерге жан-тәнімен беріле қызмет ете жүріп, қыруар ... ... ... Оның ... ... ... энциклопедиясына енгізілген. Өнер
академиясының академигі ... ... ... ... ... күрт ... Ол небәрі 32 жыл ғана өмір сүрді. Оның он
жылында қазақ өнеріне қызмет етті. ... ... ... ... ... көзі ... ... текеметтері мен гобелендері және артында
қалған эскиздері түгелге жуық қамтылған бұл альбом шебердің 60 – ... ... ... ... мәдени асыл қазынасының бір саласы және ұлттық келбетін
айқындап бейнелейтін өнер түрі - ... ... деп ... ... бұл ... ... ... дамытып отырады. Қазақ
ұлттық ою-өрнегінің басты қолданылатын орыны – сәндік ... ... ... Қай ... ... да ... ... ең алдымен, оның
дәстүрлі өнерінен көрінетіні мәлім.
Осындай дәстүрлі өнерді сақтап қалуда үздіксіз атсалысып жүргендердің
бірі – ... ... және оның 2006 жылы ... ... ... ... атты ... айтуға болады. Кiтаптың алғысөзiнде Шөптібай
Байділдәұлы «ою-өрнек» деген ... ... ... ... ...... ornament – ... сәндеу деген сөзінен шыққан)
үйлесімділікпен бір қалыпқа түскен элементтерден тұратын нақыштар. Екеуінің
де мағынасы бір. Онда бір ... ... ... алып ... немесе екі затты
оя кесіп қиюластырып жасау, бір ... ... ... түсіру деген мағына
жатады» [ 8, 6б.].
Қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі, ... ... ... жатқандықтан болар, дүниеге көзқарасы, оны ... ... ... ой-өрісі тұрғысында еркін өсіп-даму ... ... ... тұтастықтағы өнер үлгісі болып қалыптасты. Альбомға
халық шеберінің ұзақ жылдардан бері ізденіп, тер төгіп жүріп ұлт ... ... ... өз ... ... ... озық үлгілері
енгізілген. Ою-өрнектер тақырыбына және қолданыс аясына орай ... ... ... ... ... ... лайықты ою-өрнектер»,
«Тұрмыстық заттарға ... ... және ... ... ... ... киім түрлеріне лайықты жасалатын ою-өрнектер ... ... ... ... ... ... ғасырлық тарихы бар,
атадан балаға, ұрпақтан ұрпаққа мұра болып, үнемі қолданыста болып, ... ... өнер ... жыл санауымыздан бұрынғы V – III ғасырлар аралығында Алтай
өңірінен, Қара теңіз ... ... ... ... ... ... түп ... – байырғы Сақтар – әлем мәдениетінде өнердің өшпес
асыл мұраларын өнер ... ... өнер ... ... ... Марғұлан «Аңдабы мәнер» деп ат
берген. Есік обасынан, ... ... ... алынған «Алтын адам»
киімі осы аңдабы мәнерінде жасалған өрнек. Міне, қазақ халқының ою-өрнек
өнері осылайша ... ... ол ... ежелгі сақтар өнері зергерлік
әшекейлермен тікелей сабақтасып отырады» дейді автор [ 8, 7б.].
Халқымыз молшылықты – дарияға, теңізге, ... ... ...
арыстанға, қыран бүркітке теңеген. Сұлуды – ай мен күнге, хош иісті гүлге,
құралайдың лағына, аққудың көркіне, бота мен ... ... ... ... ... ... ... аң-құстан, өсімдіктен,
табиғаттан іздеді. Сол сұлулықты ою-өрнекке түсірді, дамытты. Оның нақты
айғағын «Алтын ... ... ... ... ... көруге болады.
Қазақ халқының кемеңгер ғалымы Шоқан Уәлиханов «Тәңірі» атты еңбегінде
біздің ата-бабаларымыздың әдеттен тыс ... ... ... айта келе: «Айдалада дара өскен ағаш... тәу ... ... ... ... ... өткен әрбір жолаушы оларға ырым етіп, әлем
байлап, жанына ыдыс-аяқ тастап кетеді... басына ... ... [ ... - деп ... ... тілдес халықтардың ортақ мұрасы саналатын «Қорқыт
ата кітабында» да тікелей ағашқа бағышталған айшықты сөз бар. Бұл ... ... ... тұрмыс-тіршілігіндегі қолданыс орнымен қатар, оның ата-
баба таным-түсінігінен алар жүйесін де өте ... ... ... ... ... ... «Ою-өрнекті жақсы сапалы жасау үшін
алдымен пайдаланатын материалды ... ... білу ... оның ою ырғағы мен
мөлшерін, яғни оюдың заттың ... ... мен ... нақты жобалау
қажет. Оймастан бұрын тақырып таңдай білу керек. Оюдың жақсы шығуы ... ... ... мен оюды ... келтіріп үйлестіре білуінде. Ою-
өрнектің қандай түрі болса да, ол – адам ... ... ... ... ... ... ... бірігіп тұруы
керек. Ара жігі бадырайып, үйлеспей, олпы-солпы болса – ою ... ... ... ... ... жоғалтуы мүмкін» [8, 7б.] деп, қазақ
ою-өрнегі қошқар мүйіз ... ... ... ... ою түрін
жасағанда да осы ою түрі басты көрініс табуы қажет екенін баса айтады.
Осы бөлімде тұрмыстық ... ... ... ... өткен. Қазақ халқының тұрмысында да ағаштан жасалған заттар өте
көлемді. Жазы, қысы пайдалануға келетін «ағаш уықты, киіз ... ... киіз бен ... өте ... үйлесімінен тұрады.
Тігуге де, жинауға да, алып жүруге де өте қолайлы осы мүлікте ою-өрнек
қолданылмайтын бөлшек жоқтың қасы.
Киіз үйдің керегесі мен ... ... ... ... ... есік ... киіз жаппаға, туырлықтың жиегіне, шаңырақтың
жағалай жиегі мен шабақтарына, уықтың ... ... ... бақанға,
адалбақанға, желбауға, басқұрға, дөдегеге, кереге сыртынан ұсталатын ... ... ... ... ... ... ... оюлар
салынады, шашақтар байланады.
Киіз үй ішіндегі жиһаздар: кілем, текемет, сырмақ, алаша, тұскиіз, жүк
жапқыш, шымылдық, орамал, сүлгі, ... кір ... кесе қап, ... қап, қоржын, торсық, саба, күбі, асадал, сандық, қолсандық, жүкаяқ,
ағаш төсек, ағаш аяқ, ожау, ағаш ... ... ... ... ... ... сапар кесеге оюлар түседі. Ер-тұрман: қамшы, жүген, ер,
ноқта, тұсамыс, кісе, шыбыртқыға, домбыра, ... ... ... да ... ... ... орай әр түрлі ою-өрнектер салынып келеді [8,
19б.].
Үшінші бөлімде қошқар мүйіз оюының маңыздылығы жайлы баяндалады.
«Қошқармүйіз» ...... пен ... ... бен ... ... қазақ қолөнерінде қолданылмайтын
жері жоқ. Қошқар мүйіз оюымен қатар әр заттың көлемі, сәнділік ... ... әр ... ... ... ... оюлар салынады. Бұл
өрнектер «иірім», «шиыршық», «иық», ... ... ... «қос ирек»,
«қазтабан», «құсмұрын», ... ... ... ... ... гүл» т.б.
аттармен аталады [8, 7б.].
Қолөнер шеберлері ою-өрнекті әр ... ... ... ... ... ... жасаған. Жасаған затпен ою-өрнек бір-бірімен өте
сәнді қабысып, шынайы көркемдік беріп ... ... ... өте ... ... Пайдалану орнын шатастырмай нақ тауып, ... ... ... ... бас киімге салатын оюды балаққа, балаққа
салатын оюды жағаға салмаған. Жарасымын, ... ... ... ... ... ... қуаныш, жүрекке жылылық, сәндікке құмарлық беріп,
өзіне тартқан ... ... ... ою-өрнек жасаушы шебер оюды олпы-солпы болудан ... ... ... ... Өнер зерттеушілерінің пайымдауынша қазақ
ою-өрнегі үш түрлі ұғым негізінде туған деген қорытынды ...... ... ... тән ертеден келе жатқан ұлттық
оюлары.
Екіншісі – басқа халықтардың мәдениетінен ауысқан.
Үшіншісі – уақытқа қарай бейімделуі.
Ертедегі қазақ ... ... ... үш ... ... ... Мал ... мен аңшылық,
2) Жер – су, көшу – қону,
3) Заттардың сыртқы бейнесі. [8, 8б.]
Осылардың қайсысында да қошқар мүйіз оюы ... ... ... ... ... ру ... таңбаларында, малдың ентаңбасында, ай,
жұлдыз, аспан әлемін ... орын ... ... ... ... ... ... қашаған, мүйізді балқытқан, металды өңдеген. Әсемдікті таңдай
да, жасай да білген.
Осындай ... ... ... хас ... оюшы ... осы ... бояу ... пайдалануды да жете меңгерген. Халқымыздың ою-
өрнектерінде басым түс ақ пен қара ... ... Бұл ... ең ... жарасымды түрі болып есептелінеді. Ақ пен қара түс бір-бірін айқын
ашып, қандай затқа пайдаланса да ... ... ... ... сән ... ... шеберлер былғарыны ақ күміспен әшекейлеп тұс киіз ... ... ... ең ... ... ... Себебі әрбір түстің өз
мән-мағынасы бар.
Мысалы: көк түс – ... ... ... Көк ... ... ... ... аяқ астына төсемеген. «Көк түс көк тәңіріні, аспанды ... ... келе ... ұғым бар. ... түс - ... ... ... ақ
түс – ақиқаттың, қуаныштың, бақыттың, пәктіктің белгісі, сары түс - ақыл-
парасаттың, мұңның символы, қара түс – ... ... ... түс –
жастықтың, көктемнің, жасыл әлем символы» [ 8, 10б.]. Әрине, әр шебер, оюшы
түр мен ... өз ... ... ... ... қарай іріктеуі
мүмкін.
Ою-өрнектің тұрмыста пайдалану ауқымы өте кең. ... ... ... үш түп, төрт түп, бес түп, ... ... сегіз, тоғыз,
т.б. тармақтарынан әрі қарай ... ... ... ... ... да ... дәстүрімізде, тұрмыста үнемі қолданыс тауып келген [8, 8б.]. Айшығы
мол, жасалуы ... өте ... ... ... хандардың салтанат
сарайларын, үйлердің ішін, күрделі діни кесенелерді безендірген. Оған мысал
Қожа Ахмет Яссауи кесенесіндегі, Айша Бибі ... ... ... ... ... ... ... Мекке Мәдинадағы
мешіт іштеріндегі оюларды айтуға болады. ... көз ... ... ... ... неше кереметтер болған біздің киелі жерде. Ал
мұсылманша жазуларды ... ... ... ... бір бірімен астасқан,
үйлесім тапқан, артық-кемі жоқ жымдасқан ою-өрнектен жасалған алтын ... ... ... ... ... ... келе жатқан қазақ
халқының мәдени мұрасының ажырамас бір бөлігі. Халқымызда жазу болмағанда
ою-өрнек болды. Сол ... ... ... өз тыныс-тіршілігін,
мәдениетін, өнерін, мәдени құндылықтарын, жоғары деңгейде дамыған ... ... ... жеткізіп, дамытып отырды. Келешек ұрпақ
мақсаты осы киелі ... әрі ... ... ... көздің қарашығындай
сақтау.
Осы салада отыз жылдан аса уақыттан бері ... ... ... келе ... ... Байділдәұлының басты мақсаты – мүмкіндігінше
ұлттық нақыштағы ою-өрнекті зерттей отырып, нәзік те күрделі өнердің ... ... ... мен оны тұрмыста пайдалану реттерін өнерпаз жастарға
ұсыну.
Қажетіне жаратамын деген талапкерге ... ... ... ... ... үлес қосу, сол арқылы ұлтымыздың мәдени
өнерін басқа ... ... ... ... шығаруды өндіріске
енгізу, оқулықтар шығару, зергерлік ... ... ... ... ... түсіндіру, құзырлы орындарға ою-өрнекті дамыту туралы өз
ұсыныс, пікірін жеткізу. ... ... отыз ... аса ... ... ою ... ... ұлттық бағыттағы басты ою түрі -
«қошқар мүйіз» айшығын ... ... бір ... ... ... әр ... ою ... жасаған.
Басты мақсат – қошқар мүйіз оюын дамыту, сұлу, сәнді, икемді оюлар
шығару. ... ... ... ... ... ... да, ... оюлар
топтамалары да, зергерлік бұйымдарға арналған түрлері де бар.
Ұсынылған ою ... ... ... ... ... ... – әр
талапкердің еркінде. Мақсат – жасалған ... ... ... ... отырып, пайдалану жолдарын ұсыну, оюдың өндіріске енуіне ықпал
жасау.
Оюларды уақыт талабына сай ... ... ... негізде қазақ
халқының өнер туындысы деп бағалауға тұрарлық, шет ... ... ... мұра ... ... ... алатын, бүгінде шығарылып жатқан ... ... ... жоқ ... бәсекеге түсетін ұлттық тұрмыстық
өнім ретінде, оюланған қазақы кілем, сырмақ, тұскиіз, үй жиһаздары, үстел,
орындықтар, ... ... ... ... ... ... ... жастар сарайын, мешіт, медреселерді, мектепті,
балалар бақшасын, демалыс орындарын неге салмасқа. Кез келген мәдени ... ... ... ... ... болса, көрермен көзіне
жылылық ұялатып, өнерге деген құлшынысын ашары анық. Жақсы жасалған ... ... ... ... ... ... ... айшық жасап,
үлкен күрделі оюға ұласады. Шебер оюшы бір ғана ... ... ... ... ою шығаруы анық. «Оюлардың түріне, зергерлік бұйымға шектеу
жасауға болмайды, оның даму аясы адам ақыл-ойының кеңдігімен, іскерлігімен,
тапқырлығымен дами бермек. ... бай ... ... қанықпай жаңа туынды
жасау, олардың бастапқы атауларын толық меңгермей, ... ... сай ... ... өте қиын да ... іс. ... өте ... ой-өріс
кеңдігіне сай ою түрлері мен атауларының өзгеруі ... Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... дәлме-дәлдік, тұп-
туралық, біркелкілік, сәйкестік, үйлесім, сәнділік, көзге әсем көріну,
көңілге жылы тию. Ал ... ою ... ... ... ... жүйемен
жасалады. Симметрия, тепе-теңдік сақтамайды» [8, 10б.] - дейді ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан дәстүрлі киім
түрлері өзгеріске ... ... ... бояуын, түсін өзгерткенмен,
түрін, пішімін ... ... ... емес. Бұл біздің қазақ ұлтына тән
ерекшеліктегі ою-өрнек, кие, қасиет. Осы ... осы ... ... ... ... досы да, қасы да ... ... де, түсін де
өзгертпей ғажайып киімдер жасаған. Ғасырдан ... ... ... ... ойын да, көңіл күйін де, уақыт ... да ... ... түгелдей ат беру мүмкін емес. Әр ... ... ... ... ою түріне ұқсайтынын, қандай ат лайық екендігін
және ою-өрнекті қай затқа қалай пайдалану керектігін дәл де нақты ... ... ... ... үш ... ... Өсімдік тектес (жапырақ, үш жапырақ, ағаш).
2) Зооморфтық ... ... ... ... ирек, шимай, тор көз).
Ұсынылып отырған ою түрлерін халық шебері өз талғамына сай ... ... Киім ... ... ... Тұрмыстық заттарға лайықты ою-өрнектер.
3) Күрделі ою-өрнектер. [8, 9б.]
Халқымыз сәндікті, сұлулықты сүйген, өнер туындыларының жетілген
түрлерін ... ... ... ... Сол ою-өрнек арқылы әсемдікті
насихаттаған. Сұлулықты сүйген ... ... ... ... ... ... ... ғасырлар бойы бабаларымыз ешкімнің ала ... сырт елге ... ... ... ... елге қамқор болған. Сол
қамқорлық күні бүгінге дейін жалғасып келеді. ... ұлт ... ... ... ... ... ... мәдени мұраға
адалдықпен қараған. Қаншама алапат соғыс, қуғын-сүргінді бастан өткерсе де
атадан қалған ... ... ... келгенше тастамаған. Бабалар мұрасын
қастерлеп сақтау, мәдени мұрамызды дамыту ... ... ... ... мұрат-мақсаты екені анық.
Қазақтың ұлттық киімі ғасырлар бойы қалыптасқан және айналадағы ортаға
... ... ... келетін аңызақ даладағы тіршілікке бейімделген халық
мұрасының құрамдас бөлігі болып ... Оның ... ... ... ...... ... киім-кешегі
секілді әуел баста адамның тәнін жуып, ... және ... ... ал ... ... ... қуаң ... әсіресе мал
айналасында болатын маса-шыбыннан қорғауға қажет болғандығын ... ... ... өңіріне, етек-жеңіне кесте тігіп, ... ... ... жүгіртіп, киімді безендіруге қымбат металдар мен
асыл ... ... ... ... - көбіне әсемдікке
құштарлықтан емес, дала қауымында жекеменшіктің пайда болуымен байланысты
үстемдік ... ... ... өмірдегі алатын орнын баса
көрсету қажеттігінен туған болуы ықтимал. Өйткені, даланы мекендеп, үнемі
малмен ... ... ... ... де, кедейшіліктің тауқыметін көп
тартқан егіншілердің де сәндік құруға уақыты да, қаржысы да жете ... ... ... кең ... ... ... деген сөз де сол көне
заманнан қалған болуы мүмкін.
Әйтсе де, киім-кешекті әшекейлеу бірте-бірте ғасырлар ... ... ... ... да, әрбір ұрпақтың талғамына лайық өмір
талқысынан өтіп, ұлттық киімнің ... ... ... және оның ... баса ... ... ... қала берген.
Соңғы 15-20 жылда жүргізілген этнографиялық зерттеулерге қарағанда,
қазіргі ғылыми-техникалық прогрестің, жаңа моданың әсерімен, сол ... ... ... ... жоқ, ... ... жатпайтын жалған
элементтермен көбірек айналысатын, бірақ өздерінің «туындыларын» кино,
телевизия, театр қауымы мен ... ... ... тіптен жергілікті
өнеркәсіп жүйесі арқылы тықпалауға мүмкіндігі бар ... ... ... ... ұлттық киімнің пішімінде немесе
тігісінде ғана емес, оның ... да, ... де, ... ... да әр қилы ... ... бола ... аңғаруға болады.
Оның барлығын былай қойғанда, біздер ғылыми мақсатқа орай ... ... ... үшін ел ... ... алып жүрген ең дәстүрлі киімдердің
өзінен де аздап та болса байқалатын түр өзгерістері көрініп ... киім – ... ... ... жеткен материалдық мәдениеттің
жетістігі. Оны ескерткіш ретінде болашақ ұрпаққа ... ... ... ... үзілді-кесілді тиым салған жөн. ... бұл ... баса ... ... ... тағы бір ... ... өткен сайын ұлттық киімді ... ... ... қиынға түсе
беретіндігінде болып ... Осы ... ... ... ... ... Жәнібековтың «Қазақ киімі» туындысы таптырмас рухани қазына.
Бұл фотоальбомда қазақ киімінің үлгілері жайлы мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... жейдені, қаптал шапанды, түйе жүн шекпенді, ... ... ... бірдей киген. Ал жалпыға тән еркек киімінің кешенінде көйлек-
дамбалдан басқа бешпет, ... ... ... (кей аудандарда сым деп те
атайды), бөрік, қалпақ, тақия секілді бас киімдер, ... ... ... ... ер ... ғасырларды артына салып бізге жеткенімен оның
құрамында, пішімінде, ... ... ... сай әртүрлі ұрпақ енгізген
сапалы өзгерістер болып келгендігі даусыз.
Әсіресе жігіттердің киімі сымбатымен көз ... ... Олар ... тік жағалы болып келетін ақ жібектен, ... ... ... пен дамбалдың үстіне белі қымтылған бешпет, ... ... болу үшін ... ... ... ... ... де, балағын етіктің
қонышына салатын. Бешпет пен шапанды белдікпен, кездеме белбеумен ... ... ... көгілдір, қоңыр, шымқай күрең, мәуіті
барқыт, бедерлі жібек маталардан ... ... ... ... ... ... бешпет пен жарғақ шалбар жоғары бағаланған.
Үйлі-жайлы болып егде тарта бастаған еркектердің киім-кешегі ... тән ... ... ... оншама қымталмайтында,
үстіне кесте жүргізілмейтін. ... ... ... ... ... ... мейлінше қарапайым, көбіне көктеп тігілетін және әшекейсіз
болған.
Еркектер қыс кезінде сыртына ... тон, ... ... қасқыр терісінен
тігілген қаптал ішік, аяғына киіз байпақты саптама етік, басына тымақ,
малақай ... ... ... ... түйе ... ... ... күпі – малшы киімінің ертеден келе ... ... ... бас киімі жергілікті жағдайға, қолда бар материалдарға
байланысты әр түрлі болған. ... ... ең көп ... - ... ... ... төрт қырлы күмбез іспетті етіп пішіліп, арасына жүн салып
астарланатын да, барқытпен, шұғамен, ... ... ... ... ... аң ... ... құндыз бөрік, сусар бөрік, пұшпақ
бөрік, елтірі бөрік деп аталған.
Ересек қазақ барлық уақытта, тіптен дастарқан ... де ... ... ... ... оның үстіне бөрік, тымақ, қалпақ сияқты бас
киімдер ... ... ... ең қарапайым әшекейі – оның ... ... ... беру ... көбінесе солға немесе оңға ажыратылмайтын етік киген. Бұл
үнемі бір аяқтан екінші ... ... ... ... ... туған
жағдай.
Дала халқының арасында кеңінен тараған аяқ киім – ... ... ... ... ... Оны адамның аяғы мен тізе буынын суық-
сырқаттан ... ... киіз ... ... ... ... тігіліп, түсті қайыстармен, зермен безендірілетін қайқы тұмсықты
көксауыр етікті аса сыпайы аяқ киім ... ... ... ... өкілдері
киген. Шеберлер сапалы шегренді шығару үшін жұмсартылған көнге тары ... ... ... ... ... ... Кебіс-мәсіні көбінесе
қарттар киген. Олар өнеркәсіп арқылы шығарылатын оңға-солға ажыратылмайтын
«азиялық» ... ... да ... ... қарапайым етік, кәдімгі сандалдың дөрекі нұсқасы болып
табылатын шоқай, шөгінді, қиыршық тастармен жүргенде етіктің ... ... ... үшін сыртынан шикі қайыстан тігілген шарық киетін болған.
Үйлену салтанатына киілетін қалыңдықтың да, күйеудің де киімдері аса
сәнділігімен, әшекейлерінің үйлесімділігімен, ... ... ... көз ... ... ... ... жіптермен кестеленген,
оқамен көмкерілген, бірінің үстіне бірі киілетін ... ... ... ... ... ... болғанымен өте сәнді сәукеле,
айырқалпақ, мұрақ сияқты бас ... ... ... ... ... ... шопы, алқа тамақша, нәзік
белдік, кемер белбеу, асыл тастар қондырылған сақина-білезіктер, ... ... ... көксауыр сияқты аяқ киімдер үлкен талғамды ... ... да олар ... ... жасауына, күйеудің салтанаттық
киіміне кіретіндіктен алдын ала дайындалатын болған.
Әрине, кедей үйленсе күнделікті киімін жаңартумен ғана, ал оның ... ... ... ... ғана ... жауынгерлік киім жалпыға мәлім, әскердің, аңшының киім-
кешегі іспетті болған. Қазақ қан ... ... ... ... ... ... да ... жаратқан. Металдан
кіреуке тоқытуға мүмкіндігі бола бермейтіндер сыртқы киімнің астына көнмен
қаптатып, арасына жүн, қыл ... ... ... ... ... әуретін жасырып, киім кие бастаған кезден-ақ, алғашқыда
теріден, кейін киізден аяқ киімдер жасап киді. Табанына көн ... ... ... тағы бір ерекшелігі - етік және оның биік
өкшелі болуы еді. ... өкше ... атқа ... ер ... аяқ ... қолайлы отыруға және ат үстінде ұрыс салуға да ... ... өкше ... және оның ... ... ... Дәстүрлі аяқ
киім үлгілерінің көнеден алшақ кетпегендігін ... ... ... Мәселен,
еуразия даласының барлық көшпелілеріне тән етік тұмсығының қайқы болуы –
атқа қарғып мінген ... ... ... тез ... кетуін ойластырған
өмірлік тәжірибеден туындаған құбылыс екендігі сөзсіз» [9, 17, 18бб.].
Адамның аяқ ... ... ... ... тектіліктің де
белгісі болды. Қазақ ұғымындағы «көк етікті», «көн етікті» сөздері адамның
әл-ауқатын, яғни бай ... ... ... ... – аяқ ... де
тұрмыс тіршілікте, қоғамда мәдени ... ... ... ... ... ... ие болғандығын көруге болады. Бұл
еңбекте қазақ ... ... ... үлгілері көрсетілген.
Соңғы жылдары Қазақ ССР ... ... ... ... ... және ... ... Қазақстанның Орталық музейі
ұйымдастырған далалық экспедициялары, 1962 жылы Мәскеуде басталған «Орта
Азия және ... ... атты ... ... ... ... ... халықтық киімі» атты суретті альбомдарының (1964)
жарық көруі, А.Ғалымбаеваның «Қазақтың халықтық киімі» атты ... (1968, 1978) ... сол ... 1980 жылы ... ... ... көрме ұлттық киімді зерттеп білу ісін біршама
оң жолға қойғандығы мәлім.
Дегенмен, қазақтың ұлттық киімі дәуір ... өтсе де ... әлі де ... ... екшеле қоймаған құбылыс есебінде онан әрі
зерттей түсуді қажет етеді.
Ұлттық ... ... ... бірден бір тиімді жолы жазба деректер
болғанымен, оларда қазақша киімнің дәл өзі жайлы мағлұматтар жоқтың ... ... көне ... ... көптеген мағлұматтар жинақталған қытай,
армян, ... араб ... ... бұл ... әлі ... келеді.
Бізде жүргізілген археологиялық қазба жұмыстарынан да ұлттық киім ... ... ... да қазақша киімді егжей-тегжейіне дейін жете білетін ұрпақ –
оны киген және түсіне білген соңғы адамдар ауыспай тұрғанда жоспарлы ... ... ... ... ұйымдастырып, әлі де болса кездесетін
ұлттық киім нұсқаларын жинай беруді, ел аузындағы мәліметтерщі жазып ... ... ... жөн. Ал ... ... ... ... қазақтың дәстүрлі
киімдерінің негізгі материалдары – мата, аң терілері, ... жұқа ... ... ... бұзыла беретіндігі айқын. Осы себептен ... ... ... ... өңі тоза бастағандарын қайта қалпына
келтіріп, арнайы альбомдар, буклеттер шығару игі ... ... ... ... еді. Бұл салада ғылыми-көпшілік тақырыптармен деректі фильмдер
шығарудың, теледидар ... ... ... ... ... маңызы өте зор.
Дәл қазіргі кезде ... ... ... ... теміршілік
қасиетті өнерін қазақ халқының рухани әлемін терең байытып, отаншылдық
рухын асқақтататын киелі ... бір ... деп ... жөн.
Ағайынды үш ұста Құлментегі Тұрсынжан, Махмұт, Айтберген ... ... ... ... ... ... ... қолданған қару-жарақ, сауыт-сайман үлгілерін қайта
қалпына келтірумен көптен бері айналысып жүргені баршамызға аян. ... ... ... ел ... ... қол ... да қомақты. Осының дәлелі ретінде үш ұстаның баспадан «Темірші –
ұсталар» деп ... ... ... ... ... ... ... ағайынды
теміршілердің жасаған қару-жарақ, сауыт-сайман, ... ... ... ... ... ... ... бұл альбом үш бөлімнен
тұрады.
Бірінші бөлім - қару-жарақ. Бұл бөлімде темір ауыздық, үзеңгі, ... ... ... ... ... бай ... ат ... тарих
төріне шығып төңірегіне тұтасымен ықпал етуі, жүйткіген арғымақтармен алыс
аймақтарға жауынгерлік ... ... – осы ... ... ... қаруларға байланысты болған. Бұл ... ... ... мың жыл бұрын өмір ... көне ... ... үйсіндер,
қаңлылар, ғұндар деректерінде іздері сайрап жатыр. Сол ... ... ... ... ... ... ұқсастығы мен жақындығы тарих
қойнауы ашылған сайын айқындалып келеді.
«Қазақ ... ... ... тек ат ... лайықталады» [10, 13б.]. Алыс жолға алып жүруге жеңіл ... ... ... ыңғайлы берік болуы, қару түрінің көп болуы қару
жасайтын темірші-ұсталардың биік деңгейін ... ... – саз ... арналған. Қазақта саз аспап көп, түр
жағынан да сан алуан. ... ... ... ... ... ... қазақ ішінде қасиетті аспап болып
есептелінеді. Сондай аспаптың бірі – қобыз.
«Қобыз аспабының сыртқы түр сипатында ... ... ... ... ... аясы шеңбер тәрізді дөңгелек. Сол шеңбер ортасына
ысып ойнайтын – қияқты көлденең қойсаң, жер мен ... ... ... ... жағы – жер. Жер ... – көк ... алып бәйтерек бар.
Ол қобыздың мойыны. Қобыздың құлақ таққан басы – ... ... ... ... басына бекітілген екі түрлі темірден соғып жасалған зат:
біреуі – құс, екіншісі – жапырақ. Екі ...... ... ... пішіні – бүкіл ғаламшардың кішірейтілген көшірмесі»
[10, 14б.]. Оның сан мыңдаған ... сырт ... ... ... ... ... дін ... орындайтын қасиетті аспапқа
айналдыруынан. Үні әлем аспаптарының ішінде адам дауысына ... ... ... Ата ... ... ... көне ... қазақ ішінде
көптеп сақталуына себеп болды. Осының өзі қазақ ... өте көне ... ... ...... ... Жер ана, От ана, Ана ... Осы
сөздік ұғымдар – қазіргі қазақтың тілдік ұғымында қолданыста бар сөз
тіркестері. Егер ... ... ... олар ... көне дәуірге
жетелейді. «Қазақта жас келін түсіргенде келін қайынатасының шаңырағына
кіріп, ошақтағы отқа ... ... ... ... ... ... майды ошақта жанып жатқан отқа құяды. Ертіп келген жөн білетін
біреуі жалындаған отқа ... ... «От ана, Май ана, ... ... деп ... ... сипайды.
Қазақ отты қасиет тұтып, киелі санайды. Осы «Май ана» деп тағзым етіп
жүрген дәстүр – ежелгі Ұмай ... ... ... ... ... жеткен
ұшқыны деп білеміз.
«Ұмай ана – үш мүйізді бас киім ... Жер ана. Ол – жер ... ... жаңа ... ... ... амандығын, тіршілік
иелерін қорғаушы отбасылық қасиетті От ана. Көне ... тау, жер ... ... деп ... ... биік ... үңгірлерді Ұмай ана
тұрағы деп тәу еткен» /[10, 55б.]/. Қазақ жеріндегі Алтайдағы – Мұз ... ... ... – Үш ... Үш ... Қыз ... тауы, Асы
жайлауындағы - Үш қараш, Алатаудағы – Үш қоңыр соның ... ... ... өнерінің ешкімге ұқсамайтын өзіндік үлгісін сәулет
өнерінде, ... ... ... ... саз өнерінде,
әншілік, жыраулық, теміршілік, айтыс өнерлерінде ... ... ... ... ... ... және ... қайталамайтын өзіндік
келбетін, мінез-құлық, іс-әрекетін ... ... ... ... ... иесі өнерді терең түсіне алады. Ал, ... ... ... ... қолданыс кезіндегі өлшемдері, ұзындық шамасы, темірдің суын тауып
суғаруы, ... ... ... ... жіктеу – өз алдына өте ірі өнер
екендігін әуелі өз ... ... соң әлем ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламасымен
шыққан басылымдар
Елімізде атқарылып жатқан ірі де игілікті істердің бірі – кітап шығару
ісі. Тәуелсіз даму жолына қатар түскен өзге ... ... ... ... де ... алға ... ... айғағы –
экономикалық іргерілеудің, саяси тұрақтылықтың арқасында ... ... ... Республикасының тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы
Назарбаевтың 2004 жылғы 13 ... ... ... ... арналған «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы Қазақстанның
мәдениеті мен рухани құндылықтарын ... ... ... ... ... ... ... Президент Жарлығын жүзеге
асыру мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметінің “2004-2006 ... ... ... ... бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-
шаралар жоспары туралы” қаулысы [11, 3б.] (13.02.04.) қабылданды. Сөйтіп,
еліміздің мәдени-рухани ... шын ... ... деп айтуға болатын,
мән-маңызы айырықша зор әрі ерекше ... ... ... ... Сөз ... ... ... шара еліміздің тәуелсіздік алуымен тікелей
байланысты және еліміздегі әлеуметтік жаңғырулардың, саяси ... ... өз ... ... сенімі мен құлшынысының жарқын
айғағы деп білеміз.
Мәдени-рухани ... бұл ... ... ... ... ... ... болып көрген емес. Мұндай кең ауқымды мәдени-рухани
шараны әлемдік дамудың бәсекешіл бәйгесіне қазақ халқының да ... ... ... ... ... да ... керек, “Мәдени мұра” мемлекеттік
бағдарламасы өміршең идея ретінде жұртшылықтың айырықша ықыласына бөленіп,
шын мәнінде бүкілхалықтық рухани ... ... деп айта ... Бір ... ... ... ауқымын елестетіп көруге ... ... ... 500 ... болатын інжу-маржандары тұңғыш рет қазақ
тілінде сөйлей бастады. Дүниежүзінің мұрағаттары мен ... ... ... мен ... ... ... құжаттардың,
тарихи еңбектердің көшірмелері алдырылды. Әсіресе, ... ... ... ... ... ... тілдерінде жазылған Қазақстанға қатысты
тарихи жәдігерліктер алғаш рет рухани айналымға түсе ... ... ... ... ... ... ғылыми сараптан өткізіп,
байсалды жүйемен шығару жұмыстары қолға алынды. Мұның сыртында ... және ... ... ... ... ... жаңғыртпалау жұмыстары жүргізілуде. Осындай ауқымды қимылдар
тарихқа есесі кеткен қазақ халқын мәдени-рухани жаңа сапа мен биік ... ... ... ... ... ... сөз ... тиіс.
“Мәдени мұра” мемлекеттік бағдарламасы үш жылға, 2004-2006 жылдарға
межеленген болатын. Мемлекеттік бағдарлама ... ... ... ... білімнің әлемдегі ең озық ... ... ең озық ... ... ... ... ұлттық болмысын
айғақтайтын төл рухани ... ... ... игеру сияқты мақсат-
міндеттер тұжырымдамалық ... етіп ... ... ... ... бастамасымен іске асырылып
келеді. Бағдарламаны орындауға қажетті қаржы бөлініп, бұл іске зиялылардың
шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... беттерінен нық орын алатын «Мәдени ... ... ... ... ... кеңес мүшелерінің, Мәдениет және
ақпарат министрлігінің, еліміздегі ... ... ... ... ... зерттеушілердің,
баспагерлердің, кітап безендіруші суретшілердің сіңірген еңбегі зор. Еліміз
алғаш рет өзінің өркениет ... ... ... бола аларлықтай мәдени
құндылықтарын жинақтап, жүйелеп, ... ... ... ... ... ... ... батыс, орыс және тағы басқа дереккөздерінен қазақ
тіліне аударып басып шығарып отыр.
Осы ... ... ... да ... ... ... ... біршама басылымдарды жарыққа шығарып үлгерді. Атап өтетін болсақ,
«Қазақ өнерінің тарихы» ... екі ... ... ... ... ... ... «Қазақстан ХІХ ғасыр суретшілерінің
шығармаларында» кітап-альбомдары мен ... ... ... ... ... ... атты ... қолына тиді. Бұл тарауда әр басылымға жеке-жеке тоқталамыз.
«Қазақ өнерінің ... ... ... І том) атты еңбектің бірінші
томында ежелгі ... ... ... музыка өнерлері сипатталып, сол
дәуірдегі Қазақстан мәдениетінің дамуы зерттеледі. Бұл Қазақстанның аса бай
көркем мұрасын жан-жақты талдап, талқылап ... ... ... ... өнерінің тарихы» - ежелгі кезеңнен біздің дәуірімізге дейінгі
аралықтағы Қазақстан көркем ... ... ... қазақ халқының
өзіндік этникалық мәдениетінің даму ... ... ... талдап
көрсететін алғашқы жүйелі ғылыми еңбек. Өнер туындыларының ауқымды мұрасын
ашып көрсетуге бағытталған осы ... ... ... ... ... ... ... негіз болды.
Бұл басылымның ерекшелігі – авторлар мен құрастырушылардың ... ... ... ... және көркем феномен ... ... ... ... ... бейнелеу, музыка және театр
өнерлері дамуының жалпы ... ... ... көркем мәдениетінің жүйелі немесе дискретті кезеңдерін
зерттеу оның аумағындағы ... ... ... ... тікелей байланысты» [12, 8б.]. Мұндай жүйелі,
кешенді зерттеу ... ... ... және ... ... рөлі мен ... ... кездегі көркемөнер процесі мен
өнердің жалпы ... ... ... орасан зор үлесін ашып көрсетуге
мүмкіндік береді. «Қазақ өнерінің тарихы» кітабында Қазақстанның ... ... және ... ... ұлттық, сондай-ақ жалпы адамзаттық
көркем мәдениеттің тамаша, бірегей әрі біртұтас ошағының өзара байланысты
құрамдас ... ... ... әрі ... ... ұсынылып отырған бұл кітаптың негізгі міндеті –
Қазақстанның қазіргі ... үшін ... зәру ... ашып ... ерекшеліктерді, ежелгі кезден осы күнге дейінгі
Қазақстан ... ... ... мен заңдылықтарын анықтау, қазіргі
қазақ өнерінің ... ... ... ... жете ... ... ... мүмкіндігінше Қазақстан аумағындағы мәдениеттер
дамуының әртүрлі кезеңдеріне көлемді ... ... ... ... ... мен ... ... анықталған, өнердің әртүрлі
тарихи дәуірлердегі өнер ... ... ... ... ... зерттелген, қалыптасу кезеңінен осы ... ... ... бейнелеу, театр, музыка өнерлерінің ерекшеліктері мен
заңдылықтары ... ... ... ... ... ... палеолит,
энеолит және қола дәуірлерінен ... ... ... ... ... көркем мәдениеті (скиф-сақ аң стилі), ежелгі түркілер мен
ертедегі қазақ хандарының көркем дәстүрлері жайлы ... ... ... ... ... ... дейін келетін, жаңа дәуір Қазақстан
бейнелеу өнеріне дейінгі кезең туралы ... ... ... ... ... ... ... рухани құндылықтар бірлігі, көркем ойлаудың
этно-ұлттық ерекшелігі ... ... ... ... даму ... арасындағы үзілмейтін сабақтастық байланыстарды
күшейту болып табылады. Зерттеу үшін ... ... ... бай ... бұл ... ... ... ашып көрсетуге
мүмкіндік беретін хронологиялық тәртіпте орналасқан.
«Бұл еңбек бейнелеу өнері туралы бұрын жарық көрген ... ... ... ... изобразительного искусства
Казахстана», «Мастера ... ... ... ... жаңа әдістемелік деңгейіндегі жалғасы әрі жетілдірілген
нұсқасы болып табылады» [12, 116б.]. Бұл ... ... ... негізгі ерекшелігі – авторлық ұжымның мұқият ... ... ... ... маңызды қабаттары болып табылатын ежелгі
және ортағасырлық кезеңдердегі ... ... және ... даму ... баса назар аударуында. Мұндай әдіс ... ... ... ерекшеліктерін толығымен ашып көрсетуге
мүмкіндік береді.
Жұмыста еліміз мәдениетінің тарихы жайлы белгілі деректерді байытқан
археологиялық соны жаңалықтар да ... ... қоса ... Қазақстан
өнері тарихының алуан түрі мен кезеңдеріне қатысты материалдар негізінде
көркем формалардың дамуын зерттеуге баса ... ... ... ... ... ұлттық сахна өнерінің ежелгі кезеңнен қазіргі
кезге дейінгі тарихи дамуын көрсететін ... ... ... табылады.
Тараудың негізгі міндеті – қазақ театрындағы қазіргі көркемдік бағыттардың
пайда болуы мен қалыптасу жолдарын зерделеу. Театр өнері бойынша ... ... ... ... өнері дамуының негізгі
кезеңдері мен заңдылықтарының негізінде ... ... ... ... ... сабақтастығын анықтауға, ұлттық театрдың
бірегейлігі мен ... оның ... ... ... алатын орны
мен ролін жете түсінуге арналған.
Бұл тарауда Қазақстан театр өнерінің қалыптасуы мен дамуының барлық
негізгі ... ... ... ... жанрлары мен түрлері, ХХ
ғасырдағы Қазақстан кәсіби театрының ең маңызды жетістіктері көрсетілген.
Мәдениет ... ... ... ... ... өнері, ұлттық
дәстүрлер мен руханият жайлы тараулар қазақ өнертануы ғана емес, сонымен
қатар ұлттық ... ... ... ділі мен ... ... ... үшін де өзекті болып табылады. Ұлттық театр өнерінің
жетістіктері қазіргі заман талабына сай жаңа ... ... ... өнері» атты бөлімде ... ... ... ... түрлері мен жанрлары жан-жақты зерттеледі. Қазақ
халқының музыкалық қазынасы ... ... ... ... дейін
өзінің сан қырлы көркемдік сипатымен сақталынып, көшпенділердің рухани-
эстетикалық талғамдарына сәйкес ұлттық менталитетіміздің сарқылмас ... Көне ... ...... ... ... ... үні. Теңдесі жоқ рухани байлығымыз ауызекі
түрде қалыптасып, әр заманда сұрыпталып, тек ... тән сұлу да ... ... ... ерекшеліктерімен, сан ... ... ХХІ ... да өз ... ... томға енген ноталық нұсқалар көне мәдениетіміздің түркітілдес
халықтардың рухани мұрасымен ... ... ... өзінің байырғы
архаикалық сипаттарымен ерекшелінеді. Сонымен қатар, ноғай-татар, қырғыз-
хақас, түркімен, балқар-қарашай, башқұрт және т.б. халықтардың ... ... ... ... ... дүниесімен үндестігі оның
тақырыптары, сюжеттері, ... ... ... және т.б. заңдылықтары арқылы анықталады.
Зерттеу тақырыбының күрделігімен өзектілігі дәлелденіп, ... ... ... ... ... прозалық, поэтикалық, музыкалық
үлгілері арқылы олардың нақтылы ғылыми-тәжірибелік ... ... ... ... ... оның ... ... мақамдық элементтеріне сүйеніп, ... ... ... ... ... мүмкіндіктер туады. Сол тұрғыдан
салыстырып қарағанда, ... ... ескі ... ... ... ... ... музыканың бұл саласы негізінде ауызекі түрде
сақталғандықтан, бізге оның санаулы ғана ноталық үлгілері жеткен.
Кешенді түрде ... бұл ... ... ... ... тұңғыш іргелі еңбек ретінде арнайы зерттеу нысанына ... ... ... ежелгі замандағы, ортағасырлардағы және жаңа
кезеңдердегі Қазақстан өнері тарихын қамтитын негізгі үш ... ... ... ... атты ... ... ... театр, музыка
өнері бастауларының ауқымды мұрасы негізінде ... ... ... ежелгі Қазақстан мәдениеті дамуының басты кезеңдерін айқындауға
әрекет жасалды. ... ... ... ... ... оның әлем және адам ... ... тығыз байланысы,
социумның мифологиялық контексі мен діни дүниетанымындағы жылдамдық ежелгі
Қазақстан өнерінің тамаша мәдени ... ... ... әсер ... ... өнері тарихының» бірінші томының «Бейнелеу ... ... ... Ежелгі Қазақстан өнерінің тарихи-мәдени өзіндік ерекшелігі
тұжырымдамасы мәселесіне ...... Р.Ә.); ... ... ... ... Тас ғасыр өнері (Зайберт В.Ф.); Ежелгі ... ... Р.И.); ... храмды кешені ежелгі Қазақстан
өнері синтезінің феномені ... Х.Х.); ... ... керамикасы
(Ерғалиева Р.Ә., Тұрысбекова Х.Х.); Қазақстанды мекен еткен байырғы көшпелі
тайпалардың қару-жарақ жасау өнері (Ахметжан Қ.С.); ... ... ... ... мен эволюциясы. Тарихи–мәдени алғы шарттар; Ежелгі тұрғын
үйлердің ерекшеліктері. Ерте көшпенділердің тұрғын үйлері; ... және ... ... ... ... ... өнернің тарихы» бірінші томының ... ... ... Қазақ би өнерінің қайнары (Жұмасейітова Г.Т.), Қазақ халқының
салт жоралары мен ойын-сауықтарындағы театрлық элементтер (Қасқабасов ... ... ... Бұл ... ... ... ерте үлгілерін, яғни,
материалдық мәдениет ескерткіштері – петроглифтер мен жартастағы ... ... ... ... би ... зерттеуге арналған.
Ал, қазақ халқының өнері тарихын зерттеуге арналған «Қазақ өнерінің
тарихы» (Орта ғасырлар ... ІІ том) ... ... томы ... ... ... ... мәдениетіміздің орта ғасырлардағы алғашқы
түрлерінің пайда болуы, олардың қалыптасуы және ... ... орны ... ... қарастырылады. Бұл кезеңде ... ... ... жіктеліп, әрқайсысы ұлт болып шоғырланып, тарих
белестерінен өтіп, әлеуметтік, экономикалық және ... ... ... ... Осы ... Орта Азия ... көрнекті
өкілдерінің, философ-ғалымдарының дүниетаным саласында, Исламның гуманистік
негіздерін ашуда, медицина, астрономия, география және ... да ... ... жетістіктері бүкіл әлемге ... ... ... Орта Азия ... шыққан данышпан ғалымдардың біразын атап кеткен
жөн. Олар – Әбу Насыр әл-Фараби, Махмұд Қашқари, Жүсіп ... ... ... ... ... ... және т.б. Мысалы, ... ұлы ... ... ... ... ... ... қолбасшы, ақын Мырза Хайдар Дулати туралы профессор Дербісәлі
Әбсаттардың пікірін келтірейік: «Ол көбінесе ат ... ... ... сол ... ғылым, білім тілі – парсы тілінде «Тарих-и-Рашиди» атты
Орталық Азия халықтарының ХІV-ХVІ ғасырлардағы ... ... ... ... мен мәдениеті жайлы классикалық тамаша ... Ал, Орта ... ... ... мен ... ... бұл
тарихи маңызы зор кезеңде, акадеимк С.А.Қасқабасовтың ... ... ... ... ... ... ... мен шешендік өнер
кеңінен дамыды. Бұны дәлелдеу үшін зерттеуші-ғалым Асна ... ... ... ... ... ... ... Жиембет Бортоғашұлының және тағы басқа жыраулардың өмірі мен
шығармашылығын жан-жақты зерттеген. Ол өз ... Орта ... ... ... ... айта келе: «... Алтын ... ... ... ... ... қазақ халқының рухани өмірінде
байырғы жыраулық дәстүр мен әдебиет қайта жаңарып, жаңа сапада ... 32б.], - ... ... өнертану ғылымдарының барлық салалары біртұтас қамтылып,
қазақ халқының материалдық рухани және ... ... ... ... және ... ... дамуы арқылы көрсетіледі.
Қазақстанның ежелгі, орта ғасыр және жаңа ... ... ... ... ... ... ... өнерінің тарихы» кітабы фундаментальды үш
томнан тұрады.
Басылымның бірінші бөлімі бейнелеу өнеріне арналған. Бөлімде бейнелеу
өнерінің түрлері – ... ... ... мен ... ... ... мен архитектура қамтылып, олардың аталған дәуірдегі болмысы мен дамуы
көрсетіледі.
«Қазақ өнерінің тарихы» екінші томында ... ... ... және сәулет өнері» бөлімінде орта ғасырлардағы ... ... ... ... ... ... ... көрсету
мақсаты алға қойылған. Бұл бөлім төмендегі тараулардан тұрады:
✓ Орта ғасырлардағы Қазақстан петроглифтері (Қарғабекова Р.И.);
✓ Түркілердің мемориалдық және ... ... ... ... ... Р.Ә.);
✓ Күлтегі мүсінінің мәні мен ... ... ... бейнесюжеттің талдамасы) (Ахметжан Қ.С.);
✓ Орта ғасырлар кезеңіндегі көркем қолөнер кәсібі. ... Орта ... ... керамикасы (Тұрысбекова
Х.Х.);
✓ Қазақстанды және оған ... ... ... еткен
ортағасырлық көшпелілердің қару-жарақ жасау өнері,
✓ Қазақтардың дәстүрлі қару-жарақ жасау өнері (Ахметжан Қ.С.);
✓ Орта ғасырлардағы Қазақстан қыш ... ... ... ... ... ... ... жасалған көркем бұйымдар
(Тұрысбекова Х.Х., ... Р.Ә., ... ... Орта ... киіз басу, кілем тоқу, кест, шым-ши ... ... Р.И., ... ... Орта ғасырлар кезеңіндегі Қазақстанның сәулет өнері (VІ –
ХVІІІ ғғ.) ... Б.А., ... ... Орта ... ... ... сәулет өнері
(Байтенов Э.М.).
«Орта ғасырлардағы Қазақстан ... ... ... ... және ... ... айқындалған.
Қазақстанның орта ғасырлар кезеңіндегі ... ... ... ... және культтік мүсін өнері» бөлімінде
монументальды мүсіннің қалыптасуы, ... ... ... ... ... генезисі, номадтардың
космогендік және ... ... мен ... ... ... көрсетілген.
«Орта ғасырлар кезеңіндегі көркем қолөнер кәсібі» бөлімінде ... ... көң және ... ... көркем бұйымдар өнері дамуының тарихы
қарастырылған. Мұнда орта ғасырлардағы Қазақстанда өзіндік ... ... ... ... болған мәдениет, ғылым, қолөнер мен сауданың
дамуын зерттеуге аса көңіл бөлінген.
«Орта ғасырлардағы киіз ... ... ... кесте тігу, шым-ши тоқу
өнері» бөлімінде орта ғасырлар кезінде қалыптасқан киіз ... ... ... кесте және ши тоқу технологиясы, композициясы ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының рухани
өміріндегі адамдардың тұрмыс-тіршілігінен ... ... ... ... ... ... мен ... қалыптасуы
мен болмысы зерттеледі.
«Қазақстанның орта ғасырлардағы музыка ... деп ... ... ... ... мен ... қатысты орта ғасырлардағы дыбыс
жүйесін қайта жаңғырту, музыканың әр түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... бақсы өнерінің
концептуалды көрінісі, фольклорлық бастауларының циклдылығы, поэтикалық
және музыкалық ... ... ... тағы ... ... Сонымен қатар, бұл тарауда қазақтың тарихи әндері, көне
археологиялық ескерткіштердегі музыкалық аспаптардың суреттеріне ... ... мен ... ... ... ... мен кварталық
домбыра күйлері, шығыс ойшылдарының философиялық-эстетикалық көзқарастары
зерттелген.
«Қазақстанның орта ... ... ... бөлімінің мәселелері
төмендегі мақалалар мен очерктерде баяндалған: Қазақстанның музыкалық
фольклорындағы бақсы өнері ... ... ... ... (З.
Қоспақов), Орта Азия халықтары музыкасының бастаулары (Ш. ... ... ... күйлер (Л. Жұмабекова), Кварта бұрауындағы
халықтың төкпе күйлері (Р. Несіпбай), ... ... (Ж. ... музыкалық фольклорындағы бақсы өнері» атты тарауда дүниежүзі
халықтарының көбінің өмірі мен дүниетанымынан орын ... ... ... ... жататын бақсылық феноменінің жалпы сипаттамасы ... ... ... прозалық және музыкалық фольклорындағы
көрінісі ... ... ... ... ... және
көпқұрамдылық, циклдылық, импровизациялық тәрізді негізгі ... ... ... мен табиғи дарындылығына байланысты болатыны ... ... ... атты мақалада «Ескендір», «Ақсақ Темір»,
жоңғар шапқыншылығына ... ... ... «Қалмақ қызының әні»,
«Жетіарал жерім-ай», «Алтай» әндеріне аналитикалық талдаулар ... ... ... және ... ... ... ерекшеліктеріне әр қырынан тоқталып, мысалдар
келтіріледі.
«Орта Азия халықтары ... ... ... ... ... жақын уақыттарда қолданыста болған музыкалық аспаптардың
көбі ежелгі Орта ... ... ... ... айтылады.
«Қылқобызда ойналатын эпикалық күйлер» мақаласында қобызда орындалатын
эпикалық күйлер нақтылы түрде ... ... Бұл ... ... байланыстылығы аттарынан көрінетін ... ... ... ... күй» атты күйлер кіреді. ... ... ... барысында автор көне эпостан тарихи эпосқа қарай даму ... ... ... ... ... нышандарын аңғартады.
«Кварта бұрауындағы халықтың төкпе күйлері» очеркінде Батыс
Қазақстанда кең ... ... ... ... төкпе күйлер
қарастырылады. Мұнда бұл дәстүрде белгілі орын ... ... ... формаларының сипаттамасы беріледі.
«Әл-Фарабидің музыкалық-эстетикалық тұжырымдамалары» атты мақаланың
негізінде орта ... ... ... ... ... сол ... ... шығармашылығы мен әдебиетінде
көрініс тапқан музыкалық-теориялық ойлар ... ... ... қарастыру барысында сопылық музыкалық теориялар мен көне
түркілік дәстүрлі ... ... ... ... ... ... көлемді бөлігі музыкалық қажеттіліктердің көркемдік
тұрғыда қорытылуына, музыка өнерінің түрлі формаларының композициясы ... ... ... Тұңғыш рет қазақ тілінде ... ... және ... ... ... және музыкалық
құрылымдарының өзара байланысында, тағы да басқалары ... ... ... ... атты өнертану ғылымдарының
докторы Б.Құндақбайұлының очеркінде халықтың ойын-сауықтарында, ... ... ... ... ... ... дәстүрлі мәдениеттегі театр элементтері көрсетілед. Фольклордың
суырып-салмалық табиғатындағы өзіндік ерекшеліктері анықталып, ... ... ... ... ... авторы қазақ халқының рухани
өмірінің ... да ... және бай ... ... ... ... ... Еуропа өнеріне тән театр заңдылықтары мен олардың ұқсастығын
және ұлттық түрде бейнеленгендігін Б. Құндақбайұлы ауызекі ... ... ... ... ... ... тамырларын кейінірек
дамыған ақындық орындаушылықтан (диалогты форма), әншілік және ... ... кең ... ... ... түрлерінен көріп, ғылыми
түрде дәлелдеп, тұжырымдайды.
Қазақстанның орта ... ... ... бұл басылымда
қазіргі кездегі өнертану ғылымының күрделі және маңызды тарихи-теорилық
мәселелерінің шешілуі көзделген. ... ... ... ... ... өнері тарихының» екінші томында халық өнерінің түрлі
салаларын қамтитын орта ғасырлардағы Қазақстанның бай ... ... ... ... еңбектердің бірі «Орал Таңсықбаев» кітап-альбомы.
ХХ ғасырдағы рухани төңкеріске әкелген Орталық Азиядағы ерекше тарихи
жағдай тұтас бір дәуірдің өкілдері ... ерен ... ... бірі ірі ... Орал ... орыс және батысеуропа өнеріне саналы түрде иек арта ... ... ... ... оның ... мен ... келіп, жаңа социалистік ой жүйесіне арқау ете білгендігін Жаңа
уақыт бастамасы деп қарастыруға ... жылы ... ... ... [14, 5б.] ... ... әдісті меңгергендігін, әжептеуір шеберлігі бар
екендігін көрсетеді.
Орал Таңсықбаев өз дәрежесінде жақсы білім алды, сол заманғы орыс ... ... ... ... ... Егер ... және орыс ... стиль іздеуде (Гоген – Таитиден, Матисс – Мароккодан, П. ... ... ... ...... мен ... [14, 7б.] Шығыс
тақырыбына бой ұрса, Орал Таңсықбаев та өз қанында болатын. ... ... ... жұмыстарының өзінде өте батыл композициялық
құрылымдар мен ашық та ... ... ... ... тұратын.
Бұл кезеңдегі дүниетаным мен ойлаудың ... не ... те ... ... ... ... туған ортаның
нәрі мен орыс мәдениетінің ықпалы және мұсылмандықтан қалған дәстүр мұра
себепші болғанын ... білу ... Осы ... ... ... кей бірінен бас тартып, шығармашылықтағы жеке ерекшелік бой
көтеріп, суреткерлік мән-мағына қалыптаса бастайды. Заманына ... ... ... осындай тұлғалар – Өзбекстанда Орал Таңсықбаев,
Қазақстанда – Әбілхан ... ...... ... ... ... ... кезеңінде табиғатты қызықтау,
адам тұрмысы мен жеке басы, сонымен қатар қоршаған әлемді тану сипаты ... 1929 ... ... ... ... ... екеу»,
«Тоқымашылар») [14, 45б.] қыл қаламның бір сілтеуімен мүсін сұлбасының
шығыс адамына тән ... ... ... парақтарға салынған әсерлі
суреттердегі оңтүстіктің ... ... ... ... адамның
күнделікті еңбегі өзінің ырғақты қалпымен мәңгілікті ... ... ... ... ... де («Ескі мен жаңа», 1931,
«Демалыс», 1931), осы заманғы батыс өнерінің ... 1931, ... ... 1931) ... ... ... ... ұтымды бейнесін сызады.
Майлы бояумен және гуашпен салынған 1931-1935 жылдарғы ... ... ... ... ... ... 1931, ... бара
жатқан күн», 1932, «Көл жағасында», 1932, ... ... ... ... ... төбесінен айналдыра қызғалдақ гүлінің суретін
салып қойған. «Сары өңнің алдындағы өзбек портреті» (1934), қырынан отырған
ер ... ... ... ... өңде ... ... ... мен шетін дөңгелек өрнектер көмкерген.
30-жылдардың басында суретші шығармашылығында ... ... (1933), ... (1934) – атты фрескалық нобайлар пайда болды.
Бұл жұмыстарға монументальдық форма, кемерлік ... ... ... мен ... ... ... композициясы әдісімен жазылғаны байқалатын, реңді жазықтардан
құралатын «Бричмолла алқабы» және «Ходжакент» жұмыстары 1934 жылы жасалады.
Суретші тау ... мен ескі ... ... ... ... ... ... салынған нобай-сілтемелерінде форманы ... ... ... ... ... ... ... жылғы гуашпен орындалған «Мақта жинау» топтама суреттерінде шебер
кеңістіктегі масштаб өлшемін білдіретін адам ... ... ... арқылы көрсетумен әуестенеді. Ақ матаның таудай үйіндісіне күн
сәулесінің шағылысуынан ағаштар да ағарып кеткендей, бірақ ... ... ... ... ... Сондықтан да «Көгілдір пейзаж»
ауа мен жарық перспективасының заңдылығымен ... ... ... ... келіп жасыл барқыт түске ауысады да композицияны алып
көгілдір таулар ... ... ... және ... ... ... үн ... Ұшы-қиыры жоқ табиғат көрінісінде адам
мүсіндері тым кішкене болып көрінеді де, көгілдір, қоңырқай-күңгірт колорит
шығармаға жан ... ... ... Дәл ... ... «Арал
балықшыларынан» байқауға болады. Картинадағы жағалауда ... ... ... біз де ... бен ... бұрамыз. Нәзік сылдыраған су
мен ақша бұлтты көк аспан ... ... ... бояу ... арбағанына тағы да таңданасың.
«1938 жылы Орал Таңсықбаев В.В.Великанов жазған ... ... ... ...... ... ... опера және балет
театрына қою үшін суретші ретінде Алматыға шақырылады. Либереттосын ... ... 1888ж. ... Құдайбердиев аттас поэмасы бойыншы жазған
болатын» [14, ... ... (1940) ... О. ... шығармашылығының
кезеңдік көрінісі. Суретші табиғат көрінісіне кең панорама мен ... ... ... ... бірінше қатарда тұрған жер үйден және
әртүрлі киінген әйелдер бейнесінен бастап ... ... ... ... өзен ... ... құлпырған алқапты ала көгілдір тауларды
баса көк аспанға көзі тіреле ... ... толы ауа ... ең ... ... ... ... сіңіргендей. Шыршық
көріністері әлі талай жыл шебердің кескіндемесінен көрініс табады.
1942 жылы Ұлы Отан соғысының ауыр ... Орал ... ... ... жауынгерлермен кездесу үшін майданға аттанады.
Көргеніне қатты түңілген суретші ... ... [14, 8б.] атты ... ... Өртенген жер, жанып кеткен ауыл, үйлер бәрі суреттерге
қара-қоңыр өң береді. Бұл ... ... пен ... ... 1940 ... табиғат аясында көп жұмыс істеген. Этюдтер дәл
табылған ... ... ... бояу ... ... әр ... құбылыстарын дәл беретініне таң-тамаша
қаласыз. Үлкен композицияларға суретші жаңа бейнелеу мүмкіндіктерін табады.
Туған жер мен оның ... ... ... ... ... ... ... Ал «Қонаққа бару» ... ... ...
пластиканың дәл бейнеленуі байқалады.
«Топырақты шаю» атты еңбегінде өте ... ... ... әсерлі лирикалық сезім оятады. ... Орал ... ... ... поэзияға жол табады. Танапқа жайылған су тамаша
жазылып, таңғы жарықтың әсерінен жасыл шөп нәзік реңде ... ... ... ... ... айқындайды. Мына шығармалар – «Күріш
колхозында егін жинау», ... ... ... колхоз» нақты сюжетке
құрылған.
Үздік еңбек тақырыбы, даладағы адамдардың жұмыс ... ... ... мәні ... ... қисынын таба бермеді.
Қарапайым еңбек адамын қаһармандыққа көтеру мен оны ... ... ... ... қалыптастырады. Сондықтан да О.Таңсықбаев
көптеп этюдке бой ұрып, көңілдегі түйткілдерін табиғаттан іздейді.
Суретші өзінің ... ... ... шыңдау жолында бүкіл Еуропа өткен
жолдың бәрінен өтіп, дәмін татып, өз қолтаңбасын ... ... Ол ... ... ... ... бір саты жоғары қолтаңба болды. Ол ... ... Орал елі ... ... кешігіп, бірде озып, тұрақты орнын
бағдарлай алмай қалған жағдайы бар еді. Бірақ терең тамырлы ... ... ... мекен еткен халықтың жадында сақталған рухани ... ... ... тұлғалар арқылы қайта түлеп, жаңарып, жанданып жатпақ.
Мемлекеттік бағдарламаның аясында жарыққа шыққан тағы бір ... ... ... фотоальбомы.
Сергей Иванович Калмыков – көпұлтты Қазақстан өнеріндегі ... ... Оның ... бүгінгі таңда жаңа қырынан ашылып,
әлемге танымал боп, заман оны дүниедегі ... ... ... Ол ... Қазақстан, Ресей, Франция, Израиль ... ... ... ... Соның өзінде, оның өз заманына әлдеқайда
алға бағытталған көзқарасының құпиялары ашылар емес. Оның ... ... ... ... мекендеген ғибадатхананың терезесі іспетті. Оның
әдеби жазбаларында жиі ... «ұлы ... [15, 6б.] - деп ... кейіпкері сияқты өзі де нағыз костюмер болатын. Бәлкім, өзінің осы бір
қырына ... ... ... ... ... ... бояуы мен сәні адам ойына келмейтін дәрежеде
үйлесім жасап, шынайы өмір мен ... ... сырт көз ... ... оның ... ... көбі театрмен астасып жатады.
«Айлы ... атты ... ... ... көзі тірі кезінде-ақ аңызға айналған адам болды. Ол өне бойы
сурет салған. Өз сөзінде: «Ол менің өмірім. Арманым – ... ... ... ... ... Мен ... үстімен жүріп сурет сала берсем, ... [15, 17б.] - ... ... Алматының кез келген бау-бақшасы, көшесі, опера
театрының әрбір ... ... ... ... ... ... ... бірде қанық, бірде ашаң көңіл-күйдің ырқына ... ... ... қала ... ... ... бума болып музейде
сақтаулы. 1949 жылы жазылған «Тасушы» - өте жақсы табиғат көрінісі. ... жол мен ... ауа иісі ... ... Осы ... ... ғана көрінісі айшықты жазылғаны соншалық, қазір бізге ол
тарихи жылнаманың бір парағы ... 1950 жылы ... ... ... ... ... салынған этюдтардың нәтижесі. Ат ... ... ізі ... жер, түр-түсінің араласуынан туған құбылыспен қыл
қаламның ойнақы ... ... ... ... ... ... ие
болған.
Өте сәтті шыққан және өзіне тән форма мен ... ... ... ... 1944 жылы ... ... этюді – көк аспан
мен жердегі ағаш үйдің төбесі сияқты объектілердің ырғақты ... мен ... ... ... ... ... көгілдір, алқызыл және күлгін реңнен
тұратын бұл ... ... ... ... аздаған ұқсастығы бар – оның ... ... ... фантастикалық пейзажда бүкіл кеңістігін ... рух пен ... бар. ... ... ... атты жұмыстары барлық кескіндемелерінен ерекше, автор оны «Монстр»
деп атапты.
Бұл шығармалар қызықты ойға арқау болатындай. Себебі, бұларды ... ... айта ... ... әдіспен өте қарапайым реңді
жазылған, сырт көзге солғындау көрінетін көкшіл-сұр, күлгін-сұр, ... ... ... ... Кенеп бетін желімдемей-ақ бояу жаға
берген. Содан да болар, тұрмыс қосындылары ерекше бір жұмсақтық пен ... ... ... ... ... ... жұлдызды, түнгі
аспандай құбылып, діріл қаққан көбелек ... ... ... ... әдісімен тірілтіп, бір-бірімен тілдескендей қатынаста сізді шексіз
ләззатқа бөлейді. Картинадағы бұлттар, ауа, ... бар ... ... тауып, сезімдік әсер береді, бірақ жер бетіндегіден өзгеше қалыпта,
жарықтығы мен қанықтығы ... Бұлт ... ... сәскедегі күн көзі
гүл шоғына көбірек ұқсайды.
Өзінің әдеби жазбаларының сарынынан туатын оның ... ... ... ... орын ... ... «Мен
өзге дүниені көріп тұрмын» [15, 19б.] - деп қолжазбаларында көрсеткендей,
біз білетін реалистік балама сияқты таңғажайып көріністерді ... ... ... көп орын алады. Реалистік және
фантастикалық мәнерде көптеген суреттері бар. «Жак Фурро портретінде» ашық
қызыл стол ... ... де, ... ... ... да ... ... бар. Дастарханның үстінде пышақ, шанышқы, графин,
ішінде қасығы бар шәй құйылған стакан, т.б. заттар жеке-дара ... ... ... шәй ... ... ... жылтырап, шәйдің ыстық
лебі шыққандай әсерлі. Оның сызығы мен ... ... ... өз ... дәл тапқан.
Өз бейнесін өзі салатын адам – ең шыдамды адам. Ендеше автопортрет
өнері ... ... ... - жас ... ... ... ... ең алғашқы автопортреті. Ал «Автопортрет» блолса күңгірттеу,
бет әлпеті ... етіп ... Тағы бір ... әжім ... ... ... ... Түр-түс реңі сұрғылт, сырқат белгісіндей.
Қабағынан қаталдық та ... Бәрі ... ... үлкен шеберлікпен
орындалған суреткердің жалғыздық жапасын шеккені, бірақ өз-өзіне сенімді
адам ретіндегі көзқарасы.
Жалпы, портрет жанрындағы ... ... ... ... ... портреті оның анатомияны жақсы меңгергендігін, бет әлпеттің
ерекшелігін көре білетіндігін байқатады. «Дина ... ... ... ... ең мықты портреттерінің бірі. Бейнелеу мүмкіндігін өте
жоғары, дәл ұқсастық беріліп, бас киімінің әр сызығы ... ... ... ... жеке ... «Жамбылмен қоштасу» картинасында 21
маусымдағы азалы ертеңгілік қызыл, жасыл беріліп, көк пен сары ... ... ... ... түскендей.
Калмыковтың шығармаларында көптеп кездесетін тақырыптың бірі – мұнара.
«Вавилондық стиль және вавилондық тақырып – осы ... ... ... Өнер ... шыққан жеріне қарай икемделуі керек. Ол Парижде емес,
Вавилонияда. «Зиикурат» сөзі «қасиетті тау», ол ішкі ... тек ... ... [15, 22б.] деп жазады Калмыков. Бүл оның білімділігінің
тағы бір айғағы.
С.Калмыков шығармашылығы бейнелеу өнерінің бірнеше ... ... ... және ... негіздемелерімен қоса қазіргі
өнертану тұрғысынан қарағанда концептуалдық өнер деп ... ... ... ... дейтін оның қолжазба альбомы бар. Осы бір
жалғыздықпен өмір кешкен, сондықтан да, өнері мен білімін серік етіп, тек
болашақтан үміт пен үрей ... ... ... да ... ... жақта және өнерде деп ... ... ... ... ... ҚР ... өнер ... 250-дей үздік шығармалары
сақталған.
Сонымен қатар, “Бейнелеу өнері ” ... ... ... өнерінің озық үлгілері — “ХІХ ғасыр суретшілері шығармаларындағы
Қазақстан”, ал ... ... ... ... ... “Қазақстан археологиясы”, “Қазақстан петроглифі”,
“Қазақстанның ежелгі қалалары” кітап-альбомдары “Өнер” баспасынан басылып
шықты.
Тарих ... ... ... «Қазақстан ХІХ ғ. суретшілерінің
шығармаларында» кітабында ХІХ ғасырдағы ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы
көрініс тапқан. Суретшілердің өмірі жайлы жаңа да ... ... ... ... ... ... мен ... және оның жер
көлемінің ерекшеліктерін ыждаһаттылықпен нұсқалағаны айтылады.
Альбомда атақты орыс ... ... ... бар. ... да көптеген суретшілер шығармаларында қазақтың
сәулетшілдік, ... ... баға ... ... ... ұрпаққа жеткізіп отыр.
Қазақстан тек көшпенділер жері ғана емес, көне қалалардың да орталығы.
Қала мен ... дала - ... ... мен ежелгі және ортағасырлық
мемлекеттердің экономикалық негізі ... ... ... бар ... Испиджаб, Шымкент, Түркістан, Сауран, Сығанақ, Данкент сынды тарихи
көне қалалар жайлы мәліметтер “Қазақстанның ежелгі қалалары” ... ... Ал ... ... және ... ... еліміздің дамуы жайлы ... ... ... ... ... көне ... суреттерін, қазба
жұмыстарының толық көрінісін, шіркеу, мешіт, сарайларды көруге болады.
Бүгінде «Өнер» баспасынан ... ... ... ... ... қалың көпшіліктің қолына тиіп отыр. Олар: Тынымбай Нұрмағанбетовтың
«Айқай» повестер мен әңгімелер жинағы, Нәзігүл ... ... ... ... ... атты ... жинағы, Ғұсман
Жандыбаевтың «Ақ теңізден бір ... атты ... ... ... ... ... ... Бахытжан Момыш-ұлының «Во имя отца»
атты естелік кітабы, ... ... ... жоқ ... атты ... ... Асқардың «Тәуелсіздік тартулары» атты өлеңдер мен поэмалардан
құралған кітабы.
Белгілі қаламгер Тынымбай Нұрмағанбетовтың «Айқай» атты жаңа кітабына
соңғы 6-7 жылда ... жаңа ... ... «Айқай» повесі сонау грек-
түрік соғысы тақырыбына арналған. Жазылмас дертке ұшыраған қарапайым түрік
баласының ... ... ете ... ... ... ... ... қайғысы ғана емес, соннымен бірге соғыс-зауал деген ... Ал ... ... ... ... ... мен ... суреттеген шығарма. Сондай-ақ, автордың «Кене», «Ойын», «Жастық
желігі», «Шұбырынды елдің шұбырынды әңгімесі», «Тұлып», т.б. ... ... ауыл ... ... мен ... ... қиын
күрмеулерін суреттейді. Шығарманың тілі ... ... ... ... ақын ... де, дарынды сыншы ретінде де жұртшылықтың
жүрегіне жол таба білген ... ... бұл ... оның әдеби
сындары, сұхбаттары жинақталған. Кітап негізгі үш ... ... ... деп ... ... ... балалар поэзиясының көкейкесті
мәселелері ... Ал ... атты ... ... ... көрнекті ақындардың шығармашылығындағы басым тенденциялар сөз
болады. Сондай-ақ, «Пайым» деген бөлімінде ... ... ... ... газет-журнал беттерінде жарияланған сын
мақалалары, рецензиялары және ... ... ... тілі
орамды, пікірлері ғылыми дәлелді де, дәйекті.
Ақын Ғұсман Жандыбаевтың өлеңдер кітабы бейнелі ойға құрылған өткір
тілді ... ... ... ... жаңа ... ... Автор
оқырманның ойына қозғау салып, жігерін қайрау арқылы елдік пен өрліктің,
ізгілік пен ... ... ... ... ... ... ... Серікқалиұлының «Алтын
жамбы» атты жаңа кітабы қазақ әдебиетінің қазіргі көкейкесті ... ... ... - өнер ... ... ізгілік қағидаттарын
саралау, жаңаша көркемдік таным деректері. Туынды қос ... ... ... ... ... әдеби пенде болмысының жаратылыс әлемі,
кітаптар тағдыры және ... ... ... ... ... ... пікірлер қорытылған. ... ... ... ... арнасында қарастыра білген автор
көзқарасы өзіндік өзгеше зерделеу талғамымен айрықша назар ... ... әке ... ... үлкен құрмет. Бақытжан Момыш-ұлының
«Во имя отца» атты кітабы әкені танып-білуге ... ... ... жайлы естеліктерден тұрады.
Ал белгілі жазушы Ғабиден Құлахметтің «Үйірі жоқ көкжал» романында
нарық заманында ... ... күн ... ... ақшаға сықаған
алаяқтар мен жемқорлардың жымысқы әрекеттері арқау ... ... ... ... ... ... ... ақын Оразақын Асқардың «Тәуелсіздік тартулары»
жинағына еліміздің дербестік алғаннан ... 10 жыл ... ... жаңа өлең,
дастандарының ең таңдаулылары енген. «Дербестік дидары», ... ... «Ұлы көш» ... цикл ... ... ал «Майра», «Арыстанбек»
сияқты поэмалары ... ... ... ... Тілі ... ойы ... бояуы қою, айтары айқын, тұжырымды туындылар екені сөзсіз.
Елбасының қолдауымен өмірге келген “Мәдени мұра” бағдарламасы аясында
еліміз алғаш рет өзінің ... ... ... ... бола ... ... жинақтап, жүйелеп, зерттеп, саралап, әдебиет түрлерін
қытай, араб, парсы, монғол, батыс, орыс ... ... ... басып шығарып отыр.
“Мәдени мұра” бағдарламасы бойынша әр аталым 3 мың данадан ... ... ... ... ... оқу ... тегін таратылуда. Еліміздегі кітапхана қоры ... ... ... ... соңғы он бес жылда келіп жеткен
ой-сана еркіндігі, жаңа экономикалық ... және ... ... ... мен құлшыныстар тұтас ұжымдарды да, жеке адамдарды ... да ... ... ... алып ... ... күрт өзгеріске
ұшырады. Кітап – рухани азық қана емес, енді тауарға айналды. ... ... ... оқырман сұранысына ие болатын тақырыптар табу, өз
тауарларын – кітаптарды заманға сай жаңа технологиялармен ... ... ... оқырмандармен, тұтынушылармен өзгеше бір қарым-қатынас орнату
— баспалардың да арасында бәсекелестік тудырып ... ... ... Н. ... Қазақстан халқына арнаған 2006
жылғы Жолдауында атап көрсетілгендей, әлемдегі ... ... ... ... қатарына қосылу үшін халықаралық көрмелерге қатысудың маңызы ... ... ... шығарған өнімдері сапасы жағынан да,
көркемдік безендірілуі, тақырыбы, мазмұны ... да ... ... десек, артық емес. Мысалы, өткен жылы 11 ... ... ... ... 12-13 ... ... Ашхабад
қаласында өткен “Алтын ғасырдың алтын кітаптары” халықаралық көрмесінде, 4-
9 ... ... ... Франкфурктегі Майн қаласында өткен 58
халықаралық көрмеде қазақстандық ... ... ... және ... ие ... жыл ... қыруар іс шаралар жүзеге асты. Жақсы ... ... ... мұра” бағдарламасы рухани азықты ұрпақтан-ұрпаққа асыл
мұра ... ... ... ... ... де жалғасын таба беретініне
сенім мол.
Фотоальбом, нота және сериялы әдебиеттерді
шығару ерекшеліктері
Кітап арқылы біз өткенге көз ... ... ... аламыз.
Қымбат мұра ретінде бағалаймыз. Кітап туралы: “Мен одан артық қайырымды
көршіні, одан әділ ... одан ... ... ... одан ... ... одан асқан дарынды ақылшыны білмеймін”,– деген екен араб ... ... ...... ... ... ... қуатты құралы
ғана емес, өшпес із болып қалар мәдениеттің қайнар бұлағы әрі оның өзекті
саласы ... ... ... да ежелгі ғасырлармен үндеседі. Бірақ
олардың түбегейлі бір ... ... ... жұртшылыққа жетуі ХІХ-ХХ
ғасырлар үлесіне тиді.
Қазақстанды жеке-дара, тәуелсіз мемелекет етіп тарих сахнасына алып
шыққан ХХ ... аяғы мен ХХІ ... ... ... ... жаңаша
мазмұндау, дайындау және басып ... ... ірі ... ... ... жаңа серпінге ие болды.
Қазақстан Республикасының Презиенті Н.Ә.Назабаевтың ... ... ... ... ... ... кітап сериялары
Қазақстан кітаптарының идеялық-мазмұндық, безендірушілік-полиграфиялық
сапасын әлемдік деңгейге жеткізді. Сөйтіп, ... ... өз ... ... ... деп ... ... қай-қайсысына да болсын кешегіні
әкеп жапсыра алмайсыз. Кешегінің аты – кешегі. Әдебиетте де дәл солай. ... ... ... – өз ... ... сол ... ... озық
шығармалар ретінде бағаланады. Әрине, оның қанша уақыт өтсе де ... ... ... олқы тұстары өз алдына бөлек әңгіме. Ал "бүгінгі
әдебиет" бүгін жарыққа шыққан шығармаларымен ғана ... ... ... жаңа өкілдерімен де айшықтала түссе керек. Осы ... ... ... жаңа ... басылымның бірі – Ақпарат және мұрағат
комитетінің «Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... «Кітап – ғасыр мұрасы» атты Райхан ... Бұл ... ... кітабының бүгінгі өркениетке
беталысы: бағыт-бағдарлары, ... ... ... ... ... әдебиет түрлері, ежелгі заманнан бізге келіп
жеткен құнды қолжазбалар мен сирек кездесетін кітаптар қоры, кітап мұражайы
жөнінде ... ... рет ... ... отыр. Жинаққа жүз
томдық “Бабалар сөзі” сериясы, он томдық “Қазақтың ата заңдары”, он томдық
“Қазақ әдебиетінің тарихы”, бес ... ... ... ... ... ... әдебиеті кітапханасы”, жиырма томдық “Ежелгі дәуірден бүгінгі
күнге дейінгі қазақ халқының философиялық мұрасы”, ... ... ... ... екі томдық “Ежелгі дүние авторларының шығармаларындағы
Қазақстан ... он ... ... ... ... он томдық
“Әлемдік психология ой-санасы”, он томдық “Экономикалық ... ... ... ... диалектологиялық сөздігі”, “Қазақ
тілінің этимологиялық сөздігі”, “Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі”, ... ... ... тілінің түсіндірме сөздігі”, бес томдық “Қазақстан”
ұлттық энциклопедиясы” (орыс тілінде), “Қазақстан Республикасы” ... ... ... ... және “Қазақ әдебиеті”
энциклопедиялық анықтамалықтары, екі томдық “Қазақ халқының дәстүрлері ... ... ... араб дереккөздеріндегі Қазақстан
тарихы”, “V-ХVІІ ғасырлардағы ... ... ... ... ... түркі тілді дереккөздеріндегі Қазақстан
тарихы”, “ХVІ-ХХ ғасырлардағы орыс дереккөздеріндегі Қазақстан ... ... ... ... батыс дереккөздеріндегі Қазақстан тарихы”, 5
томдық “Қытай дереккөздеріндегі ... ... ... ... ... ... сериялармен жарық көрген кітаптар жайлы мәліметтер енген.
“Мемлекеттік сатып алу туралы” Заңға сәйкес әр серияны конкурста жеңіп
алған баспалар ... Атап ... ... ... ... ... ... Мұны М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының
ғылыми ... ... Ол ... ... ... ... ... Көп томдық бұл серия қазақ халқының аса бай, көп жанрлы ... ... ... түгелге жуық қамтиды. Өткен жылы ... ... ... ... он томы жарық көрсе, оның ... ... ... ... бірінші томға “Сыршы молда”, “Ғаяр қатын”,
“Қисса Зейне Зайуб”, “Жетім көдек”, ... ... ... ... ... ... ... 9194 жолдан тұратын “Шаһмаран”, ал үшінші
томы “Қисса Шеризат”, “Қарқабат”, “Құлқаныс-Зеберше”, ... ... ... ... ... ... ... томы да осындай жыр-
дастандардан тұрады. Аталмыш баспадан осыдан біраз бұрын ... ... тағы да ... томы ... ... ... әдебиетінің тарихы” сериясын да М.Әуезов атындағы Әдебиет ... ... ... ... ... ... баспасы
шығарған “Қазақ әдебиетінің тарихының” төртінші томы ХІХ ... ... ... ... ... томы ... ... алғашқы кезеңі –
1917-1940 жылдар аралығын қамтиды. Ал сегізінші томы Кеңес дәуірінің ...... ... ... ... ... бірінші және екінші
кітабында ХХ ғасырдың ... ... ... әдебиетінің келелі
мәселелері қозғалады.
“Қазақтың ата заңдары” сериясының жетекшісі көрнекті ғалым, академик ... ... ... ата заңдары” – қазақ құқығының ... ... ... ... алатын орны бар, құнды еңбек. Заң ... ... ... ... ... оның төрт томы ... Бұл серияның бірінші ... ... ... тұлғалардың,
ойшылдардың, жиһангерлердің, ғылым мен мәдениеттің көрнекті өкілдерінің
еркіндік идеялары топтастырылған. Негізінен әдет-ғұрып заңдары және ... би: ... би, Төле би, ... би, ... би ... ... ел ... шешендік дәстүр сөз болады. Екінші томда “Жеті
жарғы”, “Есім ханның ескі ... ... ... ... ... ... ... жинақталған. Үшінші-төртінші томдарда қазақтың белгілі
әрі беделді билері, олар құрған биліктер, сөз қадірі, ел тұтастығы ... ... ... ... ... секциясының ұсынысы
бойынша қылқалам шеберлері – “Әбілхан ... ... ... ... ... ... ... “Сергей Калмыков”, “ХІХ ғасыр
суретшілері шығармаларындағы ... ... ... ... баспасынан бес томдық “Қазақ музыкасы антологиясының”
“Көне музыкалық ... атты ... ... “Орта ғасырдағы ... атты ... ... ... ғана ұлы ... ... көп
томдығының екі томы жарық көрді.
Бағдарламаны жүзеге асыру аясында әлемдік саяси ақыл-ой классиктерінің
еңбектерін зерттеуді белгілі бір ... ... ... тілінде ғылыми
айналымға келтіру көзделген болатын. Осы орайда, ... ... ... ... ... К. Биекеновтің жетекшілігімен,
баспа директоры Н.Оразбектің редакциялауымен ... ... ... ... антологиясы”, саясаттану ғылымдарының ... ... ... ... ... ... томдар жарық көрді.
Мәдениеттану, психология және экономика салаларындағы еңбектердің
оқырман ... ... көп. Осы ... “Жазушы” баспасы шығарған “Ежелгі
Шығыс философиясының” ... ... ... философиясының” екінші томы,
сондай-ақ “Мәдениеттану” сериясы ... ... ... мәдениетінің
антропологиясы” атты кітаптардың бүгінгі оқырман ... ... ... үшін баға ... ... ... ... баспасынан академик Ә.Нысанбаевтың төрағалық етуімен,
“Психология” сериясы бойынша ... және ... ... ... ... ... ... еңбегі жарық көрді. Сондай-
ақ, Экономика институты М.Кенжеғозиннің жетекшілігімен “Экономика” сериясы
бойынша “Әлемдік классика” көп томдығының ... және ... ... үшінші томы, ал бесінші томы “Экономикалық өсу және бәсеке
теориясы” деген ... ... ... ... ... Бұл ... ... еңбектер кіргізілді.
2002 жылдан бері “Раритет” баспасынан басылып жатқан “Алтын қор”
сериясымен ХV ... ... осы ... ... ақын-жазушыларымыздың ең
үздік, ең таңдаулы шығармаларынан түзілген көп томдық (100 ... ... жуық томы ... игілігіне айналды.
2001 жылдан “Өлке” баспасы шығарып келе жатқан “Отырар кітапханасы” сериясы
рухани дүниемізге жаңаша ... ... ... ... Сол ... ... да өз деңгейін биіктетіп, ... ... жаңа ... ... қаламгерлерді дәріптеумен қатар, ғылыми-зерттеу
еңбектерге де жол ашып ... ... ... ... ... ... ... толысып
отырса, рухани мәдениетіміздің бай қазынасына айналары сөзсіз.
Ал енді қоғамдық-саяси ... ... ... ... ... түптеліп, қолға тиеді. Кезінде қуғын-сүргінге ұшырап, өмірден ерте
кеткен Алаш арыстарының көп томдық ... ... ... ... атты ... шығу ... Осы ... дейін шығып келе жатқан
қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдері ... ... ... ... көп ... ... айналуда. Мемлекеттік тілді үйренуге арналған және басқа да
салалық анықтамалық ... ... ... ... ... ... ... баспасынан, Б.Майлин, І.Жансүгіров
және С.Сейфуллиннің көп томдықтарын “Қазығұрт”, Қазақстанды мекендейтін
этностардың шығармаларын “Рауан” ... ... ... ... ... шығатын дүниелер “Қайнар” баспасынан жарық ... ... ... ... ... елу томдық шығармалар жинағының
жиырма үш томы “Жібек жолы” баспасынан жұрт ... ... ... өзі ... ... 2004 жылдан бастап ТМД елдерінің мерзімді
басылым, кітап басу, кітап ... мен ... ... ... Мемлекетаралық кеңесте төрағалық етіп келеді. Бұл ... ... деп ... Осыған орай Мәдениет және ақпарат ... және ... ... ... ... мемлекеттік тапсырыспен
кітап шығару жөнінде мемлекеттік саясатты ... ... ... ... ... ... мен ... жоспарларды қалыптастырудың басты күші халықтың
сұранысындағы қажетті әдебиеттерді жоғары ... ... ... ... ең ... бағыты көпұлтты қазақстандық мәдениетті,
ұлттық және әлемдік мәдени мұраны ... әсем ... ... әлемдік әдебиет классикасы, Қазақстанның белгілі тұлғаларының
мемуарлары, музыкалық әдебиеттер мен басқа да ... ... ... әлеуметтік және рухани дамуы үшін ұлттық әдебиет ... ... мен ең ... ... ғылыми, мәдени жетістіктер негізінде
мемлекеттік тілдегі гуманитарлық білімнің толықтай қорын қалыптастыруды,
ұлттық құндылықтарды ... алға ... ... Бұл ... қазіргі
баспалардың үлесімен жүзеге асатын іс.
Ал «Өнер» баспасы осындай рухани қазынаны жарыққа ... ... етіп келе ... ... бір ... баспа болып отыр. Баспаның
шығарып жатқан әдеби ауқымы кең. ... қоры ... ... әсем ... ... және оқу ... толыққан. «Өнер» баспасынан жарық
көрген әдебиеттерге жеке-жеке сараптама жасап өтсек.
Қазақ халқы сан ғасырлар ... ... ... ... ... түрлері
мен дене тәрбиесін дамытуға бағытталған ойындарын қалыптастырып, дәстүрге
айналдырғаны көпшілікке мәлім. Бүгінгі ... ... ... бұл ұлттық
ойындар қазақ халқының мәдени байлығының құрамдас бір бөлігі.
Халықтық ойындар мен ... ... ... ... ... Оның ... көп. Әр ... өзінің тарихи даму
сатыларында міндетті түрде қолма-қол күрес, қарусыздандыру, жекпе-жек айла-
тәсілдерін жетілдіріп ... ... бұл ... ... да ... ... тура ... халқының арғы тегіне саналатын сақтар дәуірінің өзінде, одан да
көне уақыттарда дене тәрбиесі белсенділігі тым жоғары ... ... ... ... мәжбүр еткен. Ат құлағында ойнау, ұзақ мерзімде жүрдек те
жүйрік жануарлардың үстінде шыдас беру, тағы аңдарды ... ... ... ... ... ... ... теңге алу, көкпар сияқты ұлттық
спорт ойындары аса зор ... ... ... ... ... ... ... ұлттық спорт ойындарын жандандыру, баршаға
таныстыру мақсатында «Өнер» баспасынан ... ... ... даңқы» атты фотоальбом жарық көрді. Альбомда ұлттық спорт
тарихы кеңінен баяндалған. Алдыңғы ... ... ... мен ... ... ... ... ойындардың нәтижелері, ұлттық
жеңімпаздар мен үздік спортшылардың суреттері ... ... ... ... ... ... ... спорт жұлдыздары 1960-
2000 жылдар аралығында Жаздық және Қыстық ... 98 ... ... ... 41-і алтын, 30-ы күміс, 27-і қола, 32 спортшы осы ойындардың
жеңімпазы атанды» [16, 7б.]. Бұл – ... ... ... ерлік
шежіресі. Сол негізде жинақталған материалдар арқылы осы фотоальбом дүниеге
келіп отыр.
Спорт және спорттық қозғалыс әлемдік ... пен ... бір ... ... ... ... қарым-
қатынастарымен ұлттық және халықаралық спорттық қозғалыстар арасында әлемде
біртұтас спорттық кеңістік ... ... ... ... ... мен ... ... ақпараттық материалдар
ауқымы біршама кеңейіп отыр. Аталмыш фотоальбом да ... ... ... ... ... ... үш мың жылдан астам ғұмыры барлығын ескерсек,
творчествалық тағдыры небәрі ... ... ... қамтитын кәсіпқой
сахнамыздың өмірбаяны үлкен уақыт шыңынан көз жібергенде, пәлендей сүбелі
еместігі әмбеге аян. ... де, ... ... ... ... рухани
мұра, эстетикалық нәзік мүлік, адамтану, өміртану процестері өнер өлкесінде
нық ... ... ... құндылықтары театр атты ғажайып
әлемнің ... ...... ... ... ... да ... тарихына арналған басылымдарымен ... жүр. ... ... ... ... ... ... театры
мен Ғ.Мүсірепов атындағы академиялық жастар мен балалар театры жайлы
көлемді ... ... ... қос ... ... ... шығармашылық жолы жайлы жазылған
еңбектер саны едәуір. Қос ... ... ... ... ... бастап-
ақ, оның әдеби-мәдени шежіресі назардан тыс қалмаған, күні ... ... жолы ... ... талассыз жазылып келеді. Фотоальбомға
академиялық үлкен ... ... мен ... ... ... еңбек
нәтижелері енген. Әр жылдардағы ... ... ... ... фотоальбомдағы осынау самсаған сан суреттердің сырларынан аңғаруға
болады.
Қазақстан Республикасы Мәдениет және ... ... ... ... ... ... ... бойынша жарық көрген тағы бір
альбом – халық суретшісі, ... ... ... ... ... ... сахна траихында көреген көсемдігімен, айрықша адал
адамгершілік ақыл–парсатымен өзінің ... ... ... ... ... ... ... бар. Сол ұлы тұлғалардың бірегейі Шәкен Кенжетайұлы
Айманов. «Өнер» баспасынан Шәкен Кенжетайұлының 90-жылдық ... ... ... ... ... шыққан. Бұл фотоальбомнан Қазақтың
ұлттық өнерінің айбынын, театр сахнасында ... ... ... қазақ киносының қалыптасуына, дамуына өлшеусіз үлес қосқан дарынды
режиссер өмірінің, шығармашылығының әр ... сыр ... ... ... халық адамдарының, өнер майталмандарының Ш.К.Айманов
жайында естеліктері берілген.
ХХ ғасырдың аяғы мен ХХІ ... басы – сан ... ... ... үшін айрықша бір шешуші кезең болып ... ... ... ... ... қол ... ... шұғыл қарқынмен
дамуда. Сөйтіп, қазіргі өркениетті әлемнен өзінің лайықты орнын иеленді.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ... ... ... ... ... ... саясатты ұдайы
ұстана отырып, өзінің ... ... ... ... ... мұраттарға сенімді түрде бастап келеді.
Баспадан шыққан «Елбасы мәртебесі – ел мәртебесі» атты ... ... өзін ... ... ... және әлем ... ... зор еңбегін баяндап беретін ерекше сипатты басылым.
Президентке берілген жоғары ... сол зор ... ... ... ... ... әдебиеттер ауқымы кең. Биылғы жыл «Ғасырлар үні» және
«Үркер» сериясы бойынша жарыққа шыққан кітаптарымен ... ... ... жасамас бұрын сериялы басылымдарға анықтама беріп
өткенді жөн көрдім.
«Сериялы басылымдар дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... ұқсастығы (табиғаттану мәселелері, т.б);
2) кітаптардың бір бағытта ... ... ... ... ... т.б);
3) кітаптардың жанрлық жағынан (мысалы совет романының ... ... ... бір ... [17, 240б.].
Сериялық басылымдардың мақсаты – оқырмандар көп шығынданбай, өздеріне
қажет белгілі бір тақырыпта жазылған кітаптарды оқып ... Жеке ... ... ... ... ... еді. ... мұнда кейбір
қиындықтар туындайды. Ең алдымен, бұл ... ... оның ... ... ... редакциялау, содан кейінгі қиындық ғылым мен техника
саласындағы жаңалықтармен қамтамасыз ету. Оның үстіне ... ... ... ... таңдауға мүмкіндік қалдырмайтын еді.
Бірақ серияға енген кез-келген шығарманың өзіндік ... ... ... ... ... ... ... жанр болған соң, оның мұқабасы
да сол серияның мазмұнына сай болуы керек. Және ... ... ... ... бір ... ... ... оқырмандарға өздеріне
тиісті кітаптарды таңдауға көмектеседі. Басылымды қаптаудағы ерекшелік әр
шығарманың ... ... ... ... бір ... ... ажыратуға болады. Осылайша, серияларды безендіру кезінде оның
ерекшеліктері мен ... тән ... ... ... жету үшін не ... ... И.Ф. Бельчиковтың “Техническое
редактирование книг и журналов” оқулығында ... ... ... ... «Ең ... барлық басылымдардың форматы біріңғай болу керек;
▪ мұқабаның, алғашқы беттің біркелкі жасалуы;
▪ шрифтерінің бірдей болуы;
▪ мәтінді безендіру;
... ... ... ... суреттердің орналасуы.
Әрине, осы аталған нәрселердің бәрі толық орындалуы шарт емес. Бұл ең
кең қолданылатын ... ... ... ... ... жалпы мазмұны
мен безендіруі жүзеге асады.
Жаңа әр басылымда әр автор ... ... ... орналастырады.
Басылымды безендірудің осы ерекшеліктері суреттердің ... мен ... ... ... ... мен кестелерде. Кейде теру
форматы өзгеруі мүмкін. Кітаптағы ... ... ... ... ... ... ... да, мұқабаның басылу тәсілі, тіпті мәтіннің бәрі
өзгеруі мүмкін.
Дегенмен бір басылымда айқара ... ... ... қателік
болады. Мысалы, барлық мәтіндер оң жақтан басталса, бір ... сол ... ... ... Кітаптағы тақырыптар симметриямен орналасуы
керек. ... ... ... ... ... безендірілуі
қажетті жүйеге түспей, редакторлардың ... бір ... ... ... дұрыс қадамалаған деген сөз.
Серияны безендіру жоспары міндетті түрде кестелік макеттер бойынша
орындалуы тиіс:
o Мұқабасы (кейде түрлі-түсті ... ... ... ... ... және басқа да элементтер.
Бекітілген эскиздер серияның қағидалық безендірілуінің негізгі құжаты
ретінде сақталады. ... ... ... ... ... ... ... мен спусктарды калькаға ауыстыруға болады.
Калька салынған эскизді бастуға бергенде ... ... ... ... мен ... ... шыққанша біртопталған жерде
сақтаған дұрыс» [17, ... ... да ... ... ... ... ... осы тектес туындылар жарық ... ... ... үні»
сериясымен шыққан Қожа Ахмет Иассауидің ... ... ... ... ... халқымды», «Жарыстым талай елдің жүйрігімен» атты ... ... да мен, сал да мен, сері де ... ... ... ... туған жер» атты кітаптары оқырмандар ықыласына бөленді.
Қожа Ахмет Иассауидің «Диуани Хикметі» адамды биік парасатқа, ... хақ ... мол ... пен таза ... ... үндейді. Хикметтер – адамға өзінің Жаратушы иесі – Аллаһты
танытатын жырлар. Адамның рухы, ... пен ... ... орнықтыратын
Иассауи хикметтері бүгінгі – ХХІ ғасырдағы қазақ оқырмандарына рухани,
имани бойтұмар болатыны ... ... Қожа ... ... ... ... үлгісімен қатар,
шағатай тіліндегі нұсқалары да берілген. «Диуани Хикмет» алғаш рет ... ... 1993 жылы ... ... жеке ... болып
жарыққа шыққан болатын. Оған дейін, 1990 жылы «Орталық Қазақстан» ... ... ... ... 1991 жылы ... «Қырық
хикметі» басылды. Ж.Әбдірашевтің аудармасымен бір хикметтен тұратын шағын
кітапша жарық көрген. 1995 жылы «Өнер» баспасынан ... ... ... ақын ... ... кітап болып шықты. Ал, 1998 жылы
«Жалын» баспасынан «Хикмет жинақ» ... 1993 ... ... [18, ... ... осы ... кітап болып өзгеріссіз қайта басылған
болатын.
Аталмыш басылымға негіз етіп Қожа Ахмет ... көне ... ... 1897 жылы ... 1315ж.) Ыстамбол қаласында басылып,
республикамыздың Ұлттық кітапханасында (сирек кездесетін кітаптар ... ... ... ... ... ... нұсқаны жариялап отыр.
Келесі тағы бір басылым Кенен Әзірбаевтың «Мен ... ... ... ... ... атты ... ... ақынның он
дастан, жүзге жуық ән, оннан астам айтыс, ... ... ... енген.
Республикалық «Өнер» баспасы қазақ ... ұлы ...... эпикалық шығармашылық ауқымын ... ... ... ... толығымен басып шығаруды биылғы жылдан бастап қолға алып
отыр. Көптомық шығармалар ... осы ... ... Әзірбаевтың
өлеңдері, термелері мен толғаулары енгізілген. Осы ... ... ... ... ... Әзірбаев үн қоспаған, өзінің
жарқын, талантының шуағын төкпеген бірде-бір айтулы оқиға болған жоқ. ... ... ... ... де ... тұр» [19, 5б.] - ... сөзін ақын
шығармашылғына берілген әділ баға деп санаймыз.
Тыңдаушысын күйге бөлеп, дарқан ... ... ... сөз ... ... ... халқымызда аз емес. Солардың бірі – ақын Жарылқасын
Аманұлы және оның «Ақын да мен, сал да мен, сері де мен» атты ... да мен, сал да мен, сері де мен» – ... ... ... ... ... жинағы. Ақын, әнші, сазгердің бұл кітабына оның отыз
әні, алты күйі енгізілген. Әрбір ән–күйдің шығу ... ... ... ... үнін ... ... жаңа басылымның бірі Алтынбек
Қоразбаевтың «Ән-жырым саған, туған жер» атты туындысы. ... ... ... ... өзіндік сән-салтанатпен нұрландырып, сырлы сезіммен
байытып келе ... ... ... ... Бұл – ... халық
арасына кең тарап кеткен өзі бұрындары және соңғы кездері шығарып, нотаға
түсірген музыкалық шығармаларының ... ... Оның ... кемпір» әнін тыңдап «ауырасың», іле-шала «Жиырма бес»
әнін тыңдап «сауығасың». «Әгугайды» тыңдап ... ... ... Ал, ... Алматымды» әнін тыңдағанда, қазақ ән өнерінің
біртуар асылымен қауышқандай, қайталанбас сезімге ... [20, ... ... Қазақстан Республикасының халық жазушысы Ақселеу Сейдімбек. Бұл
- ілеуде бір ... тума ... тән ... ... ... ... де ... туындылардың тұсауы кесілген. Олардың
қатарында Ж.Дәдебаевтың «Адам және заман», Ж.Нәжімеденовтың «Домбыраның
қоңыр ... ... ... ... ... ... «Тағылым», Т.Молдағалиевтің «Ғашық жүрек», М.Әлімбаевтың
«Нақылнама», Ж.Ысмағұловтың «Абай: Даналық дәрістері» атты ... ... ... ... ... ... және заман» кітабына
адам мен заман, тарих пен ... ... ... ... мен зерделеулері,
көсем сөз үлгісіндегі ғылыми-танымдық пайымдаулары енді. ... ... ... ... мен ... ... пен ... әдебиет пен
мәдениет, шешендік өнер мен билер шешімі секілді бірнеше ғылым салаларының
тоғысынан бастау ... ... ... ... ... үні» атты ...
халқымыздың киелі аспабының тұңғиық сырына ... оны ... ... тың ... Бұл ... ұлтымыздың сан ғасырлық рухани
болмысындай қастерлі мұра домбыраның ... ... ... ... көтеріп, жалпыхалықтық, дәлірек айтсақ, халықаралық аспапқа
айналдыруға ... ... дөп ... ... Н.Назарбаевтың «Мәдени мұра» бағдарламасы халқымыздың рухани-
материалдық ... ... ... ... келтіру мәселесін
көтергені баршамызға аян. Осыған орай, Ж.Нәжімеденов бұл ... ... ... бойы ... ... ... үнінен айрылып
қалғанымызды, қазіргі кезде ойнап жүрген ұлттық саз аспаптарымыздың ... ... ... ... ... ... сөзінің қазақ үшін киелі
де қастерлі ұғым екенімен ешкім дауласа қоймас. Бұл ... ... ... қоя тұрып, тек музыкаға қатысты қырына тоқтайтын болсақ,
оның өзі сан ... ... ... ... деп күй ... белгілі бір
жанрды айтуға болады. Қытайдағы ... ... екі ... [21, ... тұтас бір күйлер топтамасы бар екен. Оны бір адам шығарды ма, алпыс
екі адам ... ма, ол жағы ... ... бұл ... ... қоңыр тембрге тән қасиет
екеніне қанығамыз. Сонымен бірге бұл еңбекте қоңыр тембрдің ... ... ... еңбегімді Қалағаңның драматургиядағы тұсауын алтын қайшымен
кескен ағасы ... ... ... ... ... ... және
тәуелсіз қазақ елі әдебиеті мен өнерінің жаңаша өркендеуіне әрі Азамат, әрі
мемлекет ... ... ... үлес ... ... ... Мұхтар
Абрарұлы Құл-Мұхаммедке арнаймын» [22, 4б.] - деп бастайды алғы сөзін
С.Жұмабек өзінің ... ... ... аудармашы Қалтай Мұхамеджанның
шығармашылық жолына арналған «Титан драматург» атты еңбегінде.
Сайлаубек Естайұлы Жұмабек – Қазақстан Жазушылар одағының ... ... ... лауреаты, белгілі сыншы. Отыз жылдан астам уақыт
бойы әдеби-көркем сын саласында жемісті ... етіп ... ... жеті-
сегіз кітабы, көптеген мақалалары, сонымен қатар «Сын ... ... ... ... ... бағалан.
Сайлаубек Естайұлының «Қалтай Мұхамеджан. Титан драматург» туындысында
сыншы қазақ әдебиеті мен театрының тарихында ... ... ... қалыптасып өсуіне, орнығып, өрлеуіне, толысып-кемелденуіне, сөйтіп
әлемдік сахна кеңістігінен орын тауып, ... ... зор үлес ... ... ... ... шығармашылық тұлғасын сомдауды мақсат
тұтқан. Сондықтан болар, автор өз кейіпкерінің – ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға ұмтылған.
«Үркер» сериясымен шыққан құнды әдебиеттің бірі – ... ... атты ... кітабы. Туынды автордың Әлкей
Марғұланмен кездескеннен кейін туған әсерлері мен ... ... ... ... ... ... көне тарихы мен ескерткіштері
жайлы көлемді тақырыпты қамтыған тарауы тағы бар. Бұл – ... ... ... ... екені баршамызға аян. Бұл тарауда ... ... ... ... ... ... Аманқұл
Мұсатайұлына жасаған игі ықпалы, ... ... ... ... барлығы бірлесе жүріп өткен экспедициялық бағдарлар, Арқаның
көне өркениеті сынды қомақты дүниелер көрініс тапқан.
Аманқұл Мұсатайұлы Әлкей Марғұланның ... ... осы ... ... ... ... жинақталған естелік, кәсіби ғалымдармен араласқан
автордың қорытындылары мен есептері енген.
«Ән – көңілдің ажары» демекші, Қазақстанның халық жазушысы ... ... ... атты бұл жинағына ... ... ... жылдарынан бері қазақтың әйгілі сазгерлерінің әндерімен бірге қалың
жұртшылықтың жүрегін терең баурап алған ән ... ... ... ... ... орын тапқан ақын шығармашылығы – өзінің
әндерге қосылып жазылған ... ... ...... бір ... айналары сөзсіз.
«Алпыс жеті жыл түзген ақын дара,
Парасаттың нәріндей «нақылнама»,
Көңіліне жағарын, көрікті асыл,
Таңдап алар талғампаз халқым дана» [23, 8б.].
Қазақ халқы үшін ... ... ... көне ... бері сөз – әрі
семсер, әрі қалқан болып келеді. Бұл ... ... - орта ... ... – өркенді замандарда ежелгіден де күшейіп, семсер сөз – ел қорғанына
айналған.
Ұлттық дүниетаным мен сөз ... ... ... ... ... ... ... шықты. Қазақ тілінің қазыналы қойнауын байытқан
сөз сүлейлерінің бірі – ... ... ... ... ақын ... ... басылымдардың бірі ақынның «Нақылнама» атты кітабы.
«Нақыл жазылмайды, ойланбаған оқыста, табан астында ауызша шығарылады» ...... ... ... ... – ақынның соңғы жетпіс жылға жуық
өзі тез арада ... ... ... ... ... ... баспасының негізгі басылымдарының қатарында ноталы ... бар. ... бірі – ... ... екі ... ... ... томы «Ата толғауы» деп аталса, екіншісі «Көш керуен» деген ... ... ... ХХ ... ... қазақ халқының ұлттық музыка
мәдениетінде аса көрнекті шығармалар қалдырып, ... ... ... ... ... бүкіләлемдік өнер дариясына молынан апарып қосқан ұлы тұлға.
Ол қазақ топырағындағы ежелгі ... ... ... ... ... ... ... Байсерке сынды ұлы
композиторлар мен сал-серілердің музыкалық дәстүрін тамаша дамытып, ... ... ... ... мұра ретінде қалдырған айрықша талант иесі.
Бұл екі томға ХХ ғасырдағы қазақ дәстүрлі музыкасының алтын діңгегі
ұлы ... ... ... ... ... Нұрғиса Тілендиевтің
халыққа кең тараған күйлерінің партитуралары енген.
Әдебиет ... ауыр ... де ... ... Қапас түнекте жол
көрсету үшін білте шам ... ... ... ... те дәл осындай
қажеттіліктен туындайды. Әдебиет – ... ой. ... өз ... ... ... ала ... ешқашан жалтақ болған емес. Әдебиет жалтақ болса 1986 жылғы
жастар көтерілісі болмаған болар еді. ... ... ... бүгінгі
тәуелсіздік келмеген болар еді. 70 жыл бойы үстемдік еткен ... ... ... ... тілі ... ... болып, қазақша түсінетін
ұрпақ қалмаған болар еді. Осы ... ... ... ... ... ұғамын. Ұлтшылдығымыз да, дәстүршілдігіміз де, мемлекетшілдігіміз ... ... жон ... ... ... Біз ... ... оқырманды
төл тарихымыздан ақпараттандырып отырамыз. Сол әдебиет деген ұлы ... ... ... ... ... ... үшін өнердің барлық саласын
дамытуға ат салысуымыз керек. Рухани құндылықтарымыздың жалыны ... ... ... дүниеге әкелі керек. Ал бұл отандық баспалардың
еншісінде екені даусыз.
Сілтемелер тізімі:
1. Елеукенов Ш. ... ... Оқу ... – Алматы: «Санат», 1997.
– 176 бет. [1, 17б.]
2. Назарбаев Н. ... — 2030» ... ... ... [ 2, 32б.]
3. «Тілдерді қолдану мен ... ... ... ... бағдарламасы». Қазақстан Республикасы Президентінің
Жарлығы. [ 3]
4. Д. Баялиева ... тілі мен ... ... 2005. [4, ... ... Д. ... – Алматы: Өнер, 2005 – 176 бет. [5, 6б.]; [5,
13б.], [5, 33б.]
6. Кәкенұлы Ж. Альбом – ... ... ... 2007. – 152 бет. ... [6, ... Тыныбеков Қ: Құрастырушы автор Е.Ералы. Альбом. – ... ... 2007. – 112 бет. [7, 5б.], [7, 8б.], [7, ... ... Ш. Қазақтың ою-өрнектері. Альбом (1-кітап). Алматы:
«Өнер», 2006. – 160 бет. [8, 6б.], [8, 7б.], [8, 17б.], [8, 7б.], ... [8, 7б.], [8, 8б.], [8, 10б.], [8, 8б.], [8, 10б.], [8, ... ... Ө. ... ... ... – Алматы: Өнер, 2005. – 160 бет. [9,
17, 18бб.],
10. Темірші ұсталар. Альбом – Алматы: Өнер, 2005 – 160 бет. [10, ... 14б.], [10, 54б.], [10, ... ... С. ... ...... мұра // Қазақ әдебиеті,
2003 жыл, 18- сәуір. [11, 3б.]
12. ... ... ... - 3 томдық. (Ежелгі дәуір, І том) – ... 2007. – 352 бет. [12, 8б.], [12, 116б.], [12, ... ... ... ... - 3 томдық. (Орта ғасырлар дәуірі, ІІ том) –
Алматы: «Өнер», 2007. – 392 бет. [13, ... ... О. ... – Алматы: Өнер, 2004 – 208 бет. [14, 5б.], [14,
7б.], [14, 45б.], [14, ... ... С. ...... Өнер, 2005 – 208 бет. [15, 6б.], [15,
19б.], [15, 22б.]
16. ... ... және ... ...... и ... Казахстана: Фотоальбом – Алматы: Өнер, 2004. – 160 бет. [16,
7б.],
17. И.Ф. Бельчиков. “Техническое ... книг и ... ... ... 1968. [17, 240б.], [17, ... ... Қожа Ахмет. Диуани хикмет: Ақыл кітабы. – Алматы: «Өнер»
баспасы, 2007. – 312 бет. [18, ... ... К. Мен ... халқымды (Өлең, терме, толғаулар), І–том. –
Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 256 бет. [19, ... ... А. Ән ... ... ... жер ... ... толғаулар). –
Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 392 бет. [20, 4б.]
21. Нәжімеденов Ж. Домбыраның қоңыр үні. – Алматы: ... ... ... 200 бет. [21, ... ... С. ... Мұхамеджан. Титан ... ... ... ...... ... баспасы, 2007. – 240
бет. [22, 4б.]
23. Молдағалиев Т. ... ...... ... ... 2007. – ... [23, 8б.], [23, ... қайнар көздері:
1. Елеукенов Ш. Кітаптану негіздері: Оқу құралы. – Алматы: ... ... 176 ... ... Н. ... — 2030» ... ... 1998жыл.
3. «Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 ... ... ... ... ... ... Д. Баялиева «Баспасөздің тілі мен стилі». ... ... ... Д. ...... ... 2005 – 176 бет.
6. Кәкенұлы Ж. Альбом – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 152 ... ... Қ: ... ... Е.Ералы. Альбом. – Алматы: «Өнер»
баспасы, 2007. – 112 бет.
8. Байділдәұлы Ш. ... ... ... (1-кітап). Алматы:
«Өнер», 2006. – 160 ... ... Ө. ... ... ...... Өнер, 2005. – 160 бет.
10. Темірші ұсталар. Альбом – Алматы: Өнер, 2005 – 160 бет.
11. Қасқабасов С. ... ...... мұра // ... әдебиеті,
2003 жыл, 18- сәуір.
12. Қазақ өнерінің тарихы. - 3 томдық. (Ежелгі дәуір, І том) – ... 2007. 352 ... ... ... тарихы. - 3 томдық. (Орта ғасырлар ... ІІ том) ... ... 2007. 392 бет.
14. Таңсықбаев О. Альбом – Алматы: Өнер, 2004 – 208 ... ... С. ...... ... 2005 – 208 бет.
16. Қазақтың спорттық және Олимпиадалық даңқы – Спортивная и Олимпийская
слава Казахстана: Фотоальбом – ... ... 2004. – 160 ... И.Ф. ... ... ... книг и журналов”. –
Москва: «Книга», 1968.
18. Иассауи Қожа ... ... ... Ақыл ...... «Өнер»
баспасы, 2007. – 312 бет.
19. ... К. Мен ... ... ... терме, толғаулар), І–том. –
Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 256 бет.
20. Қоразбаев А. Ән ... ... ... жер ... ... ... ... «Өнер» баспасы, 2007. – 392 бет.
21. Нәжімеденов Ж. Домбыраның қоңыр үні. – Алматы: «Өнер» баспасы, ... 200 ... ... С. ... ... ... драматург. (Замандастар
айнасында) Шығармашылық портрет. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 240
бет.
23. Молдағалиев Т. ... ...... ... ... 2007. – 240
бет.
24. Нұрпейісов Ә. ... ... ... Орнаменты казахского народа –
Алматы: Өнер, 2002 – 160 бет.
25. Тыныбеков Қ: Құрастырушы автор Е.Ералы. Альбом. – ... ... 2007. – 112 ... ... города Казахстана (Книга-альбом) – Алматы: «Өнер»,
2006. – 200 с.
27. Археология Казахстана. - ... ... 2006. – 256 ... ... ... - Алматы: «Өнер», 2006. – 256 с.
29. Қазақстан ХІХ ғасыр суретшілерінің шығармаларында. - Алматы: ... – 345 ... ... Ә. ...... ... 2004 – 208 ... Нұрмағанбетов Т. Айқай. Повестер мен әңгімелер. – Алматы: «Өнер»,
2001. – 440 ... ... ... ... ... пайым. Әдеби сын – ... 2001. – 312 ... ... Ғ. Ақ ... бір ... ...... «Өнер»,
2001. – 112 бет.
34. Серікқалиұлы З. Алтын жамбы. Қазіргі көркемдік ойтанымына көзқарас:
талдау, толғаныстар. – Алматы: ... 2001. – 160 ... ... –улы Б. Во имя отца. – Алматы: «Өнер», 2001. – 264 бет.
36. Құлахмет Ғ. ... жоқ ... ... – Алматы: «Өнер», 2001. – 240
бет.
37. ... О. ... ... ... мен ...... 2001. – 112 бет.
38. Мәженқызы Р. ...... ... ... –альбом. / Автор
–құрастырушы. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 304 ... ... Қ. ...... ... 2006. – 128 ... Аманұлы Ж. Ақын да мен, сал да мен, сері де мен. – ... ... 2007. – 96 ... Дәдебаев Ж. Адам және заман. – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 368
бет.
42. ... А. ... ... ... ... ... – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 128 бет.
43. Тналина Д. Черно- белое кино. – Алматы: «Өнер», 2007. – 152 ... ... М. ... – Алматы: «Өнер» баспасы, 2007. – 296 бет.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
Дүлдүлдер өткен... дүбірлі даланы тербеп10 бет
Кітап – халық тәрбиешісі66 бет
РКП(б) Х сьезi және жаңа Экономикалық саясатқа көшу10 бет
Сұлтанмахмұт торайғыров туралы4 бет
Сәбит Дөнентаев7 бет
Қазақстан мен Германия6 бет
Әдеби эстетикалық ой-пікірлердің тууы.Әдебиет теориясының методологиясы.Қазіргі әдебиет теориясындағы ғылыми ағымдар.Әдебиеттанудағы эстетика мен теория8 бет
«Үш қиян» баспасынан жарық көрген атақты адамдар хақындағы кітаптар ерекшелігі51 бет
Журналист – жол басшы33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь