Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу

Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I. Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу.

1.1. Жерге меншiк құқығының ұғымы және пайда болу тәсiлдерi ... ...4
1.2. Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Жер туралы» Жарлығы бойынша реттелуi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.3. 2001 жылғы «Жер туралы» заң бойынша жерге меншiк құқығы..9
1.4. ҚР заңдары бойынша жер пайдалану құқығы ... ... ... ... ... ... ... .11

II. Жер туралы заң жобасы бойынша заңды тұлғалардың жерге меншiк қатынастарын реттеуi.

2.1. Жер туралы заңды жетiлдiру проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ..14
2.2. Жер пайдаланушылар мен жер учаскелерi меншiк иелерiнiң заңды мiндеттерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.3. Жер пайдалануды құқықтық.заңдылық жағынан реттеу ... ... ... .25
2.4. Жерге меншiк құқығының кейбiр мәселелерi ... ... ... ... ... ... ... ..34
2.5. 29.12.2002 жылы қабылданған ҚР жер туралы жобасы бойынша жерге меншiк құқығының кейбiр мәселелерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42

III. Ауыл жағдайында жер қатынастарын реттеу мәселелерi.

3.1. Жер туралы заң бойынша оралмандарға жер бөлу мәселесi ... ..46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 49

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51
Жерге меншiк құқығын игеру процесiнде адамда өмiр сүрудiң жаңа құқықтарын, соттың қорғауын, сөз бостандығын, ар бостандығын, мемлекет iстерiн басқаруды, тұрғын үйге қол сұқпауды, хат алмасу және басқа да құпияларды қанағаттандыру қажеттiлiгi қалыптасады.
Жерге меншiк құқығы негiзгi басқа да iргелi құқықтар мен бостандықтардың ұйытқысы, өзегi болып табылады. Барлық уақыттарда кездейсоқ қасиеттi деп аталмаған осы құқықтың арқасында адам аяғынан нық тұра алады, өмiрге шынайы көзқараспен қарап кәсiпқой бола алады, әлеуметтiк белсендiлiк таныта алады. Қазақстанда болып жатқан адамның азаматтық қалыптасу, қоғамды демократияландыру процестерi үшiн бiрiншi кезектегi қажеттiлiкке ие. Құқықты заңды тұрғыдан бекiту мемлекетке жиi-жиi қоятын талаптардан арылған, дербес және тәуелсiз намысшыл, өзiнiң отбасы мен елiнiң алдында жауапкершiлiгiн сезiнетiн мыңдаған адамдардың пайда болуына әсер етедi. Әлеуметтiк құндылықтардың қазiргi өзгерген тұсында ауылдың ерекше мүдделерiн тиiмдi бiлдiретiн болады. Жерге жеке меншiктiң заңдастырылған құқығымен айқындалатын адамның әлеуметтiк және рухани дамуының терең мүмкiндiктерi мен ауқымдары мiне, осындай болмақ.
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. 1995. 30 тамыз, 1998ж. 7 қазан өзгерiстер мен толықтырулар.
2. ҚР Азаматтық кодексi (жалпы бөлiм) 27.12.1994 ж. 21.05.2002 ж. өзгерiстер мен толықтырулар.
3. «Жер туралы» ҚР Президентiнiң 1995 жылғы 22 желтоқсандағы заң күшi бар Жарлығы. – «Халық Кеңесi» 1996, 9 қаңтар.
4. ҚР «Жер туралы» заңы. 2001 24 қаңтар.- Заң газетi 2 ақпан 2001ж.
5. ҚР «Жер кодексi» жобасы. Заң газетi. 8 қаңтар 2003 ж.
6. ҚР «Неке және отбасы» кодексi 17.12.1998 ж. 24.01.2002 ж. өзгерiстер мен толықтырулар енгiзiлген.
7. ҚР Президентiнiң шетелдiк азаматтарының құқық жағдайы туралы заң күшi бар Жарлығы. 1995 жылы 19 маусым.
8. Адам құқықтарының жалпыға бiрдей декларациясы. 1948. БҰҰ.
9. Аадамдардың экономикалық, әлеуметтiк және мәдени құқықтары туралы 1966 ж. Конвенция.
10. Земельное законодательство РК. Сборник законодательных и нормативных актов земельном отношениям и землеустройству. Алматы, 1995.
11. Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы ҚР Салық кодексi 12.06.01.
12. «Шетелдiк инестиция туралы» ҚР Заңы 24.12.1994
13. Өндiрiстiк кооператив. Кәсiпкер кiтапханасы. Алматы. 2002.

Арнайы әдебиеттер.

14. Ә. Стамқұлов, Ә. Бектұрғанов. Жерге меншiк құқығының кейбiр мәселелерi.
15. Кенжалиев З. Жер даулары. Мұсылман календарi.
16. Б. Әмбетов. «Жер туралы» заң жетiлдiрудi қажет етедi. Заң газетi 16.10.2002. №13.
17. С. Мұстафаев. Жер пайдаланушылар мен жер учаскелерi меншiк иелерiнiң заңды мiндеттерi. Заң журналы. 2.2001.
18. ҚР Президентiнiң Қазақстан халқына жолдауы. 2002 мамыр.
19. Бөкейханов. Жер законi. Жас Алаш. 2.2002.
20. Еркiнбаева Л. Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу. Заң журналы. 16.01.2003.
        
        Мазмұны
Кiрiспе.....................................................................
.....................3
I. Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу.
1.1. Жерге меншiк құқығының ұғымы және пайда болу тәсiлдерi.......4
1.2. Қазақстан ... ... «Жер ... ... ... 2001 ... «Жер туралы» заң бойынша жерге меншiк құқығы..9
1.4. ҚР заңдары бойынша жер пайдалану ... Жер ... заң ... бойынша заңды тұлғалардың жерге меншiк
қатынастарын реттеуi.
2.1. Жер ... ... ... Жер ... мен жер ... меншiк иелерiнiң заңды
мiндеттерi..................................................................
.......................21
2.3. Жер пайдалануды құқықтық-заңдылық жағынан реттеу.............25
2.4. ... ... ... кейбiр
мәселелерi..............................34
2.5. 29.12.2002 жылы қабылданған ҚР жер ... ... ... ... меншiк
құқығының кейбiр мәселелерi.....................................42
III. Ауыл жағдайында жер ... ... ... Жер ... заң ... ... жер бөлу мәселесi......46
Қорытынды...................................................................
.............49
Қолданылған
әдебиеттер.........................................................51
Кiрiспе
Жерге меншiк құқығын игеру ... ... өмiр ... ... ... ... сөз ... ар бостандығын, мемлекет
iстерiн басқаруды, тұрғын үйге қол ... хат ... және ... да
құпияларды қанағаттандыру қажеттiлiгi қалыптасады.
Жерге меншiк құқығы негiзгi басқа да iргелi құқықтар мен бостандықтардың
ұйытқысы, өзегi болып табылады. Барлық уақыттарда ... ... ... осы ... ... адам ... нық тұра алады, өмiрге шынайы
көзқараспен қарап кәсiпқой бола алады, әлеуметтiк белсендiлiк таныта алады.
Қазақстанда болып ... ... ... ... ... ... үшiн бiрiншi кезектегi қажеттiлiкке ... ... ... ... ... жиi-жиi қоятын талаптардан
арылған, дербес және тәуелсiз намысшыл, өзiнiң ... мен ... ... ... ... ... пайда болуына әсер етедi.
Әлеуметтiк ... ... ... ... ... ... тиiмдi бiлдiретiн болады. Жерге жеке меншiктiң заңдастырылған
құқығымен айқындалатын адамның әлеуметтiк және ... ... ... мен ауқымдары мiне, осындай болмақ.
I.Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу.
1.1. Жерге меншiк құқығының ұғымы және ... болу ... ... ... жер ... құқығы және жерге өзге де заттық
құқықтар ... ... ... ... және жеке ... және тең дәрежеде қорғалады. Меншiктiң пайда болу тәсiлдерiн ... ... ... – бұрын ешқандай меншiк тұлғаның иелiгiнде ... ... ... құқығын бекiту.
Туынды дегенiмiз – белгiлi бiр субъектiлердiң меншiк құқығында ... ... ... да, ... арқылы жаңа меншiк иелерiне өткен объектiлер
меншiк иесiнiң ... ... жер ... ... ... және оған
билiк етуге құқығы бар. Жердi меншiк иесi ... ... ... ... ... және өзге де заң ... белгiленген өз
құзыретiне сәйкес мемлекеттiк басқару органдары жүзеге ... ... ... иесi осы ... және өзге де заң ... ... ... мен шектерде меншiк иесi құқығын жүзеге асыра
алады.[1]
Меншiк дегенiмiз – бiр ... ... ... және ... бiр ... ... байланысты бiр тұлға мен ... ... ... ... ... ... құқығын беру, басқа бiреуге тапсыру
және оның ауысуы жер учаскесiнiң нысаналы ... ... ... ... тиiс. ... ... орган жер учаскесiн сатып алудан бас
тартқан жағдайда, ... ... оның ... ... ... ... ... Жер учаскесiне меншiк құқығы басқа адамға ... ... ... ... қоса ... Жер учаскесiнiң
меншiк иесi оның нысананы мақсатын өзгертпей, жер ... ... ... шарттың негiзiнде оны уақытша пайдалануға беруге құқылы.
Жер учаскесiн уақытша пайдалану туралы шарт ... ... ... ... туралы шарт өтеусiз пайдаланушымен нысанында жасалады. Меншiкке
байланысты экологиялық қатынастар меншiк ... ... ... ... арқылы меншiк иесi болып табылмайтын тұлғалармен жүзеге асырылады.
Жердi пайдалану құқығы жеке немесе заңды тұлғаның жердi ... ... ... ... ... түрде қамтамасыз ... ... ... жер ... ... жердi
пайдалану құқығы оны беру процесiнде пайдалану ... ... ... ... ... 1) ... ... жердi пайдалану құқығының мемлекетке
беруi; 2) белгiлi тұлғаларға оны ... ... ... ... ... ... ... пайдалану құқығын қабылдау.
Мемлекеттiк билiк органдарына, ... ... мен ... ... ... пайдаланылатын ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар алып жатқан, сауықтыру және ... ... ... жерiндегi жалпы пайдаланылатын, босанқы, оның iшiнде ... ... жер ... ... мен ... елдi мекендердегi жайылымдық
және шабылдықтық алқаптар, берiлмеген шалғайдағы жайындар мен ... ... ... ... болады. Екi немесе одан көп жер ... ... ... жер ... ... ... ... орналасқан жер учаскелерi берiлмейдi. ... ... ... ... ... да ... ... құқықтарында кез
келген мүлiк болуы мүмкiн. Негiзiнен ортақ меншiк – бұл екi ... ... ... ... және билiк ету құқықтарда болатын меншiк
ортақ меншiк деп аталады. Ортақ меншiк екi негiзгi түрге ... ... ... ... ... бiрлескен меншiк.
Ортақ үлестiк меншiк дегенiмiз – мүлiкке қатысты меншiк ... ... ... ... ... түрi . ... үлестiк
меншiктiң өзi бiрнеше түрге бөлiнедi.
1) нақты үлестiк меншiк.
2) тең үлестiк меншiк.
3) заттық ортақ ... ... ... ... ... ... бөлiнедi.
1) ерлi-зайыптылардың ортақ бiрлескен меншiгi.
2) Шаруа қожалықтарының ортақ бiрлескен ... ... ... ... «Жер ... ... ... меншiк құқығының реттелуi.
Қазақстан Республикасының 1995 жылы қабылданған Конституциясында жерге
шектелген жекеше меншiктi аспектiлерiн кеңiнен құқықтық ... жол ... 1995 ... 24 ... қабылданған «Жер жөнiндегi»
жарлығында Ата Заңымыздың негiзiнде жерге заттық құқықтардың тұтас ... жер ... ... ... ... деп ... ... Жер
заңдарында алғаш рет меншiк құқығының одан туын- дайтын ... ... ... ... ... ... ... ең басты заттық құқық ... ... ... ... заттық құқықтардың маңызын көрсетедi. Заң заттық құқықтардың
ерекшелiктерiн реттеуде ... ... ... ... құқығын жүзеге
асырудың функционалдық санатын ескердi. Екiншiден, жарлықта ... ... ... шектеулiлiгi өз көрiнiсiн тапты. Үшiншiден, меншiк
құқығынан туындайтын заттық ... ... ... ... ... мәнi бар ... айқын көрсетiледi. Сонымен қатар, заңның
шаруашылық жүргiзудiң толық ерiктiгiн қамтамасыз етуге ... ... ... ... конструкциясының тым босаңдығына алып келедi.
Мысалы: жарлыққа мемлекеттiк емес ... ... ... ... ... жерге жекеше меншiк құқығынан нақты ажырату
белгiлерiн көрсетудi ... ... ... заттық құқықтардың
дербестiгi өз құқықтарын ешкiмге жалтақтамай тiкелей жүзеге ... ... ... Бесiншiден, жарлықта заттық құқықтық басқа тұлғаға барлық
ауыртпашылықтармен бiрге ауысуы өз ... ... жер ... ... құқық конспекциясы тұрғысынан ... ... ... реттеу жер жөнiндегi жарлықтың iс
жүзiндегi тиiмдiлiгiнiң ... ... Жер ... ... ... ... кең орын ... жер қатынастарының
мүлiктiк сипатын тым ... саяз ... ... ... реттеудiң
жағымсыз салдарын түзетудiң орнына, әрi ... ... ... жер
жөнiндегi жарлықта жер үлестерiмен кез келген мәмiлелердi ... көп ... ... Жер ... ... ... ауыл
еңбеккерлерiн мемлекеттiк кәсiпорындардың есебiнен жермен қамтамасыз етудiң
ұйымдық-құқықтық ... ... ... жер ... оларды жерге
иелiктен айырудың құралына айналып кеттi. Жер үлесiн сату, ... ... ... шаруашылық серiктестiктердiң жарғылық капиталынажарна ретiнде
тапсыру бостандығы, ... ... ... ... айналдырып,
құндылығын түсiрдi. Сонымен, жер үлесi жекешелендiру купондарының тағдырын
құшты. Бұған ... ... ... ең ... ... болған ұжымдық шаруашылықтарды қайтақұру түрткi ... 1994 ... ... кодексте заңды тұлғалардың ұйымдық ... ... ... қарастырылмағандықтан, олардың көпшiлiгi жауапкершiлiгi
шектелген серiктестiк болып қайта құрылды. ... ... ... ... ... ... ... қайта құрылғаны
анағұрлым тиiмдi едi. ... ... ... де ... пен ... тән.
Заңда өндiрiстiк кооперативтiң ауыл шаруашылығындағы ерекшелiктерiне сай
мүлiктiк пай мен жер үлестерiнiң құқықтық ... ... ... ... ... шаруашылықтар мүшелерiнiң басым көпшiлiгi
серiктестiктер құрылтайшыларының құрамына кiрмей, өз үлестерiн оларға тегiн
берiп, өздерi жалшы ... ... ... құқықтық мәмiлелердiң
нәтижесiнде ауыл шаруашылық санатындағы жерлердiң 75 пайызы шаруашылық
серiктестiктер мен ... ... ... ... ... ... сыңар жақтың – нарықтық экономика кезеңiнде жер
құқығы дербес сала ... өз ... ... ... ... ... керек, деген пiкiрлерге жемеу ... ... ... ... ... ... қайшы, жаңылыс түсiнiктер.[4]
Жер қатынастарына жеке және заңды тұлғалармен қатар мемлекеттiң қатысуы.
Жер реформасының даму логикасын зерделi талдау – жер ... ... орын алып ... ... сын ... ... қатар, заман
талабына сай заң қағидаларын iске асырудың тиiмдi жолдарын iздестiруге
бағытталуы ... ... ... өзi ... Алғашқы жер заңдары
Қазақстан Республикасының 1993 жылы Ата ... ... ... алуан
түрлiлiгi, кәсiпкерлiк қызметтiң еркiндiгi ... ... ... ... көп укладты экономика құруға, шаруашылық нысанын ... ... ... ... Осы ... ... шаруа
қожалықтары мемлекеттiк кәсiпорындармен тең ... ... ... ... дами ... Ауыл ... тән тауар өндiрушiлердiң
көптiгi, олардың дербестiгi, шаруашылық нысанын таңдауда мемлекеттен
тәуелсiздiгi, адам ... ... ... ... ... ... ... едi. Сондықтан, жерде шаруашылық жүргiзу нысанының, өндiрiлген
өнiмге билiк ... ... ... ... ... ... ... қазiргi жер қатынастарының ерекшелiгiнен туындап
отырған тұжырымдамаларға жатқызуға болады.[5]
Мемлекеттiң жер қатынастарында субъект ... ... ең ... табиғи объект ретiнде тиiмдi пайдалану мен қорғауды қамтамасыз ... ... ... жер ... ... ... оның ... объект ретiнде түптiк қасиеттерiнiң басымдылығы жер
заңдарының негiзiн ... ... ... ... ... заттық құқықтардың
түрлерi мен нысандарының қарастырылғанына қарамастан, жердiң халықтың өмiрi
мен қызметiнiң ... ... ... ... қауiпсiздiктi
қамтамасыз ету, мақсаты пайдалану қағидалары заттық құқықтардың да мазмұнын
анықтайды. Жер ... ... ...... ... ... ... жер реформасының басты мақсаты – қарапайым еңбекшiнiң ... ... ... қалыптастырудан ауытқуына әкелiп соқты.
Осыған байланысты, жер ... ... ... ... үлес
иелерiнiң өндiрiстi басқаруға қатысуын iс жүзiнде қамтамасыз ету, атқарушы
органдардың жердi пайдалану саласындағы зорлық-зомбылықтарының алдын ... ... ... ... әлеуметтiк топтардың ... ...... ... мәселелерге айналды.
1.3. 2001 жылғы «Жер туралы» Заң бойынша жерге меншiк құқығы.
2001 жылдың 24 ... ... «Жер ... ... ... бұл ... ... жердiң әлеуметтiк, табиғи
заңдылықтарын ескере отырып, реттеуiн жатқызуға болады. Жер табиғи объект,
өмiр сүретiн орта ... ... ... ... шеңберi ретiнде
– саяси шаруашылық экономикалық функцияларды атқарады. Жер қатынастары ... ... ... ... ... ... ... Жер қандай функцияны атқарса да табиғи қасиеттерi – оны ... ... ... ... бередi. Жердiң ауыл шаруашылық
өндiрiсiнiң мәңгiлiк ... ... да оның ... ... туындайды.
Заң жердiң әлеуметтiк табиғи заңдылықтарын, қоғам өмiрiндегi ... ... жер ... әр ... ... бөледi. Қазақстан
Республикасының 2000 жылдың 22 ... ... ... ... ... ортаны қорғау заңдарын қолдану тәжiрибесiн» жөнiндегi
қаулысында атмосфералық ауаның, ерекше қорғалатын аумақтардың және басқа ... ... ... ... объектiлердiң табиғи
ресурстарға ... ... ... ... ... әдебиетте жер режимiнiң жарты ғасыр бойы жердiң құқық объектiсi
ретiндегi сипатын айқындайтын негiзгi теориялық түсiнiгi ретiнде ... ... Жер ... ... ... және жер ... ... құқықтарды жердiң құқықтық режимiнiң элементтерi ... ... ... ... ... ... ... режимi оған заттық құқықтардың пайда болу
негiздерiн, шеңберiн, шегiн, нақтылы көлемiн ... ... ... ... ... ... ... ұйымдық-құқықтық нысандарын,
тәсiлдерiн жетiлдiру, жердi құқықтық қорғау, жерге заттық ... ... ... ... жан-жақты талдаудың жер жөнiндегi заңның
қолдану тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ескi жер ... ... жаңа ... жалпы алғанда жобаның қазiргi қолданысындағы «Жер туралы»
заңын алып бара жатқан ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық
мақсатындағы жер телiмдерi жеке және заңды тұлғаларға жеке меншiк құқығымен
берiлуi мүмкiн. Ауыл ... ... жер ... жеке меншiк
құқығымен азаматтарға шаруа қожалығын жүргiзу үшiн ... емес ... ... ауыл шаруашылық өндiрiс жүргiзу және ағаш өсiру үшiн
берiледi. «Жер туралы» заңның ... ... ... ... ауыл ... ... жер ... тек өзiндiк үй
шаруашылығын жүргiзу жеке меншiкке берiлуi мүмкiн ... ... ... заң бойынша ауыл шаруашылық мақсатындағы жер телiмдерi жеке ... ... ... жалпыға бiрдей декларация сияқты негiзгi халықаралық
құжаттарда кез ... ... ... ... ... ... де ... құқығы
айтылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясы адам мен азаматтың басқа да
құқықтары мен бостандықтары арасында ... жеке ... ... ... ... пайдаланудың принциптiкмүмкiндiгi жаңа заң актiсiн ... ... жеке ... ...... енгiзудi қажет етедi.
Жердi еркiн иелену мен иелiк етудiң құқықтық кепiлi болатын жер ... ... – жер ... ауылды өркендету мен көтеру процесi соңғы кезең
болған Қазақстанда ... ... ... ... баса ... келедi.
Ауылдық жерлерде тұратын, жерге меншiк құқығының айрылған, нарықтық
экономикалық өндiрiстiк ықпалынан тыс ... ... ... ... ең аз ... ауыл ... ... ғана емес сонымен
қатар тұрмысының қарапайым деңгейiн де қолдай алмайтынын айтуға ... ... ауыл ... ... ... бiлiм, денсаулық сақтау,
мәдениет, өркениеттiң басқа да ресурстарының жетiспеушiлiгiн ... Ауыл ... ... бұдан әрi шектеу оны күйзелiске,
шектеулiкке, өндiрiстiк және адамгершiлiк ... ... ... ... ... бiздiң жер туралы заңдарымыз жеке басты,
жеке мүдденi, жеке экономикалық табысқа, бастамаға, кәсiпқойлыққа ... ... ... ... ... ... жер
қатынастарын белгiлей отырып, жаңа заң адамдарды ауылдағы тиiмдi ... ... үшiн ... дамуына күштi серпiн бередi. Өзiнiң жеке
жер учаскесiн иелену ... адам мен ... ... ... ... ... кәсiпкерлiк тапты қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... ... бойынша жер пайдалану құқығы.
Қазақстан Республикасы «Жер туралы» заңына сәйкес жер пайдалану құқығы
екiге ... ... ол ... және уақытша уақытша жер пайдалану
құқығының өзi екiге ... ... ... (бес ... дейiн) ұзақ
мерзiмдi (бес жылдан қырық тоғыз жылға дейiн) ... ... ... ... ауыл шаруашылық мақсатындағы жер телiмi Қазақстан
Республикасының ... және ... ... ... ... Және де аталған жер ... ... ... ... ... 19-бабына сәйкес тиiстi шекара шегiнде ауыл
әкiмдерi телiмдерiн жеке меншiкке және ... ... ... ... ... ... жер ... меншiкке немесе пайдалануға берудi
жергiлiктi атқарушы органдар жүзеге асырады. Яғни ... ... бiр ... жер ... ... бере алады, ол бiр бап бойынша бере алмайды.
«Қазақстан Республикасындағы жергiлiктi мемлекеттiк басқару туралы» ... әкiм мен ... ... ... ... екi ұғым ... тең
емес. Олар екi түрлi ұғым мемлекеттiк органдардың ... ... жер ... ... ... байланысты жобада
кездесетiн осы сияқты құқықтық ... ... ... ... тұрғын үй құрлысы үшiн жер телiмi жеке ... ... ... қазiргi «Жер туралы» заңында да көзделген.
Мысалы, егер сiз аталған мақсатта жер телiмiн алғыңыз келсе, онда сiзге
тиiстi ... ... бұл жер ... бiрден жеке меншiкке бере
салмайды бұл өз кезегiнде қаланың көркем әсем ... ... ... Егер жер ... беру ... ... ... талаптарды
орындамаған жағдайда, жеке меншiктегi жер ... гөрi ... жер ... ... ... ... оңайырақ мемлекеттiк
органдар жеке меншiкке беруге мiндеттi деген норма жоқ. Мемлекеттiк орган
жеке меншiкке ... жер ... ... десе ... ... ... тек қана азаматтардың құқығы көзделген, ал сол құқықтардың жүзеге
асырылуы тәртiбi нақты көрсетiлмеген. Қазақстан Республикасының ... ... жер ... аталған уақытшаөтеусiз жер пайдалану құқығына
ала алады. Шетелдiктер, ... жоқ ... ... ... ... жер ... қатынастары жөнiнен Қазақстан Республикасының
азаматтарымен және ... ... және ... ... ... пайдаланады және ... ... ... ... ... болу ... деген талап болғандықтан, оралман
Қазақстан Республикасының азаматтарымен бiрдей құқықтарды пайдалана отырып,
жеке тұрғын үй салу ... жер ... ... жер пайдалану
құқығын ала алады. Ал шетелдiктер қатысатын заңды тұлғалар үшiн, ... ... ... мен ... ... отырып құрылған
заңды тұлғаға сәйкес, ол ұзақ мерзiмдi уақытша жер ... ... ... ... ... құра ... Ал Қазақстан Республикасы
азаматтары үшiн, ауыл шаруашылығында кәсiпкерлiк қызметпен айналысудың ең
бiр тиiмдi жолы осы ... ... ... ... ... уақытта қандай да
болмасын нормативтiк актi қабылданғанға ... ... ... ... ... қанаушылары қадағалауы тиiс.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер телiмдерi жеке меншiк құқығымен тек
қала Қазақстан Республикасының азаматтарына және ... ... емес ... ... берiледi. Яғни он сегiз жасқа жеткен
Қазақстан Республикасының ... ... ауыл ... ... жер
телiмiн жеке меншiк құқығына сатып ала алады, дегенмен, кей жағдайларда
азаматтың ... ... ... толмағандар да ... ... ... ... ... ... жер ... ие
бола алады.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жер телiмдерi жеке меншiк ... беру ... ... ... Яғни ... алынады. Жобаның 24-бап 2-тармағына
сәйкес ауыл шаруашылық мақсатындағы телiмiнiң бағасы екi түрлi болады.
1) жер ... ... ... тең ... яғни ... ала ... бiрдей баға.
2) жер телiмiнiң кадастрлық құнынан анықталатын жеңiлдетiлген ... ... ... Республикасының үкiметi белгiлейдi мұндай бағамен
сатып ... ... жер ... жеке ... ... ... ... кезден бастап 10 жыл өткеннен кейiн ғана жер тәлiмiнен заңдар да
тыйым салынбаған мәмiлелердiң кез ... ... ... ... ... телiмiн сатып алғысы келетiн тұлғалардың көбiсi қазiргi таңда жер
пайдалану құқығында иеленетiнiн ... ... ... ... ... ... сол тұлғаға сатудың тәртiбiн көрсетедi. Ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жер телiмiнiң меншiк иесi ... ... ... ... азаматтығынан шыққан кезде жер телiмi мемлекет меншiгiне
қайтарылуы тиiс, не жер телiмiне құқығы 10 ... ... беру ... жер ... ... бiр жыл iшiнде қайта рәсiмденуге тиiс.
Жергiлiктi атқарушы орган жер телiмiн ... ... бас ... ... ... жергiлiктi атқарушы органның рұқсатымен Қазақстан Республикасының
рұқсатымен ... ... ... ... мүмкiн. Қазақстан
республикасындағы жер қатынастары осы жарлық пен ... ... ... ... заңдарының басқа да актiлер мен реттенедi. Осы
жарлықта немесе басқа заң актiлерiнде өзгеше ... ... ... ... ... ... ... жоқ адамдар жер құқығы
қатынастарында ... ... ... және заңды
тұлғалармен бiрдей ... ... және ... ... ... алғанда, Қазақстан Республикасының ескi жер туралы заңының жаңа
заңның ерекше айырмашылығы яғни олардың 2001 ... «Жер ... ... бара ... айырмашылығы жоқ. «Жер туралы» заңда көрсетiлген барлық
дерлiк параметрлердi сақтаған «Жер туралы» принциптер негiзгi ... ... жер ... ... ... тәртiбi және
тағы да басқа. Дегенмен, халық арасында үлкен қызығушылық және ... ... «тың ... 24-бап жерге ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерге меншiк құқығы ауыл шаруашылығында кәсiпкерлiк қызметпен айналысудың
ең бiр тиiмдi жолы осы ... ... ... ... бұл ... қаншалықты қажет ... ... ... азаматтарына ауыл шаруашылық мақсатындағы жер телiмдерi тек
қана ... үй ... ... ... және ... ... үшiн
жеке меншiкке берiлуi мүмкiн. Заңды тұлғаларға «Жер туралы» заң бойынша
ауыл шаруашылық мақсатындағы жер ... жеке ... ... ... «Жер ... заң ... бойынша заңды тұлғалардың жерге меншiк
қатынастарын реттеу.
2.1. Жер туралы заңды жетiлдiру проблемалары.
Жер үлесiн иемденгендер, айтылып жүргенiндей, тек меншiк иесi ... ... ... ... ... орай «жер ... ... iстеуiнiң
көкейтестi мәселесiнiң бiрi жер үлесiн иемденушiлер құқығы және ... ... ... бiлу ... ... ... ... комитет қабылдаған ескертпелер ескерiлген, қазiр қызу талқыланып
жатқан «Жер туралы» Қазақстан Республикасы ... жаңа ... ... 1-тармағына сәйкес «қайта құрылатын немесе таратылатын мемлекеттiк
ауылшаруашылық ұйымдардың қызметкерлерi, сондай-ақ ... мен ... ... және әлеуметтiк-мәдени қызмет көрсететiн салаларында
iстейтiн әрi олардың аумағында тұратын адамдардың заңдарға сәйкес белгiлi
бiр шартты жер ... ... ... Заң ... осы ... 6-тармағына
сәйкес шартты (дараландырылған) жер үлесi құқығын иемденушiлердiң:
1) шартты (дараландырылған) жер ... ... ... ... капиталына жарна ретiнде немесе таратылған немесе
қайта ұйымдастырылған ... ... ... ... ... кооперативтерге пай ретiнде беруге;
2) шаруа (фермер) қожалығын немесе ауылшаруашылық өндiрiсiне байланысты
өзге де қызметтi ұйымдастыру үшiн шартты ... жер ... жер ... ... ... ... жер ... құқығын мұрагерлiк бойынша беруге
немесе иелiктен алуға құқы бар.
123-баптың 3-тармағында айтылғанындай, жаңа ... ... ... ... ... ... ... жер үлесi құқығын
иеленушi 80-баптың 2-тармағында көзделген ... осы заң ... ... ... бiр жыл ... пайдалана алмаса, онда шартты
(дараландырылған) жер ... ... ... ... жер ... ... ... қосылады.[8]
Жоғарыда келтiрiлген 80-баптың 6-тармаңы мен 123-баптың ... жер ... ... ... ... ... ... заңды түрде ресiмдеу жағынан алғанда елеулi күмән тудырады, бұл
арада заң жобасының авторлары жер үлесiнiң қатардағы ... ... ... ... ... бiреулердiң пайдасын көздемейдi ме екен деген күдiк
келтiредi.
Заң жобасының 80-бабының ... ... ... бiрi мынада, оның нормалары шаруаларға шартты же үлесiн
иеленушi ретiнде ... ... ... ... ... айтқанда, оның қожайындарының мүддесiн бiлдiредi. ... ... ... ... ... ... ... мүлкi құрамына
тапсыру үшiн түрлi нысандарды таңдауына ырық бермейдi. Теория да ,тәжiрибе
де, ... ... ... да ... ... ... бiр-бiрiне
кереғар екi жолын: жер ... ... ... мен ... ... ... ... ретiнде енгiзу құқығын және жер
үлесiн олардың жарғылық капиталдарына енгiзбеудi ... ... жер ... иеленушiлер оны ауылшаруашылық ұйымдарына жалға бере алады.
Осы заң жобасынан көрiнгенiндей, ауылшаруашылық ұйымдарына өзiнiң жер
үлесiне құқығын тек ... ... ... ... ... ... ... иеленушi шаруалар мүддесiне ашықтан-ашық қол ... ... Заң ... ... ... ... ... авторларының жер үлесiн шешулердiң қарамағындағы жерлер
шаруашылық серiктестiктерi мен өндiрiстiк кооперативтерге ... ... ... ... ... заңды сұрақ туады. Бiрiншiден, бұл шаруаларды
жерден ... ... ең ... ... және оның ... ... ... армандаған астық пен басқа да компанияларды иемденушiлердiң ... деп ... ... ... 80-бабының 7-тармағына сәйкес «өздерiне
тиесiлi ... ... ... жарғылық капиталына жарна
ретiнде немесе өндiрiстiк кооперативтерге пай ретiнде берген, сондай-ақ
шаруа (фермер) қожалықтарының ... ... ... ... ... ... иеленушiлер шартты (дараландырылған) жер үлесi құқығынан
айрылады». Жеке ... ... ... ... ... ретiнде берген жер үлестерiн шаруашылық серiктестiкерi мен өндiрiстiк
кооперативтерге пай ретiнде берген шартты (дараландырған) жер үлесi ... ... ... ... ... ... шартты
(дараландырылған) жер үлесi құқығынан айырылады. Яғни жерсiз өмiрiнiң қалай
болатынынан ... ... осы ... салдарынан меншiктi жер
телiмiнiң иесi болудан қалады. Олар тiптi кеңшарлер ... және ... ... ... ... ... жер ... де алмайды. Иелерi шаруашылық серiктестерiнiң жарғылық ... ... ... кооперативтерге пай ретiнде, сондай-ақ шаруа
қожалықтарына енгiзген шартты үлесi ендi ... ... және ... ... ... ... Бұл ... кәсiпорындар
капиталының құрамында кепiлдiкке салынуы, сатылуы, жалға берiлуi, кәсiпорын
банкротқа ұшыраған ... ... ... ... ж.б. ... ... ... (жалпы бөлiм) 58-бабының 1-тармағына сәйкес
құрылтайшылардың (қатысушылардың) салымдары есебiнен құрылған, сондай-ақ
шаруашылық ... өз ... ... өндiрген және алған мүлiк
меншiк құқығына жатады. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... де ... бәрi серiктестiк меншiгi
болып табылады. Ал оларды енгiзген адам жер иесi болудан ... өз ... ... алу мүмкiндiгiнен бiржола айырылады.
Жарғылық капиталға жарна ретiнде салған жер ... ... ... шаруашылық серiктестiктерiнiң жекелеген қатысушылары мен
өндiрiстiк кооператив мүшелерiнiң шығу мүмкiншiлiгiн ... ... ... оның өзге де ... ... ... ... шартында көзделген мерзiмнен ... ... ... кез ... ... шыға ... Егер қатысушы
шыққан уақытта толық серiктестiк сақталып қалса, оның шығып кеткен күнiнде
жасалған теңгерiмге сәйкес шығып кететiн қатысушыға ... ... ... ... тең құны ... ... ... бойынша және
серiктестiктiң келiсуiмен салымы толық немесе iшiнара ... ... ... (ҚР АК 67-бап).
Қорыта айтқанда, толық заттай нысанда, iшiнара жерiн ала алады. ... ... қол ... оңайға түсе қоймайды, бұл үшiн серiктестiк
келiсiмi қажет. Қазiргi ... ... ... ... ... ... еншiлiкке бере қоюы неғайбыл. ЖШС қатысушысы жарғылық
капиталдағы үлесiн немесе ... ... ... ... басқа түрде
беруге құқылы (ҚР АК 80-бап).
ЖШС қатысушының өз үлесiн (оның бiр бөлiгiн) үшiншi жақтарға ... ... ... ... ... ... жол ... қатысушы үлестi сатып алуға басым құқықты пайдалана ... Егер ... ... ... ... ... бiр бөлiгiн) үшiншi жақтарға беру
мүмкiн болмаса, ал серiктестiктiң ... ... оны ... алудан бас
тартса, серiктестiк қатысушыға оның нақты құнын төлеуге, не оған ... ... ... ... ... мiндеттi.
ҚР Азаматтық кодексiне сәйкес ЖШС өз ... ... ... ... ... ... ... жер үлесiнiң) меншiктi иесi ... ал оның ... ... заттық емес, мiндеттемелiк
қатынаста болады, былайша ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ. Серiктестiктен шыққанда немесе қоғам ... ... ... алуға және мүлiк құнынан үлес алуға ғана құқылы.
Сондықтан қатысушы ЖШС ... ... ... ... үлес ... ... ете ... Кей жағдайларда қалдық қағидасы бойынша мүлiктi заттай
(iшiнара жер телiмi түрiнде) алуына ... ... ... ... және жеке ... ... нарықтық
қатынасқа көшкен елiмiздiң стратегиялық мүдделерiне ұласты. ... ... екi ... ... «Жер ... алғашқысы өзiнiң тарихи
мiндетiн атқарды. Ендiгi басты назар 2001 ... 24 ... ... ... заң қағидаларына ауып отыр. Заң қабылданғаннан бергi қысқа
мерзiм iшiнде оның уақыт талабы мен ел ... ... ... ... отыр. Бұл мәселе Қазақстан Республикасы Президентi Н.
Назарбаевтың Қазақстан ... «Iшкi және ... ... 2003 ... ... туралы» Жолдануында ашық айтылды. [10]
«Жуырда қабылданған «Жер туралы» заңның елiмiздi өркениеттi ... ... ... ... керек» деп атап көрсеттi елбасы осы
Жолдануында, ... ... ... ... ... тез ... ... осы заңды сынарлы қалыпқа келтiрейiк. Бұл ... мәнi, ... ... бар. ... ... ... жеке меншiк
керек пе» дейтiн сауалға қайтаратын жауабы болуға тиiс.
... Иесiз жер ... ... ... алдымен ұшырайтын да сол иесiз
жер. Қазақстан жағдайында ... ... ... қосу ... ... ... ... зор ресурстарды экономикаға қосу деген
сөз».[11]
Қазақстан Республикасының «Жер ... ... ... сай ... жеке ... және жер ... беру және ... қажеттер үшiн қайтарып алу (сатып алу) ... ... ... және ... ... органдардың қарауына жатады. Жер
учаскесiн мемлекеттiк қажеттер үшiн иелiктен алып қою, ... ... ... заңның 66-бабында көзделген. Соның iшiнде жол салу, электр,
байланыс желiлерi мен ... ... ... ... ... ... Үкiметi белгiлейтiн мемлекеттiк маңызы бар басқа
да объектiлердi салу үшiн жер ... ... ... ... мүмкiн.
Ендi осы заң талаптарының Батыс Қазақстан облысы бойынша ... ... ... онда ... кедергiлер мен қайшылықтар
ұшырасады.
Қарашығанақ мұнагазконденсаты кен орнының объектiлерiн орналастыру үшiн
жер учаскелерi Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 1998 жылғы 12 ... ... ... ... ... кен орнының өнiмiн
бөлу жөнiндегi түпкiлiктi келiсiмге» сай «Карачаганак Петролиум Оперейтинг
Б.В.» компаниясының өтiнiшi бойынша жалға ... ... ... ... ... беру ... көмпанияның өтiнiшi жедел түрде атқарушы
органдардың құзырына өтедi. Шындығында, «КПО Б.В.» ... ... ... бере ... ... органдардың өздерiнiң жерлерi жоқ.
Ал, Қазақстан Республикасының «Жер ... ... ... сай ондай
жерлердi ауыл шаруашылық жердi пайдаланушылардың иелiгiнен алып ... ... ... ... Үкiметiнiң 1996 жылғы 8 сәуiрдегi
403 қаулысымен бекiтiлген «Мемлекеттiк ... үшiн жер ... алып қою ... ... алу ... ... Ережеге сай «мемлекеттiк
бағдарламалар мен жобаларды iске асыруға арналған қажеттiлiк ... деп ... ... ... кен ... бөлу ... ... келiсiм» не мемлекеттiк бағдарлама, не
жоба болып есептелмейдi. Сондықтан, компанияға қажеттi жерлердi жалға ... «КПО Б.В.» ... мен ... жер
пайдаланушылар арасында жасалуы тиiс».
Мұндай жағдайда Қазақстан Республикасының «Жер ... ... ... ... 4-тармағының талаптары, яғни жер учаскесiнiң нысаналы
пайдаланылу мақсаты бұзылады. Бұл жерде жердiң ... ... ... ... ... тұр. Ауыл ... жер пайдаланушыларына
жерлердiң қандай мақсатта берiлгенi әркiмге де аян. Оның ... ... жер ... ... ... ... шығудың бiрден-бiр көзi ... ... «Жер ... ... ... ... шараларды
қолдану қажет, яғни заңдарды бұза отырып пайдаланылған жер учаскесiн ... мен жер ... ... алып қою ... шешу ... ... сай жер учаскесi көзделген мақсатына сәйкес ... ... ... ... ... қарастырылған жазалау шаралары
қолданылғаннан кейiн, жер учаскесi меншiк иесi мен жер ... ... ... ... ... ... ... сай ондай
талап арыз сотқа тек әкiмшiлiк жаза ... ... ... жою
қажеттiгi туралы талап қабылдардан кемiнде үш ай ... ... ... ... ғана және осы ... ... ... бұзылуы жойылмаған
жағдайда берiлуi мүмкiн.
Ал, «КПО Б.В.» компаниясы сот ... ... ... ... ... алып ... ... уақытты күте алмайды да, ... ... ... ... алу ... ... ... Содан кейiн
жердi нысаналы мақсатына пайдаланбаған жер пайдаланушылардың иелiгiнен алып
қою мәселесi ... ... ... ... жер пайдаланушыларға жер
учаскелерi ауыл шаруашылық мақсатында берiлген.
Егер Батыс ... ... ... ... құны «КПО Б.В.» ... әр гектары 13500 теңге болса, бюджетке түспей жатқан қаржының ... қиын ... «КПО Б.В.» ... алып ... жер көлемi күнi
бүгiн 1773,5 гектар.
Осы орайда мемлекеттiк қажеттiлiк ... ... пен ҚР ... ... ... ... бағдарламалар мен жобалардың Қарашығанақ
мердiгерлiк учаскесiнде кен орнын орналастыру үшiн ауыл ... ... ... алып қою ... ... өз ықпалын
тигiзбей отырғаны анық.
Сондықтан да, ауылшаруашылық мақсаттағы жерлердi иелiктен алып қою
мәселесiн ... ... ... ... ... мақсатқа
лайықтылығына байланысты шешу ... ал оның ... ... ... ... ... ... құзыретiне қалдырған
жөн сияқты. Бұл мәселенiң шешiлуiнiң екiншi жолы ретiнде ҚР ... кен ... ... ... ... ... қаулы
қабылдауын да қарастыруға болар едi.
«КПО Б.В.» компаниясына жерлер тек ... ... ... 4-
тармағында көзделген нысандарды салуға ғана қажет. Бұл нысандардың мемлекет
үшiн иағызды екенi аян. ... ... ... ... ... бар деген тұжырым жасауға болады.
Және бiр қосымша ретiнде айта кететiн жай, олжердiң алынатыны ... ... ... ... Ешкiмде жазбаша ескертудi алуға
ынталылық танытпайтыны мәлiм. Сондықтан да ... жер ... ... ... жеңiлдету үшiн, ескертудi жергiлiктi ақпарат құралында
хабарландыру ретiнде жариялаумен шектелсе жетер ... ... 75, ... ... ... жаза ... ... болсақ, оның тiптi қажетi жоқ сияқты. Өйткенi бiр рет ... ... жер ... ... иелерi мен жер пайдаланушыларға екi жаза,
яғни әкiмшiлiк және ... ... ... ... ... ... Берген жердi дұрыс пайдаланбағаны үшiн ол жердi иелiктен алып
қоюдың ... ... ... бар. ... ... ... ... пайдаланушыны жазалап, соынан үш ай өткесiн сот әрекетi үшiн одан жер
учаскесiн тартып алу ... ... ... ... ... ... пайдаланбағаны үшiн әкiмшiлiк жазаға тартпай-ақ,
берiлген ескертудi орындамаған жағдайда, жердi иелiктен алып қоюды, соттың
араласуынсыз-ақ органдардың ... ... жөн ... Мұндай шешiммен
келiспеген жер пайдаланушы өз құқығын әкiмшiлiк соттарда қорғауға құқылы.
Сөз соңында айтарымыз. Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... «Жер және оның ... су ... ... мен
жануарлар дүниесi, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншiгiнде болады.
Жер, сондай-ақ, заңда белгiленген ... ... мен ... ... болуы мүмкiн».[12]
Парламент қарауына ұсынылатын «Жерге жеке меншiк туралы» ... ... ... ... ... ... мен ... пайдаланудағы нарықтық қатынастар талаптарымен толық
үйлесiм табады ... ... Жер ... мен жер ... ... ... заңды
мiндеттерi.
Елiмiздiң қазына байлығы болған жерге қатысты құқықтық қатынастар –
заман талабына сәйкес жаңа өзгерiстермен ... ... орай ... ескерiле отырып, қабылданған Қазақстан ... ... ... жер ... ... ... ... нормативтi акт
ретiнде орны ерекше.
«Жер туралы» жаңа заңда мемлекеттiк заңды тұлғалардың жер ... ... ... ... жаңа жер ... субъектiлердiң
жер пайдалану құқытарына кеңiнен жол ашылды. Бұл ... жаңа ... деп ... – жеке қосалқы шаруашылық, бағбандық
шаруашылық, жеке тұрғын үй құрылысын ... үшiн ... ... ... мемлекеттiк емес заңды тұлғалар, кондоминиум субъектiлерi,
мемлекеттiк емес ауыл шаруашылық ұйымдары, шаруа қожалықтары және шектi жер
пайдаланудағы шетелдiк жер ... ... ... және ... жер ... ... болады. Яғни, ұлттық жер пайдаланушылар дегенiмiз – Қазақстан
Респуликасының азаматтары және ... ... ... ... ... азаматтары бар отандық кәсiпорындар болып танылады. Ал ешетлдiк жер
пайдаланушылар – ... ... ... ... жоқ адамдар, шет
мемлекеттердiң заңды тұлғалары және халықаралық ұйымдар мен ... ... ... жер пайдаланушыларға тұрақты жер пайдалану құқығы
берiлмейдi. Тұрақты жер пайдалану ... тек қана ... ... ғана ... тұлғалардың құқықтық мiндеттердi орындауда
мерзiмсiз сипаттағы жер пайдалануы екендiгi белгiлi. Уақытша жер ... ... ... жаңа ... ... мерзiмде уақытша жер пайдалану 5
жылғы ... және ұзақ ... жер ... 5 ... 49 жылғы дейiн
болатындығы көрсетiлген. Сондай-ақ, өздерiне ... ... заң ... ... орындаған уақытша жер пайдаланушының
жердi пайдалану мерзiмi ... соң, өзi ниет ... ... ... шарт ... ... тұлғалар алдында басым ... ... ... бүгiнгi құқықтық бағыты қалай жасалады ... ... ... ... белгiлi. Бүгiнде заң нормасы – жер ... яғни ... ... ... ... өнiм ала ... ... шаруа қожалықтарына оңды жағдай туғызады. Бұл ... ... беру ... ең ... шынайы жер иесiн тану болса керек.
Қазақстан Республикасы «Жер туралы» ... ... тағы бiр ... жекеменшiкке сатылмайтындығы. Жерге жеке меншiк шектерi заңда
көрсетiлген ... ғана ... ... Ол жер ... өзiндiк
шаруашылық жүргiзу үшiн қажет жерлерiн қамтуы мүмкiн. Бiр ... ... ... ... ... қызу ... ... қабылданған
«Жер туралы» заңда сату – ... ... ... ... ... ... да ауыл шаруашылық жерлерiнiң сатылмайтындығы, тек
мемлекеттiң iргесiн одан әрi нығацтуға ... алғы шарт деп ... ... жер ... ... – ең ... жер ... реттей отырып, жер учаскелерiне меншiк ... мен ... ... ... ... оның ... мен тоқтатылуын белгiлейдi.
Сонымен қатар жер учаскелерiнiң меншiк ... мен жер ... мен ... жүзеге асыру заңдылығын қамтиды. Мұндағы жер
пайдалану құқығы – белгiлi бiр ... ... ... жер ... ... ... ... жердi тұрақты пайдалануы немесе анықталған
мерзiм iшiнде ... ... ... ... ... «Жер ... заңда
жер пайдалану құқығының субъектiлерi болып танылатын ... ... емес жер ... ... және ... ... үшiн жердi пайдалану құқықтарының ... ... ... ... ... ортақ болып есептелiнедi. Бұл
құқықтық мiндеттерiн заң ... ... ... ... ... жер ... мен жер учаскелерiнiң меншiк иелерi:
- бiрiншiден, жердi оның ... ... сай, ал ... ... кезде – жер учаскесiн беру актiсiне немесе жалдау шартына
(жердi уақытша тегiн пайдалану ... ... ... ... ... ... және ... талаптарға сай өндiрiс
технологиясын қолдануға, халықтың денсаулығы мен қоршаған ортаға зиян
келтiрiлуiне, ... ... ... ... және өзге де ... ... апатқа жол бермеуге;
- үшiншiден, топырақтың құнарлығын нашарлатпауға, сондай-ақ жердiң басқа
па пайдалы қасиеттерiн қалпына келтiруге және ... ... жер ... оның ... ... ... ... және заңдар
мен шартарда көрсетiлген төлемдердi уақытылы төлеуге;
- бесiншiден, орман және су ресурстарымен басқа да ... ... ... ... жер ... ... заң бойынша
мемлекет қорғайтын тарих, сәулет ескерткiштерi, археологиялық мұрамен өзге
де объектiлердiң қорғалуын қамтамасыз ... ... жер ... ... және ... да ... асырған кезде құрылыс, экологиялық, санитарлық-гигиеналық және өзге
де арнаулы талаптардың сақталуын қамтамасыз етуге;
- жетiншiден, жердiң ... ... ... жер заңдарында
белгiленген мәлiметтердi мемлекеттiк органдарға уақытылы табыс ... ... ... ... ... жер пайдаланушылардың құқықтарын
бұзбауға;
- тоғызыншыдан, топырақтың құнарлы қабатын сыдырып алу, оның ... ... үшiн ... ... жағдайларды қоспағанда, ... сату ... беру ... ... ... ... ... жол
бермеуге;
- оныншыдан, «Жер туралы» заң нормасына қайшы ... ... ... етуге мiндеттi.[14]
Ал жер учаскесiне құқықтары бола алмайтын жер учаскелерiнiң меншiк
иелерi мен жер ... ... ... олар ... ... жер ... ... алынатын құқық
тиесiлi болмайтын тұлғаға иелiктен ... ... ... немесе жер пайдаланудағы жер учаскесiн иелiктен алу барысында,
бұл құқықты жер заңдарына сәйкес ... ... ... ... құқық етiп
қайта рәсiмдеуге мiндеттi.
Мiне, осы құқықтық мiндеттердiң орындалуы – жер құқығы ... ... ... ... ... ... фактор болып танылады.
Сондықтан да бұл ... ... ... түрде орындау керектiгiне
баса назар аудару керек. Демек, әрбiр жер ... ... ... ... ... ... ... түрде пайдаланушы тұлға жердi өз
керегiнше пайдалану құқығын ... ... және одан ... ... ... ... жаңа заң талабы болып отыр. Өйткенi, заң
нормалары бойынша жер ... ... ... және ... жердi пайдаланудағы құқық шектерiне ... ... ... ... қатынастары субъектiлерiнiң өздерiне ... ... ... – табиғи ресурс ретiндегi жерге және айнала қоршаған ортаның басқа
да объектiлерiне, сондай-ақ өзге жер пайдаланушы тұлғалардың ... ... ... ... ... тиiс. Ол үшiн ... жер пайдаланбас
бұрын жердi қорғау құқықтық институтын нақты түсiнiп алуымыз қажет. Жердi
қорғаудың ... ... ... «Жер туралы» заңының 107-
бабында қарастырылған.
2.3. Жер пайдалануды құқықтық-заңдылық жағынан реттеу.
Жер ресурстары ... да бiр ... ... сол елдiң ең негiзгi
ұлттық материалдық байлығы болып табылады. ... ... ... ... ... даму жолында жер ресурстарын пайдалану ... ... ... ... ... күткен түйiндi мәселенiң бiрi
екендiгi белгiлi. Бұл ... ... ... жер ... ... ... Соның нәтижесiнде әлемнiң бүкiл өркениеттi елдерiнде
дерлiк мемлекеттiк, жеке және ... ... да ... ... ... ... мемлекет өз құзыреттiлiгi шегiнде реттеп отырады.
Қазақстан Республикасы Жер туралы заңының 27-бабында ... ... ... тек қана ... ... үшiн сақталып қалды.
Оның заңды түрде тактикалық және жоспарлы бiрнеше себебi бар. Ол ... ... ... ... ... ... тiкелей байланысты.
Бiрiншiден, «жердi табиғи ресурс, Қазақстан Республикасы халқының ... ... ... ... ... - ... ... функциясы
болып саналады. Ол әрине, мемлекет қызметiнiң «бүкiл ... ... ... ... ... ... Сондықтан мұндай
функцияны жүргiзудегi өкiлеттiлiк мемлекет мүддесiн көздейтiн мемлекеттiк
заңды ... ... ... ... ... және нысаналы пайдалану принциптерi – жер
ресурстарын қоршаған ортаның бiр бөлiгi деп, жер ... ... ... ресурсты мейлiнше тиiмдi пайдалануды көздейдi. Жердi нысаналы
пайдалану мемлекет иелiгiндегi жердi ... беру ... ... ... ... жер ... ... асыру.
Ұтымды, әрi мақсатты жер пайдалану нәтижесiнде жер ... ... ... мен ... ... ... ... қатысу ... ... жол ... ... жердi нысаналы түрде пайдаланбауы олардың бүгiнгi ... өмiр ... ... ... ... немқұрайлылықпен қарайтынын көрсетсе
керек. Оны ұтымды, әрi ... ... ... ... жағдайын
сақтау және құнарлылығын қалпына келтiру қоғам талабына сай туындап отырған
көкейтестi мәселелердiң бiрi. ... ... ... қыспағы халықтың жердi
ұтымды нысаналы және заңды шектерде ... ... ... ... да елiмiздiң экономикасын одан әрi жетiлдiруде жердi ұтымды
пайдалануға тек мемлекет қана ... ... ... ... жердi
пайдалану мен қорғаудың барлық субъект үшiн маңыздылығын түсiнiп-бiлудегi
халықтың сана сезiмi әлi ... ояна ... ... ... пайдалануда экологиялық қауiпсiздiктi қамтамасыз ету
және жерге келтiрiлген залалды ... ... оның ... ... өз ... ... мерзiмсiз жер пайдалануға басымдылық
құқық ... ... ... ... ету – ... ... мен оның ... жою және алдын алу әрекеттерiнiң
жүйесi болып танылады. Соңғы кездерi қоғам табиғаттан, ... ... ... ... өз ... ... ... көбiрек
қайтаруда. Осылайша бiр-бiрiмен өзара байланысты ... ... ... өз ... ... ... ... ортаны ластанудан қорғау проблемалары пайда болды.
Бұл проблемаларды құқықтық реттеуде де тұрақты жер ... арта ... Оны ... ... ... ... қайта
қалпына келтiрудi қалыпты жолға қою – мемлекетiмiздiң тұрақты ... ... ... бiрi ... ... соған қарамастан жер пайдаланушылардың Қазақстан Республикасының
1997 ... 15 ... ... ... ... ... туралы» заң
талаптарын өрескел бұзу әрекеттерi де жиi ... ... Бiле ... мен ... ... ... үшiн де, жер ... үшiн де түбiрi теңдес қос ұғым. Сондықтан да мерзiмсiз жер
пайдаланудағы экологиялық қауiпсiздiк тұрақтылығының ... ... ... нәтижесiне тiкелей байланысты.
Төртiншiден, ауыл шаруашылығына арналған жердiң басымдылығы мемлекеттiң
жерге деген ұлттық саясатының көрiнiс табуы ... сөз. Ауыл ... ... ... мемлекет тарапынан бақылау жасау мен ол
жерлердi жеке ... ... ... қою ...... ... ... жағдайларын сақтап қалуда жердi тұрақты ... ... ... ... ... ... ... алып жатқан Қазақстан мемлекетiнiң экономикалық даму
жолында ұстанған бағыты – ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... ... тұрақты жер пайдалану құқығын сақтап қалу.
Өйткенi, елiмiздегi ауыл ... ... ... ... ... да ... ... жердi ақы төлеп пайдалану жер пайдаланушылардың мемлекеттiк
меншiктегi жер учаскесiн өтеулi түрде пайдалану құқығын жүзеге асыруы. ... бұл ... де жер ... ... ... ... ... орын алады. Жер үшiн төлем ... ... ... ... ... ... орай жер үшiн ақы төлеудi енгiзу жердi тиiмдi пайдалану мен
қорғау және жер нарығын құрумен ... ... ... ... жер
пайдалану құқығы мемлекеттiк заңды тұлғаларға ... ... ... жер ... жер ... ... ... түрi
қосылмайды.[15]
Осы жоғарыда сараланып көрсетiлген дәлелдемелердiң мазмұны ненi
бiлдiредi десек? Ең ... жер ... ... ... жер ... ... саясатының мән-мағынасын көрсетерi анық.
Сонымен, жердi тұрақты ... ... – жер ... ... ... ... үшiн ... ұтымды, әрi нысаналы
иемденудегi жер ... ... ... түрi. Ал, ... ... ...... күнде жердi пайдаланудың негiзгi институты
ретiнде, мемлекеттiк заңды тұлғалардың ... ала ... ... ... жер ... ... ... асырудағы заттық құқығы
болып табылады.
Сондықтан да тұрақты жер пайдаланудың негiзгi ... ... ... жердi тиiмдi пайдалану мен жер ресурстарын қорғау деп ... ... ... ... ... ... ... республикасында жерге меншiк нысаны туралы пiкiр әр түрлi.
Бiрқатар авторлар, оның iшiнде заңгерлер мен ... ... ... беру керек деп есептейдi. Кейбiреулер бұған қарсы болып, жердi
сату түгiл, жер иеленуге құқықты да сатуға ... ... және ... Президентiнiң жердi сатып алу-сату құқығын белгiлеген 1994
жылғы 5 сәуiрдегi «Жер қатынастарын одан әрi жетiлдiру туралы» ... ... ... Конситуциясына қайшы келедi деп есептейдi.[16]
Бiз Қазақстан Республикасының жерi сатып алу-сату объектiсiне айналмауға
тиiс деп ... ... тек қана ... ... ... ... сақтау қажет және бұл аумағы тұтас, бөлiнбейтiн және ... ... ... ... ... ... Республикасының аумағына басты табиғи байлық ретiндегi барлық
жер, ормандар, далалар, тау мұздақтары, аумақтық су да ... және ... ... Демек, жердiң үстi де, асты да ... ... әрi ... меншiгi болып саналады. Сондықтан жер туралы
заңдарда, оның iшiнде жердi иелену құқығы немесе жердi ... ... ... ... ... ... ... жатқызылмайды.
Президенттiң Жоғарыда атаған Жарлығының мәнi мен нысаналылығын ашу
үшiн мемлекет жерiне меншiк иесiнiң өкiлеттiгiн және жер ... мен ... ... ... негiзiндегi өкiлеттiгiн заң тұрғысынан
талдау қажет.
Қазақстан Республикасында жердiң ... ... ... ... ... ... ... ету құқығы, сондай-ақ басқару құқығы жатады. Бұл
арада жердiң табиғи ... ... ... оның ... өндiрiстiң
мүлiктiк құрал-жабдығымен бiрдей қаралуы мүмкiн еместiгiн ескеру керек. Оны
табиғаттан бөлiп алуға болмайтындықтан, оған жеке ... ... ... Жеке ... ... адам ... ... зат. Жерге жеке меншiк –
жалған сөз, яғни iс жүзiнде жеке ... иесi деп ... оны ... ... ... оны ... ... және сатуға құқылы. Тiптi
мемлекеттiң өзi де жерге меншiктiк құқығын пайдаланады.
Жердi мемлекет ... ... ... жерге қатысты меншiк
құқығына ие заңды ұйымдар мен жеке адамдар иелену ... ... және ... алу ... ... ... жердi халық
шаруашылығы салаларын ұйымдастыру жолымен және ғылым, қорғаныс, табиғатты
қорғау, ... ... ... ... ... ... ... сату және басқалар үшiн, ал заңды ұйым мен жеке ... ... ... ... ... объектiлердi (құрылысты,
өндiрiс, құралдарын және басқаларын) орналастыратын аумақ ... ... ... жүргiзу мақсатында пайдаланады.
Жерге меншiк құқығын мемлекет бүкiл халықтың, қоғамның мүддесiне, тiптi
ұрпақтың мүддесiне, ал Заңды ұйымдар және жеке ... ... ... ... ... ... ... соңғысы жер
мемлекеттiң аумағы, базисi жағдайында да оны өз игiлiгiне ... ... ... ... арналған жердi (бауларды, гүлзарларды,
көшелердi, алаңдарды, жиек-жолдарды және басқаларын) сол ... ... ... ... жер, ... су ... рекреациялық
жерлердi де мақсаттылығнан немесе ереже тәртiбiнен тыс пайдалана алады.
Жердi пайдалану құқығы мен жердi иелену құқығында мемлекет және ... мен ... ... ... ... мен құқықтық тәртiбiмен де
ерекшеленетiнi осыдан-ақ көрiнедi. Жер учаскелерiн мемлекет ... ... жеке ... ... иелену, пайдалану немесе жалға алу ... ... ... ... ... ... құқығы және жерге меншiк
құқығымен өтпейдi. Сондықтан бұл қатынастар жерге меншiк иесiнiң билiк ету
сипатында болады.
Жерге ... ету ... ... меншiк иесi болып табылатын Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... өзгерту немесе жерге қатысты құқықтық қатынастың тоқтатылуы деп
түсiну ... Ол ... ... ... жер қатынастарын, оның
iшiнде жерге билiк ету қатынастарын ... заң ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады («Меншiк
туралы» заң, 3-бап[17]).
Заң негiзiнде қабылданған құқықтық құжаттар деп ... ... және ... ... пайдалану және жалға беру
құқығының Республикада ... ... ... ... органдардың
белгiлеуi деп түсiну керек.
Заңдарда көрсетiлген жағдайда бұл қызметтi жер ... мен ... да ... ... мен ... ... – жер иеленушiлердiң немесе жер
пайдаланушылардың жер учаскелерiне билiк ету құқығы деп учаскелерiн ... мен ... ... ... және ... ... ... өз
еркiмен өзгертуге бағытталған әрекеттiңжүзеге асырылуы деп түсiну керек.
Мұндай билiк ету қызметi ... ... ... ... дейiн Республиканың бiрқатар заң актiлерiнде қаралады.
Қазақстан Республикасының Жер ... ... ... азаматтарға
мұралыққа қалдырған немесе меншiкке өткен тұрғын үйiн, саяжайын, ... үйiн, жер ... ... мұра ... ... иелену құқығы
берiлген. Мұндай құқықпен азаматтар сатып алу-сату ... ... ... ... ... өзiнiң жеке меншiгiне өткен соң, үймен бiрге жер
учаскесiне билiк жасайтын құқыққа ие болады.
Бау-бақша кооперативiнiң (серiктестiгiнiң) ... ... ... учаскесiндегi өзiне қарасты құрылыстары мен еккен жемi-жидектерiн ... ... ... ... беруге, яғни билiк етуге құқылы. Ол ... ... ... ... ... жағдайда да жер жаңа иесiне
Жер кодексiнiң 61-бабының ... ... ... ... ... туралы» Заңның 20-бабы). Қазақстан ... ... ... 5 ... ... ... ... азаматтарының жер
учаскесiне билiк ету құқығы едәуiр кеңейтiлдi. Осы Жарлыққа ... ... ... ... қалдырып, иелену құқығын басқа азаматқа немесе заңды
ұйымға сата алады, ... ... ... ... бере ... ... ... ұйымға да (мемлекеттiк ауыл шаруашылық кәсiпорнынан
басқа) өзiнiң жер ... ... ... ... ... ... жеке
адамдарға, заңды ұйымға сатуына, жалға немесе кепiлдiкке беруiне рұқсат
етiлген.
Азаматтар мен ... ... ... өз ... ... мұра ... құқығын, акционерлiк қоғамдардың, серiктестердiң, кооперативтердiң,
оның iшiнде шетелдiктердiң қатысуымен де, ... ... ... ... жер ... жалдау құқығын да бере алады.
Қазақстан Республикасының азаматтарына, Қазақстан Республикасында тұрған
мерзiмiне қарамастан, үй ... жеке ... ... ... өнiмдерiн өсiру, жеке тұрғын үй және саяжай құрылысын салу үшiн
жер ... ... ... ... өмiрлiк мұралыққа тегiн берiледi, ал
осы нормадан асып кеткен учаскелер ... ... ... сатып алынуы
мүмкiн.
Жер қорын басқару ... ... ... ... мемлекеттiк
құқықтық құжаттар мемлекеттiң жерге түбегейлi құығы құзыретiне сай келедi.
Қазақстан Республикасының Президентi Жарлықты шығарғанда ... ... ... 1993 ... 10 желтоқсандағы «Қазақстан
Республикасының Президентiне және ... ... ... ... ... ... ... беру турал» қаулысын
басшылыққа алды.
Бұл Жарлық жердi өмiрлiк мұра ретiнде иелену ... мен ... ... ... ... ... жетiлдiру кезiнде жер қатынастарын
экономикалық жағынан реттеудi көзейдi.
Жерге меншiк иесi құқығының аталған пәнi, ... ... ... жер иесi билiк билiк ету құзыретiнiң бiр бөлiгi заңды ... ... жер ... ... ... сыйлауға, жалға және кепiлдiкке
беруге құқықтық нысанда асырылатындығымен сипатталады.
Азаматтық айналымда жер учаскесiне мұндай құқықты ... ... ... ... тек ауыл шаруашылығында және орман шаруашылығында
өндiрiс құралдары ... ... ғана ... ... ... ... аумағы және қоғам мүшелерiнiң қызмет орны ... ... ... ... ... және жерге құқықтық
қатынастар байланысы үзiлмейдi. ... үй, ... ... сая ... ... не құрылыс жекешендiрiлгенде, оның жаңа иесiне осы құрылыс
объектiлерiне қарайтын жер ... ... ... құқығы да
өтетiндiгi кездейсоқ емес. Бұл объективтi қажеттiлiк, оны ... ... ... ... ... және ... ... мүддесiне орай азаматтық айналымда мүлiк және жер
қатынасын реттеудiң ... ... ... туындайды.
Жердiң «нарыққа» телуiнiң республика экономикасының қалыпты дамуына ғана
ықпал етiп қоймайтындығы, сондай-ақ мемлекеттiң жердi ... жер ... ... ... ... да ... қосымша табыс алатындығын
ешкiм де терiске шығармайды.
Жеке адамдар мен заңды ұйымдардың ... ... ету ... ... тәртiбi мен жер иеленушiлер өкiлеттiгiмен теңестiруге болмайды.
Оның мынадай ... ... ... Президентiнiң Жарлығында жер учаскесiн ... ... ... азаматтар мен заңды ұйымдардың жер учаскесiне ... ... Бұл ... бiр мәселе.
Жер учаскесiн сату және сатыа алу мемлекет меншiгiнен айыру және жерге
меншiктi ... ... сөз, ал жер ... ... нарыққа енген кезде
бұл жүзеге аспайды. Сондықтан ... ... ... ... ... ... жер ... мақсатын, жер қорын басқару тәртiбi
ретiнде, мемлекет анықтайды. Жер иеленушiлер мен жер ... жер ... ... ... рұқсатынсыз өз еркiмен
өзгерте алмайды.
3. Республикада жер қорын мемлекеттiк органдар басқарады. Мемлекет және
қоғам мүддесiне қажет жағдайда жер алу ... ... ... ... ... ... жер ... құқығын және жер пайдалану құқығын жер
иеленушiлер мен жер пайдаланушыларға бермейдi. Мемлекет оларға жер заңдарын
қатал ... ... жер ... ... ... ету ... бередi.
5. Жер учаскелерiнiң мақсатты бағытта орынды және тиiмдi пайдалануын
бақылау билiгi ... ... жер ... ... ... ... органдардың ескерту жасауы және күштеу шараларын ... жер ... ... ... ... ... тартуы
мүмкiн.
Оның үстiне «жер нарығы» ... ... ... ... тыс
қалмауы тиiс, өйткенi жоғарыда ... жер ең ... ... ... мемлекеттiң түбегейлi меншiгi. Сондықтан жерге қоғамның
өмiрi мен қызметiн қамтамасыз ететiндей, жердiң мақсатты бағытта белгiлi
бiр нормамен ... мен ... ... ... оның ... ... ... пен заңдылықтың сақталуын жүзеге асыратындай құқықтық
тәртiп керек.
Жер кеңестiк-аумақтық жоспарлау, пайдалану мен ... ... ... Бұл да ... ... түбегейлi меншiгiнен айырмаудың бiр
көрiнiсi.
Заңда жер ... және ... ... ... жер заңы
нормасының басымдық принципi болуы тиiс.
Мысалы, фермерлер немесе шаруа шаруашылықтарын ауыл ... жер ... ауыл ... ... ... ... бар ... өмiрлiк мұраға қалдырып, иелену құқығы немесе
пайдалану (жалға беру) құқығы берiлуi немесе ... ... Бұл ... ... сатып алу және сату кезiнде жер ... мен ... ... да ... тиiс.
Қазiр дүние жүзiнiң көптеген ... ... ... жер заңы ... ... ... кең ... Мысалы,
АҚШ-та, Германияда және басқаларында жердi жеке меншiкке сату үшiн ... ... ... ... ... ... ... и
право» 1994 г. №7, стр.54; Галятин М.Ю. «США: Правовое ... ... М., 1991. ... ... жер қорын басқаруды
жетiлдiру керек.
Мемлекет тарапынан жердi басқару қызметi жерге меншiк ... ... ... ... жерге мақсатты бағыт, оны ұтымды пайдалану
тәртiбi, бақылау, сондай-ақ жерге ... мен жер ... ... ... ... ... ... барлық мәселелер бойынша жер заңын жетiлдiру республикада
заң реформасының қажеттiсi болып табылады.
2.5. 29 желтоқсан 2002 жылы ... ... ... «Жер
туралы» жобасы бойынша жерге меншiк құқығының кейбiр мәселелерi.
«Ата-бабаларымыздың ұрпағына қалдырған асыл ... ... ... деп ... шүберекке түйiп, аштық жариялап ... аз ... ... бәрi, ... ... жерiн көрiнгеннiн
қолында, тiстегеннiң аузында жiбермей, елiмiздiң табиғи байлығын ... ... ... ... 2001 ... 24 ... жерге қатысты негiзгi заң құжаты қабылданды. Алайда «Жер ... «жер ... ... ... жоқ, ... бұл ... ... «керек пе,
керек емес пе?» деген мәселе әлi шешiмiн таппай отыр.
Жалпы алғанда ... ... 2001 ... «Жер ... заңынан алып
бара жатқандай үлкен айырмашылықтары жоқ. Жоба «Жер туралы» ... ... ... ... ... ... жер туралы көзделген
принциптер, негiзгi ұғымдарға берiлетiн анықтамалар жер ... сол ... ... ... сәйкес мемлекеттiк меншiктегi ауыл ... жер ... жеке және ... ... жеке ... ... мүмкiн: ауыл-шаруашылық мақсатындағы жер телiмдерi жеке меншiк
құқығымен Қазақстан Республикасының азаматтарына шаруа ... ... және ... ... мемлекеттiк емес заңды тұлғаларына
тауарлы ауыл шаруашылық өндiрiсiн жүргiзу және ағаш өсiру үшiн ... ... «Жер ... заңның 18-бабына сәйкес Қазақстан
Республикасының азаматтарына ауыл шаруашылық мақсатындағы жер телiмдерi ... ... үй ... жүргiзу, бағбандық және саяжай құрлысы үшiн
жеке меншiкке берiлуi мүмкiн. Заңды тұлғаларға «Жер ... заң ... ... ... жер ... жеке ... құқығына берiлмейдi.
Көрiп отырғанымыздай қазiргi «Жер ... ... ... ауыл ... жер ... жеке ... «кiшiгiрiм сұранысын»
қанағаттандыру үшiн жеке меншiк құқығына берiледi, ал ... ... ауыл ... ... жер ... қандай да болсын
тұлғалардың жеке меншiгiне берiлмейдi. Себебi оған заң ... ... ... ... жер ... жеке меншiк құқығымен тек
қана Қазақстан Республикасының азаматтарына және Қазақстан Республикасының
мемлекеттiк емес ... ... ... 41-бабы бойынша қызметтiк жер телiмiнiң тармақтары былай
делiнген.
1. ... жер ... ұзақ ... ... ... жер
пайдаланудың ерекше бiр түрi болып табылады.
2. Қызметтiк жер телiмiне құқығы бар ... ... ... ... үкiметi белгiлейдi.
3. Қызметтiк жер телiмi үлеске құқығы бар адамдар жұмыс iстейтiн
мемлекеттiк заңды тұлғалардың жер ... ... ... ... жер ... ... ... күтiм жасау, ауыл
шаруашылық ... ... шөп шабу және мал жаю үшiн ... ... жер ... өтеусiз кейiнгi уақытша жер пайдалануға
жатады және ... ... ... ... ... берiледi.
Қызметтiк жер телiмiне ауыл шаруашылықтары егелген жағдайда
жұмыстан босатылған ... ... жер ... ... өнiп жинап алғаннан кейiн тоқтатылады.
6. қызметтiк жер телiмi:
1) Жасы немесе мүгедектiгi бойынша зейнеткерлiкке ... соң ... ... ... ... ... ... мiндеттi мерзiмдi қызметке шақырылған немесе
түскен ... ... бұл ... мiндетте
қызметте немесе оқу орнында болған бүкiл мерзiмiне.
3) ... ... ... ... қаза тапқан қызметкерлердiң
отбасында: жұмысқа жарамсыз жұбайы мен ... ... ... бойы, балалары үшiн олар кәмелетке толғанға дейiн сақталады.
7. Тұрғын үй ... ... ... ... ... тұру құқығы
сақтанатындығына қарай, қызметтiк тұрғын үйдi ... ... ... ... қызмiттiң жер телiмiне құқық та
сақаталады.
8. Қызметтiк жер телiмi ... жер ... беру ... ... ... әкiмшiлiгiнiң арасында жасалатын қызметтiк жер
телiмiн беру туралы шарт негiзiнде жүзеге асырылады.
9. ... жер ... ... ... ... қандай да
болсын мәмiле жасауға жол берiлмейдi – ... ... ... 12 ... «жер ... ... кәмелетке толған
тұлғаларға берiледi» делiнген. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексiнiң
17-бабына сәйкес «кәмелеттiлiк – көлемiнде он ... ... ... ... деп ... Яғни 18 ... жасқа жеткен ... ... ... ауыл ... ... жер телiмiн және
меншiк құқығына сатып ала алады. Дегенмен, кей ... ... ... кәмелетке толмағандар да мұрагер ретiнде атанған ... ие бола ... ... ... ... тұлғалары дегенiмiз – «Шетелдiк
инвестициялар туралы» 1994 жылғы 27 ... заң ... ... ... ... заңды тұлға.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер телiмiнiң меншiк иесi болып табылатын
азамат Қазақстан Республикасының азаматтығынан шыққан ... жер ... ... қайтарылуы тиiс, не жалға беру шартымен уақытша жер
пайдалану құқығына 1 жыл ... ... ... тиiс. Жер ... мемлекет
меншiгiне қайтарылған кезде меншiк иесiне осы телiмдi мемлекет сатқан кезде
болған баға бойынша жер ... ... ... ... ... жер ... ... алудан бас тартқан жағдайда
жер телiмi жергiлiктi ... ... ... ... ... ... ... тұста, «егер ауыл шаруашылық мақсатындағы жер ... ... бар ... ... өз ... тоқтатқан жағдайда, аталған ... шет ел ... ... ... тұлғалардың меншiгiне өтiп
кетпей ме?» деген сұрақ туындауы мүмкiн.
Жобаның ... 4 ... егер жер ... заңнамада өзгеше көзделмесе,
жер телiмдерiн иелену, пайдалану және оған ... ету ... ... ... ... ... қатынастар азаматтық заңнамамен реттеледi.
Яғни көрiп отырғанымыздай жер телiмдерiне ... ... ... жер ... заңнамамен құқықтық нормаларына сәйкес келуi қажет.
Осыған орай, егер жоғарыда аталған мысал ... ... ... онда ... ... 24 бабы яғни жер ... Қазақстан Республикасының
азаматтарына және Қазақстан Республикасының заңды ... ... ... ... ... басшылыққа алынады.
«Жер туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң заң күшi ... ... ... жер учаскесiне құқықтық және онда орналасқан
үйлер учаскесiн, онда орналасқан ... мен ... яғни ... ... алып оқшаулауға немесе беруге тыйым салынады. Сол арқылы
меншiктiң қоғам ... ... және ... ... ... ... құқықтық жауаптылығы туралы конституциялық қағидасы
қамтамасыз етiледi, деп ... ... ... ... ... ... оның ... жер учаскесi тұлғаның жеке меншiгiнде
немесе тұрақты жер пайдалану ... ... ... Қазақстан Республикасы азаматтары мен заңды тұлғалары үшiн ... де ... заң ... ал шетелдiктер үшiн қазақ жерiн жеке
меншiкке алудың ... бiр ... ... ... осы ... ... ғимараттар мен үйлердi сатып алып, жан-жағын тұмшалап қоршап, есiгi
мен ауласына тiрi жан ... ... ... мен ... ... ... Бұл бiр жағынан алғанда үй iшiнен үй тiккенмен бiрдей. ... ... әр ... құрау-құрау болып, көрiнгеннiң қолына
өтпейтiндiгiне ешкiм кепiлдiк бере ... Бiр ... ... ... ... бұл ... Қазақстан республикасы Президентiнiң «Жер
туралы» Жарлығынан көшiрiп алынған. Бұған ... мән ... ... ... ... тек жалға алуға мүмкiндiк беру керек. ... ... ... ... да бұл ... өзгеретiндiгiне
үмiттен гөрi, күмән басым.[20]
Қазақстан Республикасы «Жер туралы» заңына сәйкес жер пайдалану құқығы
екiге бөлiнетiнi ... Ол ... және ... ... жер ... өзi ... ... Қысқа мерзiмдi (бес жылға дейiн) және ... (бес ... ... ... ... ... Қазiргi қолданыста жүрген
«Жер туралы» заңның 27-бабына сәйкес тұрақтың жер ... ... тек ... ... ... яғни ... кәсiпорындар
(шаруашылық жүргiзу құқығындағы және оралымды басқару ... ауыл ... ... ... ... ... ... табиғи аумақтағы пайдаланатын заңды тұлғалар және заңда
көрсетiлген негiзде өзге де ... ... ... «Жер ... бұл ... ... азаматтары немесе шетелдiк заңды тұлғалар тұрақты
жер пайдалану құқығын ала алмайды. Ал шетелдiктер қатысатын заңды ... яғни ... ... ... мен шетелдiктер бiрiге отырып
құрылған заңды тұлғаға қатысты анық ... тағы ... ... айта ... бiр мәселе, бұрынғы «Жер туралы» Президенттiң заң күшi
бар Жарлығына ... ... ... ... жер пайдаланушы болып
саналатын, ал қазiргi «Жер туралы» заңға сәйкес, ол ұзақ мерзiмдi ... ... 1998 ... 31 ... ... ... ... Қазақстан Республикасы заңына сәйкес, шаруа қожалықтарын тек
Қазақстан Республикасы азаматтары ғана құра ... Ал, ... ... үшiн, ауыл ... кәсiпкерлiк қызметпен
айналысудың ең бiр тиiмдi жолы осы шаруа қожалықтарын құру.
Бұл ... ... орын ... ... ... мен ... айтарлықтай бөлiгiнiң шөл және шөлейiт аймақтарға орналасқандығы
жағдайында жердi сату дегенiңiз оның құнарлы, нулы да сулы ... ... ... ұлт ... ... ... ... Өйткенi олар қазiрдiң өзiнде сондай өңiрлерде отырады.
Сондықтан да ауыл шаруашылық жерлерге жаппай жеке ... ... ... оның ... жөн ... ... және ... қажет. Екiншiден, жеке меншiкке жер мүмкiндiгiнше құнарлы жерге
орналастыру iсi жүзеге ... тиiс. ... шет ... өмiр ... ... млн ... елге ... жер үлесiн алуы керек.
Жердi негiзiнен мемлекеттiк меншiгiнде қалдырған соң, ал оның ... жеке ... ... ... кезде ауыл шаруашылық жерлерге ... ... ... тиiмдi.
1917 жылдың 21 қарашасындағы санында жарияланған «Алаш» партиясы
бағдарламасы жобасының «Жер мәселесi» ... 10-шы ... ... ... ... «Жер ... ... жергiлiктi жұртқа берiлсiн қазақ жер
сыбағасын... алып ораналасқанша қазақ жерiне ауған мұжық келмесiн ... ... ... ... мен ... түрiне қарай жасалсын
Түркiстанда жермен бiрге су сыбағасы да кесiлсiн. Жердi қазақ үй ... ... ... ... меншiктеп алсын. Жер законiнде жер сату
деген болмады, һәм әркiм өзi падалану ... ... жер ... ... ... ... ... – К.Н) алыну ... ...... ... билiгi – земство қолында болу».[21]
Партия бағдарламасының жобасын жасаушылар қатарында Әлихан Бөкейханов,
Ахмет Байтұрсынов, ... ... ... ... ... ... Жүндiбаев және Ғазымбек Бiрiмжанов болды.
1917 жылы Алаш автономиясын құрып оның үкiметi – Алашорданы құрған
Әлихан ... ... ... бiр туар ... ... екi ... ұлттық мақсатты қазақ халқының отарлық езгiден құтқаруды
және ... ... ... ... ... ... басты нысана етiп
қойған едi. Осы негiзгi ... және ... ... басқа да
әлеуметтiк-саяси мiндеттердi шешудi Алаш басшылары ... ... ... ... көздедi, бұл iсте жер мәселесiне үлкен мән бердi.
Бұл күндерi жер мәселесiн дұрыс шешу үшiн ... ... ... ... аз ... былай қойғанда, Жер-Ананың бағасын бiлiп, қадырына жетiп,
отырмыз ба? Үкiмет ... ... ... ... ... ... «ақша жоқ»
деп шу ете қаламыз. Қазақ аз ғана жылда керемет байып кетедi дегенге ... ... не ... ... ... ... күтiп отыра берейiк пе? Бұлай
ойлау қате. Бұл халқына жаны ... ... ... ... Бұл ... бiлме бiлгеннiң тiлiн алманың» керi
емес пе? Баю үшiн халыққа неге жағдай жасамасқа, ауылда жiгiттер екi қолын
қайда ... ... бос жүр. Егер ... жеке меншiгiнде алақандай
жерi болса ... ... едi. ... ... түсiне бастаған қала
тұрғындарының тiрлiгiн көрiңiзшi, «алма пiс, ... түс» деп ... ... жоқ. Ауыл ... да осы принциппен өмiр сүруге тиiс. Яғни, жердi
елдiң иелiгiне беру ... ... ... өгiз қара ... бар» дейтiн
шындықты баршамыз бiлемiз. Демек, өзiнiң иелiгiндегi жерге әрбiр адам зор
жауапкершiлiкпен ... ... ... және ... апат ... ... кендi
алқаптар, қысқасы ауыл шаруашылығына жарамсыз жерлер мемлекетте қалуға тиiс
деп ойлаймын.
Жекешеленген жердiң күтiмi болады, гүлденедi. Жердiң иесi ... ... ... сенiмдi болса, оны көзiнiң қарашығындай күтедi. Жаңа
технология енгiзiп, механизмдердi жетiлдiредi.
«Жер ... ... ... ... 562 ... ... он жыл iшiнде республикадағы саяси және экономикалық құрлыстың
өзгеруiмен бiрге жер қатынастарында да ... ... ... жер
реформасын жүзеге асырудың нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... көп ... негiзделген жаңа жер құрлысы
дүниеге келдi.
Қазақстанда жерге мемлекеттiк және жеке меншiк ... тең ... Жер ... мен жер ... ... ... зат объектiсi
болып табылады, ол жеке тұлғаның және ... ... ... ... ... пайдалану үшiн ақы төеленедi.
Осының бәрi жер қатынастарының сипатына және ... ... ... бүкiл жүйесi бойынша реттеуге өз әсерiн
тигiзедi.
Ауыл округi деңгейiндегi жер қатынастарын реттеу мәселесiнде де ... ... 1971 жылы 21 ... ... 1991 ... ... ... болған Қазақ ССР жер кодексiне сәйкес село, ауыл
аумағында ... ... ... ... ... ... ... кеңесiнiң атқарушы комитетiнiң құзыры өз қарауындағы
жерден жер учаскесiн пайдалануға беруге ғана жүретiн едi.
1990 жылы 16 қарашада қабылданған ... жер ... ... мемлекеттiк басқару органдарының өкiлеттiгiн айтарлықтай өсiрдi.
Халық депутаттарының ауылдық, селолық ... жер ... ... ... ... ... азаматтарға, кәсiпорындарға, мекемелерге және ұйымдарға селолық елдi
мекендер шекарасы шеңберiнде жердi ... ... ... беру және
қайтарып алу;
- азаматтардың меншiктi қосалқы шаруашылығын жүргiзу, тұрғын үй салып,
күтiп ұстау, дәстүрлi ... ... мен ... ... ... ... мөлшерiн белгiлеу;
- жердi иелену құқығын, жердi пайдалану құқығына және жалға беру ... ... ... иемдену құқығына, жердi пайдалану құқығына және жердi жалға
алуға құжаттар беру;
- жердiң мемлекеттiк есебiнен ... ... ... мен ... ... ... жер үшiн ақы алынуын ұйымдастыру;
- жердi иеленушiлер мен жердi пайдаланушылардың құқығын қорғау.
Жерге байланысты өзгерiстердi және жер ... ... ... ... аумағында барлық селолық елдi мекендердiң шекарасы аумағында
барлық селолық елдi мекендердiң ... ... ... ... бөлу нәтижесiнде олардың шекарасына бұрынғы ауыл ... ... ... 16 ... ... астам жер қосымша
енгiзiледi.
Бүкiлхалықтық референдум нәтижесiнде 1995 жылы 30 ... ... ... жерге жеке меншiк танылды. Жердi жеке ... ... шегi және ... ... ... Президентiнiң
1995 жылы 22 желтоқсандағы заңдық күшi бар «Жер туралы» ... жер ... ... ... ... оларды реттеу
мәселесiндегi мемлекеттiк басқарудың селолық органдарының ролi айтарлықтай
өстi. ... ... ... ... ... өздерiнiң
қарамағындағы аумақта мемлекеттiк меншiктен жеке ... жер ... ... да ... мәселелер енгiзiлдi.
Қазiргi кезде республика аумағындағы жер қатынастарын реттеу 2001 ... ... ... ... «Жер туралы» заңына сәйкес жүзеге
асырылады.
III. Ауыл жағдайында жер қатынастарын реттеу мәселелерi.
Ауыл (село) ... ... ... әкiмшiлiк-аумақтық бөлiну
жүйесiне енедi. Ауыл округiнiң аумағында мемлекеттiк ... iсiн ... ... ... ... ... ... Республикасы Заңы мен басқа да заң актiлерiнде белгiленген
өкiлеттiгiне сәйкес жүзеге асырады.
Қазақстан ... «Жер ... ... ... ауыл және ... ... ... қарауына мыналар жатады:
- жер учаскелерiн жеке меншiкке және пайдалануға беру;
- жердi мемлекеттiк қажеттер үшiн ... алу ... ... ... ... ... ... енгiзу үшiн ауылдық (селеолық)
атқарушы органдардың қаруына берiлген ауыл шаруашылық алқаптарын қоса, елдi
мекендер аумағында жер ... ... ... ... оны ... ... белгiленген жағдайларға сәйкес iздестiру жұмыстары үшiн ... ... ... ... ... ... мен ... бақылауды жүзеге асыру;
- жердi мемлекеттiк пайдаланушылардың жер учаскелерiн ұзақ ... ... ... беру;
- заң актiлерiмен өз құзырына жатқызылған өзге де мәселелер.
«Жер туралы» заңда жергiлiктi өкiлдiктi ... және ... ... ... ... жер ... реттеудегi құзыры да анықталған,
атап айтқанда, тиiстi ауыл (село) округi өзiнiң аумағына кiретiн аудандық
маслихаттың қарауына мыналар ... ... ... ... мен ... жер ресурстарын пайдалануы
мен қорғауының жай-күйi туралы есептерiн тыңдау;
- ауылдық елдi-мекендер ... жер ... ... ... ... өзiн-өзi басқару органдары жер қатынастарын реттеу
санасында Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде ... ... ... ... маңызы бар мәселелердi шешуге қатысуын
қамтамасыз етедi.
Ауылдық округте жер ... ... ... ... жеке
субъектiлерге жердi меншiкке және пайдалануға берумен және бекiтiп берумен
байланысты.
Қазақстан Республикасының азаматтарына жер ... ... ... ... ... және ... құрлысы үшiн жеке меншiк берiле
алады. Азаматтардың және мемлекеттiк емес заңды тұлғалардың жеке меншiгiнде
өндiрiстiк және ... ... оның ... ... үйлер (құрлыстар,
ғимараттар мен олардың кешендерiн салуға берiлген ... ... ... ... жер учаскелерi бола алады.
Жер учаскелерiн мемлекеттiк меншiктен жеке ... ... ... не ... ... етiп беру ... белгiленген құзыры
шегiнде жергiлiктi атқарушы органдардың шешiмiмен жер учаскесi ... ... ... ... ретте, жүзеге асырылды. Жер учаскелерi
мынадай жадайда берiледi:
1. Қазақстан Республикасының азаматтарына көп пәтерлi ... ... ... ... ... ... ... азаматтарына «Жер туралы» заңда белгiленген
мөлшерде:
- Ауылдық жерлерде меншiктi үй ... ... (үй ... егiстiк тәлiмдердi қоса алғанда жүргiзу үшiн – тәлiм жерлерде 0,25
гектар және суарылатын жерде 0,15 ... Жеке ... үй ... үшiн – 0,10 ... бағбандық, сондай-ақ, саяжай құрлысы үшiн – 0,12 гектар.
Аталған мақсаттар үшiн жер учаскелерi тек бiр-ақ рет берiледi, қайталап
тегiн беруге жол ... ... ... ... көзделген басқа жағдайларда мал
қоралары салынған, Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... өтемдi негiзде берiлген жер ... ... «Жер ... заңы ... енген күннен бастап азаматтардың
меншiгiне тегiн өтедi.
Меншiктi үй шаруашылығын жүргiзу, бағбандық, жеке ... үй және ... үшiн ... ... жер учаскелерiн мақсатты пайдалану толық
өзгерген жағдайда, заң ... ... ... ... үшiн ақы ... Жер ... жеке ... өтемдi негiзде
берiлген кезде, сондай-ақ, мемлекет немесе мемлекеттiк жер пайдаланушылар
жалға ... ... олар үшiн ... ... ... ... үкiметi белгiлейдi.
Нақты жер учаскесiн белгiлеу, бағалау құнын, мемлекет жеке ... жер үшiн ... ... үкiмет бекiткен базалық ставкаларына
сәйкес, жер ресурстарын басқару жөнiндегi ... ... ... ... жеке ... ... жер учаскелерiнiң бағалау құны базалық
ставкаларға түзету (көтеретiн немесе төмендететiн) коэффиценттерi қолданыла
отырып ... ... мен ... елдi ... ... ... ... органдардың (акимат) ұсынысы бойынша аудандық өкiлдiктi
органның (маслихаттың) шешiлiмiмен ... ... ... үй ... ... ... және
саяжай құрлысы үшiн тегiн берудiң белгiленген нормасынан тыс жеке меншiкке
берiлетiн қосымша жер учаскелерiнiң ... құны ... ... ... ... ... елдi ... жерi үшiн төленетiн базалық
ақы ставкалары негiзге алынып отырып ... ... ... ... учаскелерi жер пайдалануға берiледi.
Жер пайдалану құқығы тұрақты немесе уақытша болады.
Тұрақты пайдалану құқығымен жер учаскелерi тек ... ...... тұлғаларға берiледi.
Тұрақты жер пайдалану құқығы шетелдiк жер пайдаланушыларға берiлмейдi.
Уақытша жер пайдалану ... ... ... (бес ... ... және ұзақ
мерзiмдi (бес жылдан қырық тоғыз) жылға дейiн мерзiмде ... ... жер ... ... беру ... ... ... ескерiле
отырып бекiтiлген.
Мемлекеттiк заңды тұлғалардың жер пайдалану құқығын беру ... жер ... беру ... жер ... тұрақты немесе уақытша
пайдалануға беру туралы актiсiнiң (шешiмiнiң) негiзiнде жүргiзiледi.
Уақытша жер ... ... ... емес жер ... ... ... ... беру шартының немесе уақытша өтеусiз жер ... ... ... Егер жер ... ... ... жер ... пайдалануға келiсiм шарт жасауды керек ететiн қызметтi
жүзеге асыруға берiлетiн болса, осы ... жер ... ... ... лицензия (патент) алынғаннан кейiн немесе жер қойнауын пайдалануға
келiсiм шарт ... ... ... ... заңға сәйкес қайта құрылатын немесе таратылатын мемлекеттiк
ауыл шаруашылық ұйымдардың қызметкерлерi, сондай-ақ, зейнеткерлер мен осы
ұйымдардың өдiрiстiк және әлеуметтiк-мәдени ... ... ... әрi ... ... жер ... ... бар. Азаматтардың шартты жер
үлесiне құқығы шартты жер үлесiне құқық туралы куәлiкпен расталады. Шартты
жер үлесi құқығын ... ... ... ... Шаруашылық серiктестiктердiң жарғылық капиталына үлес ретiнде немесе
қайта ұйымдастырылған мемлекеттiк ауыл ... ... ... ... ... ... ... беру;
ә) Шаруа (фермер) қожалығын немесе ауыл ... ... өзге де ... ... үшiн ... жер үлесiне сәйкес жер
учаскесiн алу;
б) Шартты (дараландырылған) жер үлесi құқығын мұрагерлiк бойынша ... ... ... (сату, сыйлау).
Шартты жер үлесi есебiне жер учаскелерiн бөлу жер пайдаланушыларда
қалған ... ... ... ... ... ... ... жерге
орналастыру тәртiбiмен жүргiзiледi. Шартты жер үлесiнiң иесi болып
табылатын адам ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылады деп саналады.
Бұрынғы заңдарға сәйкес шартты жер үлесi құқығына байланысты ... ... ... алатын едi. «Жер туралы» заң былай деп белгiлейдi: шартты
жер үлесi құқығының ... ... ... бұл құқығын жалға берген болса, сол
заң ... ... ... бастап үш жыл iшiнде пайдалануға уақытша ортақ
немесе бөлек жер ... ... ... ... жер учаскесi жер
пайдаланушы арендаторға бекiтiлiп берiлген жерден жалға жер үлесi ... Жер ... ... ... ... ... жер үлесi құқығының
иелерi үшiн сол құқықты жалға алудың бұрынғы шарттары күшiн жояды. Шартты
жер ... ... бұл ... иесi оны «Жер ... заң күшiне
кiрген сәттен бастап бiр жыл бойы iске асырылмаса, күшiнен айырылады.
«Жер туралы» заңда сондай-ақ мынау көзделген: ... жер ... ... ... бұл құқығын сату немесе сый ретiнде басқаға берсе, тиiстi
негiздер болған жағдайда бұл ... сот ... ... иеленуiне болады.
3.1. Жер туралы заң бойынша оралмандарға жер бөлу мәселесi.
«Жер туралы» заңда ... жер ... ... ... ... сәйкес оралмандарға меншiктi үй шаруашылығын жүргiзу,
бағбандық және саяжай құрылысы үшiн жер учаскелерiн беру ... ... ... ауыл ... ... ... ... жер қорынан,
арнайы жер қорынан және ... ... ... ... жер ... ... Олар Қазақстан Республикасының азаматтығын алғаннан
кейiн бұл жер ... осы ... ... ... ... ... жеке меншiгiне өтедi.
Оралмандарға тауарлары ауыл шаруашылық өндiрiсiн жүргiзу үшiн ... ауыл ... ... жерден, арнайы жер қорынан, көшiп
келушiлердiң жер қорынан және босанқы жерден жердi ... ... ... ... округтiң аумағынан меншiкке немесе пайдалануға
жер алғысы келетiн жеке жәнезаңды тұлғалар жергiлiктi ... ... ... ... жер ... пайдаланудың мақсаты, оның болжамды
мөлшерi, орналасқан жерi, басқа жер ... ... үй ... үшiн, ... жеке ... үй және ... құрлысын жүргiзу үшiн
көрсетiлуге тиiс. ... ... ... ... ... ... пайдалану келiсiм шартының көшiрмесi қоса тексерiледi. Егер ... ... ... ... ... жасауға қажет болса, онда өтiнiшке
лицензияның көшiрмесi қоса тiркеледi.
Жер учаскесiне құқық беру туралы өтiнiш түскен ... ... үш ... ... ... ... ... әкiмiнiң тапсырмасы бойынша ... ... ... ... ... орган (елдi мекендерде
сәулет және қала құрлысы орындарымен бiрлесе отырып) сұралып отырған ... ... ... ... ... ... ... Бұл орайда аумақтық аймаққа бөлуге сәйкестiк ескерiледi.
Жер учаскесiне құқық беруден бас ... ... ... ... ... шешiмнiң көшiрмесi құқық беруден бас тарту ... ... ... жетi күн ... ... Жер ... ... беру туралы шешiмдi жергiлiктi атқарушы орган жерге орналастыру
жобасы негiзiнде қабылдайды. Жер ... ... ... ... беру ... ... ... өтiнiш берушiге шешiм
қабылданған кезден бастап жетi күн мерзiмде тапсырылады.
Мемлекеттiк меншiктегi жер ... мен жер ... ... ... аукционда сату объектiлерi бола алады. Аукционда сатуға ұсынылатын
жер учаскелерiнiң тiзбесiн жергiлiктi ... ... ... және ... өкiлеттi органның тиiстi шешiмiмен бекiтiледi.
Жер учаскесiне құқық берiлетiндiгiн куәландыратын құжаттар мыналар:
- жер учаскесiне жеке меншiк және тұрақты жер ... ...... ... ... және ... жер ... құқығына берiлетiн
акт;
- өтемдi уақытша жер пайдалану кезiнде;
- жер учаскесiн жалға алу ... ... ... ... жер ... ... - өтемсiз уақытша жер пайдалану.
Жер учаскесiне құқықты куәландыратын құжаттардың жер ресурстарын басқару
жөнiндегi уәкiлеттi органдар даярлап ... Жер ... ... және ... ... ... жер ... құқықты
куәландырған құжаттарды бергенге дейiн осы жер учаскесiн ... ... ... құқығы жер пайдалану құқығын хаттау тәртiбiн, жер
учаскесiне ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының үкiметi белгiлейдi.
Заңда жерге құқық қатынастарынан туындайтын даулар сот арқылы ... Өзi, оның ... ... ... ... ... әдiстемесiне жат екендiгiн көрсетедi. Кез келген жер учаскесi
табиғи ... ... ... тарапынан басқаруға және қорғауға жатады.
Дамыған Батыс елдерiнде, құқықтық докториналарда мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... мақсатында белсендi араласуының
объективтiк сипатына байланысты жер ... ... ... ... ... ... саласы ретiнде қалыптасуы жөнiндегi
идеялардың басшылығында айта кеткен жөн сияқты .
Беделдi халықаралық ... ... ... ... Ұйымының
мүшелерiне жер қатынастарын реттейтiн заңдарды бұл саладағы қоғамдық және
жеке мүдделерiнiң расындағы қайшылықтарды ескере отырып, ... ... кең орын ... Дамыған елдерде мемлекеттiң меншiк иесi титулымен
байланысты емес билiгi ... ... ... деп ... ... ... шаруашылық айналымға кеңiрек тарту қажеттiгi ... ... ... ... ... ... сай хаңдық механизмiн құруды
талап еттi. Жерге мемлекеттiк меншiктiң ... ... ... ... ... тәсiлi, дербес зат ретiнде жердi пайдалану құқығын
тануды жер реформасының екiншi кезеңiнiң басы деп қарауға болады.
Жер қатынастарын ... ... актi ... ... ... ... ... негiзiнде дамуы – iрi елдi мекендерде
қозғалмайтын мүлiк нарығын қалыптастыруға жол ... елдi ... ... ... ... ... жағдай туғызды.
Қорытынды.
Қазақ халқының құқықтық мәдениетiнiң тарихында жер мәселесi үлкен орын
алады. Сондықтан да туған ... ... ... ... ... өз өмiрiңдi
қорғау деп есептеледi халық ... ... ... ... өмiр жоқ, ... ... өмiрге тең. «Ер – туған жерiне, ит – тойған ... ... ... болғанша, өз елiнде ұлтан бол» тектес мақал-мәтелдер халықтың
туған жерiне, Отанына деген көзқарасының ең ... ... ... ... ... ... құқықтық көзқарасының екiншi бiр үлкен қатпары
және сарыны – жердiң ата-баба аруағының жайы, зираты, аруақ мекенi ... ... Ал ... ...... ... үшiн ең қасиеттi
де қастерлi ұғым, оның басты сенiмдерiнiң бiрi, құлшылық етiп, құрбандық
шалар ... Бұл ... ... ... сақ, ғұн ... ... ... көшпелiлер өмiрiнiң ақиқаты.
Жер – Отан-Ана, жер – ата-бабадан қалған мирас, жер – ... ... ... үшiн ең ... ... ... бiрi ... ол – құдырет,
қасиет деп танылады. Бұл жерсiз ел болмайды, жерден айрылу елден, елдiктен
айрылу деген ой-әуенге ... ... бұл ... ... жерге
байланысты құқықтық көзқарастарының келесi бiр, үшiншi, басты қырларының
бiрi едi. Яғни жер елдiктiң белгiсi, халық ... оның ... деп ...... ... бiрлiгiнiң (мелекеттiгiнiң) белгiсi деген ұлттық
танымның мағынасы терең. ... ... ... әр елдiң өз жерi болады, ол
оған ата-бабадан мирас болып еншiлiкке қалған деген ойдың негiзiнде жатыр.
Сондықтан ... ... ... ... ... өз ... ... керек.
Яғни бұл көзқарас халықтың өз жерi алдындағы ең үлкен мiндетi (борышы)
ретiнде Отан қорғау мәселесiн қояды. Бүкiл халық бiр ... боп өз ... идея ... ... ... ... арқауында жатқандығы да
осыдан болса керек.
Ал ендi, бiр ерекшелiгi, сахара жұрты осы көзқарасты тек ... ... ... ғана ... ... өздерiнiң жерге байланысты iшкi
қатынастарын анықтауда да басты мақсат деп есептедi. ... ... ... ... ел ... ... бiр болсақ, туған жердi қоныс ретiнде
өзара пайдаланғанда да дәл сондай бiр ... ... орын ... ... күй рухани талпыныс халқымыздың құқықтық санасында үлкен рөл
ойнайды. ... ... ... жер құдайдiкi, ол – ортақ, көңiл жетсе,
жер жетедi, оған бола ... ......... ой кең ... елдiгi оның бiрлiгiнде. Сондықтан кез келген дау-дамайды, оның
iшiнде жерге байланысты таластарды болдырмау қоғамның ... ... ... насихатталады. Яғни, жер – елдiң тұтастығының, еркiндiгiнiң
белгiсi әрi тiрегi. Бiрлiктен айрылған халық өз ... ... ... ... ... ... ... әр халық үшiн басты парыз
деп есептелдi.
Көшпелiлердiң жер қатынасын реттейтiн құқықтық ... ... ... бiр ... ... халыққа нан ие, қара жерге халық ие» деген көзқарас
түсiнiк ... Бұл ұғым «Жер – ... ... көзқарасты жалғастыра,
тереңдете түседi. Яғни, құдайдан кейiнгi жер иесi – халық. Құдай мен ... ... ... ... пен жер ... да дәнекер жоқ, тiптен,
ханға да ондай құқық берiлмеген деген ой жатыр астарында. ... ... ... ... ... және ... ... едi бұл
уәж.
Екiншi жағынан бiз бұл жерде хан мен халық арасындағы жалпы ... және ... ... ... жеке қатынастың сұлбасын
көремiз. Хан (мемлекет) ең бiрiншi ел қамқоры, халық тiрегi, тек ... және ... ғана ол ... ... оның ... иесi. ... ... рұқсатынсыз және қалауынсыз оның еркiндiгiнiң ... ... ол ... ... ... әрi қамқоры болуы керек.
Бұл- жердi иемдену және пайдалану саласындағы халық ... ... деп ... ... ... ... есебiнде қабылдайтын құқықтық өмiрiнiң
негiзiнде осындай және осы тектес көзқарастар, ой-әуендер, түйiндер жатты.
Дипломдық ... ... келе ... кеше ғана 20 ... ... «Жер туралы» Заңның жобасын Парламент депутаттары қабылдап, ендi
Президентiмiздiң қол қоюын ғана ... ... ... ... ... ... , ... заң маманы ретiнде де, қарапайым қазақ азаматы
ретiнде де ... ... ... Жер тек қана ... ... ... әдебиеттер.
Нормативтiк актiлер
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы. 1995. 30 тамыз,
1998ж. 7 ... ... мен ... ҚР ... ... ... ... 27.12.1994 ж. 21.05.2002 ж.
өзгерiстер мен толықтырулар.
3. «Жер ... ҚР ... 1995 ... 22 ... заң ... ...... Кеңесi» 1996, 9 қаңтар.
4. ҚР «Жер туралы» заңы. 2001 24 қаңтар.- Заң газетi 2 ... ... ҚР «Жер ... ... Заң газетi. 8 қаңтар 2003 ж.
6. ҚР «Неке және ... ... ... ж. 24.01.2002 ж. өзгерiстер
мен толықтырулар енгiзiлген.
7. ҚР Президентiнiң шетелдiк азаматтарының құқық жағдайы туралы заң ... ... 1995 жылы 19 ... Адам ... жалпыға бiрдей декларациясы. 1948. БҰҰ.
9. Аадамдардың экономикалық, ... және ... ... ... ж. ... Земельное законодательство РК. Сборник законодательных и нормативных
актов земельном ... и ... ... 1995.
11. Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы ... ... ... ... ... туралы» ҚР Заңы 24.12.1994
13. Өндiрiстiк кооператив. Кәсiпкер кiтапханасы. Алматы. 2002.
Арнайы әдебиеттер.
14. Ә. Стамқұлов, Ә. ... ... ... ... ... Кенжалиев З. Жер даулары. Мұсылман календарi.
16. Б. Әмбетов. «Жер туралы» заң жетiлдiрудi ... ... Заң ... ... С. ... Жер ... мен жер учаскелерi меншiк иелерiнiң
заңды мiндеттерi. Заң журналы. 2.2001.
18. ҚР Президентiнiң Қазақстан халқына жолдауы. 2002 мамыр.
19. Бөкейханов. Жер ... Жас ... ... Еркiнбаева Л. Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу. Заң
журналы. 16.01.2003.
-----------------------
[1] ... ... РК.- ... ... и ... по ... отношениям и землеустроиству. Алматы 1995.
[2] ҚР Азаматтық кодексi 209 бап
[3] «Жер туралы» ҚР ... 1995 ... 22 ... заң күшi ...... ... 1996, 9 ... С.Мұстафаев. «Жер пайдаланушылар мен жер учаскелерi меншiк йелерiнiң
заңды ... ... 2. ... ... Жерге меншiк қатынастарын реттеу. Заң газетi. 2/2001жыл
[6] Б.Әметов. «Жер ... » заң ... ... ... Заң және ... Кенжалиев. З. Жер дауы. Алматы. 2002 жыл . Мұсылман ... ҚР «Жер ... ... 29.12. 2002. Заң ... ... ... ... Кәсiпкер кiтапханасы Алматы 2002 ж.
[10] Президенттiң Қазақстан халқына жолдауы. Парасат журналы 8/2002.
[11] Осында.
[12] ҚР конституциясы. 1995 жыл 30 ... ҚР «Жер ... Заңы // ... ... 6 ... 2001ж.
[14] ҚР «Жер туралы» заң 48-бап.
[15] ҚР «Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi ... ... ... ... кодексi. 12 маусым 2001.
[16] Ә.Стамқұлов.Ә.Бектұрғанов. Жерге меншiк құқығының кейбiр мәселелерi.
Әдiлет Министрлiгiнiң хабаршысы. 5./95.
[17] «Меншiк ... Заң, ... ... Л. ... ... ... ... реттеу. Заң
журналы. 16 қаңтар.2003 жыл.
[19] «Шетелдiк инвестициялар»туралы ҚР заңы 1994 .24.12.
[20] Б.Әметов. «Жер ... заң ... ... етедi» Заң газетi.
16.10.2002 .
[21] Ә.Бөкейханов. Жер законi. Жас Алаш. 2.2002.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банкілік ресурстар: құрамдау көздері және реттеу жолдары39 бет
Диференциалдық оператор49 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Жер құқық қатынастары туралы66 бет
Жер құқық қатынастары. ҚР-ның жер нарығы туралы түсінік32 бет
Қазақстандағы жер қатынастарын құқықтық реттеу65 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
80 жерге балық цехы23 бет
XVI-XVIII ғғ. Қазақ-Орыс қарым-қатынастарының зерттелуі мен елшіліктер тарихы10 бет
«Қазақстан Республикасында көші-қон қатынастарын реттеудің мемлекеттік-құқықтық негізі» тақырыбына69 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь