Авторлық құқық субъектілері, түрлері

Кiрiспе

1.тарау. Авторлық құқық субъектілері
1.1 Авторлық құқық субъектілерінің түсінігі.
1.2 Авторлық құқықтың субъектілерінің ерекшеліктері.

2.тарау. Авторлық құқық субъектілерінің түрлері

2.1. Автор, тең автор
2.2. Мұрагерлер мен құқық мирасқорлар.

3.тарау. Авторлық құқықтың субъектілерінің
құқықтарын қорғаудың өзекті мәселелері

Қортынды

Пайдаланылған әдебиеттердiң тiзiмi
Менiң дипломдық жұмысымның тақырыбына арқау болып отырған негiзгi мәселелер Қазақстан Республикасының зааматтық заңдарына сәйкес авторлық құқық субъектiлерiнiң құқықтық жағдайын теориялық және құқықтық тұрған қарастыру болып табылады. Бұл мәслеге жалпы авторлық құқыққа қарастыры тұрғыдан мән берер болсақ ол тiптi әлемдiк денгейде әлi күнге дейiн, өз шешiмiн таппай отырған үлкен бiр өзектi проблемалар қатарында тұр десек артық айтпағандық болар едi. Сонымен бiрге менiңше осы қарастырылатын мәселелердiң өзектiлiгiн сондай-ақ мына мән жайлардан-ақ байқап көруге болар едi. XXI ғасырдың басында ғылыми-техникалық прогресстiң өте қарқынды iлгерлеп дамуы авторлық құқықтың жаңа объектiлерi мен субъектiлерiн өмiрге алып келуде, соның бiр мысалы ретiнде тек интернет жүйесiн алып қарар болсақ құқықтық тұрғыдан әлiде өз шешiмiн таппаған қыруар мәселелердiң барына көз жеткiзу мүлдем қиын емес деп ойлаймын.
Мiне бүгiнде бiздер осы жайларға және өзге де мәселелерге жете мән берер болсақ Қазақстанда авторлық құқық саласын үнемi әрi үздiксiз жетiлдiрiу қажеттiлiгiн аңғару қиын емес деп бiлемiн.
Сондай-ақ мен өзiмнiң дипломдық жұмысымда Қазақстан Республикасының заңдары бойынша авторлық құқықтың субъектiлерi болып табылатын тұлғалардың құқықтық жағдайына жалпы теориялық тұрғыдан талдау жасауға және сондай-ақ осы авторлардың мүлiктiк және мүлiктiк емес құқықтарын қорғауға байланысты қазiргi кезде тәжрибеде жиi кездесетiн өзектi теориялық және тәжрибелiк мәнi бар сұрақтарды қарастырылады.
Мен өзiмнiң дипломдық жұмысымда ең алдымен авторлық құқықтың субъектiлерiнiң түсiнiгi мен түрлерiн қарастыра келiп авторлардың құқықтарын қорғау мәселесiне теориялық және құқықтық тұрғыда мүмкiндiгiнше тереңрек қарастыруды өзiме мақсат етiп қойдым. Сондай-ақ Қазақстан Республикасында авторлық құқықтық қатнастарды реттейтiн заңнамаларға теориялық тұрғыдан сараптама жасап кеткiм келедi әрi сонымен бiрге шетелдердегi авторлық құқықтарды қорғау мәселелерiнеде бiраз талдау жасап кетудi жөн деп шештiм.
Нормативтiк актiлер

1. Конституция Республики Казахстан, от 30 августа 1995 года с изменениями и дополнениями, внесенными Законом Республики Казахстан “О внесении изменений и дополнений в Конституцию Республики Казахстан” от 7 октября 1998 года.// Юридическая газета. 1998г. 14 октября;

2. Гражданский кодекс Республики Казахстан/ общая часть/ от 27 декабря 1994 г / с изменениями и дополнениями от 18.12.2000 год./
3. Гражданский кодекс Республики Казахстан /особенная часть
от 1 июля 1999 г с изменениями и дополнениями от 18.12.2000 год./

Әдебиеттер

1. Амфитеатров.П.Н. Право наследования личной собственности.М 1996 г.
2.Антимонов.Б.С.,Советское наследственное право.М,1955 г.
3. БарщевскийМ.Ю. Наследственное право: учебное пособие,М.1996 г.
4. БаллюзекЛ.Ф. Народные обычаи в книге: Материалы по казахскому обычному праву.Алматы 1998 г.
5.Братусь С.Н. Советское гражданское право М.1984 г.
6. Власов Ю.Н.Наследование по закону и по завещанию.М.2001 г. 7.Гражданский Кодекс Республики Казахстан /Особенная часть/
Комментарии . ответ.ред.М.К.Сулейменов, 2-х томах.
Ю.Г.Басин.Алматы,2000 г.
8. Гражданское право // Под ред. А.П. Сергеева и Ю.К. Толстого.
М., 2000 г. Т. 3. с. 143.
9. Гордон М.В. Наследование по закону и по завещанию.М.1967 г. 4.
10.Гражданское право.Учебник часть 3-я под. Ред. А.П.Сергеева,
Ю.К.Толстого.М,1997 г.
11.Гражданское прцессуальное право РК.Баймолдина.Учебник.1 кнга Алматы,2001 г.
        
        МАЗМҰНЫ:
Кiрiспе
1-тарау. Авторлық құқық субъектілері
1.1 Авторлық құқық субъектілерінің түсінігі.
1.2 Авторлық құқықтың субъектілерінің ерекшеліктері.
2-тарау. Авторлық құқық субъектілерінің түрлері
2.1. ... тең ... ... мен ... ... ... құқықтың субъектілерінің
құқықтарын қорғаудың өзекті мәселелері
Қортынды
Пайдаланылған әдебиеттердiң тiзiмi
Кiрiспе
Менiң дипломдық жұмысымның тақырыбына арқау болып отырған негiзгi
мәселелер Қазақстан ... ... ... ... авторлық
құқық субъектiлерiнiң құқықтық жағдайын теориялық және құқықтық тұрған
қарастыру болып табылады. Бұл мәслеге ... ... ... ... мән ... ... ол тiптi әлемдiк денгейде әлi күнге дейiн, ... ... ... ... бiр өзектi проблемалар қатарында тұр десек
артық айтпағандық ... едi. ... ... ... осы ... ... ... мына мән жайлардан-ақ байқап көруге
болар едi. XXI ғасырдың басында ... ... ... iлгерлеп дамуы авторлық ... жаңа ... ... өмiрге алып келуде, соның бiр мысалы ретiнде тек интернет
жүйесiн алып қарар болсақ ... ... ... өз ... ... ... ... көз жеткiзу мүлдем қиын емес деп ойлаймын.
Мiне бүгiнде бiздер осы жайларға және өзге де ... жете ... ... ... ... ... ... үнемi әрi үздiксiз
жетiлдiрiу қажеттiлiгiн аңғару қиын емес деп бiлемiн.
Сондай-ақ мен ... ... ... ... заңдары бойынша авторлық құқықтың субъектiлерi болып
табылатын тұлғалардың құқықтық ... ... ... ... ... және ... осы авторлардың мүлiктiк және ... ... ... ... қазiргi кезде тәжрибеде жиi кездесетiн
өзектi теориялық және тәжрибелiк мәнi бар сұрақтарды ... ... ... ... ең ... ... ... түсiнiгi мен түрлерiн ... ... ... ... ... ... және құқықтық тұрғыда мүмкiндiгiнше
тереңрек қарастыруды өзiме мақсат етiп қойдым. ... ... ... құқықтық қатнастарды реттейтiн заңнамаларға
теориялық тұрғыдан сараптама ... ... ... әрi сонымен бiрге
шетелдердегi авторлық құқықтарды қорғау ... ... ... ... жөн деп ... ... құқық субъектілері
1.1. Авторлық құқық субъектілерінің түсінігі.
Авторлық құқықтың субъектілері болып туындыға қатысты субъективтік
авторлық ... ... ... ... ... ... субъективтік авторлық құқықтарды қазақстандық азаматтар, ... ... жоқ ... ... мұрагерлері мен
құқықмирасқорлары иеленеді. Субъектілердің әр санаттары үшін туындыға құқық
әртүрлі заңды фактілерге ...... ... мұра ... құқықтардың өтуімен, т.б. туындайды.
Авторлық құқықтың негізгі субъектілері болып ... ... ...... ... ... ... жеке тұлға ("Авторлық
құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының 4-бабы).
Сөздіктерде "автор" ... ... ... ...... ... жазушы… Авторлық – жағдай, міндет
немесе жазушының іс-әрекеті"[2].
"Автор (латын тілінен – au (c) tor) – кез ... ... ... өнер ... және т.б. ... – туындыны тудырушы тұлға"[4].
Автордың құқықтық мәртебесі кез келген тұлғада ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, заң
осыған қатысты ешқандай шектеулерді ... ... ... ... әдебиет және өнер туындыларына авторлық ... оны ... орай ... ... құқықтың пайда болуы және ... үшін ... ... өзге ... немесе шарттылықтың
сақталудың қажеттілігі міндетті емес. ("Авторлық ... және ... ... ҚР ... ... құқық субъектілерін жіктеудің келесідей топтамасы ... ... және ... ... бөлінеді"[5].
Сонымен қатар, алғашқы субъект ретінде "автор – шығармашылық еңбегімен
туған туындының жеке тұлғасы" ... ... ... "алғашқы және туынды" деп бөлу ... ... ... ... ... шығармалар" терминінің бар болуына
байланысты кейбір ... ... ... да мүмкін.
("Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңның 12-бабында).
Авторлық құқық субъектілері ... ... ... ... ... авторлық құқыққа арнайы арналған еңбектерде орын
тапқан. Революциялық кезеңге ... ... осы ... В.В.Спасовичтің[8], ... және ... ... ... әдеби меншіктің субъектісін зерттей отырып, мынандай
қорытындыға келді: авторлық құқықтың субъектісі ... ең ... ... ... ... ... болатын тұлға табылады.
Қалған барлық тұлғалар авторлық құқықтың субъектілері болып "одан
мирасқорлыққа ... ғана ... ... табылады.
Заңды байланыстың күшіне қарай үшінші тұлғалар авторлық құқықтың
субъектілері ... ... ... және ... ... ... заңда тікелей көрсету түрінде болады.
К.П.Победоносцевтің "Азаматтық құқық ... ... ... ... ... "осы құқыққа иеленуші" табылады)
келесідей түсіндірме беріледі: "Авторлық құқық белгілі ... ... сол ... байланысты: бұл туынды авторы, тудырушы. Бірақ кей кезде
бір туындының бірнеше тудырушылары ... ... және ... ... ... ... мен туындыға қатысу деңгейі әртүрлі болуы
мүмкін"[11]. Бұл жерде назарды автор мен ... ... ... бөлу ... етуші заңның терминологиясы бойынша "өндіруші – ... ғана ... ... ... және ... ... ҚР Заңының 38-бабы "Фонограмма жасаушының құқықтары")[12].
Г.Ф.Шершеневич авторлық құқықтың ... мен ... ... ... ... туындыларға; мерзімді басылымдарға,
көркем әдебиеттерге; музыкалық туындыларға орай жеке ... ... ... ... субъектісі болып "әдеби туындыны
тудырған автор мен оның мұрагерлері, құқықмирасқорлары және ... ... ... тұлғалар да" табылады[13].
Көркем туындыларға құқықтың субъектісі - "туынды ... бар ... ... ретіндегі ой мен өнердің суретшісі, мүсіншісі, сәулетшісі
немесе гравері". ... заң бұл ... да ... тұлғалар үшін көркемдік
құқықтың субъектілері болып табылу мүмкіндігін таниды[14].
Сонымен, музыкалық туындының субъектісі - ... ой мен оның ... ... ... Бұл ... ... ... туындайды: бұл
музыкалық туындыны орындаушы бөтеннің туындысын орындады ма? ... ... бұл ... ... кезіндегі шығарма, яғни импровизация
туралы сөз болып отыр.
А.А.Пиленконың пікірінше, авторлық құқықтың субъектісі болып тек қана
жеке тұлға табылады, ал ... ... ... құқығы, яғни әртүрлі
қоғамдар шарт немесе қызметтік ... ... ... ... ... өтуіне негізделеді. Осындай тұжырымды мемлекеттік ұйымдарға
қатысты айуға да ... Олар ... ... ... ... ... ... жарғылар, нұсқаулықтар құрастыруы бойынша еңбектерімен
өздерінің меншікке қатысты ... ... ... ... ... ... "авторлық құқықтың субъектісі болып
өзінің бар ... ... ... ... ... ... болатын
шығарманың тұлғасы саналады. Бұндай тұлға ретінде, тек қана ... ... ... ... ... бола ... Заңда авторлық құқықтың заңды
тұлғаларға қатысты орнықтырылуы, Г.Ф.Шершеневичтің айтуы бойынша ... осы ... ... беру шын ... ... ... ... түсіндіріледі. Авторлық құқықтың субъектілерінің ... ... ... яғни ... ... ... ... әрекет етпейтін"[18]. Олар – тудырушы, ... ... және ... авторлық құқықтың субъектілері ретінде әдебиет, ғылым және
өнер туындыларын шығармашылық ... ... ... танылады
(авторлар).
Субъективтік авторлық құқықтардың азаматта пайда болуы оның ... ... ... ... ... шығару жері мен жарыққа
шығарумен және т.б. байланысты емес.
Шетел азаматы қазақстандық авторлық құқықтың субъектісі болуы ... оның ... ... рет мемлекеттің аумағында жарыққа шығарылса немесе
шығарылмаса, бірақ оның аумағында белгілі бір ... ... ... ... ... туындысы алғаш рет шет елге жарияланса немесе сол
жерде ... бір ... ... болса, онда ол ҚР-ның бекіткен
келісімдерінің күшінде және онымен бекітілген шектерді ғана ... ... ... ... ... ... ... құқықтар туындыны тудыру фактісінің
нәтижесінде пайда болады. Оның ... заң ... ... ... ... құқық нақты сол алғашқы субъекті мүдделері ... ... ... ... яғни туындыны жасаушының, автордың өзінің авторлық
құқығы оның ... ... ... ... ... Мұрагер – мирасқорға
қатысты заңмен көзделетін авторлық-құқықтық ... ... ... ... ие (автордың қайтыс болғанынан кейін 50 жыл)[20].
Авторлармен қатар авторлық құқықтың субъектілерімен қоса әдебиет, ғылым
және өнер туындыларын жасауға қатыспайтын ... ... мен ... ... ... ... ... автордың
туындысын пайдалану бойынша авторлық
құқықтардың белгілі бір шеңбері өтеді. Құқықмирасқорлар ... ... ... туындысын пайдалану бойынша ... ... ... ... театрлар және т.б.) саналады.
Көрсетілген тұлғалардың құқықтарының шегі ... ... ... ... ... ... ... олар автордан өтеді.
Авторлық құқықтың субъектілері ретінде мұрагерлер заң ... ... ... сай ... ... Заң мен өсиет бойынша мұрагерге
туындыны жариялау, қайта жаңғырту және тарату ... ... алу ... ... ... ... пайдалану жөнінде мәселені шешуге,
сондай-ақ әлі жарыққа шықпаған ... да ... ... ... ... мен шын мәніндегі автордың құқықтарының айырмашылықтары олардың
көлемінде ғана емес, сондай-ақ әрекет ету мерзімінде де ... ... ... ... ... ... кейін 25 жыл мерзім
ішінде әрекет етеді.
ҚР АК-нің 497-бабына сай, туындыны шығару, көпшілік ... ... өзге ... ... ... ... сатып алынуы мүмкін. Әр
жағдайда туындының пайдалану тәртібі мен талаптарын анықтайтын ... ... ... ... ... құқықтардың барлығын иеленуші
болып табылмайды, ал тек қана жеке құқықтарға ие ... ... ... ... мемлекетті танудың өзге негізі
болып туындыны мемлекет игілігі ретінде жариялау табылады. Бұл жерде ... ... ... өтіп ... ... ... ... отыр.
(АК-тің 496-бабы). Бұл ... да ... ... деп танылған
туындыларды пайдаланудың тәртібі мен шарттарын анықтайтын Үкімет қаулысы
қабылданады.
Әрекет ... ... ... ... заңды тұлғаларда арнайы
бекітілген ... ... және ... ... Кодекс энциклопедия, газеттер, журналдар, ғылыми еңбектердің
жинақтары мен өзге де ... ... ... ... үшін ... ... ... газеттер) пайдалануға құқығын (479-бап);
кино-телестудиялар үшін – тұтасымен фильмді пайдалану ... ... ... тарату ұйымдары үшін – олардың бағдарламаларын басқа
ұйымдарға тарату, жазу және ... ... ... беру ... ... ... алдында қайта жаңғыртуға рұқсат беру құқығын
(480-бап) танып отыр. Бірақ, бұл құқықтар заңмен авторлық деп аталмайды.
Осындай ... ... ... құқықтарды шығармашылық ұжымның
мүшелеріне – сценарий авторын біріктіретін, сазгер, ... ... ... және өзге ... ... ... ... бола
алады. Өйткені, қатаң түрде алып қарайтын болсақ, кез келген ... ... ... шығармашылық еңбегімен туындайды, ал заңды
тұлғалар авторлар (тудырушылар) ретінде емес, олардың туындыларды ... тек ... ... ... субъектілері ғана болуы
мүмкін.
"Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңы ... ... ... ... ... ... ... автор (4-бап);
2) аудиовизуалдық туындылардың авторлары (13-бап);
3) жұмысберуші ... ... ... авторлардың мүліктік құқықтарын ұжымдық негізде басқаратын ұйымдар
(43-бап);
6) өзге тұлғалар.
Жекелеген авторлық құқықтардың субъектілері болып сабақтас құқықтардың
субъектілері ... ...... ... ... ... кабельдік хабар тарату ұйымдары ("Авторлық құқық және сабақтас
құқықтар ... ҚР ... ... ... ... ... субъектісі пайда бола алмайтын фактілік құрамға
үш элемент кіреді:
1) туындыны тудыру барысындағы автордың шығармашылық еңбегі;
2) туындыны ... ... ... ... бірнеше тең авторлардың,
немесе авторлық құқықта шартты түрде "заңды тұлға" ... ... ... бар ... ... талаптарға жауап беретін субъектіде авторлық ... ... бар ... үш ... барлығының сәйкес келуі ғана авторлық ... ... ... ... соғады.
Авторлық заңнама мен азаматтық кодекстің ережелерінен шыға отырып,
"авторлық құқықтың субъектісі" түсінігі "автор" ... кең ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін
айрықша құқықтар) автордан басқа өзге тұлғалар да иелене ... ... ... ... автордың өз міндеттерін орындау тәртібінде туындыны
тудыру жағдайында жұмысберуші ... ... ... ... ... ... ... Авторлық құқықтың субъектілерінің ерекшеліктері.
Автордың құқықтары әрқашанда авторлық құқықтың өзге субъектілерінен
кең. Авторлық құқықтың ... ... ... ғана тән туындыны кез
келген нысан мен тәсілде пайдалануға айрықша құқықтар ... ... және ... құқықтар туралы" ҚР Заңның 16-бабында бекітілген
"мүліктік ... ... ... 15-бабындағы автордың жеке мүліктік
емес құқықтары тән. Авторлық құқықтың қалған субъектілері туындыға ... ... тек алып ... ғана ... ... Туындыны тудырушы
тұлғадан жеке мүліктік емес құқықтардың бөлінбестік қағидасы ... ... ... ... ... орын ... "Автордың мүліктік
құқықтарына қарамастан, оның мүліктік емес жеке ... ... ... ... ... жөніндегі айрықша құқықтарын біреуге ... да ... ... ... емес ... ("Авторлық құқық және сабақтас құқықтар
туралы" ҚР Заңның 15-бабының 1және 2 бөліктеріне сәйкес) мыналар жатады:
- авторлық құқық (туындының авторы ... ... ... ... ... ... (туынды пайдаланылған кез келген жағдайда оның
даналарына автордың шын есімінің орнына ... ... ... ... ... ету ... ... көрсетуден бас тарту құқығы,
яғни жасырындық);
- автордың беделін қорғау құқығы (туындының атауымен ... оған ... жол ... ... кез ... жолмен бүлдіруге, бұрмалауға
немесе өзге жолмен өзгертуге, сондай-ақ ... ... ... ... ... алатын басқа да кез келген қол сұғушылыққа
қарсы әрекет ету құқығы);
- кері қайтарып алу ... ... ... шешімнен пайдаланушыға
келтірілген зиян, соның ішінде оның айырылып қалған пайдасы өтелген
жағдайда автордың туындыны ... ... ... ... ... ... ... құқықтарды иелену мүмкіндігі өз ... ... ... ... ҚР ... ... негізгі мазмұны" азаматтардың иеленетін құқықтарының
ішінде, сонымен қатар "өнертабысқа, әдебиет, ғылым және өнер ... ... ... ... ... меншік құқығын"
бекітеді. Бұл ...... ... ... әркіммен танылады.
Заңмен әркімнің шығармашылық еңбектерін дамытуға тиым салынбаған. Бұл жерде
авторлық құқық үшін ... ... ... тану мен санаткерлік еңбек
нәтижелеріне құқықты қорғау орын алып ... ... да ... ... ... ... жеке мүліктік
емес құқықтарды иелену мүмкіндігінен айырылмауы тиіс.
Авторлық құқықтың субъектілері болып ҚР ... ... ... қатынастардың қатысушылары ... ... ... құқықтық қатынастырдың ... ... ... болу ... өзгертулер мен толықтырулар, сондай-ақ
санаткерлік меншікке құқықтарды тану, бекіту және қорғау тәртібі, авторлық
құқықтарды және ... ... өзге ... ... ... ... ... – азаматтық құқықтың қатынастар болып
табылады. ... ... ... тыс ... авторлардың басқа құқықтың
субъектілерімен өзге қатынастары таратылуы ... аса кең ... ... ... және процесте сәйкесінше іспен қаралатын қатынастар
қылмыстық құқық және қылмыстық іс жүргізуде бар.
Субъектілер арасындағы авторлық-құқықтың қатынастар ҚР АК-нің ... ... ... ... сай ... ... ... субъектілерінің түрлері
2.1 Автор, тең авторлар.
А. (1) Жалпы ережелер.
Авторлық құқықпен реттелетін ... ... ... ... ... ... ... кім болатындығы табылады. Автор болып
өзінің шығармашылық еңбегімен туынды жасаған жеке тұлға табылады. Туындыны
жасаушысы ... ... ... азаматтығына және әрекет қабілеттілік
жағдайына қарамастан, кез келген жеке тұлға танылады. ... ... ... ... ... ... сәтінен бастап туындайды.
Соның ішінде ол туындының жарияланғандығы, толық аяқталғандығы немесе ... ... ... ... ... ... ... деп тану үшін
туындының нысаны, мақсаты мен құндылығы әсер етпейді. Авторға қандай ... ... ... біреудің келісімі немесе қандай да ... ... ... ... тек қана ... туындылардың жасаушылары танылмайды,
сонымен ... ... ... шығармаларды жасаушылар табылады. Олар
көбінесе аудармалардың, өңдеулердің, бейнелеу өнерінің және ... ... ... ... ... бұл ... ... құқықтар
пайда болу үшін ... ... ... ... не
қорғалмайтындығы маңызды емес.
(2) Кәмелетке толмаған және әрекетқабілеттілігі жоқ ... ... ... кәмелетке толмаған немесе заңмен
бекітілген тәртіпте әрекет қабілетсіз немесе әрекет қабілеттілігі шектелген
тұлғалармен туады. Мысалы, Надя ... ... 17 ... 11 ... ... ... Оның ... шегінде жұмыстарының 15 көрмесі өтті, соның
ішінде ... де. Ника ... ... ... ... оған 8 ... ... Осындай мысалдар тәжірибеде өте көп кездеседі.
Кәмелетке толмаған және әрекет ... жоқ ... ... ... ... да, ... де ... шығарылмайды. Осы
мүмкіндіктің өзі азаматтық құқық қабілеттіліктің мазмұнына енеді, ... ... ... ... ... Бұл абстрактілі мүмкіндікті
нақты субъективтік авторлық құқыққа ... үшін ... ... ... фактінің ролін ғылым, әдебиет және өнер туындыларын жасау атқарады,
яғни фактілік сипаттағы әрекет, ал ... ... ... ... ... ... ... нақты субъективтік авторлық
құқықтар ... және ... ... жағдайына қарамастан пайда болады.
Сондықтан, авторлық құқықтың пайда болған туындыға қатысты авторлары болып
кәмелетке ... өзі және ... ... тұлғалар табылады.
Кәмелетке толмаған автордың авторлық-құқықтың қатынастардағы ... ... ... ... анықталады. (ҚР АК-нің 23-бабы).
Біріншіден, кәмелетке толмағандар үшін (яғни, 14 жасқа дейін) мәмілелерді
ата-анасы, асырап ... ... ... ... Бұл ... ... ... атынан жасалады. Екіншіден, кәмелетке толмаған жеке
өзі мәмілелер жасай алады: тұрмыстық ... ... ... ... үшін қажетті құралдарды, материалдарды (дискета, ... ... ... ... алу ... ... төрт жастан он сегіз ... ... ... ... ... анықталады.
Кәмелетке толмаған жеке дербес өзі құқылы:
1) өздерінің табысына, стипендиясына, өзге де ... ... ... ... ... ... ... ғылым, әдебиет, өнер туындылары авторларының құқықтарын жүзеге
асыруға;
3) жарналар енгізуге және оларға билік етуге.
Бұл мәселе ... ... және ... ... ... ҚР Заңымен
реттелмеген. Өйткені, кәмелетке толмаған автор тәжірибе жоқтығынан басқа
тұлғалармен алданып қалуы мүмкін. Сондықтан, ... ... ... ... іске ... ... деп ... процесс әрқашанда ерікті және рационалды. Мысалға, түсінде
мерзімді кестені ашқан Д.И.Менделеевпен болған әйгілі жағдай. ... ... ... ... адал тілектеріміз санадан тыс сәтте іске ... ... ... ... еріктен тыс сипатын
көрсеткен[21].
Әрекет қабілетсіз деп ... ... ... ... оның
қорғаншысы жүзеге асырады. Бұл ... ... ... ... ... ... шартты жасаумен, өзгертумен, бұзумен
қолданылады.
Егер азамат ішімдік заттарды немесе наркотикалық заттарды қолданып,
өзінің отбасын ауыр ... ... ... онда сот оның ... ... ... Осындай шешім арқылы оған ... ... ... ... ... ... ... құқықтары басқа азаматтардікі сияқты толық ... ... ... авторлық сыйақыны алуда, табысын және өзге де ... ... ... ... олар мәмілені өзінің қамқоршысының
келісімімен ... ... ... ... ... ... ... авторлық құқықтарды заңды тұлғалар да иеленеді.
Қазақстан заңнамасы бойынша ... ... ... ... және ... ... ... қорғай алады. Егер заңды тұлғалар туындыны
тудырушылардың құқықмирасқорлары ... ... онда ... ... алып ... ... болмайды. Сөйтіп, заңды тұлғалар автормен
шарт бойынша жеке ... ... ие бола ... ... қатар,
қызметтік туындыны орындау барысында және де автордың ... ... ... ... ... ... ... Осы жағдайлардың
барлығында да заңды тұлғалар туынды шығармалардың ... ... ... олар алғашында автордың өзінде туындаған еді, бірақ
кейіннен заңда ... ... ... ... ... өтті.
Заңда тұлғалар бастапқы авторлық құқықтардың иеленушілері бола ала ... ... ... ... бойы ... ... ... құқық ғылымының
даулы мәселесі болды. Көптеген ғалымдар кеңестік ... ... ... ... соған сәйкес ғылыми жинақтарға, сөздіктерге,
энциклопедиялық басылымдарға, журналдарға, кинофильмдерге авторлық ... ... ... ... пайда болады деп ойлады. Сәйкесінше заңды
тұлғалардың авторлық құқықтары олардың шығармашылық қызметінің ... ... Бұл жеке ... ... ... біртұтас бүтінге
біріктіру үшін қажет[22]. Өзгеше айтқанда, заңды тұлғалар бастапқы авторлық
құқықтың толық иеленушілері болып саналады. Бұл өзінің ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар өзінің табиғаты бойынша
бастапқы авторлық құқықтың субъектілері бола алмайды. Олар ... жаңа ... ... ... тек қана тірі ... ... Сондықтан, заңды тұлғаның туындының жасалуына қалай да ... ... ... ... жеке өзі ... жеке ... ісі ... жеке тұлғалармен қамтылмайтын заңды тұлғаның кез келген ... ... ... ... мүмкін емес. Тек қана заңды тұлғаның
ұйымдастырушылық қызметі жөнінде, жеке тұлғалар үшін ... ... ... ... айту орынды. Бірақ, көрсетілген әрекеттер бастапқы
авторлық құқықтың заңды тұлғаларда тану үшін негіз ... ... ... ... бойынша кейбір заңды тұлғалардың бастапқы
авторлық ... ... ... бір ... көздейтін заң
шығарушылық тәсіл ретінде ғана ... ... ... ... заңды тұлғаның
алғашқы авторлық құқықтарының конструкциясы ... ... ... ... ... ... авторлық құқықтың иеленушілерінің
жоқтығына қарай қолданылады. Осы берілген ... ... ... ... ... ... ... шеңбері, сонымен қоса
белгісіз болса онда авторлық құқықтық ... бір ... алға ... бұл ... ... ғылыми-зерттеу ұйымы, баспа және т.б.)
туындының тек ... ... ... ... ... ... ... олардың
нақты тудырушылары болып жеке дербес тұлғалар танылады. ... ... ... аталғандарға сай ақталып шықты.
"Авторлық құқық және сабақтас құқықтар ... ҚР Заңы ... ... бас ... ... ретінде туындыны тудырушылардың
шығармашылық қызметін ... жеке ... ғана ... ... ... ... ... бірақ ол іс жүзінде қалай асырылатындығы
келешекте айқын болады.
(4) Шетел авторлары.
Авторлық құқықтың ... ... ... ... ... танылмайды, сонымен қатар шетел азаматтары да субъект бола ... ... ... ... ... ... ... немесе өзге
объективті нысанда ... ... ... онда ... туындыларын қорғау заңда бекітілген бірқатар талаптарға сай
тәртіпте жүзеге асырылады. Ең ... ... ... ... ... не жарияланбаған, бірақ ҚР-нан тыс жерлерде қандай ... ... ... ... ... және ... ("Авторлық
құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының ... ... ... ... ... ... авторлығының құқықтық жағдайы
қазақстандық авторлардың құқықтық жағдайынан ... ... ... ... ... ... принципті анықтайды. Бұл принцип
авторлық заңнамаға белгілі және ... ... ... шетелдік автордың туындысы ҚР-ның территориясынан тыс жерде
жарыққа шықса ... ... ... өмір ... онда ... елімізде
авторлық құқықты қорғау ҚР халықаралық ... сай ... ... ... ... ... Бүкіләлемдік Конвенциясына сай Қазақстан
Республикасының территориясында ... ... ... сонымен қатар олардың территорияларында алғаш рет жарияланған
туындылар қорғалады. Тек қана, олар 27 ... 1973 ... ... ... ... КСРО сол жылы Конвенцияға қосылды.
"Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңы ... ... ... ... Ол ... туынды ҚР-да жарияланған
болып есептеледі, егер ол ҚР-нан тыс өзінің жарық көруінен 30 күннен соң ҚР-
ның территориясында жарияланса ... ... ... тек жарияланған туындыларға қатысты қолданылатындығын айта
кету керек. Шетелдік автордың Қазақстанда туындыны 30 күн ішінде ... ... ... ... онда ... ... ... алғаш жарияланған
деп танылмайды.
(5) Құрама шығармалардың субъектілері.
Авторлық құқықтың субъектісі болып жинақтың ... ... ... туралы заңның терминологиясына сай құрастырушы деп ... ... ... өзі ... ... ... әрбір туынды авторларының
құқықтарын сақтаған ... ... ... ... Бұл
құрастырушының әрбір автормен сәйкесінше авторлық ... ... ... ... ... ... авторлық шарт жазбаша түрде
жасалуы қажет. Ақпарат құралдарында туындыларды ... ... ... ... және ауызша нысанда жасала беріледі.
Егер авторлық шартты өзгеше ... ... ... енгізілген
туындылардың авторлары өз туындыларын құрама туындыға қарамастан пайдалана
беруге құқылы. Авторлық құқық туралы заңның бұл нормасы диспозитивті ... тұр, ... онда егер ... ... ... ... деп
көрсетілген[24].
Құрастырушының авторлық құқығының ерекшелігі – ол оның авторлық құқығы
өздерінің құрама туындыларын құру үшін сол материалдарды ... ... ... ... ... ... тұлғаларға кедергі келтірмеуінде болып
отыр. Келтірілген ереже арқылы құрастырушының ... ... ... оның ... ... ... орналастыруға авторлық жүйе
табылатындығын түсінуге болады. Құрастырушының авторлық ... ... ... таралмайды.
Құрама туындыларға қатысты айрықша құқықтардың белгілі бір кешені
жеке тұлға да, заңды тұлға да болып табыла ... ... ... болады.
Құрастырушының еңбегі оның туындысы ұйымдастыру, өңдеу, жүйелеу немесе
қайта жаңғырту ... ... ... ... бар ... ... құрастыру барысында құрастырушы жинаққа таңдалған
материалдарды енгізу үшін белгілі бір зерттеу жұмыстарын жүргізеді.
Жинақтар авторлық құқықтың пәні ... ... ... тұруы
мүмкін: заңдар, сот шешімдері, өзге ресми құжаттар, халық шығармашылық
туындылары. Осы аталған туындылардан ... ... ... ... ... ... ... егер де ол оларды жеке өзі ... ... ... ... ...... ... жеке объектісі, ал
оны тудырушы тұлға авторлық құқықтың субъектісі болып ... ... ... ... ... иеленеді: өзінің атын
белгілеуге, жариялауға, жаңғыртуға және туындыны таратуға, авторлық сыйақы
алуға және ... үшін оның ... ... ... ... ... Автор
және аудармашы жеке объектілерге авторлық құқықты пайдаланады (біртума
туынды және жасалған аударма). Аударманы ... ... ... ... асады.
Аударма – бұл біртумалық туындыны жазбаша немесе ауызша ... ... ... ... біртума туындыны нақты оның мазмұны мен стилистикалық-
жанрлық ерекшелігіне сай беру керек.
Өңдеу өз алдына туынды шығарма ... ... Ол ... ... ... ... сай қайта құру жолымен жасалады. Сөйтіп, белгілі
автордың драмалық туындысының ... ... ... ... ... жаңа туындыны жасайды. Сонымен қоса, ол туынды
тақырыбының алдында ... ... ... атын және оның ... ... ... ... жауапкершілік туралы мәліметтерінде
көрсетіледі.
Аннотация басу ... ... бір ... ... табылады.
Онда туындының, оның мағынасы мен мәнінің тематикалық мазмұны қысқаша
сипатталады. Аннотация авторының міндеті ... оның ... ... ... ... ... ... деп пайдаланушыға туындының мақсатқа келетіндігін, оған ашатын
фактілі негіз ... ... ... ... мәліметтерде автордың
аты-жөні, атауы, орны мен шығу жылы, көлемі және т.б. көрсетіледі.
Резюме – бұл ... ... ... ... ... ...... ойлар анық көрсетіледі: туындының жаңалығы ... ... ... ... ... ... ал ... мәтіннен кейін орын
алады. Осы жерде аудармашылар, баспашылар, ... ... ... есімдерін орналастыруға құқылы.
Туынды шығармалардың авторларына олармен жасалған ... ... және ... ... ... ... Бұл
құқықтар өңдеуге түскен туындының авторының құқықтарын сақтаған жағдайда
ғана танылады.
Аударма ... өзге де ... ... ... үшін ... шарт ... Оның бір тарабы болып туынды авторы, ал ...... ... ... туындылар автордың мұрагерлерімен шартты
жасамай-ақ ... ... ... ... танылуы мүмкін. Өйткені,
қайта өңдеу жедел сипаттағы мүліктік құқықтарға жатады.
(6) Қызметтік міндеттерді ... ... ... ... ... міндеттерді орындау тәртібімен жасалған туындыларға
авторлық құқық авторға ... ал оны ... ... ...... құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының ... ... ... емес жеке ... ... ... және ... сақталады.
Қызметтік туындыны пайдалануға жұмыс берушінің айрықша құқықтарын
бекітетін норма ... ... ... яғни ол жұмыс беруші мен
жұмысшы – автор шартының ... ... ... әрекет
етеді.
А.П.Сергеевтің айтуы бойынша, "үстем етуші доктринаға сәйкес автормен
туындыны жариялау дайындығы туралы ... шешу ... ... деп
есептейді, өйткені ол сондай рұқсат беруі керек. Егер ол ... ... ... бұзылды деп саналады[25].
Еңбектік қатынастардың фактісі өз алдына автормен ... ... ... ... қызметтік болады дегенді білдірмейді.
Қызметтік туындыларға қызметтік тапсырманы немесе ... ... ... пайда болған туындылар жатады.
Қызметтік туындыларға қызметтік тапсырманы немесе қызметтік міндеттерді
орындау тәртібінде пайда болған туындылар жатады.
Қызметтік тапсырманы немесе қызметтік ... ... ... ... ... деп ... және оған ... құқықтық
режим таралады. Бұл жерде авторға мүліктік емес жеке құқықтар мен мүліктік
құқықтардың барлық ... ... ... ... құрылған туындыға жұмысберушінің айрықша
құқықтарды пайдалануы уақытына қарай шектелмеген. ... ... ... он жыл ... ... ... ... пікірінше "жұмысшы
мен жұмыс берушінің мүдделерінің арасындағы саналы баланс" құру үшін қажет
болып табылады[26].
Қызметтік міндеттерді орындау ... ... ... авторына
авторлардың басқа санаттары сияқты оның мүліктік құқықтарына қарамастан
мүліктік емес жеке ... ... ... және ... пайдалануға
айрықша құқықтарды басқа біреуге беру кезінде де сақталады.
Б. Тең ... Тең ... ... болу шарттары.
Екі немесе одан да көп тұлғалардың бірлескен еңбегімен ... ... ... тең авторлар да ие бола алады. Екі ... одан да ... (тең ... ... ... ... ... авторлық құқығы, мұндай туындының бөлінбес біртұтас ... ... өз ... жеке ... ие ... тұратындығына
қарамастан, тең авторларға тиесілі болады. ("Авторлық ... және ... ... ҚР ... ... ... ... тең авторлық туралы айтқанда мына мәселеге көңіл бөлу керек:
ол туынды бір ұжымның бірлескен ... ... ... ... ... егер ол ... бүтінді құраған жағдайда жасалса
күмән келтірілмейді (мысалы, бірнеше ... ... ... ... ... жеке ... жеке ... берсе және олар дербес
қолданылса (мысалы, әндегі өлең мен музыка, оқулық ... онда ... ... қиындауы мүмкін. Ұжымдық ... жеке ... ... ... қосу ... жасалуы мүмкін еместігі
түсінікті. Туынды бір бүтін ретінде көпшілік ... ... ... ... ішкі ... мен ... өзара байланысы бар болуы қажет.
Өзге сөздермен айтқанда ұжымдық туындының кез ... ... ... ... ... бір ... ... туындыны қолданудың мүмкін
еместігін немесе басқа бөліктерінің ... ... ... ... ... ... бойынша оқулықтың кез келген бір тарауын, ... ... ... тұлғаларға, ескіру мерзіміне және т.б. арналғанын
жою, аталған ... ... ... ... ... ... ... туынды ретінде қарастырылуына күмән келтіреді. Тура
осылайша ... ... ... ... ... өзгертілуіне
әкеліп соғады. Керісінше, кітаптан иллюстрацияларды алу ... ... ... әсер ... ... оған ... мен ... өзінің бар жиынтығында біртұтас туындыны құрамайды.
Сондықтан, жазушы мен суретші бұл ... тең ... ... табылмайды.
Қалған барлық құрама туындылар туралы дәл ... ... ... ... мен журналдар туралы.
Бірнеше тұлғалардың бірлескен еңбегі шығармашылық сипатта болуы керек.
Шығармашылық қызметтің нәтижесінде ғана ... ... ... ... әдебиет, ғылым және өнер туындылары пайда болады.
Тең авторлардың ... ... ... ... ... Олар
шығармашылық процесті біріктіреді және бірге жұмыс істейді. ... ... ... пен Ильф ... ... туындының жоспарын,
құрылымын жасайды, шығармашылық ұжымның әрбір қатысушысына ... ... ... ... ... ... олардың барлығын біріктіреді,
өзгертеді және редакцияға береді. Тең автор ... кез ... ... ... ... ... сәті ... үшін анықтаушы болып табылмайды.
Авторлардың жеке ерекшеліктері, олардың ... ... ... ... ... ... ... міндетті екінші шарты болып туындының
бірнеше тұлғалардың бірлескен шығармашылық еңбегі мен жасалуы табылады. Бұл
жерде еңбектің ... ... деп ... ... ... ... ал
бірлесіп жеткен нәтиже түсініледі. Тең авторлар туындымен басынан бастап
аяғына дейін ... ... ... ... ... ... кез келген
ерекшеленген бөлігін тудыруы мүмкін; олардың біреуі екіншісінің ... ... де ... және т.б. ... жасау барысында олардың қандай
нысанда еңбек еткендері емес, ал туындының олардың бірлескен еңбектерінің
нәтижесі болып ... ... ... ... ... Жоғарғы Сотымен қаралған істі айтуға болады.
К., Т. мен М.-ға "Молодая гвардия" баспасымен жарыққа шыққан "Дабыл" ... тең ... деп тану ... ... ... ... ... арызын
Қызылорда облыстық соты қанағаттандырмады. ҚР-ның Жоғарғы Соты талапкердің
апелляциялық шағымы бойынша істі қарап, Қызылорда облыстық сотының ... ... ... қанағаттандырмады. Жоғарғы Соттың анықтауы
бойынша талапкер жауапкер ... ... ... жасауы жөнінде детальді
түрде хабардар болған. ... ... ... Т. ... ... ... повесть жазуда талапкердің бұл әрекеті жеткілікті болып
табылмайды. Кітапта жарыққа шығарғанға ... ... де, ... ... ... жасауға ынталары болмаған[27].
Басқа да жағдайларда ... ... ... ... ... ... жоқ болуы да мүмкін. Бір ... ... ... ... немесе өзге де негіздер бойынша туындыны жасаушыға көмек
көрсетсе, бірақ оның еңбегінің нәтижелері туындыда тікелей көрініс ... ... ... ... жоқ. ... ... еңбегінің
шығармашылық сипаты мен пайдалалығына ешкім күмән келтіре алмайды. ... ... ... ... ... ... ол тең авторлыққа
таласа алмайды. Редактор автордың ... ... оның ... ... қайталануларды алып тастауға көмектесуі тиіс.
Бірақ, редактормен келісілетін немесе келісілмейтін ... ... ... ... авторлықтың маңызды шарты болып тең авторлардың қосатын үлестерінің
шығармашылық сипаты табылады. Жоғарғы Сот Пленумының ұйғарымы ... ... ... ... үшін ... ... ... тұлғалардың жүгінуіне
негіз табылмайды". Сондықтан, тең ... ... ... ... сот ... ... ... мәселе болып тең авторлардың қосқан
үлестерінің ... ... ... ... ... бұл ... өте қиынға соғады. "Атақты адамдардың" еске алулары негізінде туған
туындыларға авторлықты анықтау ... көп ... ... ... бұл
туындылар жарыққа шыққанда еске алушы автордың ... ... ... ... ... қабылдауына үлкен қамтамасыз етеді, бірақ автордың
үлесін дұрыс көрінісін тапқанын бейнелемейді. Егер ... ... ... ... ... жазушыға хабарласа, соның негізінде соңғысы
көркем бейнелердің жүйесін жасаса және айтылған тарихи фактілерді біртұтас
туындыға ... онда ... ... субъектісі болып көркем
туындыны тудырушы табылу ... Осы ... сот ... ... жатқан
іс бар. Оған мынаны айтуға болады. Е. ... бай ... толы ... алу арқылы әдеби туындыға айналдырмақшы болды. Бірақ, ол ... ... өзі ... алмайды да, әдебиетші С.-мен қызметтесе бастады. Е. мен
С. жүйелі түрде екі жыл ... ... 2-3 рет ... ... және Е. ... ... ... әңгімелеп береді. Осы әңгімелерді пайдалана
отырып, С. "Накануне" атты ... ... Е. тең ... және ... тең жартысына дауласады. Бұл іс сот инстанцияларымен бірнеше
рет қаралады, ақырында Е.-ның талап арызы қайтарылады. ... бұл ... ... туындыны жасау барысында өзінің еске алуларына әдеби нысан
бермеді, туындының жобасын жасауда ... ал тек өз ... ... мен ... әңгімешісі ғана болды.
Керісінше, егер тұлға әңгімешінің еске алуларына ештеңе қоспай, тек
қана техникалық және ... ... ... онда ... ... болып танылады.
Сөйтіп, қорытындылай келетін болсақ тең авторлық келесідей белгілермен
сипатталады екен. Олар:
1) ... ... ... ... ... ... жасау;
3) туындымен жұмыс жасаған барлық тұлғалардағы авторлық ... ... ... ... тең ... деп бір немесе бірнеше
тұлғаларды тану үшін тең авторлықтың пайда ... ... ... ... қажет. Бұл жерде келісім ретінде туындымен шығармашылық жұмыс істеуге
бағытталған авторлардың өзара ерік ... ... ... Ол кез ... және ... ... ... кез келген сатысында болуы мүмкін.
Сонымен қатар, келісімнің пәні ... ... ... толықтыру да
табылуы мүмкін. Бұл жерде тек қана тең авторлықтың ерікті түрде болуы және
ешкімнің де ... ... ... ... бұзбауы маңызды.
Тең авторлық туралы келісімді туындымен жұмыс істеу барысында тең
авторлық пайда болу үшін ... ... ... ... жоқ деп
түсінуге болмайды. Бір ғана келісімнің негізінде тең авторлық тууы мүмкін
емес. Бірақ осы ... ... ... және "Авторлық құқық және ... ... ҚР ... ... ... ... туындыға авторлық құқықтарды жүзеге асыру.
Ұжымдық туындыға авторлық құқықтар барлық тең авторлардың туындыға
қосқан шығармашылық үлесі мен ... ... ... ... ... ... ... заң бірлескен деп сипаттайды ("Авторлық құқық
және сабақтас құқықтар туралы" ҚР ... ... ... ... ... ... ғылымында қалыптасқан тең авторлардың құқығын
"бөлінбейтін ... ... ... сай ... ... ... қорытынды шығып отыр. ... ... ... ... барлық жағдайларда барлық тең авторлармен
бірлесе, өзара ... ... ... Егер осы мәселені шешуде ... бір ... келе ... онда ол ... ... беріледі.
Туындыны бірлесіп басқару қағидасы ... ... ... тең
авторлардың авторлық құқықтарын жүзеге асырудың өзге тәртібін бекітетін
өзара келісім ... ... ... ... тең авторлар авторлық
құқықтарды жүзеге асыруды авторлардың ... ... ... авторлық
сыйақыны бөлу қағидалары туралы келісуі мүмкін, тең авторлардың ... ... ... ... алуы да ... ... ... тең
авторлардың келісімдеріне қатысты ешқандай ережелерді бекітпейді, ... ... ... ... ... ... береді. Заң
әдебиеттерінде дауларды тудырмау үшін осындай келісімдерді жазбаша ... тең ... ... жеке ... ... ... тең авторлар
мен олардың туындыларын пайдаланушы ұйым арасында жасалған ... ... ... ... ... ... ... тәжірибеде осындай
келісімдер авторлық сыйақыны бөлудің ... мен тең ... ... ... анықтайды. Тең авторлардың келісімі өзінің ... ... ... ... ... ... ... бір түрі болып
табылады. Көбінесе ол мүлікті пайдалану тәртібі ... ... ... ... ... туындыны пайдалану жөніндегі тең
авторлардың келісімі бірлескен қызмет туралы шарт ... ... ... тең авторлармен туындыны пайдалану туралы ешқандай келісім
жасалмаған жағдайда, барлық құқықтар өзара ... ... ... ... алсақ, тең авторлар сыйақыға тең құқықтарды иеленеді, олардың есімдері
алфавиттік ... ... және т.б. Егер тең ... туындысы
тұтас бөлінбейтін бүтінді ... онда тең ... ... ... пайдалануды жеткіліксіз негіздерсіз тиым салуға құқығы жоқ.
(3) Тең ... ... ... ... екі түрін көрсетеді және соған сәйкес ... екі түрі – ... және ... тең ... ... тең ... екі ... одан да көп тең авторлармен ... ... ... ие бола ... бөлімдердің тұтас бірлігін құрайды.
Осындай туындылар көбінесе әдебиетте (И.Ильф пен ... ... ... және ... ... в Крыму" суреті), ғылымда
(Б.Антимонов пен Е.Флейшицтің "Авторлық құқық" монографиясы) және тағыда
соған сәйкес ... ... тең ... ... ... ... ... шығармашылық қызметтерінің нәтижелері авторлық
құқықтың тұтас объектісі қатарынан іс ... ... ... ... тең ... авторлық құқық толығымен туындыға беріледі. Тең
авторлардың жауапкершілігі нормативті түрде реттелмеген.
Бөлінетін тең авторлықта ұжымдық ... жеке ... ие бола ... ... және бұл бөлімдердің қай тең автормен жасалғаны белгілі
болады. Тең авторлықтың мысалы ретінде ... ... ... ... ... танылады. Сонымен қатар, оларға әнді (музыка мен
өлеңдік мәтін), операны ... мен ... ... ... мен ... болады. Бұл жағдайда тең авторлық бөлек болады, өйткені туындының
әрбір бөлігі дербес әдеби, ғылыми немесе көркем мағынаға ие болады. ... ... ... ... оған ... ... ... және оны
қалған бөліктерінен жеке пайдалана алады.
Тең авторлықты бөлінетін және бөлінбейтін деп ... ... ... бар. Тең авторлықты бөлінбейтін деп тану туындыны жеке
бөліктеріне де, тұтасына да авторлық құқықтарды ... ... ... ... тең авторда өзінің қарауы бойынша билік жүргізетін дербес
объектісі бұл ... ... Егер тең ... бөлінбейтін болса, онда
ережеге сәйкес бір ... шарт ... ... жасалады.
Сонымен қоса, егер тең авторлардың біреуі туынды жасау бойынша өзінің
міндеттемелерін ... онда тең ... ... да ... тең ... ... туындыны пайдалану тұтасымен алғанда
барлық тең авторлардың өзара ... ... ... ... ... тең автор басқа тең авторлардың келісімінсіз туындыдағы өз бөлігіне
билік жүргізуге құқылы. Тең ... ... өз ... үшін жауап
береді және ... тең ... ... ... ... ... ... тең автормен жеке авторлық шарт
жасалады, ал тең авторлармен жасалған ұжымдық ... ... ... ... тең авторлықтан туындыны бірлесіп пайдалануды ажырата білу
қажет. Мысалға, жазушы мен ... ... ... ... тең ... бола алмайды, егер де бұл жерде
балалар үшін ... ... ... ... сөз ... ... мәтіні бар фото очерктер, суреттер мен карикатуралар тұтас
туындыны құрайды және ... ... пен ... ... ... онда олар тең ... деп танылады.
Әртүрлі авторлармен жасалған туындыларды біріктіру нәтижесінде авторлық
құқықтың жаңа ... ... ... яғни ... шығармашылықты
еңбектің болмауына байланысты тең ... ... ... ... ... ғылыми жинақ және т.б. өз ... ... мен ... ... ... ... нәтижесі
ретінде жаңа туындыларды ... ... ... немесе журналға
біріктірілген туындылардың авторлары тең авторлар болып табылмайды, ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің
нәтижесінде жарыққа шығады.
Сонымен қоса, жаңа шығармашылықты дербес ... ... үшін ... туындысын заңмен белгіленген жағдайда пайдалану тең авторлықтың
туындауына әкелмейді. Сөйтіп, роман ... мен оның ... ... ... тең ... ... табылмайды. Бұл жағдайда өзінің тең
авторлыққа ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылмайды. Мысалы, заң ... ... ... ... атты әйгілі музыкалық комедияның
мәтінінің авторлары Г. мен А.-ға ... ... ... ... іс бар. ... мынадай. Ақын Р. "Севастопольский вальс" атты әйгілі әннің мәтінің
авторы болған. Сонан кейін дәл сондай атаудағы музыкалық ... ... қоса оның ... әннің қайырмасы бірнеше рет қайталанады және ол
ішінара жауапкерлермен өзгертіледі. Осыған ... ... ... ... музыкалық комедия мәтінің тең авторлары ретінде тануды
талап етеді. Қстің мән-жайларын сот ... ... бұл ... екі түрлі
шығармашылықты дербес туындылар жөнінде сөз болып отыр деп, сот осы ... ... ... ... мен құқық мирасқорлар.
(1) Мұрагерлер.
Авторлық құқықтың субъектілері болып ... ... ... ... ... ... ... ережеге сай авторлық құқықтарды мұраға алу заң
бойынша немесе өсиет бойынша ... ... ... ... заң ... ... алуды заңды мұрагерлердің қатарына енетін
азаматтар ғана иелене ... Егер ... ... ... заңды мұрагерлері
болмаса және өсиет қалдырмаса, онда оның ... ... өзге ... ... ал ... ... бойынша авторлық құқықтарды
мұраға беру кез келген азаматтарға оның азаматтығы мен ... ... ... қатынастардың бар болуына қарамастан жүзеге асырылады.
Авторлық құқықтың теориясында мұрагерлер авторлық құқықтың туынды алып
жүрушілері ретінде қарастырылады. ... ... ... ... күшіне орай емес, ал өзге заңды фактілердің негізінде, соның ішінде
нақтырақ: мұраны ашуда, заң бойынша ... ... ... ... ... мұрагерлермен мұраны қабылдауда туындайды.
Әрекет етуші заңнамада – авторлық та, мұрагерлік те – мұрагерлердің
авторлық құқықтарының нақты мазмұнын ашып ... айта кету ... ... ... заңның көптеген нормаларын талқылау арқылы,
сонымен қоса қалыптасқан сот пен нотариалды тәжірибесінің ... ... ... ... ... мұраға алудың ерекшеліктеріне қысқаша
тоқталып өтейік.
Авторлық құқық мұра ... ... ... ... және ... ... ҚР Заңының 29-бабының 1-бөлігі) және жалпы ереже ... ... ... кезінен бастап 50 жыл бойы әрекет етеді.
Мұрагерлік құқық автордың айрықша мүліктік ... ... ... ... ... автордың есіміне, автордың
беделін қорғауға құқықтар табылмайды. Бірақ аталған құқықтар ... және ... ... туралы Заң авторға келесідей өкілеттіктер
береді.
"Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының 28-бабының 3-
бөлігіне сай ... ... ... ... ... автор өзі
қайтыс болғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... сақтау құқығын қорғауды жүктейтін адамды көрсетуге құқылы.
Ол адам өз ... өмір бойы ... ... ... ... ... отырып, автор қайтыс
болғаннан кейін авторлыққа, есімімен беделін қорғауға қатысты ... ... ала ма ... ... ... Біздің көзқарасымыз бойынша
бұған кері заңды көрсетулер жоқ.
Егер ... ... ... ... ... онда бұл ... ... мерзіммен шексіз түрде мұрагерлер жүзеге асырады.
Осындай тұлға автормен тағайындалмауы мүмкін, немесе тағайындалған
азамат қайтыс болса не ... жоқ ... ... ... ... бас тартса және автордың құқықтарын қорғау бойынша әрекеттерді
орындаудан шеттелсе.
Мұрагерлік құқықтың жалпы ережелерінен шыға отырып, ... ... ... екі ... ... ... ... өсиет бойынша
мұрагерлер мен заң бойынша мұрагерлер.
Өз кезегінде өсиет бойынша мұрагерлердің өздері тағы да екі ... ... бір ... ... бар ... ... сол
байланыс арқылы өсиеттің жоқ болуына қарамастан-ақ мұрагерлікке
құқықтары ... ... ... өзге ... ... ... кірмейтін, яғни өсиетші-автор үшін
бөтен тұлғалар). Бөтен ... деп ... ... ... ... үшін заңды маңызды болып табылатын отбасылы-туыстық
қатынастардың жоқтығы түсініледі. Кез келген туыстық мұрагерлердің
қатарына ену үшін негіз болып табылмайды. Заң ... ... ... ... емес ... мен апалы-сіңлілер, әпкелері, тәтелері,
енелері, күйеу балалары және т.б. мұралыққа ие бола алмайды ... жоқ ... ... ... да, ... бойынша да өсиет қалдырушыны заңға қайшы
әрекеттер ... ... ... ... ... ... тұлғалар
ешқандай да автордың мүліктік ... ... ... ... Бұл
фактілер өздерінің растығын табуы қажет – заңды күшіне енген айыптау үкімі.
Айыптау өсиет ... ... деп те, ... ... ... деп те
келтірілуі мүмкін. Кез келген жағдайда бұл жерде ... ... ... қылмыс жасалды деп түсініледі.
Мұрагермен жасалған немесе онымен ұйымдастырылған, яғни қасақана қылмыс
күшейтілген ... ... кісі ... үшін ... ... ... осындай белгі болып пайда алу мақсатымен кісі
өлтіру де табылады. Бұл жерде көбінесе конфликтілі ... жоқ ... ... ... ... сөз болып отыр.
Егер мүліктік авторлық құқықтардың ... ... ... ... болса, онда бұл құқықтар өсиетке сәйкес ... ... ... ... жалпы, қарапайым болуы мүмкін. Ол үшін
мынандай формула жеткілікті: "Менің барлық мүлкім, ол қай жерде ... ... ... мен ... етемін…".
Мүліктік авторлық құқықтардың тағдыры бекітілген өсиет мүмкін ... ... ... ... ... да ... ... (жан бұйырушы) тұлға болып оған өсиетті орындау міндеті
қойылған адам ... Ол ... ... ... ... ... Оған ... мүліктің қорғалуы жөніндегі қамқоршылық, ... ... ету, өзге ... ... ... ... ... орындаушы өзара әрекеттесу үшін ... ... ... ... жалпы юрисдикциялық сотқа, билік, басқару,
өзін өзі басқарудың өкілетті ... ... ... ... құқылы.
Егер өсиет әрекетке қабілетсіз тұлғамен қалдырылса және ол факт ... ... сот ... ... онда ... бір ... туындайды.
1. Өзге өсиет бар болған жағдайда және оның шындығы дауланбаса немесе
даулануы мүмкін болса, бірақ ... ... деп тану ... талапты сот
қайтарса, онда мұрагердің өзінің құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... табылады.
2. Жарамсыз деп танылған өсиеттен басқа өзге өсиет жоқ ... ... ... заң бойынша жүзеге асырылады.
Өсиет бойынша мұрагерлік заң бойынша емес ... ... ... "заң ... ... алу" – мұрагерлердің бірінші
кезектегі қатарына ... ... және ... арасындағы үлестер қалай
бөлінетіне байланысты заң нормаларының ... ... ... ... ... ... кіреді:
1) балалары (соның ішінде асырап алынғандар), ... ... ... кейін туған өсиет қалдырушының баласы;
2) жұбайы (зайыбы);
3) ата-аналары.
Егер ата-ана ата-аналық құқығынан айрылған болса, онда ол ... ... ... ... ... айырылады. Соған сәйкес,
осындай ата-ана бала қайтыс болғаннан кейін мұрагер бола алмайды. Егер ... ... ... ... ... ... жағдайда оның балалары
мүліктік құқықтарды иеленеді. ... ... ... ... ... ... одан қалған мүлікті мұраға ала алады. Сонымен қатар,
міндетті мұрагерлер санаттары бар.
Заң бойынша міндетті мұрагерлер – олар 18 ... ... ... ... ... ... ... балалары (соның ішінде асырап
алынғандар), сондай-ақ еңбекке қабілетсіз ... ... ... ... мен қайтыс болушының өмір бойы асыраушылары.
Өсиет қалдырушы – автордың немерелеріне қатысты ұсыну құқығы әрекет
етеді. Заң ... ... ... ... ... егер ... ашу
уақытына қарай ата-аналарының біреуі тірі болмаса. ... ... ... тең ... ... ... ... мұраға алу жалпы азаматтық
ережелермен реттеледі.
Мұраға алу заң бойынша және өсиет бойынша жүзеге асырылады. Егер ... ... онда ... алу заң бойынша іске асады.
"Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының 27-бабының 1-
бөлігіне сәйкес авторлық құқық автордың ... ... ... және ... ... кейін 50 жыл бойы әрекет етеді. Бұл ... ... ... ... авторлық құқықтарының әрекет етуінің ... Осы 50 жыл ... мұра ... ... ... ... ... үшінші тұлғаға өтуі мүмкін.
Мысалы, Р. автор О.-ның пайдасына өсиет ... ... ... 15 ... ... оның заңды мұрагері Н. қалған мерзімге ... ... ... ... 35 жылға).
Егер туынды тең авторлықта жасалса, онда 50 жыл ... ең ... ... ... ... бастап есептеледі.
Автордың қайтыс болғанынан кейін ... рет ... ... қатысты құқықтарды нақтылап алу қажет. Бұл ... ... ... рет ... ... 50 жыл ... ішінде әрекет етеді.
(2) Құқықмирасқорлар.
Авторлық – бұл шексіз мерзімдегі құқық. Автордың мәртебесі ... оны ... ... ... сондай-ақ объектімен
жұмыс жасау аяқталғанына қарамастан тәуелді болып табылмайды.
Автордың мәртебесі объектіні (қолжазба, картина) ... ... ... ... ... ... ... туындыға құқықтардан айыру үшін заңды негіздер жоқ.
Бұл жерде құқықбұзушылық ретінде заң бойынша сараланатын ... ... ... отырған жоқ. Бірақ, соңғы реттерде заң ... ... ... ал ... ... ... айтып отыр.
Плагиатор – ... ... ... емес, ал ... ... ... табылады.
Автордың мәртебесін қорғауда қоғам мүдделі ... ... ... ... ... және сабақтас құқықтар объектілерін ... ... ... қарастырады, егер ол ірі ... зиян ... ... яғни ... ... ретінде қылмыстық әрекет
ретінде саралауға болмайды, оны ... ... ... ... деп түсіну қажет. К.Паустовский осыған байланысты мысал
келтіреді[31]. ... ... ... ... ... оның ... ... кітабы онымен жазылып, Л.Н.Толстойға жіберілгендігі туралы дауласады.
Ал, ол болса ... оны ... ... ... ... ... ... жерде бөтеннің құқығын қылмыстық даулар болып отырғандығы көзге
анық көрініп тұр. ... ... ... ... ... адал ... көрініс табуда. Өзінің авторлығын даулаушы тұлғаның әрекетіндегі
қоғамдық қауіпті сипаты шын ... тірі ... ... ... ... ... көрінеу әрекетпен авторлыққа таласады.
Авторлықты шынайылығымен анықтау мүмкін емес жағдайлар да белгілі. Олар
өздерінің авторлығын бекіту үшін ешқандай да ... ... ... ... ... қалыптастырмайды. Бірақ, мәселе
қайтыс болғаннан кейін туындайды және әрбір жеке ... ... ... ... ... сай ... болу ... және жеке
мүліктік емес игіліктер мен құқықтар заң құжаттарында ... ... ... әдіспен берілмейді және ауыспайды. Бұл ережені жоятын кез
келген ереже жарамсыз болып табылады.
ҚР-ның АК әрекет ... жоқ ... ... ... ... басқару институтын енгізеді (44 тарау,
883-895 ... ... ... ... ... ... ... құқықтар соның ішінде айрықша құқықтар ... ... ... ... ... ... құқықпен қорғалатын объектілерге қатысты оны қолдану
мүмкіндігі болуы мүмкін, яғни кез келген жағдайда мүлікті ... ... ... патронаж тағайындалуы мүмкін. Соңғысы ... ... ... ғана ... ... мүмкін. Өйткені, ол өзінің
денсаулық жағдайына байланысты немесе мүлікті басқару бойынша ... ... ... ... ... дербес өзі атқара алмау
себебімен қиындық көреді. Сондықтан авторлық ... ... ... ... заң нормаларының жалпы ережелерін ... ... бұл ... айтып кететін мәселе – ол келешекте осы авторлық ... ... ... ... ... енгізу керектігі болып
отыр.
Сенімгерлікпен басқарушы өз атынан шарттар мен өзге де мәмілелерді
жасай алады. ... ... қоса ... ... ... ... көрсетуі
тиіс.
3-тарау. Авторлық құқықтың субъектілерінің құқықтарын қорғаудың өзекті
мәселелері
Жалпы түсініктер мен ережелер. Әдебиет, ғылым және өнер туындыларының
авторына ... ... ... ... ... ... құқық,
туындыны жариялауға және өзге де ... ... ... ... ... яғни ... 475-бабында көзделген барлық
құқықтарды иелене алады.
Сондықтан да, авторлық құқық субъектілерінің құқықтарын қорғау туралы
айтқанда, авторлардың жеке және ... ... ... айта кету ... ... ... ... мүдделерді қорғау үшін азаматтық және
қылмыстық нормалармен қатар, әкімшілік құқықпен де қорғалады.
Санаткерлік меншік заңмен ... және ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік кепілдіктің ішінде аса маңызды ... ... ... Бұл ... ... ... кепілдік берілген. Кез
келген субъект білікті заң көмегін ала ... және ол ... ... ... ақысыз түрде көрсетілуі мүмкін.
Интеллектуалдық потенциалды көбейтуде, авторлардың құқықтарын ... пен ... ... ... ... құқықтық режимнен
көрінеді. Сот қорғауында бұл жағдай мынадан көрініс табады: өйткені,
авторлық ... ... ... ... сот шығындарын төлеуден
босатылады. Осындай жеңілдік сонау 1920 ... ... ... әлі ... ... ... ... Авторлардың құқықтарын соттық қорғау
сапасы – негізгі мәселе. Авторлардың құқықтық жағынан жеткіліксіз қорғалуы
құқық қолданушы ... ... ... деп ... ... заңнамадан құқық қолдану сапасының тәуелділігі мен ... ... келе ... де ... белгілі. "Авторлық құқық және
сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының 49-бабына сәйкес, айрықша құқықтардың
иелері олардың бұзылғаны жағдайда талап ... ... ... ... ... ... келтіруге; әрекеттерді жоюға; сондай-ақ, заңда
көзделген заң нормаларына сай зиянның орнын ... мен ... ... құқықты қорғау, оны даулы жағдайда сотқа талап арызбен жүгіну
арқылы тану – ... ... ... ... ... ... дауланған және бұзылған авторды қанағаттандыру үшін құқықтарды тану
жеткіліксіз болуы мүмкін. Автордың ... ... ... ... ... де туындайды.
Құқықтарды қорғаудың соттық нысанының ерекше мағынасынан шыға ... ... ... ... ... соттық және соттық емес деп шартты
түрде ... ... ... ... ... ... жарияланатын сот
тәжірибесінің болмауы, авторлық құқықтарды қорғау жөніндегі істердің
азаматтық істермен ... аз ... ... ... ... ... жағдайда сотқа жүгінудің дайындық деңгейін төмендететін, ... ... ... ... ... ... заңнаманың күрделігі;
2) Авторлық құқық нормаларына толық түсініктеменің жоқ болуы;
3) Соттар мен судьялардың мамандығының жоқ ... ... ... ... ... ... фактілері туралы кең
ақпараттың жоқ болуы;
5) Талапқоюшыны мемлекеттік баж төлеуден босатудан басқа, заң ... ... ... ... ... өзге ... байланысты қаржылық шығыстардың қажеттігі.
Авторлық құқықтарды қорғау шараларын екі бөліп көрсетуге болады:
- автордың жеке мүліктік емес құқықтарын қорғау шаралары;
- автордың мүліктік ... ... ... бөліп көрсетудің шарты болып сол және өзге де шаралардың бірлесе
қолдануында табылып отыр. Мысалға, нақты бір ... ... ... ... ... арыз бен бұл туындыны ... ... ... ... толтыру.
Авторлық-құқықтық қорғауда авторлық құқықтың бұзылу фактісі жасалған
және ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Жауапкершілік шаралары құқықбұзушылық сипатына сай болуы қажет. ... ... ... болса, онда соған ... ... және ... ... шеңберіндегі қылмыстық-құқықтық шаралар
қолданылады.
Сот шешімін баспасөз құралдарында жариялау өте құнды болып табылады.
Сот ... ... ... ... ... ... неде
екендігін, сондай-ақ заңсыз шығарылған баспаның ... ... ... белгілерін, функционалдық ... ... ... қылмыстық іс жүргізушілік заңмен кепілденген ... ... ... істе беруге мүмкіндігі бар. Қылмыстан материалдық
зардап шеккен ... ... іс ... ... кезінде материалдық
жауапкершілікке ие болатын айыпталушыға оның әрекеттері үшін қылмыстық
іспен бірлесе қарастырылатын азаматтық ... арыз бере ... ... арызға қылмыстық іс бойынша мемлекеттік баж салынбайды. Талап арыз
қылмыстық іс қозғалған сәттен бастап берілуі мүмкін. Дәлелдеу ... ... ... ... жүзеге асырылады, яғни бұзылған авторлық
құқығының иесіне дәлелдемелерді жинау жүктелмеген. Субъектілердің құқықтары
мен мүдделері әрқашанда ... ... ... Авторлық және өзге
азаматтық-құқықтық қатынастардың қатысушыларының теңдігінің аксиомасы болып
табылатын, яғни басқа субъектінің ... ... ... соғатындай автордың
құқығын қорғауға жол берілмейді. Субъект авторлық құқықты қорғау тәсілдерін
таңдау құқығын реалды түрде басқаруы тиіс, яғни ... ... ... ... ... құқық-бұзушылықтың сипатына
және фактілерге көңіл аударуы ... ... ... және ... кез ... ... ... ұсынылуы тиіс. Әдетте, авторлық
құқықтың бұзылуы рұқсатсыз пайдалану фактісінің өзінде болады (мысалға,
жаңғырту, орындау радио ... ... ... ... ... назарына жеткізудің басқа да тәсілдері; плагиат; автордың
рұқсатынсыз туынды ... ... және т.б.). ... ... емес құқықтары қорғалатын елдерде авторлық құқықтың бұзылуы болып
туындының өзгеріске ... ... ... және т.б. ... ... соттың қорғау тәсілдерін қолданудың кең таралғанына
қарамастан, авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы ... өзге ... ... қорғау тәсілі де бар. Ол – ... ... ... ... жариялау. Осындай жариялаудың ежелгі дәстүрі
қалыптасқан[34]. Авторлық құқықтың субъектілерінің айрықша құқықтар туралы,
сондай-ақ дайындалып жатқан немесе ... ... ... ... ... ... үшін елеулі өзге де заңды фактілер жөнінде
бұқаралық жариялымдары олардың құқықмирасқорлары мен ... ... ... ... ... құқықтың қорғау нысаны ретін
қарастырылады. Бұл соттың емес қорғау нысаны, оның басқаларға қарағанда ... мен ... бар ... ... ... ... келеді. Жоғарыда
аталған осы нысанның қорғауы жеткіліксіз болса, онда ... ... ... істі ... ... іс бойынша дәлелдемелер ретінде құқық
бұзушы қарсылық ... ... ... ... туралы құқық
субъектісінің негізгі талабын орындамады және т.б. деп сілтеме ... ... ... алу ... ... ... қажет, егер автор 49-баптың
нормасын қолдануды шешсе.
Айрықша ... және ... ... иелері "Авторлық құқық және
сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңның 49-бабының 1 бөлігінің 5 тармақшасына
сай зиянның ... ... ... ... ... төлеуді талап ете
алады.
Заң компенсация мөлшерін көрсетіп кетеді, ол ... ... 10 нан ... дейінгі минималды көрсеткіші. Соттың істі қарау кезінде нақты бір іс
бойынша бұл мөлшер қалай анықталады? Сот ... жай ғана ... ... ... критерийлерге негізделеді. Олар құқықбұзушылықтың сипаты мен салдарын
компенсациялаудың адекваттығымен, кінәнің ескерілуімен, жауакердің ... ... ... ... құқықтарды қылмыстық-құқықтық қорғау
құралдарын дәстүрлі түрде плагиатпен байланыстырады. Сондай-ақ, бұл ... ... ... және ... қай ... жататындығы, оның қасиеттері,
ол автормен жарияланды ма деген мәселелер ескерілмейді.
Авторлық құқықты қорғаудың ең ... ... ... ... ... контрафакцияны ескерту мен қорғау мәселесі табылады.
Бұл мәселенің авторлық құқық аясындағы білікті ... ... ... ... оның тәжірибелік шешімі әлі күнге дейін
қалыптаспаған. Бұл жерде авторлық ... ... ... ... ойдың қозғалысына жағымды әсер мен қол жеткізілген позитивті ғылыми
нәтижені айтып кету жөн болар еді. Бұл ... ... ... және өзге ... ... сай қалыптасты.
Бұны бір шегі деп атауға болады. Екінші шегі – ... ... ... шешімдердің әсер етуі. Мәселенің қазіргі жағдайы мынандай ... ... ... ... ... мәселе ретінде қалыптаспауы мен
оның шешіммен арасындағы ... ... ... ... ... қатар,
"сабақтас" деп аталатын құқықтардың дамуымен де мәселе күрделеніп отыр.
Контрафакция – бұл біреудің туындысын ... және ... ... ... ... Бұл терминнің тағы бір түсінігі – ол "жасанды"[35].
Контрафакция түсінігінің мағынасы эволюциядан ... ... ... бұл ... ... тек біреудің туындысын
толығымен қайта басу ғана ... ... ... ... ... ... ... аталған туындыға авторлық құқықтың
субъектісі болып табылмайды және бұған автордың келісімі ... ... ... ... ... ... әрекеті әдеби туындыны
қоғам арасында тарату мүмкіндігін көрсете отырып оның ... зиян ... ... ... ... ...... құқықбұзушылықтың
міндетті белгісі емес.
4) Контрафакция заңмен көзделген жағдайдағы жаңғырту мөлшерінің асып
түсуі, ... ... ... ... ... ... құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР ... ... ... ... ал оның өзінің түсінігі
көрсетілмеген. Бұндай түсініктің заңда жоқ ... ... ... туғызуы мүмкін және меніңше, бұл кемшіліктің орнын толтыру керек
деп ойлаймын. Өйткені, заңда ... ... ... ... ... ... "Контрафактілік болып авторлық және ... ... ... ... ... мен фонограммаларды жасау немесе
тарату даналары табылады". Бұл жерде мәні бойынша ... ... ал ... ... ... ... құқықтың бұзылуы
жөнінде ештеңе көрсетілмеген.
"Авторлық құқық және сабақтас құқықтар туралы" ҚР Заңының 49-бабында
көрсетілгендей айрықша ... және ... ... ... ... ... ете алады:
1) құқықтарды тану;
2) құқық бұзылғанға дейінгі жағдайды қалпына келтіру;
3) құқықты бұзатын ... оның ... ... ... әрекеттерді
тыю;
4) айырылып қалған пайданы қоса алғанда, ... ... ... ... ... ... және сабақтас құқықтарды бұзу ... ... ... ... ... Республикасының заңдарымен белгіленген, ... елу ... ... ең ... ... ал ... ... немесе деректер базасы авторларының құқығын ... ... бес ... елу ... дейінгі ең төменгі мөлшері
сомасында өтем төлеу;
7) олардың құқықтарын ... ... заң ... ... де ... және ... құқықтар табиғаты бойынша субъективтік азаматтық
құқықтар болып табылады. ... ... ... жүзеге асыру
субъективтік азаматтық құқықтарды қорғау үшін ... ... ... де іске ... ... ... қатарынан құқық
қатынастарын тоқтату немесе өзгерту туралы; мемлекеттік басқару органының
немесе жергілікті ... не ... ... ... ... келмейтін
құжатын жарамсыз немесе орындауға жатпайды деп тану туралы; моральдық
зиянның өтемін ... ... және т.б. ... ... атауға болады. (ҚР АК-
нің 9-бабы).
Авторлық құқықты қорғау органдары. Авторлық құқықтарды ... ... ... ... кеңінен тараған. Оның негізін талап қою өндірісі
құрайды.
Талап арызда автордың қандай құқықтары (жеке ... емес ... ... ... ... емес ... талап арыздар
автордың жеке құқықтарын қайта қалпына келтірумен, ал мүліктік сипаттағы –
авторлық сыйақы немесе шығындарды өндіріп алумен ... ... ... емес және мүліктік құқықтарды қалпына келтіру туралы талап арыздар
кездесуі мүмкін[38].
Мүліктік құқықтардың бұзылуы автордың жеке ... ... Ол ... ... ... ... кезінде, сондай-ақ шартсыз
пайдалануда ... ... ... төменнен көзделген сыйақыны
тағайындау, сыйақыны төлеу мерзімі мен тәртібін сақтамау туралы сөз ... ал ...... тиесілі қаламақыны төлеуден ұйымның бас
тартуы туралы.
Автордың құқықтары елдің ... және одан тыс ... 1990 ... ... ... ... ... агенттікпен (ВААП) қорғалып
келді. Ол 1973 жылы шығармашылықтың одақтардың ... ... ... ... және ... ... ... мен заңды
мүдделерін қорғай отырып, олардың өкілдіктерін қамтамасыз ... ... ... ... ... алу шараларын жасау бойынша қажетті шараларды
қабылдады. Ол әкімшілік және сот ... ... ... жүргізді,
авторлық сыйақыны жинау мен төлеу бойынша функцияларды атқарды.
Сонымен қоса, ВААП шетелдік әріптестермен ... ... ... ... ... ... ол авторлық қатынастар аясында мемлекеттік басқару
органының ... ... аяда ... ... ... ... құқықтарды қорғау
аясында халықаралық қорғаудың да маңызы зор. Халықаралық ... ... ... ... ... ... ... құрайды. Туындының
пайда болған жерінде туынды ұлттық заңнама негізінде ... Өзге ... ... ...... авторлық құқықтарын қорғау. Қшкі
авторлық құқық нормаларының мазмұнын анықтау әрбір ...... ... ... ... құқық туралы конвенцияны жасау
ұлттық заңнаманың компромисс нәтижесі болып табылады.
Ең алғашқы конвенция болып 1886 ... ... және ... ... ... Берн ... ... Конвенцияның алғашқы мәтініне
1896, 1908, 1914, 1928, 1948, 1967 және 1971 ... ... ... ... енгізілген. Берн Конвенциясына кез келген
мемлекет қосыла алады. Оның ... үш ... де ... ... ... принципі;
2) "жедел қорғау" принципі;
3) тәуелсіздік принципі.
Бұл конвенцияның негізгі мақсаты әдеби және ... ... ... ... ... және біртұтас жүзеге асырылуын
қамтамасыз ету болып табылады. Бірақ, бұл ... ... ... да ... ... ... алу) көзделген.
Авторлық құқықты халықаралық аяда қорғаудағы екінші конвенция болып
1892 жылғы Авторлық құқық ... ... ... ... Ол ... 16 қыркүйекте күшіне енді. Бұл конвенция ашық сипатқа ие. Оған ... ... Бас ... сәйкес құжатты алу жолымен жүзеге
асырылады. Париж Конференциясында қайта қарау бойынша 1971 жылы жаңа ... ... ... ... ... – ол заңды тұлғалармен
қатар, ... ... ... құқықтарын қорғайды. Туындыны
қорғаудың ең төменгі мөлшері конвенция бойынша автордың өмір бойы және ... ол ... ... ... яғни Берн ... ... 2 ... жылы әртіс орындаушылардың, фонограмма мен хабар тарату
ұйымдарының құқықтарын ... ... Рим ... ... ... да ... ... қағидасына сүйенеді және қорғаудың міндетті ең
төменгі мөлшеріне ... ... ... ... сай ... ... ... көзделген.
1971 жылы Женевада фонограмма өндірушілердің мүдделерін ... ... ... қорғау туралы Конвенцияға қол қойылды.
Бұл Конвенцияның қабылдануына Рим ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осының
нәтижесінде жаппай заңсыз фонограммалар ... ол ... ... ... кері ... тигізді. Бұл Женева
Конвенциясының басты ерекшелігі – ол "ұлттық режим" қағидасынан бас тартып
отыр.
1974 жылы ... ... ... ... ... ... туралы Конвенция қабылданды. Оның Преамбуласында авторлардың, әртіс
орындаушылардың, фонограмма ... мен ... ... ұйымдарының
мүдделерін қорғаудың халықаралық жүйесін құру туралы тілек білдірілген.
КСРО ыдырағаннан кейін, одақтас республикаларға ортақ болған ... ... ... де ... кетті. Соған сәйкес, ТМД елдері арасында
біртұтас құқықтық база құру қажет болады. 1993 жылы 23 ... ... ... 11 мүше ... соның ішінде Қазақстан Республикасы
авторлық құқық және ... ... ... ... ынтымақтастық
жөніндегі келісімге қол қойылды. Қазақстан Республикасы жоғарыда аталған
халықаралық Конвенцияларға қосылған.
Қазақстан тәуелсіз жас ... ... ашық және ... пен ... ... және ... қорғау нысандары. Сонымен, авторлық құқық
субъектілерінің құқықтарын қорғауға қайта оралсақ, оларды ... ... ... ... ... жеке ... емес ... қорғау шаралары;
2) мүліктік құқықтарды қорғаудың шаралары.
Авторлық-құқықтық қорғау шараларын тағы да ... ... ... ... ... қолданылатын шаралар;
ә) авторлық құқықтарды бұзу фактісі ... ... ... тану үшін ... ... ... жоғары болып келеді.
Тәжірибеде заңдық ... ... ие ... ... ... белгілі: соттық және нотариалдық.
Сот мүдделі тұлғаның арызы бойынша осындай ... ... ... ... ... яғни даусыз өндіріспен қарастырылады. Сот ... ... егер ... ... өзге ... алу мүмкін
болмаса.
Авторлық құқықтарды нотариалды қорғау белгілі бір ... ие ... сот ... ... тар ... ... Нотариаттың авторлық
құқықтарды қорғау маңызы келесі белгілі бір ... ... ... ... ... заң бойынша немесе өсиет бойынша мұраға құқық ... ... ... ... куәландыру;
3) мұралық авторлық құқықтарды қорғау шараларын қабылдау;
4) келешек соттық ... ... ... қамтамасыз ету;
5) заңдық маңызы бар фактілерді куәландыру;
6) ... ... ... ... мен ұйымдарға беру;
7) авторлық шарттарды, сондай-ақ оларға өзгерту мен ... ... ... куәландыру.
Алғашқы үш міндет өзара байланысты болады. Сонымен қоса, келесідей
жалпы нотариалдық нысандар бар. Олар ... ... ... ... ... ... не ... соны таңдап алуға мүмкіндік береді:
1) Автор авторлықты растайтын құжат немесе арыз жазады және ... қолы ... ... ... ... Бұл ... басқа тұлға растай алады және ол да нотариуспен ... ... ... ... өзінің авторлық туындысына немесе шығарма
жинағына құқық туралы ... ... ... ... ... ... көрсету мен өсиетке сай мұраға құқық ... ... ... ... ... және мұраға өтетін айрықша
құқықтар көрсетілуі мүмкін.
5) Нотариус арызды беру әрекетін жүзеге асырады.
6) Сонымен, нотариус келешекте ... ... ... іс ... ... ету ... ... орындайды.
Тағы бір нотариалдық әрекет – нотариус оған ұсынылған құжаттың уақытын
куәландырылады.
Қазіргі уақытта, ғылыми техникалық ... ... ... ... жетіп
отыр. Соның бір нәтижесі ретінде интернетті атауға болады. Бірақ, бұл
вебсайттың өзінде де ... ... ... ... ... Times htd-ның Dr. Jonathan Wills пен Zetnews htd-қа ... ... ... ... ... ... ... өзінің сайтындағы жарнамаларды жүзеге асыру қиындықтары туады.
Сот талапқоюшының талаптарын заңды деп тауып, жауапкерге ... ... бір ... ... ... Оған қоса
жасөспірімдер интернеттік ... де ... Оның ... ... іс бар. 18 ... толмаған хакер сайттарды ауыстырып, оларды
қайтадан иелеріне беру үшін ақы сұраған. ... ... ... ... да, авторлардың құқықтарын қорғау өте қажет болып отыр. Оған
қоса, ... ... ... ... ... ... шаралар мен
жауапкершілік көзделген.
Қортынды
Сонымен дипломдық жұмысымды қортындылай келе мен ... ... ... ... авторлық құқықтың субъектiлерi азаматтық
айналымның ... ... тең аса ... ... бiрi ... және бұл ... басқа құқық субъектiлерiне қарағанда
өзiндiк ерекшелiктерi ... олар ... ... осы ... ... ... авторлық құқықтың субъектiлерiне қатысты ... ... ... ... ... ... ... үнемi әрi үздiксiз
жетiлдiрiудi әлi де ... ... деп ... ... ... ... ... болсақ авторлық құқықтың
субъектісі болып ең ... ... ... ... ... ... ... табылады. Автордың құқықтық мәртебесі кез келген тұлғада авторлық
құқықпен қорғалатын туындыны жасау ... ... ... ... ... кез ... ... авторлық құқықпен
қорғалатын туындыны жасау сәтінен бастап анықталады. Ал ... ... ... ... құқық және сабақтас құқықтар туралы" ... Заңы ... ... ... келесідей түрлерін
белгiлейдi:
1. автор (4-бап);
2. аудиовизуалдық туындылардың авторлары (13-бап);
3. жұмысберуші ... ... ... ... мүліктік құқықтарын ұжымдық негізде басқаратын ұйымдар (43-
бап);
6. өзге тұлғалар.
Тағы бiр атап өтетiн жай ол- "Авторлық ... және ... ... ҚР Заңның 36-бабының 1-бөлігіне сәйкес, авторлық ... ... ... ... субъектілерде танылады.
Оларға орындаушылар, фонограмма жасаушылар, эфирлік немесе кабельдік
хабар тарату ұйымдары жатады.
Авторда субъективтік авторлық ... ... ... ... ... ... ... қатар авторлық құқықтың
субъектілерімен қоса әдебиет, ғылым және өнер ... ... ... ... мен ... танылады.
Оларды құқықмирасқорлар дейді.
Құқықмирасқорларға автордың туындысын пайдалану бойынша авторлық
құқықтардың ... бір ... ... ... ... ... автордың туындысын пайдалану бойынша ... ... ... ... ... және т.б.) саналады.
Шетел азаматы қазақстандық авторлық құқықтың ... ... ... оның ... алғаш рет мемлекеттің аумағында жарыққа шығарылса немесе
шығарылмаса, бірақ оның аумағында белгілі бір объективтік нысанда ... ... ... ... алғаш рет шет елге жарияланса немесе сол
жерде ... бір ... ... ... онда ол ... бекіткен
келісімдерінің күшінде және онымен бекітілген ... ғана ... ... ... ... табылады.
Ғалымдардың пікірлерінше, заңды тұлғалар ... ... ... ... ... субъектілері бола алмайды. Олар мынаған
негізделді: жаңа туындыны жасауды, тудыруды тек қана жеке ... ... ... ... бiр айта кетерлiк жай ол- Қазақстан Республикасының заңнамалары
бойынша авторлық құқықтың субъектiлерi болып танылатын ... ... ... өзiндiк ерекше сипатқа ие болуында. Олар ... ... ... ... ... толығырақ қарастырып ... ... ... ... және мүлiктiк емес құқықтарын
қорғауға байланысты әлi де сан алуан құықтық ... мен ... ... ... бар.
Әсiресе тәжрибеде жиi кездесетiн жайларға авторлар құқығының бұзылуы,
яғни оның еңбектерiн рұхсатсыз пайдалану және ... ... мен ... көп ... ... ... Қазақстан заңдарында белгiленген шаралар тиiмдi әрi
жеткiлiктi болмай отыр ... ... ... осы салада заң
нормаларында белгiленген құқықтық шараларды практика жүзiнде iске ... ... өте ... деп ... осы сала ... Қазақстанның ғалым-заңгерлерi мен авторлар
құқығын қорғау органдары үшiн әлiде үлкен iзденiстер ... ... ... жаңаша жетiлдiрiп жақсарта тұрууы қажет деп ... ... ... ... ... жүйелерiнде қарастырылған
авторлар құқығын қорғау мен ... ... ... құқықтық тұрғыдан
жеткiлiктi денгейде қамтылған деп санағанның өзiнде тәжрибе ... iске ... ... сан қилы ... ... кездеседi.
Қазiр тәулелсiз Қазқстанның тарихында тұңғыш рет авторлық құқық жеке
құқық саласы ретiнде ендi ғана ... ... даму ... ... сол ... осы айтылған мәселелердiң бәрi көп ... өз ... ... ... деп ... әдебиеттер:
Нормативтiк актiлер
1. Конституция Республики Казахстан, от 30 августа 1995 года с ... ... ... ... ... Казахстан “О внесении
изменений и ... в ... ... Казахстан” от 7 октября
1998 года.// Юридическая газета. 1998г. 14 октября;
2. Гражданский кодекс Республики Казахстан/ ... ... от 27 ... ... / с ... и ... от ... год./
3. Гражданский кодекс Республики Казахстан /особенная часть
от 1 июля 1999 г с ... и ... от ... ... ... ... наследования личной собственности.М 1996 г.
2.Антимонов.Б.С.,Советское наследственное право.М,1955 г.
3. БарщевскийМ.Ю. Наследственное право: ... ... ... ... ... ... в ... Материалы по казахскому обычному
праву.Алматы 1998 г.
5.Братусь С.Н. Советское гражданское право М.1984 г.
6. Власов ... по ... и по ... ... Кодекс Республики Казахстан /Особенная часть/
Комментарии . ответ.ред.М.К.Сулейменов, 2-х томах.
Ю.Г.Басин.Алматы,2000 г.
8. Гражданское право // Под ред. А.П. ... и Ю.К. ... 2000 г. Т. 3. с. ... ... М.В. ... по ... и по завещанию.М.1967 г. 4.
10.Гражданское право.Учебник часть 3-я под. Ред. А.П.Сергеева,
Ю.К.Толстого.М,1997 г.
11.Гражданское прцессуальное ... ... кнга ... ... ... // Под ред. А.П. Сергеева и Ю.К. Толстого. М., 2000
г. Т. 3. с. ... Даль В. ... ... живого великорусского языка. В 4-х Т. М.,
1956 г. Т. 1. с. 4.
[3] Словарь ... ... Изд. 8-е. М., 1981 г. с. ... ... ... ... ... языка. Т. 1. с.72.
[5] Гаврилов Э.П. Вступительная статья. // ... об ... ... ... ... М., 1993 г. с. ... ... Э.П. Советское авторское право. М., 1984 г. с. 114-116.
[7] См.: Муромцев С.А. Авторское ... // ... ... 1879 г. ... См.: ... В.В. Права авторские и контрафакция. СПБ., 1865 г.
[9] См.: ... И.Г. ... ... и ... СПБ., 1878 ... См.: Победоносцев К.П. Курс гражданского права. Ч.1. СПБ., 1973 ... ... И.Г. ... ... и художественная
собственность. Т.1. с. 509.
[12] Победоносцев К.П. Курс гражданского права. с. 574.
[13] Шершеневич Г.Ф. Учебник ... ... ... (по изд. ... / ... ... ... М., 1995 г. с. 255.
[14] Шершеневич Г.Ф. ... ... ... права. М., 1995 г. с.
259.
[15] Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права. М., 1995 г. с.
260.
[16] См.: ... А.А. ... ... об ... ... СПБ., 1914 г. с.
89.
[17] Шершеневич Г.Ф. Авторское право на литературные произведения.
Казань, 1891 г. с. ... ... Г.Ф. ... ... на ... ... 1891 г. с. 130.
[19] Серебровский В.И. Вопросы советского авторского права. М., 1956 г.
[20] Кейбір елдердің заңнамаларында бұл ... 70 ... ... ұзартылу
бағыты анықталып отыр.
[21] См. об этом: Грузенберг С.О. Гений и творчество. Основы теории и
психология творчества. Л., 1924 г. с. ... ... Н.А. ... лицо как ... авторского права. Л.,
1957 г. с. 207.
[23] Гордон М.В. Советское авторское право. М., 1955 г. с. 49-50;
Гаврилов Э.П. ... ... ... М., 1985 г. с. ... ... ... және ... құқықтар туралы" ҚР Заңының 11-бабының 3
абзацы.
[25] Сергеев А.П. Право интеллектуальной ... в ... М., 1996 г. с. ... ... ... и ... 1995 г. ғ 11.
[27] Камышев В.Г. Право авторов ... ... М., 1972 г. ... Антимонов Б.С., Флейшиц Е.А. Авторскре право. с. 68.
[29] Гаврилов Э.П. Советское авторское право. с. ... ... Э.П. ... ... право. с. 125.
[31] Паустовский К. Собрание сочинений в 6-ти томах. М., 1957 г. Т.1. ... ... В.А. ... ... ... // ... к ... Часть ҚҚ (глава-53). М., 1996 г. с. 539.
[33] Тимм В.Ф. О ... ... и ... из "Русского
художественного листка" – Русский художник Бисток – 1862 г. ғ 1. ... ... ... ғ 31. с. ... ... ... слов. с. 256.
[36] Шершеневич Г.Ф. Авторское право на литературные произведения. с. 279.
[37] ... Г.Ф. ... соч. с. ... ГПК РК. ст. ... ... М.М. ... ... права в международных отношениях.
М., 1973 г. с. 126.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Авторлық және сабақтас құқық8 бет
Авторлық құқық жайлы25 бет
Авторлық құқық туралы8 бет
Авторлық құқық туралы ақпарат78 бет
Авторлық құқық түсінігі және мәні28 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет
Авторлық құқықтың ұғымы және қатынастардың реттелуі59 бет
"Патенттік құжаттар"3 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь