«кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

1.тарау Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құны және оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
5
1.1 Өзіндік құнның ұғымы, мәні мен түсінігі ... ... . 5
1.2 Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
19

2.тарау «Каменка» асыл.тұқымды мал зауытында өнім өндірудің қазіргі жағдайы мен экономикалық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

27
2.1 «Каменка» асыл.тұқымды мал зауытының технико.экономикалық негіздері ... ... ... ... ..
27
2.2 Сүт өндірудің экономикалық тиімділігі ... ... .. 35

3.тарау Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнын төмендетудің экономикалық ынталандыру жолдары
47
3.1 Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнын төмендетудің негізгі факторы ... ... ... ... ... ...
47
3.2 Интенсивті технологияларды енгізу ... ... ... .. 56
3.3 Ауыл шаруашылық өнімдерінің өзіндік құнын төмендету үрдісін ынталандыру жолдары ... ...
63
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 77
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Нарықтық экономикаға өту барысында еліміздің экономикасының аграрлық жүйесінде ұйымдық және әлеуметтік-экономикалық күрделі өзгерістердің болып жатқаны белгілі. Олар меншік пен шаруашылық жүргізудің әр алуан нысандары басты сипат болып табылатын көп укладты экономиканы қалыптастыруға бағытталған. Бұл жағдайда Қазақстанның әлеуметтік-экономи-калық және табиғи-климаттық жағдайының нақты ерекшеліктерін ескере отырып ауыл шаруашылық өндірісіндегі әртүрлі өнімді өндіру және оның өзіндік құнын төмендетіп, тұтынушыларға жеткізудің маңызы зор болып отыр. Сонымен қатар өнімнің өзіндік құнын төмендету кәсіпорындардың экономикалық тиімділігін арттырып, оның бәсекеге қабілеттілігін жоғарылатылуға мүмкін-дік беретіні сөзсіз. Осы орайда өнімнің өзіндік құнын төмендету жолында экономикалық тұрғыдан оны ынталандыру агроөнеркәсіп жүйесін одан ары дамытудың негізгі жолдарының бірі болып отыр. Бұл мәселе әсіресе Алматы қаласының төңірегінде орналасқан сүт, ет өндіретін ауыл шаруашылық кәсіпорындарындағы өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, қала тұрғындарына арзан да, сапалы өнім ұсынып, олардың бәсеке қабілетін арттыру жолында мәні зор.
Сондықтан диплом жұмысының негізгі мақсаты ауыл шаруашылық кәсіпорынының өнімнің өзіндік құнының қазіргі жадайын зерттеу, талдау және оны төмендетуді ынталандырудың нақты бағыттарын анықтау болып табылады.
Жоғарыда аталған мақсатқа байланысты диплом жұмысында мынадай міндеттер қойылды:
1. “2003-2005ж. Азық-түлік бағдарламасы” Қазақстан Республикасының Президентімен бекітілген. 5 маусым 2002 жыл №889.
2. Қазақстан Республикасының “Астық туралы заң” 19.01.2001ж. №143 -2 ҚР заңы
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі. Жалпы бөлім. Алматы: “жеті жарғы” 1998
4. Президенттің қазақстан халқына жолдауы. Астана, 2004 жыл 19 наурыз
5. Қазақстан Республикасының Индустриалды-инновациялық дамуының 2003-2005 жылдарға арналған стратегиясы.
6. Қазақстан Республикасының үкіметінің Элиталық тұқым шаруашылығын және мал тұқымын қаржыландыру ісін сақтауға және дамытуға қаражат төлеудің 2003 жылға арналған ережелер бекіту туралы 20.07.03. № 227 қаулысы/ Ресми газет 2003, 22 наурыз
7. Ахмедуев А. Казенные предприятия: функции, кретерии и механизм хозяйствования// Экономист 1998 №9
8. Дюсембаев К.Ш., Егембердиев С.К. Аудит и анализ финансовой отчетности. Алматы “Қаржы-қаражат”, 1998
9. Жуйриков К.К. “Анализ финансового состояния предприятия”, Москва, 1998
10. Ковалев В.В. Анализ хозяйственной деятельности. Учебник – М: проспект 2000
11. Коваленко Н.Я. Экономика сеьского хозяйства М., 1999
12. Лившищ А. “Введение в рыночную экономику” М. 1998год
13. Маршал А. Принципы политической экономики – М: ПРОГРЕСС, 1984
14. Попов Н.А. “Экономика сельского хозяйства” Москва: 1999
15. Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в предприятиях и коммерческих организациях. Управления денежными оборотами. – М. Финансы и статистика, 1993
16. Родостовец В.К. Финансовый управленческий учет на предприятии. – Алматы: МАК “Ценаудит” 1997
17. Совицкая Г.В. анализ производственно-финансовой деятельности сельскохозяйственных предприятий М.: Инфрам 2003 год
18. Сельское, лесное и рыбное хозяйство Казахстана: стат. Сб/Агенство РК по статистика. Алматы 2003
19. Статистический сборник экономических показателей по итогом 2003 года. Алматы 2004 №9
20. Управление маркетингом 2004 №1//15
21. Транзитная экономика 2001 года №9
22. Цыпкин Ю.А. и др. Агромаркетинг и консалтинг: учебное пособие: М: ЮНИТИ – Дана, 2000
23. Чиркова Е. Гос поддержка и регулирование агропромышленного производства // АКК: Экономика и управление 1998 №7.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ
МИНИСТРЛІГІ
Т. РЫСҚҰЛОВ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
«Менеджмент және маркетинг» факультеті
«Экономиканы ... ... ... өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру»
(«Каменка» асыл-тұқымды мал зауыты мысалында)
тақырыбына орындалған
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Ғылыми жетекшісі ... ... ... ... ... ... жіберілді
(хаттама № __, ______________200 ж.)
«Экономиканы мемлекеттік реттеу»
кафедрасының меңгерушісі
э.ғ.д., профессор, ҚР жоғары мектеп
ғылымдары академиясының академигі ... ... ... |3 |
| | | ... ... шаруашылық өнімінің өзіндік құны және оның | |
| ... ... |5 |
| |1.1 ... ... ... мәні мен ... ……... |5 |
| |1.2 ... ... ... өзіндік құнның ерекшеліктері| |
| | ... |19 |
| | | ... ... ... мал ... өнім ... | |
| ... жағдайы мен экономикалық тиімділігі | |
| ... |27 |
| |2.1 ... ... мал ... | |
| | ... ... ……………… |27 |
| |2.2 |Сүт ... ... ... ………. |35 |
| | | | ... ... ... өнімінің өзіндік құнын төмендетудің | |
| ... ... ... |47 |
| |3.1 ... шаруашылық өнімінің өзіндік құнын | |
| | ... ... ... ... |47 |
| |3.2 ... ... енгізу ………….. |56 |
| |3.3 ... ... ... ... ... | |
| | ... үрдісін ынталандыру жолдары……. |63 |
| ... ... |77 |
| ... ... ... | ... ... өту барысында еліміздің экономикасының аграрлық
жүйесінде ұйымдық және әлеуметтік-экономикалық күрделі ... ... ... Олар ... пен ... ... әр ... нысандары
басты сипат болып табылатын көп ... ... ... Бұл ... ... ... және табиғи-
климаттық жағдайының нақты ерекшеліктерін ескере отырып ауыл ... ... ... ... және оның ... құнын төмендетіп,
тұтынушыларға жеткізудің маңызы зор болып ... ... ... ... ... төмендету кәсіпорындардың экономикалық тиімділігін арттырып,
оның бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... өзіндік құнын төмендету жолында экономикалық тұрғыдан ... ... ... одан ары дамытудың негізгі жолдарының
бірі болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... ет өндіретін ауыл шаруашылық кәсіпорындарындағы өнімнің өзіндік құнын
төмендетіп, қала тұрғындарына арзан да, сапалы өнім ұсынып, ... ... ... жолында мәні зор.
Сондықтан диплом жұмысының негізгі мақсаты ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... зерттеу, талдау және ... ... ... бағыттарын анықтау болып табылады.
Жоғарыда аталған мақсатқа байланысты диплом жұмысында ... ... ауыл ... ... өзіндік құнының теориялық негіздерін, оның
ерекшеліктерін және анықтау әдістерін зерделеу;
- «Каменка» асыл ... мал ... ... ... ... сүт ... ... құнының оның экономикалық көрсеткіштеріне
әсерін саралау;
- шаруашылықта ... ... ... ... ... ынталандыру жүйесін жақсарту;
- өндірілетін өнімнің сапасын және бәсеке қабілетін арттыру жолдарын
іздестіру.
Диплом жұмысының нысаны ретінде «Каменка» асыл ... мал ... ... Бұл кәсіпорын Қазақстанда асыл-тұқымды сүтті ірі қара
өнімдерін ... ... ... болып табылады.
Диплом жұмысының теориялық және ... ... ... қатысты шет елдің және Қазақстан экономист ғалымдарының ғылыми
еңбектері, Қазақстан ... ... ... ... ... шешімдері, мемлекеттік нормативтік ... ... асыл ... ауыл шаруашылық кәсіпорынының әлеуметтік-
экономикалық мәліметтері пайдаланылды.
Диплом ... жазу ... ... ... ... ... пайдаланылды.
1 тарау. Ауыл шаруашылығы өнімінің өзіндік құны және оның
ерекшеліктері.
1. Өзіндік құнның ұғымы, мәні мен түсінігі
Ауыл ... ... ... саласы болып табылады.
Агроөнеркәсіп саясаты бүгінде оны жоғары тиімді, ... ... ауыл ... ... ... етуге, оның сапасын
жоғарлатуға бағытталған. Ауыл шаруашылығында экономикалық ... ... құру ... ... ... оның мәні ауыл ... дербестілік, кәсіпкерлік, бастамалық көрсету үшіе мүмкіндіктер
туғызу.
Өнімнің өзіндік құны ауыл ... ... ... аса ... ... ... ... Онда ауыл шаруашылығы
қызметінің түрліжағы біріктіріледі, түрлі өндірістік ресурстарды ... ... ... ... ... кез келген қоғамның, әрбір
саланың, кәсіпорынның бірінші кезектегі және ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайы және оның ... ... ... ... ауыл ... ... ... алу
және бөлшек сауда бағалар деңгейі байланысты.
Өзіндік құн, бұл құнның бөлек бөлігі, онда ... ... ... ... ақы төлеу ақша түріндегі көрсетілген. өзіндік
құн экономикалық категория, ол ... ... ... ... ... ... Демек ауыл шаруашылығы ... ... ... ... салыстыру өндірістің пайдамен ... ... ... ... ... ... ... құны барлық жағдайларда да дұрыс,
бұрмаланып көрсетілмеген ... ... Ауыл ... ... ... ... төмен немесе шығынға бату ... ... ... ... ... ресурстарды түсініп пайдалануға немесе
оларды барынша аз тұтынуға ... ... ... ... ... жұмыстарында
өнімнің құны оның бағасын есептеу үшін бірден-бір, сенімді бағдар болып
есептеледі. Егер мынадай алғы ... ... ... кез ... ... шығын жұмсамай, қызмет етпейді, нарық жағдайында кез-келген өндіріс
қызметінен пайда алу ... ... құн мен баға ... ... ... келу қана ... ... жүргізуші
субъектілерді ауыл шаруашылығы өнімінің өзіедік құнын бірыңғай принциптер
бойынша есептеуге мәжбүр етеді.
Қазіргі кезде өзіндік ... ... ... ... ... ... отыр оны ... резервтерін іздестіру ... ... ... ... ... банкроттықа
ұшырамай және нарықтық экономика жағдайында қызмет етуге көмектеседі.
Бұл жұмысының мақсаты сүт бағытындағы мал шаруашылығы өнімінің өзіндік
құнын ... және ... ... ... ... ... нақты кәсіпорын мысалы арқылы өзіндік құн мен шығынның есебін
ұйымдастыруды зерттеуден, шығынның есебін ... және ... ... ... ... ... тұрады.
Агроөнеркәсіп кәсіпорындар өнім бірлігінің өзіндік құнын кеміту
көрсеткішінен өзге абсолюттік ... ... ауыл ... ... Сүт ... ... құны ... жоспардың орындалуына талдау
жасау кезінде шын мәнінде немесе нақты ... ... ... ауытқұларды табу және артық жұмсауды болдырмау және әрбір ... ... одан әрі ... ... шаралар белгілеуі қажет. Мұндай
талдау агроөнеркәсіп кешеннің шаруашылық ... ... және ... ... өзі ... ... ... бойынша өзіндік құнның
деңгейін анықтауға және осы аталған участікте шығынды ... үшін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
туғызады.[1]
Сүт өнімінің өзіндік құны бойынша жоспардың орындалуын бағалау есеп
берген жылдың ... және ... ... ... ... бойынша, оның нақты
көлемі және ассорименті жайындағы мәліметтер бойынша жүргізіледі.
Жалпы ... сүт ... ... құны ... шығыннан,
жұмысшыларға жалақы төлеу шығынынан және ... ... ... ... элемент бойынша шығынның азаюы немесе ... ... ... ... ... ... ... талдау кезінде
шикізаттың, материалдардың, отынның және электр энергиясының ... ... ... ... ... зауттағы және басқа шығындарды
тексеру керек.
Өнімнің өзіндік құны бұл ақша түрінде ... оны ... ... ... ... ... жағдайында өзіндік құн кәсіпорынның өндірістік-
шаруашылық қызметінің аса маңызды көрсеткіші ... ... Бұл ... ... ... оның ... ... үшін; ауыл шаруашылығы
өндірісінің және ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ауыл ... өнімінің өзіндік құнын
кеміту резервтерін табу үшін; өнімге баға белгілеу үшін; ... ... ... есептеу үшін; жаңа техникасы, техналогияны,
ұйымдастыру- техникалық ... ... ... ... үшін қажет.
Активтердің айналымнан шығуы нәтижесінде (ақша қаржысы, өзге ... ұйым ... ... ... ... ... болуы
нәтижесінде экономикалық тиімділіктің кемуі ұйымның шығынына жатқызылады.
Әдеттегі қызмет түрлері бойынша шығындарды құру кезінде оларды келесі
элементтері бойынша ... ... ... ... ... ... ... ақы төлеу шығындары;
- әлеуметтік мұқтаждарға жұмсалған шығындар;
- амартизациялау;
- өзге шығындар;
Бухгалтерлік есепте басқару мақсаттары үшін ... ... ... ... ... ұйымдастырылады. Шығын салалары тізбесі ... ... ... белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп беруде ауыл ... ... есеп ... туралы ақпаратының құрамында коммерциялық және басқару шығындарын
тану тәртібін ашу жатады.1
Ауыл шаруашылығы ... ... мен ... ... ... өткізілген
сүт өнімінің өзіндік құны бөлек беріледі, ... ... ... ... ... операциялық шығындар және өткізуден тыс
шығындар, жағдайға қарай төтенше шығындар көрсетіледі.
Шығындар бапталы тізбесі, ... ... және сүт ... ... болу әдістері өндіріс құрылымы мен сипатын ескеріп, жоспарлау, есеп
жүргізу және сүт ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстармен анықталады.
Сонымен шаруа қожалықтары үшін ... ... ... ... ... ақша аудару, қоса атқарылатын еңбекке ақы
төлеу;
2. Тұқым және отырғызатын материал;
3. Миниралдық және органикалық тыңайтқыштар;
4. Мал мен ... ... ... Жем, ... ... ... арналған шикізат;
7. Негізгі құралдардың құрамы
оның ішінде:
а) мұнай өнімдері
б) негізгі құралдарды амартизациялау;
в) негізгі құралдарды жөндеу;
8. Жұмыс және қызмет көрсету;
9. Өндірісті ... мен ... ... ... ... Мал өлімінен шығындар;
12. Өзге шығындар;
Ауыл шаруашылығы ұйымдарында шаруашылық жүргізудің нақты жағдайларын
ескере отырып, шығын статьяларының ... ... ... ... үшін шығын статьясының нақты номенклатурасы қалыптасады.
Ұйым жұмысының негізгі көрсеткішінің бірі өнімнің өзіндік құны ... ... ... және ... қызметтің, өнімнің жекелеген
түрлері бірлігінің өзіндік құнын есептеуді калькуляция деп атайды.
Калькуляция, өнім ... және ... ... ... ... соңғы сатысы, бұл процесте шығындар топтастырылады және белгілі
бір әдістердің ... ... ... құны есептелінеді.
Өндірістік шығындардың есебін жүргізудің күллі процесі сатыларға
бөлінеді:
1. Есеп жүргізу ... ... ... ... ... нысандары бойынша шығындарды бөлу;
3. Өнімнің (атқарылған жұмыстың, көрсетілген қызметінің) ... ... ... ... ... үрдісі өндіріс шығындары туралы және
алынған өнімнің саны туралы ... ... ... ... құны ... ... ... шығынын есептеу өндіріс түрлерімен салаларға байланысты.
Ауыл шаруашылығы ұйымдарында шығындарды есептеу ... ... ... күнбағыс, сүт және басқалары) жұмыстың түрлері (жерді
жырту, негізгі құрал ... ... ... ... және
басқалар) болуы мүмкін.1
АӨК- тің қайта өндеу салаларында есеп жүргізу объектілері жекелеген
бөлінулер (сүтті ... ... ... ... және тағы ... ... есеп шотты әрбір нысанға емес, топқа ашуға рұқсат
беріледі. ... ... ... ... ... шығындарын
есептеу нысандары калькуляциялау ... ... ... ... ... ... нысандары дайын өнімнің ... ... ... өнім ... ... көрсетуді білдіреді. Есеп
жүргізу нысандары калькуляциялау ... не ... ... ... болса, өндірістегі шығындар өнімнің нақты түрінің өзіндік құнының
соғұрлым көбірек кіретін болады.
Ауыл шаруашылығы ұйымдарда ... ... ... нысандарыи және
калькуляция объектілері көбінесе сәйкес ... ... ... ... ... ... түрін алады. Мәселен, мал шаруашылығы.
1.1.1 кесте
Сүтті ірі қара мал өнімдерінің шығындарын есептеу нысандары
|Шығындарды есептеу ... ... ... ... өзіндік құнын |
|объектісі ... ... ... ... |
|1. Сүтті малдың негізгі |Төл |1 бас ... ... және |сүт ... ... | | ... ... және ... салмағының өсімі |1 центнер ... ... ... салмақ | ... ... ... | |1 ... ... өгізшелер, | | ... ... және | | ... ... | | ... ... | | ... | | ... ... ... үшін ... бірлігін дұрыс таңдай
білу қажет, ол өнімнің сипатына, оның физикалық қажеттілігіне сәйкес келуі
тиіс. Бұл үшін ... ... ... ... мал ... ... ... киловат-сағат және тағы ... және ... ... ... ... ... бірліктер қолданылады. Есепті кезеңнің
соңында 25, 26, 28 есеп шоттарында ... ... 20, 23 және ... ... ... жазылады. Есептік кезен ішінде 20 және 23 шоттары
несиеден жоспарлы норматив немесе ... ... ... ... және ... қызметтің шын мәніндегі өзіндік құны ... ... ... ... ... ... жұмыстың көрсетілген
қызметтің жоспарлы немесе нормативтік өзіндік құны және ... ... ... ... нормалардың өзгеруімен, ауытқулар
ескеріледі.
Өнім өндіру шығынының және өнімінің өзіндік құнын калькуляциялаудың
есебін ... ... деп ... жеке түрінің, жұмыстың, көрсетілген
қызметтің немесе олардың ... ... ... үшін ... жиынтығын түсінеміз.
Ұлттық тәжірибеде өнім өндіру шығындары мен ... ... ... ... Жай ... ... Бөлшекті (жартылай фабрикаттар және жартылайсыз фабрикат нұсқалары)
4) Үрдістісті
5) Қосымша өнім шығыннан ... ... алып ... ... ... ... ... Нормативті;
9) Комбинациялы;
Өнімнің өзіндік құнын есептеу кезінде шығындарды баланстық жинақтау
қағидасы ауыл шаруашылығы салалары үшін бірыңғай, өзгермейтін ... ... Ол бір ... ... ... аяқталмаған өнімге жұмсалған
шығын мен ағымдағы ... ... ... ... ... ... өнімнің
өзіндік құнына қатысты шығын мен жылдың аяғындағы аяқталмаған өнім ... ... ... ... ... ... ... таңдау, өндірістің
түріне, оның күрделігіне, ерекшеліктеріне, аяқталмаған өнімнің ... ... ... өндірілген өнімнің номенклатурасына және
басқаларға байланысты.
Қарапайым (тікелей) калькуляциялау әдісі өнімнің жеке ... ... ... ... тікелей есептеуге негізделген. Бұл ... ... тек бір ... қана алу ... қолданылады, бұл жағдайда
шығынның есебін жүргізу объектісі калькуляциялау объектісіне сәйкес келеді.
Мұнда өнім бірлігінің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... Бұл әдіс ... қызмет көрсетулердің өзіндік
құнын және ... ... ... ... өзіндік құнын есептеу
кезінде пайдаланылады.1
Тікелей есептеу әдісіне тапсырыс әдісі жатқызылады, мұнда есеп жүргізу
және калькуляциялау ... жеке ... ... болып табылады.
Аналитикалық есеп шот тапсырыс түрлері бойынша ашылады (мұнда тапсырыс, деп
бұйымды жөндеу жұмыстары ... тағы ... ... әдіс ... ... ... ... қолданылады.
Тапсырыстың өзіндік құны оның ашылған күнінен оның орындалу күніне дейінгі
өндірістің барлық шығыны сомасымен анықталады. Демек, бұл ... ... ... ... ... ... ... мүмкін еместігі.
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау және шығын есебін жүргізудің бұл
әдісі негізінде АПК-інің қайта ұқсату (өңдеу) ... және ... ... өнеркәсіптік өндірістерінде қолданылады, мұнда
өңделетін шикізат және материалдар бір ... ... ... ... ... ... жүргізу бойынша аналитикалық есепшот өндеу
сатылары бойынша ашылады.
Шикізатты және материалдарды қайта ... ... ... болу ... ... өнім және түпкі өнім
нұсқалары қолданылады. Бөлу әдісінің аралық өнімнің ... ... ... ... аяқталған сатысын білдірген кезде қолданылады, ... өз ... ... ... алады, бұлар өндірісте не өткізу
үшін одан әрі пайдалануға, дайын өнім деп есептелінеді. Бұл ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны шығарылады, бұл әртүрлі салада
оларды өңдеу кезінде аралық өнімнің ... ... ... ... ... барысында өнімнің өзіндік құнына неғұрлым белсенді бақылауды
қамтамасыз ... ... ... өнім алу ... ... есебін алу қажет. Бұл ... ... ... ... ... құны ... ... өнімнің
ғана өзіндікқұнын есептейді.
Үрдістік әдіс – ауыл шаруашылығы кәсіпорындарындағы ең кең ... Оның мәні ... ... ... оның ... ... ... белгілі бір түріне қатысты жинақталды.
Қосымша өнім шығындарын шығарып ... ... ... ... ... ... ... оның мәні сол, өндіріс өнімі өз құрамы бойынша
негізгі немесе қосымша болып бөлінеді. Бұл ... тек ... ... ... Ал ... өнім ... бұрын белгіленген
баға бойынша бағаланады. Негізгі өнімнің өзіндік құнын есептеу кезінде
қосымша өнімнің ... құны ... ... көлемінен шығарылып тасталады.
Бұл әдістің кемшілігі ... ... ... қосымша өнім
пайдаланбауында. Демек, негізгі өнімнің өзіндік құнын қолдан ... ... ... қоса әр ... ... қосымша өнімді бірдей бағалау
байқалмайды.
Коэффиценттер әдісі бір объектілер бойынша шығындар ... ... ... есептеу үшін қолданылады. Яғни өнімнің бірнеше түрі
арасында бөлу қажет. Демек шығындар есебінің ... ... ... келмейді. Сондықтан шығындарды бөлу үшін коэффиценттері
анықталады. Олардың көмегімен алынған өнім шартты өнімге ауыстырылады.
Осының нәтижесінде шартты ... ... ... ... заттай өнімнің
өзіндік құны шығарылады.
Пропорционалды әдіс өндірістен ... ... түрі ... ... ... ... есептеу үшін қолданылады.
АӨК-тің қайта өндеу салаларында қолданылады. Бұл жағдайда өндіру
шығындарының жекелеген ... ... ... ... ... ... шығындардың жедел есебін бөлек алу жүргізіледі. Бұл
орайда шығындардың болған ... ... ... ... ... нақты өзіндік құны ағымдағы нормалар, нормалардан ауытқулар,
нормаларды өзгертулер бойынша шығындар ... ... ... ... ... шығындар;
- А – нормалардан ауытқу шамасы;
- Ө – нормаларды өзгертудің шамасы.
Комбинациялы әдіс, өнімнің өзіндік ... ... ... жоғары
келтірілген бірнеше әдісті көздейді. Сонымен, ауыл шаруашылығы ұйымдарында
сүтті және төл басын ... ... ... өнімге жұмсалған шығындарды
шығыру әдісін, кейін ... ... ... және өзіндік құнды калькуляциялауға ... ... ... аса ... ... ретінде операциялық шоттардың
міндетті есепшоттарын: жинақтау бөлу (25,26) ... ... ... (49) ... (99) ... ... көздейді.
Бұлар есепшотты жабу операциялары деп аталады. Осылардың нәтижесінде баланс
есеп шотында ешқандай сальдо қалмайды.
Калькуляциялық есеп шоттарды жабу өнімінің ... ... ... ... құнымен есептелінеді. Осыдан кейін өнімді, ... ... ... бағалау болады, осы бойынша, олар есепті кезең бойынша
бағаланады, аяқталған өнім ... шын ... ... дейін
жеткізіледі.
Осымен калькуляциялық есепшоттар кредиті бойынша шартты айналымдар
есепшоттардың ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық ұйымдарында “малдардың өлімінің ысыраптары” саласы бойынша
мал шаруашылығы өнімін өндіру шығындары құрамында бордақылауда тұрған ірілі-
уақты малдың ... ... ... қоянның омартта аралықты ысырабы
ескеріледі. Ауру-сырқауға немесе стихиялық апаттарға ... ... құны ... ... ... ... 99 ... және шығын"
есепшотының дебеті бойынша шығындар ретінде ескеріледі.
1.2 Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік құнның ерекшеліктері.
Өнімнің өзіндік құны-өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... мұнда өнім өндірумен, өткізумен ... ... ... ақша ... ... ... өнімге кеткен еңбек шығындары ... ... ... ... ... ... майдың және басқа
материалдық ресурстар) және ауыл шаруашылығы кәсіпорындары ... ... ... ... ... құнының төрт түрі бар.
Цехтық өзіндік құнға осы бөлімнің өнім өндіруге жұмсалған шығындары
кіреді. Жалпы өндірістік өзіндік құн ... өнім ... ... көрсетеді. Толық өзіндік құн кәсіпорынның өндіруге ғана емес,
өнімді өткізу шығындарында есептесу нәтижесі ... ... ... ... кәсіпорындардың жұмыс нәтижелеріне ғана емес, тұтас алғанда
сала бойынша ... ... да ... ... ... ... ... түрде кеміту мемлекетке қоғамдық
өндірісті одан әрі дамыту үшін халықтың материалдық әл-ауқатын арттыру үшін
қосымша ... ... Сүт ... ... ... төмендету сүт
өндіретін, кәсіпорындар пайдасы ... аса ... ... ... ... ... және бастапқы
экономикалық элементтері бойынша, шығындар статьялары бойынша ескеріледі.
Бастапқы экономикалық элементтер ... ... ... ... ... ... мүмкіндік түғызады. ... ... ... ... ... ... ... сомасы, еңбекке ақы төлеу шығындары және кәсіпорынның өзге
ақша шығындары анықталады. Бұл топтастыруды ... ... ... ... өзіндік құн бойынша жоспарды келісіп алу үшін, ... ... және ... ... бақылау үшін пайдаланады
өнеркәсіпте олардың экономикалық элементтері бойынша келесі ... ... және ... ... қосалқы материалдар;
- жанар-жағармай (басқа тараптан);
- энергия (басқа тараптан);
- негізгі қорларды амортизациялау;
- жалақы;
- әлеуметтік сақтандыруға ақша аудару;
- элементтері бойынша бөлінбеген басқа ... ... оның ... ... ... ара қатынасы
(байланысы) өнім өндіруге жұмсалған шығындардың құрылымын анықтайды.
Өнеркәсіптің түрлі ... ... ... шығындар құрылымы
біркелкі емес, ол әр саланың өзіндік ерекше ... ... ... ... ... ... ... оларды өнімнің жеке түрлеріне бөлінген материалдық және басқа
шаруашылық мұқтаждарын көрсетеді. Бұл жағдайда өнім ... ... ... ... ... ... бойынша шығындарды топтастырумен
қатар өнім өндіруге жұмсалған шығындар жоспарланады және шығын ... ... ... ... ... ... ... шығындарды топтастыру олардың құрылу
көздерін, ... ... ... білуге, анықтауға мүмкіндік
береді. Сонымен қатар кәсіпорынға өнімнің жеке ... ... ... ... ... ... қандай факторлардың әсер ететілігі құнның
деңгейін төмендету барысында қандай іс-ерекеттер жүргізу керектігін білу
үшін қажет. ... ... ... ... ... ... ... формула
көмегімен анықтауға болады. Өнімнің түрі ... ... ... ... ... ... ... деңгейімен салыстыру арқылы төмендегі формула
арқылы анықтауға болады.
Өф=Өн+Uн/Q + (-Ан/Q)
Мұнда,
- Өф - ... ... ... ... Өн – нормативті өзіндік құн;
- Uн – нормалардың өзгеруі;
- Ан – нормалардан ауытқу;
- Q – шығарылған өнім саны.
1.2.1 кесте
2003 ... ... сүт ... өндіруге жұмсалған шығындарқұрылымы
және олардың үлес салмағы
|Шығын түрлері | % ... және ... ... |85,5 ... материалдар |2,6 ... |0,3 ... |0,6 ... |1,6 ... және әлеуметтік сақтандыруға аударылған ақша |8,6 ... ... |0,8 ... |100 ... ... калькуляциялау статьяларының мынадай
номенклатурасы қолданады:
1) шикізат және ... ... ... ... ... және ... ... жұмысшыларының негізгі еңбек ақысы;
4) жабдықты ұстауға және пайдалануға жұмсалған шығындар;
5) цехтағы шығындар;
6) жалпы зауыттағы ... ... ... өнім ... ... ... өндірістік емес шығындар.
Өнімнің өзіндік құнына кіретін ауыл шаруашылығы кәсіпорынның шығындары
тікелей және жанама ... ... ... шығындарға өнім дайындауға
тікелей байланысты, оның жекелеген түрлері бойынша ... ... ... ... ... ... энергия
құны, жалақы және т.б. шығындар жатқызылады. Жанама шығындарға өнімнің жеке
бір түрінің өзіндік құнына тікелей қатысы жоқ ... ... ... ... ... ... және ... бойынша шығындар.
«Өндірістік емес шығындарң статьясы бойынша дайын өнімді өткізу
бойынша шығындар (өнімді сорттау т.б. ... және ... ... ... жұмыстарға жұмсалған шығындар ескеріледі. Әдетте өндірістік
емес шығындар ауыл шаруашылығы өнімінің жекелеген түрлерінің өзіндік құнына
олардың өзіндік құнына ... ... ... және мал еті бойынша шығындар, өнім көлемінің есбі ... ... ... сүт ... ірі қара ... ... ... әрбір нысан бойынша ашылады.
Олар былай аталады:
1. Негізгі ... Бұл ... ... ... ... ... ... ескеріледі.
2. Малғды бағуға және бордақылауға байланысты жұмсалған ... ... ... ... ... сүт және ... ... бірліктер – 1 сүт, 1 бас төл болып табылады. Сүт пен төлдің
өзіндік ... ... үшін ... комбинациялы әдісі
қолданылады:
1. Бір жыл ... ... ... ... ... ... жалпы
шығынның көлемінен қабылданған бағалау бойынша қосымша өнім (көң, түлеу
жүні) құны ... ... ... және ... ... (сүт, төл) ... шығынның қалған
көлемі жемшөптің айырбас энергиясы шығынына сәйкес: 90% сүтке, 10% төлге
бөлінген.
3. Сүт ... және төл ... ... ... туралы мәліметтер
тиісінше сүт көлеміне және ... ... ... ... ... 1 ц ... және 1 бас ... шын мәніндегі өзіндік құны
анықталады.
1.2.2. кесте
Шығынның экономикалық мәні және калькуляциялау статьялары бойынша
жіктелуі.
|Шығынның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... топтау | ... және ... ... және материалдар ... ... ... алынған комплектті бұйымдар, жартылай|
|қалдықтарды есептеп ... жән е ... ... ... |кәсіпорын-дардың көрсететін қызметі ... ... ... ... ... (есептеп шығарып |
|бұйымдар және ... ... ... ... ... ... арналған отын |
|Басқа тараптан әкелінген |Технологиялық ... ... ... ... ... жұмысшыларының негізгі жалақысы |
|Басқа тараптан алынған электр|Өндіріс жұмысшыларының қосымша жалақысы |
|энергиясы ... ... ... ақша ... және қосымша жалақы |Өнімді дайындауға және игеруге жұмсалған |
|Әлеуметтік сақтандыруға ... ... ... ... |Жабдықты ұстауға және ... ... қор ... ... ... ... ... |Цехтық шығындар |
| ... ... ... |
| ... келтірілген шығындары |
| ... ... ... |
| ... ... құн жиынтығы |
| ... тыс ... |
| ... ... құн ... |
Барлық шығындар біртектілік ... ... жай (бір ... ... болып бөлінеді. Жай шығындардың мазмұны біркелкі болады: ... ... ... ... амортизациялау, жалақы. Кешенді
шығындарға әртүрлі элементтер ... Оған ... ... ... және пайдалану шығындары, жалпы цехтағы шығындар
және басқалар жатқызылады.
Өндіру көлемінің өзгеру белгісі бойынша шығындар ... және ... ... ... шығындар (пропорционалды) өндіріс көлемінің ... ... ... ... ... ... жатқызылады.
Бұл шығындарға: негізгі материалдар, кесетін аспап шығындары, негізгі
жалақы, отын және технологиялық мақсаттарға ... ... және ... Шартты – тұрақтыларға (пропорционалды емес) ... ... ... емес ... мөлшерінің шығындары болып ... ...... ... жалақысы, жылытуға, жарық беруге,
амортизациялауға және басқаларға жұмсалған ... ... құн ... экономикалық көрсеткіш ретінде кәсіпорын
қызметінің барлық ... ... ... ... ... және еңбекті ұйымдастыру деңгейін, өндіріс қуаттарын пайдалану
дәрежесін; ... және ... ... ... ... ... шаруашылық қызметті сипаттайтын басқа да жағдайлар мен
факторларды көрсете алады.
Шығынның ... ... ... ... және ... ... ... бөлінеді. Цехтық өзіндік құн кәсіпорын жоспарлы есептік ... ... үшін ... база болып табылады. Өндірістік өзіндік құн
кәсіпорынның өнім өндіру шығындарын ... оған ... ... ... ... ... ... кіреді және толық өзіндік құн өндірумен,
өткізумен байланысты күллі шығынды ... ... ... асыл - ... мал ... өнім ... ... мен экономикалық тиімділігі
2.1 «Каменка» асыл – тұқымды мал зауытының технико - экономикалық негіздері
«Каменка» асыл – тұқымды мал зауыты 1971 жылы ... ССР ... ... негізінде Алатау асыл – тұқымды сиырлардың өсіруге
мамандандырылған шаруашылық ретінде құрылған. Зауыттың орналасқан жері ... ... Ол ... ... небәрі 8 шақырым жерде. Бұл жағдай
шаруашылыққа өз ... қала ... ... үшін ... ... ... іс жүзінде пайдаланудағы жерлері 2739 гектар, оның 1736 гектары
егін егілетін жер, 269 ... ... 447 ... ... Зауыт
еліміздегі Алатау асыл – тұқымды сиырларын өсіретін бірден – бір ... ... 2004 ... бас ... шаруашылықтағы асыл тұқымды малдың
саны 658, оның ішінде 254 сиыр болды. Шаруашылықтағы мал ... таза ... ... ... 66% ... класс, элита – рекорд сияқты асыл
тұқымды сиырлардан, ал ... 1 ... ... ... Жылдың
басында негізгі құралдардың мөлшері 41860000 теңге болды. Жұмысшы күшінің
саны 115 ... оның 96-ы ... ауыл ... ... ... ... «Каменка» 1998 жылдың 15 сәуінде қабылданған
ҚР-сының Азаматтық кодексінің 104 бабына сәйкес мемлекеттік мүлкі ... ... ие ... кәсіпорын болып табылады.
«Каменка» асыл – тұқымды мал зауытында басқару және ұйымдық шаруашылық
қызметінің барлық мәселерін дербес шешу ... ... ... ... ... ... ұйымдастырады, оның мүдделерін
мемлекеттік органдырға ұсынады, сенімхатсыз - ақ ... ... ... ... мүлікке кәсіпорынның атынан билік етеді, келісім ... ... ... ... ... ... штатын бекітеді,
бұйрықтар шығариды, барлық кәсіпорын қызметкерлері үшін міндетті нұсқаулар
береді.
Мұндағы басқару аппараты ... ... ... ... ... сай келеді.
Зауыттағы өсімдік шаруашылығы ең алдымен мал ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды тамақтық азық
- түлік өнімін өндіреді, ауыл ... ... ... ... ... дайындайды. Шаруашылықта егіншілік саласы неғұрлым тиімді болса,
ауыл ... ... ... да ... ... болмақ.
«Каменка» асыл – тұқымды мал зауытында 2003 жылы ауыл шаруашылық жердің
көлемі 2001 жылмен салыстыра ... 7,6% ... Бұл ... ... және шаруашылықта қаржының болмауына байланысты егістік жерлер
көлемінің азаюынан болды. Оны келесі кестеден көруге болады
2.1.1 ... ... мал ... ... құрамы мен құрылымы*
| | ... |2003 ... | ... ... | |2001 ... | |
| | ... |
| | |% | |
| |2001 |2002 |2003 | | |
| |га |% |га |% |га |% | ... ... ... | | | | | | | |
| |3268 |100 |3170 |100 |3170 |100 |- 3 ... ... | | | | | | | ... шаруашылық жерлер|3071 |94 |2693 |85 |2739 |86,4 |- 10,8 ... ... |2674 |87,1 |1796 |66,7 |1796 |65,6 | ... |210 |6,8 |296 |10 |269 |10 |+ 28 ... |232 |7,6 |447 |16,3 |447 |16,3 |+92 ... ... ... |135 |4,4 |181 |6,8 |227 |8,3 |+92 ... жерлер |135 |4,4 |181 |6,8 |227 |8,3 |+ 92 ... ... мал ... ... ... ... бойынша.
Шаруашылықтағы жерлерінің құрамында егістік жердің алатын үлес
салмағы ... және ол 2003 жылы 65.6% ... ал ... ... үлес
салмағы 16,3%, шабындық 10%. Сондықтан мал шаруашылық арнаулы жағдайда,
кешенде ... ... мал ... ... ... ... ... жасау шаруашылықта үлкен орын алады. ... ... ... ... ... пайдалану көрсеткіштері
төмендегі кестеде келтірілген.
2.1.2 кесте
*Шаруашылықтың егістік ... ... | ... |2003 ... |
|Егілген дақылдар | |2001 ... ... | ... |
| | |да % |
| |2001 |2002 |2003 | |
| |га |% |га |% |га |% | ... ... |1130 |60,9 |730 |50 |500 |44,7 | -55,7 ... ... |30 |1,6 |30 |2 |20 |1,8 | -33,4 ... ... ... | | | | | | | |
| |95 |- |30 |- |300 |- |+ 315,8 ... ... | | | | | | | ... |65 |3,5 |- |- |200 |17,9 |+ 307,7 ... |30 |1,6 |30 |2 |100 |10 |+ 333,3 ... ... ... |299 |16,2 |382 |26 |50 |4,5 |-83,3 ... ... | | | | | | | ... |300 |16,2 |300 |20,4 |250 |22,3 |- 16,7 ... |1854 |100 |1472 |100 |1120 |100 |39,6 ... ... ... ... ... алынды.
Жоғарыда келтірілген кесте мәліметтері көрсеткеніндей, негізінен
шаруашылық ... ... ... ... ... дәнді дақылдардың
егістік мөлшері соңғы жылдары едәуір азайған. Мысалы олардың үлес салмағы
2001 жылы 60,9% ... 2003 жылы 44,7% ... ... ... жағдай көп
жылдық өсімдіктер, сүрлемге арналған дақылдарға тән болып отыр. Сонымен
қатар соңғы ... ... ... майы ... дақылдарға кып көңіл
бөлініп жатқаны байқалады. 2003 жылы осы дақылдардың егісі 2001 ... 2,5-3,0 ... ... оның ... ... қажетті өніммен
қамтамасыз ету егістігі 34% ... 20 га ... және ... ... малға жем ретінде ... ... кең ... алып
келеді.
«Каменка» асыл-тұқымды мал зауытында өсімдік шаруашылығының ... ... ... ... ... ... түсімділігі және жалпы ... | |2003 ... |
| ... |2001 ... ... | ... | |а (+; -) |
| |2001 |2002 |2003 | |
| ... ... ... |Түсімд|Жалпы |Түсімд|
| ... ... ... ... ... ... |өнім , |ілігі |
| | |ц/га | |ц/га |ц |ц/га |ц | |
| | | | | | | | |ц/га ... ... | | | | | | | | ... ... |2465 |3,5 |7050 |23,5 |3900 |13 |+1435 |+9,5 ... ... |5045 |11,7 |3885 |9,0 |1550 |7,75 |-3495 |-3,95 ... |140 |4,7 |370 |12,3 |1100 |11 |+960 |+6,3 ... ... ... | | | | | | | | |
| |50361 |115 |43030 |112,6 |7000 |140 |-27385 |+25 ... ... |108000 |360 |117000 |390 |98250 |393 |-9750 |+33 ... | | | | | | | | ... қызылшасы |4100 |136,2 |3330 |111 |2350 |132,5 |-750 |-3,7 ... ... ... есеп ... мәліметтері
Егер дәнді дақылдардың егіс көлемі мен түсімділігін 2001 ... ... ... ... түсімділік 2 есе артқанын байқауға болады,
ал 2003 жылы егістік көлемі 2 есе қысқарды және де ... ... ... да әр ... түсімділігінің ұлғайғаны байқалады.
Шаруашылықта көп жылдық шөп және сүрлемге арналған ... ... ... әр ... ... өнім көлемі жылдан-жылға ұлғайып
келе жатқанын айтуға болады, яғни малды азықпен, ... ... ... ... қойылып жатқанын айтуға блады.
Зауыттың «Ақбұлақң тауарлы сүт кешенінде ірі қара мал басын өсіру және
дамыту ... ... Бұл ... ... кесте
* Егістік жерлерді пайдаланудың экономикалық тиімділігі
| ... | ... ... 2001|
|Көрсеткіштер ... | ... |
| | | ... % |
| | |2001 |2002 |2003 | ... ... ... бары |га |2674 |1796 |1796 |67,17 ... қара ... ... |бас |893 |890 |669 |78,28 ... га егістік жерге |бас |33,0 |50,0 |39,0 |116,77 ... ... сүт |кг |4142 |4201 |2889 |69,75 ... га ... жерлерге |ц |15.5 |23.4 |16.1 | ... сүт | | | | |103.8 ... ... ... есептің мәліметтері
Шаруашылықта шөп, сүрлем, пішендеме үшін қойма бар. Еңбекті көп қажет
ететін ауыр ... ... яғни ... ... техника
көмегімен береді. Сиыр күніне екі рет сауылады, ... ... ... ... ашық ... жеке ... ... кәсіпорын жай және ұдайы өндіріс қағидамен жұмыс істейді.
Жай өндіріс деп мал басы ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын ұлғаюы байқалады. Бұл ... ... ... факторы жалпы мал басындағы ... ... ... ... үлес салмағы бойынша есептеу және бағалау қабылданған. ... ... ... саланың экономикалық нәтижелігі ең алдымен аналық
мал ... ... үлес ... ие ... ... кестеде (2.1.5) шаруашылықтың негізгі қызметтің технико -
экономикалық көрсеткіштер көрсетілген.
2.1.5 кесте
*«Каменка» кәсіпорынның ... ... ... | | |2003ж |2003ж |
| ... ... |2001ж |2002ж ... |бірліліг| ... |і | ... ... |
| | | |(+,-) |(+,-) |
| | |2001 |2002 |2003 | | ... ... ... |мың. тг |80153 |78444 |69401 |-10752 |-9043 ... | | | | | | ... ... ... тг |71943 |67915 |62511 |-9432 |-5404 ... | | | | | | ... ... |мың. тг |8210 |10529 |6890 |-1320 |-3639 ... ... |мың. тг |3291 |3494 |4025 |734 |531 ... ... алынған | | | | | | ... |мың. тг |4919 |7035 |2865 |-2054 |-4170 ... ... ... |206 |186 |115 |-91 |-71 ... | | | | | | ... ... ... |174 |164 |96 |-78 |-68 ... | | | | | | ... қоры ... |14897 |12404 |12581 |-2316 |177 ... ... жалақы |тенге |7135 |6303 |10921 |3786.4 |4618.2 ... ... ... |1,94 |1,85 |1,65 |-0,288 |-0,203 ... ... ... |0,5 |0,5 |0,6 |0,1 |0,1 ... ... ... есептен алынған мәліметтері.
Талдау барында байқағанымыз шаруашылықта ... ... ... табыс 2003жылы 2001жылғымен салыстырғанда өткізу көлемі ... 2002 ... ... 11.9% ... Оған себеп болған ... ... және өнім ... ... ... ... ... нарықтағы орнын жоғалтып алуы мүмкіндігі бар екенін
көрсетеді. Өнім ... ... ... ... жалпы өзіндік
құны да төмендеген. Егер 2001 жылы ... ... ... құны ... ... ... 2002 жылы ол 67915.0 мың ... дейін төмендеп, талдаудың
соңғы кезеңінде 8% төмендеді.
Жалпы табысының көлемі де азайған. Оған өнімнің өткізу ... әсер ... 2003 ... 2001 жылмен салыстырғанда оның мөлшері 1320.0
мың теңге немесе 16% кеміп, ал 2003 ... 2002 ... ... ... ... өнім көлемінің төмендеуімен қоса кезең шығындары
артып отыр. Егер 2003 жылды 2001жылмен салыстырсақ ол 734.0 мың ... ... 22%, ал 2003 ... 2002 ... ... 531.0 мың ... 15% ... өндірістен түскен табысқа әсер ететін ... бұл ... ... ... ... ... алып ... Мәселен, 2001 жылы
негізгі өндірістен түскен табыс ... ... еді, ал 2002 жылы ... ... 2865.0 мың ... яғни 2003жылы негізгі өндірістен түскен
табыс 2002 жылдан 42% төмен, 2001жылмен салыстыра келсек 59.3%.
Негізгі ... ... ... ... құны 2003 ... 2001
жылмен салыстырғанда 712.0 мың теңгеге артты, яғни 1.7%, ал 2003 жылды 2002
жылмен салыстырып келсек 258.0 мың теңгеге ... 0.6% ... ... ... ... ... ... көз аударатын болсақ, ол
2001жылғы қызметкерлер саны 2003 жылы 91 адамға ... 44% ... ... 2002 ... ... 71 ... немесе 38% қысқарды.
Өнімнің өзіндік құнының біршама қемуі жұмысшы күшінің ... Бұл ... ... ... ... ... ... байланысты болып отыр. Мәселен, 2001 жылды 2003 жылмен салыстырсақ
78 адамға немесе 44%, ал2002 ... 2003 ... ... ... ... яғни 42% ... ... күшінің сипатын тек олардың санының қысқартумен
қоса 2002 жылы еңбекке ақы ... ... 2002 жылы ... ... ... қорын 832.0мың теңгеге немесе 12% қысқартты.
2003 жылы жұмысшы күшін қысқаруды тоқтатпайды, ... ... ... ... ... ... жоғарлатады, бұл 2001 жылдан 53%, ал 2002 ... ... ... негізгі құралдардың қор қайтарымдылығы кеміп ... ... қор ... ... ... ... ... өнім өндіру мен
мал өнімінің өзіндік құнын төмендетудің мол резервтері бар екенін ... Сүт ... ... ... ... ... мүмкіндігін талдау үшін ... ... ... ... ... мал ... ұлғайтумен қатар өсімділік шаруашылығының
толықтай потенциалын пайдалану.
2.2.1 кесте
*Өнімнің өзіндік құнына талдау
| |2001 |2002 |2003 |2003ж |2003ж ... ... |2002ж |
| |ңге) |ңге) |ге) ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | |(+,-) |(+,-) ... өндірілген өнімнің | | | | | ... құны |71943 |67915 |62511 |-9432 |-5404 ... ... | 21894 | 5858 | 23761 | 1867.1 | -2096.8 ... ... | 50049 | 42058 | 8750.3 | -11299.1 | -3307.2 ... ... мал зауытының 2001-2003 жылдың шаруашылық есебінен
Өсімдік шаруашылығы өнімінің деректерінен мәлім болғанындай, ол 2001
жылы жалпы өзіндік құнының ... ... ... ол жылы ... құн ... 30%, ... 38% , 2003 жылы 38% ... Тиісінше
мал шаруашылығының өнімі 2001жылы 70%, 2002жылы 62%,2003 жылы 62% ... ... ... ... құны ... ... өзіндік
құн көлеміндегі үлесі кеміп отыр. Мал шаруашылығы өнімін өндіруге жасалған
талдаманың негізгі ... ... мал ... ... және малдың өнімділігін арттыру, оның
орындалуына жүйелі бақылау жасау бойынша жоспарды негіздеу;
Мал шаруашылығы өнімін өндіру ... ... ... өз ішіндегі резервтерді табу, өнім өндіруді ... мал ... ... ... ... резервтерін игеру жөніндегі практикалық ұсыныстарды
жасау;
Мал шаруашылығы өнімін өндіруді талдауға ... ... ... «Мал ... өнімін өндіру және оның өзіндік құның, «Малдардың
қозғалысың, «Жем-шөптің жұмсалуың, «Өнім ... және ... ... ... ... ... жоспарлы мәліметтер;
- Жедел талдама жасауүшін пайдаланатын бірінші құжаттар және фермалардың
өндірістік есеп жүргізу мәліметтері.
Мал шаруашылығының жалпы ... бұл ... ... ... ... бұл ... ... өсіру, шаруашылық мақсатта пайдаланудың нәтижесінде
алынады (мал сою, мал өнімін қайта өңдеу ескерілмейді).
Талдау барысында соңғы үш жыл ішіндегі ... өнім ... оның ... ... ... Мал ... ... болжам-жоспарын орындауға шаруашылық бойынша, әр бір өнім бойынша
талдама ... ... ... зерттеу, ондағы болған өзгерістерді
қадағалау, болған өзгерістерді экономикалық ... ... ... ... өнім өндіру көлемін ұлғайту, еңбек және азық ... ... ... мол ... алу ... ... Бұл үшін ... үшін
аталған көрсеткіштер нақты ... ... есеп ... салыстырылады.
2.1.1 диаграмма. Мал шаруашылығы өнімінің құрылымы
Диаграммадағы мәліметтерге сүйенсек |асыл-тұқымды мал шаруашылығы
өнімдерінің ... 2001 жылы 64% ... үлес ... ал 2002 ... 2003 жылы 65% көлемінде болды. Қосымша салмақ 2001 жылы 31% ... 2002 жылы 26%, ал 2003 жылы 31% тең ... Мал ... ... ... 5% , ал 2002 жылы 5%, 2003 жылы 4% ... ... өнімінің өзіндік құнын қарастырайық (2.2.2).
2.2.2 кесте
Мал шаруашылығы өнімінің ... ... ... | ... ... ... |
|өнім түрі | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... |2001 |2002 |2002 | | |
| |(мың |(мың |(мың | | |
| ... ... ... | | ... |32000 |29019 |25221 |-6779 |-3798 ... төлі |2306.6 |2091 |1591.2 |-710.4 |-499.8 ... салмақ|15748 |10947.5 |11938 |-3809.7 |990.6 ... |50049 |42058 |38750 ... |-3307.2 ... ... ... 2002 жылы 2001 ... ... шығарылған өнім көлемінің кемуі байқалды, 2002 жылды
2001 жылмен салыстырғанда сүт 9%, төл алу 9%, ... ... алу ... ал 2003 ... 2002 ... ... ... төл -23%, қосымша
салмақ- 9% кемуде екендігін ... Бұл ... ... әлі де ... ... ... үрдісіне жете көңіл бөлмей отырғаны байқалады.
Сондықтан ... ... ... мен оның ... ... үшін, өндірілген негізгі өнім-сүттің өзіндік құнын жан-жақты талдау
керек. Яғни ... ... сай болу үшін ... құны ... ... ... ... сиырлар мен төлдерді күтіп баптау, сиырларды дұрыс сауу, мал
дәрігерлердің селекциялық шеберлігі сондай – ақ сүттің ... ... ... ... ... ... басты факторлар - өзіндік арзан,
сапалы азық өндіру, ... мен ... ... ... сиытларды дұрыс
сауу, мал дәрігерлердің ... ... ... ... ... сапасын үнемі бақылау, оны сенімді жолдармен өткізу және
тағы ... ... ... ... келетін, тәулігіне 11кг, майлылығы
3.8% сүт беретін сауын сиырлардың ... азық ... ... ... ... ... ету үшін ... ең кемінде мына
төмендегідей қоректік заттар болуы ... ... ... ... ... ... ... каротин - 430г
- құрғақ заттар - 12кг
- кальций - 66г
- ... ... ... азықтың жекелеген топтарының көлемі өзгеруі мүмкін:
құрама жем 2.5-3.5кг дейін;
малдың ірі азығы 10-14кг;
түйнек жемістердің тамырлары 5-8кг;
Рацион сиырларды ... ... ... ... қанағаттандыратын және
тиісінше арзан болуы керек.
Шаруашылық орналасқан Алатау етектері сүт ... ... ... ... үшін ... ... белгілі, осындай типтегі
шаруашылықта сиырлардың үлес салмағы 60%-дан жоғары ... ... ... ... ... ... ... Талдау жүргізілген
шаруашылықта 2001жылы сиырлардың үлес салмағы 50.1%, 2002 жылы-51.5%, ал
2003жылы - 66% ... ... яғни мал ... сиырлардың үлес
салмағы ұлғайып отыр. Бұл көрсеткіш ... ... ... үшін ... болып отыр. Қазір ұйым менеджменті болашақта ірі ... ... ... 80% ... ... міндет етіп отыр. Өнімнің
өзіндік құнын статьялары бойынша талдау төмендегі кестеде берілген.
2.2.3. кесте
*«Каменка» кәсіпорындағы сүттің жалпы өзіндік құнының ... жене ... |2001ж ... ... ... ... |үлес |(мың |үлес |(мың ... |2001ж |
| ... ... ... ... | | | | | | ... |
| | | | | | | ... |
| | | | | | | |мың ... | | | | | | |(+,-) ... |9600 |30 |9412 |32 |8315 |33 |-1285,0 ... қоры-на| | | | | | |-389,0 ... ақша |2010 |6 |1735 |6 |1621 |6 | ... ... |6950 |22 |6752 |23 |5721 |23 |-1229,0 ... |1920 |6 |1350 |5 |1230 |5 |- 690,0 ... | | | | | | | ... |1280 |4 |1120 |4 |1020 |4 |- 260,0 ... және | | | | | | |-290,0 ... |640 |2 |450 |2 |350 |1 | ... | | | | | | | ... | | | | | | |- 1369,0 ... |2560 |8 |2251 |8 |1191 |5 | ... | | | | | | ... | | | | | | |-534 ... |640 |2 |520 |2 |106 |1 | ... | | | | | | | ... ... |2560 |8 |2520 |5 |3317 |13 |+757 ... | | | | | | | ... |3840 |12 |3890 |13 |2390 |9 |-1450 ... | | | | | | | ... |32000 |100 |30000 |100 |25261 |100 |-6739,0 ... жылдағы қаржылық есептің мәліметі
Келтірілген (2.2.3) кестеде мәліметтері көрсеткендей, сүттің өзіндік
құнының құрамында жалақының үлес салмағы 30-33% дейін ... ... ... жағдай 2001 жылы сүт өндірісіндегі қызметкерлердің жалақысы
9600.0 мың теңгені, 2002 жылы 9412.0 мың ... ал 2003 жылы 8315.0 ... ... ... байланысты жұмысшылар еңбегіне ақы ... ... ... де азайған. Олар 2001 жылы 2010.1 мың теңге,
2002 жылы 1735.0 мың ... 2003 жылы 1621.0 мың ... ... ... ... ... жем-шөпке кеткен шығындарының жалпы
деңгейі азайған. Мысалы, 2001 жылы мал ... ... 6950.0 ... немесе жалпы шығынның 22% құрады, 2002 жылы 6752.0 мың теңгені
немесе23%, 2003 жылы 5721.0 мың ... ... 23%. ... ... ... ... шамалы болсы да ұлғанған.
Автокөлік статьяса бойынша 2001 жылы шығын 1280.0 мың теңгені, 2002
жылы 1120.0 мың ... 2003 жылы 1020.0 мың ... ... ... үлестік салмағы 4% деңгейінде болмақ.
Су және электрмен жабдықтау ... ... ... қысқаруы және
жалпы шығындарда үлес салмағы кемігені байқалады, 2001 жылы осы ... ... ... ... ... 2%, 2002 жылы 450.0 мың ... 2%, 2003 жылы 350.0 мың теңгені немесе 1% құрады. 2001 жылы негізгі
құралдардың амортизациясы 2560.0 мың теңге ... 8% ... 2002 ... мың ... ... 8%, ал 2003 жылы 1154.0 мың ... немесе үлес
салмағы 5% болды.
Негізгі құралдарына жөндеу жұмыстарына 640.0 мың ... 2001 ... жылы 520.0 мың ... ал 2003 жылы 106.0 мың ... ... 2001 жылы өзге ... шығындары 2560.0 мың теңгені
немесе 8%, 2002 жылы 1520.0 мың ... ... 5%, 2003 жылы 3317.0 ... немесе 13% құрады. Ал ... ... ... ... ... үлес салмағы 2001 жылы 12%, 2002 жылы 13%, 2003 жылы 9%.
Сүттің өзіндік ... ... ... ... үшін оның ... бірлігіне кеткен шығындарды анықтаймыз. Кәсіпорынның есептік
көрсеткіштердің мәліметтеріне ... ... 2001 жылы ... сүт
көлемі 16403.0ц, 2002 жылы 15283.0ц деңгейінде болған, ал 2003 жылы ... Яғни ... ... азаю үстінде. Мұның себебі жоғарыда көрсетілгендей
шаруашылық әлі де болса, бұл ... ... ... істей келе жатқаны.
2.2.4 кесте
*Шаруашылықтағы 1 кг сүттің өзіндік құны
| | ... | ... | ... ... | | | |
| | ... | % ... | % |теңге | % ... |5,85 |29,98 |6,16 |32,46 |8,87 |32,95 ... ... |1,23 |6,30 |1,14 |6,01 |1,73 |6,43 ... ... | | | | | ... ... |4,24 |21,73 |4,42 |23,29 |6,11 |22,70 ... ... |1,17 |6,00 |0,88 |4,64 |1,31 |4,87 ... | | | | | | ... |0,78 |4,00 |0,73 |3,85 |1,09 |4,05 ... және |0,39 |2,00 |0,29 |1,53 |0,37 |1,37 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |1,56 |8,00 |1,47 |7,74 |1,23 |4,57 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |0,39 |2,00 |0,34 |1,79 |0,11 |0,41 ... | | | | | | ... | | | | | | ... де негізгі|1,56 |8,00 |0,99 |5,22 |3,54 |13,15 ... | | | | | | ... |1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |2,34 |11,99 |2,55 |13,44 |2,55 |9,47 ... | | | | | | ... |19,51 |100,00 |18,98 |100,00 |26,92 |100,00 ... ... қаржылық есебінен
Берілген кестедегі мәліметтерден 2002 жылымен 2001 жылға қарағанда 3%
төмен болды, ал 2003 ... 2002 ... ... кері ... яғни 42% ... ... ... құнның құрылымында 30-33% - ға
дейін еңбекақы шығындары, ол алып ... 22-23% ... мал ... ... ... ... яғни озық технологиялар мен мал азығының
сапасын арттыру арқылы бұлшығындарды ... ... ... ... ... ... ... үшін, кәсіпорын қызметінің
шығынсыздылық нүктесін есептеуге болады. Кәсіпорын өз мақсатына ... ... әсер ... ... ... ... басшылығы
төмендегі іс-әрекетті бір жүйеге келтіру қажет сияқты. ... ... өнім ... ... қандай шығындар деңгейінде өнім өндірген
жағдайда кәсіпорын бәсекеге қабілетті бола алады, өндірілген өнім ... ... ... ... ... ... ... шығынсыздылық нүктесі анықтаудың маңызы зор. Q – бұл
нөлдік пайда ... шығу және ... ... ... жаба ... ... көлемі.
Q=FC/P-Z
Мұндағы,
Q – шығынсыздылық нүктесі;
FC – ақша бірлігіндегі ... ... – ақша ... ... ... - өнім бірлігін өткізу бағасы.
3.2.5 кесте
Шығынсыздылық нүктесін талдауға қажетті көрсеткіштер
|Көрсеткіштер |2001ж |2002ж |2003ж ... ... ... ... ... |1448 |1467 |1610 |4225 ... бірлігіндегі айнымалы шығындар|19,51 |18,98 |26,92 |65,41 ... ... ... ... |22 |20 |30 |72 ... шығындарды анықтауда сүттің жалпы өнім өндірудегі ... яғни 2001 жылы олар 44%, 2002 жылы 42%, 2003 жылы 40% ... ... шығындар көлемі 2001 жылы 1448,0 мың теңге, 2002 жылы 1467,0 ... 2003 жылы 1610,0 мың ... ... Бұл ... ... ... мәліметтерді алуға болады.
Q1=FC/P-C=1448/22-19.51=581.5 ц
Q2=FC/P-C=1467/20-18.98=1438 ц
Q3=FC/P-C=1610/30-26.92=522.72 ц
Зерттелген уақыт аралығының ... ... ... көрсетейік, жалпы түсімділік және шығындардың өнім ... тек ... ... ғана қабылдау керектігін айтып кету ... ... ... ... берілген
шығындар ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2001 ... ... ... нүктесі
шығындар ... ... ... ... ... ... ... шығындар
2.2.2 сурет 2002 жылғы сүттің шығынсыздылық нүктесі
шығындар ... ... ... ... ... ... ... шығындар
шығарылған өнім көлемі
0 100 200 300 400 ... ... 2003 ... ... шығынсыздылық нүктесі
Келтірілген мәліметтерден көріп отырғанымыздай өнім шығару көлемі
шығынсыздылық нүктесінен ... егер 2001 жылы өлі ... 582ц ... өнім ... ... 16403ц, 2002 жылы 1438ц өнім ... 15283ц,
2003 жылы өндірілген өнім көлемі 9370ц шығынсыздылық нүктесі 523ц ... - ... Ауыл ... ... өзіндік құнын төмендетудің экономикалық
ынталандыру жолдары.
3.1 Ауыл шаруашылық өнімінің өзіндік ... ... ... ... ... ... ... жұмсап, өнім алу, еңбек,
материалдық және қаржы ресурстарын ... ... ... ... ... әр кәсіпорынның негізгі қағидаларының бірі болып табылатыны
белгілі. Осы ... өнім ... ... ... шығын нормаларын,
жоспардың орындалуын бағалау және одан ... ... ... ... төмендетудің резервтерін табу, оларды төмендетуге
жұмысшыларды ынталандырып, жұмылдырудың ұтымды ... ... ... ... ... ... резервтерін табу үшін кәсіпорын жұмысын
кешенді техникалық – ... ... ... етеді. Бұл жағдайда
өндірістің техникалық және ұйымдастыру ... ... ... және ... қорларды, шикізатты, материалдарды, жұмысшы күшін,
шаруашылық байланыстарды пайдалануға негізделуге тиіс.
Өндіріс үрдісіндегі тірі және затқа айналған еңбек шығындары ... ... ... – ақша қатынастары, кәсіпорынның шаруашылықты
дербес ... ... ... ... ... ... мен
кәсіпорынның шығындары арасында ерекшелік сөзсіз сақталады. Өндірістің
қоғамдық шығындары бұл сүт ... ... ... тірі және ... еңбек жиынтығы.
Кәсіпорынның шығынын сүт өнімін өндіру және оны ... ... ... ... ... Бұл ... ... құн деп аталады және сүт өнімі
құнының бір бөлігі болып табылады.
Оған шикізат, материалдар, жанар-жағармай, ... ... ... еңбектің басқа құралдары, амортизациялық аударылған ақша, өндірістік
персоналдың жалақысы және өзге ... ... ... ... ... құнын кеміту затқа айналған еңбекті және ... ... ... және ... ... ... аса маңызды
факторы болып табылады.
Соңғы кезде шаруашылық жүргізудің ... ... ... ... есептеуді дұрыстау мәселелері талқыланып, оның
әдістемесін жақсарту жөнінде нақты ұсыныстар ... жүр. ... ... А.А. ... өз ... АҚШ және ... көп ... қолданатын «директ – костингтіңң (шектелген
өзіндік құн) ... ... ... қызығушылық артып отырғанын атап
көрсетеді. Шектелген өзіндік құнға тек ... ... ... ... ... энергия, жанар-жағармай, тозған
құралдар, кесімді ақы төлеу ... ... ... ... ... ... ... қарағанда күшейтілген бақылауды талап етеді.
Соңғылары тең уақыт аралықтары үшін тең соммалармен есептелінеді.
Өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... Ол өнім құнының қай бөлігін көрсетеді және өндіріс
жағдайларының өзгеруіне, өнімді өткізуге байланысты.
Өндірістің ...... ... ... ... ... етеді. Бұл ықпал техникадағы, технологиядағы, өндірісті
ұйымдастырудағы, ... ... ... ... ... шығындарды талдау оларды төмендету резервтерін табу мақсатымен жыл
бойы жүйелі түрде ... ... ... ... ... қолдағы бар өндіріс
шығындарын кемітудің резервтерін пайдалану және өнім ... ... ішкі ... ... ... ... ... Өткен
және тірі еңбекті жинақтау нәтижесінде өндіріс шығындарын кеміте отырып
өнеркәсіп шоғырлануының ... ... өнім ... көлемін ұлғайтуға қол
жеткізеді. Өзіндік құн ... ... ... ... жақсы
тәжірибесін ескере отырып, жабдықты пайдалану, шикізат, материалдар ... ... және ... ... озық нормаларын басшылыққа алуға
тиіс. Тек шығынды ұйымдастыруды ғылыми ғылыми анықтау кезінде ғана өнімнің
өзіндік ... одан әрі ... ... ... және ... ... жоспарлау барлық тауар өнімін және бұйымның әрбір ... және ... ... көлемін технико – экономикалық есептеу жолымен
анықталады.
Өндіріс сипатына байланысты ... ... ... сипаттайтын
бірқатар көрсеткіштер қолданылады.
Сүт өнімінің ... ... ... ... факторы үздіксіз
техникалық үрдіс ... ... Жаңа ... ... ... ... және ... механизациялау, технологияны
жетілдіру, прогрессивтік материалдар түрлерін ендіру ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Сүт өнімінің өзіндік құнын кемітудің елеулі резерві мамандандыру мен
кооперациялауды кеңейту болып табылады, ... ... ... ... сүт ... өзіндік құны осы өнімді аз
мөлшерде шығаратын кәсіпорындарға қарағанда едәуір төмен.
Мамандандырудың дамуы ... ... ... ... байланыстар орнатуды талап етеді.
Сүт өнімінің өзіндік құнын кеміту ең алдымен ... ... ... қамтамасыз етіледі. Еңбек өнімділігінің өсуімен ... ... ... ... қысқарады, демек, өзіндік құн
құрамындағы жалақының үлестік салмағы кемітіледі.
Сүт өнімінің өзіндік ... ... ... ... табысқа жетуі
жұмысшылардың еңбек өнімділігінің өсуіне байланысты, кәсіпорындарда ... өсуі ... ... ... ... жалақысына
жұмсалған шығындар кемітіледі?
Мысалы көрелік 1 жұмысшыға шаққандағы сүт ... ... ... ... іске асыру есебінен қол жеткізуіміз
мүмкін. Әдетте өнім шығару көлемі тиісінше ... ... үшін ... болады. Бұл ненің арқасында ... Өнім ... ... – техникалық шараларды жүргізбейінше, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, өндіріс нормасы және баға өзгерген кезде кәсіпорын
жұмысшылардың жалақысын үнемдей алады. Мұны бағаның кемуіне ... ... ... ... ... ... ... ал майда бұл
жұмысшылар ... ... ... ... ... жүргізілген
ұйымдастыру – техникалық шаралар жұмысшыларға ... ... ... ... ... ... береді. Сондықтан өнім өндіру қажетті
нормативтерді ... ... ... ... өнім ... ... кеміту есебінен өнімнің өзіндік құнын кемітуге мүмкіндік береді
(сонымен ... ... ... ... ... белгіленген өнім өндіру норматив және баға
өзгермейді. Өнім ... ... ... ... ... ... көлемі де кемітілмейді. Алайда еңбек өнімділігінің
артуына байланысты ... ... ... бұл ... басқа статьясы
бойынша қаражатты үнемдеуге мүмкіндік туғызады. Атап ... ... ... ету шығындары қысқартылады. Мұның осылай болатын ... ... ...... ... едәуір орын алады. Бұлар
өндірістік жоспардың орындалу дәрежесіне байланысты емес.
Сүт өнімін ... ... ... ... ... пайдасы өзіндік
құнды кеміту есебінен ғана емес, шығарылған өнім санының өсуінен ұлғаяды.
Сонымен өндіріс көлемі неғұрлым ... ... ... ... ... да соғұрлым мол болмақ.
Сүт өнімінің өзіндік құнын ... ... іс ... өндірістік – шаруашылық қызметінде қатаң үнемдеу қажет.
Кәсіпорындарда ... ... ... іске ... ең ... ... материалдық ресурстардың шығынын азайтудан, өндіріс пен
басқаруға қызмет ету ... ... өнім ... ... ысырапты
азайтудың мені үлкен.
Материалдық шығындар өнімнің өзіндік құн құрылымында елеулі орын
алады, сондықтан өнім ... ... ... шикізатты, материалдарды,
жанар-жағармайды және энергияны сақтау кәсіпорынға үлкен тиімділік әкеледі.
Кәсіпорынның материалдық ресурстар ... ... ... ... ... Өйткені шикізат және материалдар олардың бағасы ... ... ... ... ... тұтынушыларды дұрыс таңдау
өнімінің өзіндік құнына ықпалын тигізеді. Тутынушылардың бәрі бірдей ... ... ... өнім тұтынушы немесеөнім өндірушілер едәуір
қашықта орналасқандары бар, сондай-ақ шикізатты өнім ... ... ... ... Әр өнім бірлігін ... ... ... ... ... негізгі шарты, өндіріс технологиясын
жетілдіру, ... ... ... ... материал түрлерін
пайдалану екені белгілі.
Өнім өндіру барысында қызмет көрсету ... ... ... ... ... Осы ... мөлшерін тек шығарылған өнім
көлеміне ғана ... ... ... ... де ... ... алғанда,
цехтық және жалпы зауыттық шығындарды қысқартудың резервтері ең алдымен
басқару аппаратын оңтайлау және ... ... ... үнемдеуден
тұрады.
Цехтық және жалпы зауыттық шығындар құрамына елеулі дәрежеде көмекші
және ... ... ... ... ... және ... ... жөніндегі шаралар жүргізу осы жұмыстарды ... ... ... ... ... және ... ... қысқартуға алып келеді. Бұл жағдайда өндіріс ... және ... ... қол ... ... ... қысқарту аса үлкен маңызға ие. ... ... және ... ... ... қосалқы және
көмекші жұмысшылардың санын қысқартуға мүмкіндік береді.
Цехтағы және жалпы зауыттағы ... ... ... және басқа шаруашылық қажеттіліктер кезінде қосалқы материалдарды
үнемдеп жұмсауға жәрдемдеседі.1 ... ... ... ... ... болатын ысырапшылдықты азайту болып табылады. ... ... оның ... ... ақаудан болатын ысырапшылдықты жою
жөнінде шаралар жүргізуге, өндіріс қалдықтарын тиімді ... ... ... ... ... ... құнын кемітудің резервтерін
табу және пайдалану ... ... ... бар озық ... ... ... маңызы зор.2
Өзіндік құнды кеміту екі көрсеткіш бойынша: салыстырмалы ... ... ... ауыл ... 1 ... шаққандағы
өніміне жұмсалған шығындар ... ... ... ... ... көрсеткіші бойынша, ең алдымен абсолюттік үнемдеу
мөлшері мына формула бойынша анықталады:
Эабс.ср.т.п = Nnі Cbі - Nnі ... ... ... үнем ... ... ... жоспарланған кезеңдегі өзіндік құнды кемітудің іздеп ... ... ... ср. т.п = Эабс.ср.т.п/NnіCbі*100
Мұнда, Эаб.ср.т.п–ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... мың тенге; NnіCbі - есептік кезеңдегі өзіндік
құн бойынша салыстырмалы ауыл шаруашылығының жоспарлы ... ... ... жоспарлы кезеңнің өзіндік құны бойәынша; n - ... ... өнім ... ... ... ауыл ... өніміне жұмсалған шығын көрсеткіші
бойынша. ... ... ауыл ... ... ... кемітудің
абсолюттік үнемі мына формула бойынша есептеледі:
Эабс.т.п= Зтнб - ... ... ... ... есеп берілген кезеңмен салыстырғанда
жоспарланған кезеңде ауыл шаруашылығының 1 теңгесіне ... ... ... ... (S`т.п).
S`т.п=Зтпн - Зтпп/Зтпб*100
Мұндағы: Зтпб – есеп берілген кезеңде ауыл ... ... ... жұмсалған шығын, тиын., Зтпп - бұл да, жоспарланған ... ... ТП - ... ... ауыл шаруашылығының құны, мың тенге.
Осы арада ескеретін жағдай, шығын деңгейіне бірқатар факторлар, оның
ішінде өнім өндіруге қажетті ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуі, өндіріс көлемінің өзгеруі т.б. ықпал
етеді. Осыған байланысты талдау кезінде бұлардың ... ... ... ... ... ... ... өнімнің шын мәніндегі өзіндік құнын талдау
кезінде анықталған резервтер және оны кемітудің ... ... ... факторлар өндіріс үрдісінің барлық элементтерін
(қаржы-қаражатты, еңбек құралдарын және еңбектің өзін) толық қамтиді.
Олар ауыл ... ... ... негізгі
бағыттарын: еңбек өнімділігін арттыруды, дұрыс пайдалануды, өнім ... және ... ... ... ... ... – басқару
және басқа қосымша шығындарды қысқартуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ұлғаймалы ұдайы өндірістің ... ... ... ... ... Ауыл ... өнім ... тиімді болу үшін жер көлемін жер дұрыс пайдалану,
өнімділігі жоғары мал ... ... және ... ... ... ... қолдану арқылы қамтамасыз етілуі мүмкін.
Сондықтан ауыл шаруашылықты даму барысында интенсивті технологияны
пайдалану - өсімдік ... мен мал ... ... ... әсер ... ... тиімді қызмет деген мағынаны білдіреді. Жерді
өндірісте интенсивті пайдалану ауыл шаруашылығындағы маңызды ... жер ... ... ... ... қамжамасыз етеді.
Ауыл шаруашылығының интенсификациялаудың негізгі мақсаты өнім өндіруді
ұлғайту мен халықтың ұлғайып келе жатқан ... ... ... ... ... болып табылады. Ол ауыл және ... өмір ... үшін ... және ... жағдайларының
жақсаруының мақызды рөлге ие болады және ауыл ... ... ... ... әсер ... ... ... нәтижелілігінің өсуінің маңызды әрі
шешуші шарттары әрбір жер бірлігінен өнім шағаруды ұлғайту болып табылады.
Интенсификация ... жер ... ... немесе мал басына қосымша
салымдарды ұлғайтуды ғана білдірмейді, ... ... ... ... білдіреді. Ауыл шаруашылық өндірісінің интенсификациясының
экономикалық тиімділігі өндіріс ... ... ... жер көлемінің бірлігінен алынатым жоғары сапалы әрі ... ... ... көрініс табады.
Ауыл шаруашылықтың интенсификациясының экономикалық тиімділігінің
ұлғаюы табиғи және экономикалық ... ... ... ... және ... ... ... қажет етеді.
Ауыл шаруашылықтың дамуына жұмсалатын шығындар әрбір бірліктен мүмкін
болғанша өнімнің ... ... және ... кіріс алу үшін шығындалуы
мүмкін.
Ауыл шаруашылық өндірістің интенсификациясының экономикалық тиімділік
көрсеткіштер ... ... оның ... ... дәрежелі маңызға
мыналар ие болады:
• Әрбір жер көлемінің бірлігінен өндірілетін жалпы өнімнің ... ... ... ... ... ... = ЖӨ / ... Эт – интенсификацияның экономикалық тиімділігі, теңге/га;
- ЖӨ - жалпы өнімнің бағасы, теңге
- Жк - жер ... ... ... ... ... ... есептелетіні
белгілі. Бұл берілген ... ... ... талдауға
мүмкіндік береді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Әр гектардан өнім шығымының ұлғаюы мен оның ... ... ... ... тиімділігінің жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл
жағдайда жерге салынған әрбір ... ... өнім ғана ... ... ... ... қосымша таза табыс алуға мүмкіндік береді:
• Ауыл шаруашылық мақсатындағы ... әр ... ... табыс төмендегі формуламен анықталады
Эт = ЖТ / Жк,
Мұндағы,
- ЖТ – жалпы табыс, теңге
Бұл көрсеткіш ... ... ... және ... ... пайдалану, алдыңғы қатарлы технологияны, ... және мал ... ... ... ... түрлерін
қолдудың тиімділігін көрсетеді.
• Ауыл аруашылық жердің ... әр ... ... ... таза ... ... ... анықталады
Эт = ТТ / Жк немесе Пр / Жк
Мұндағы,
- ТТ – таза ... ... Пр – ... ... көрсеткіштің мәні ерекше. Себебі таза табыс қосымша салымдардың
негізгі қайнар көзі ... ... және оның ... ... ... мен кеңейтуге болады. Ауыл шаруашылықтық интенсификациясының
жалғасуы қосымша салымдардың ... ... яғни таза ... алып ... ... ... ... тиімділігі мынадай
көрсенікіштермен сипатталуы мүмкін:
• Еңбек ... ... ... ... ... ... = ЖӨ / Е ... ТТ / Е,
Мұндағы,
- Е - өнім өндіру үшін еңбек шығындары:
• Негізгі және айнымалы ... ... ... ... ... = ЖӨ / Қ + А немесе ТТ / Қ + ... Қ – ... ... ... ... мың ... А – ... қорлардың бағасы, теңге
Осылайша, ауыл ... ... ... жер ... алынатын өнімнің өндірісін ұлғайтуда, өнім
бірлігіне ... ... ... ... ... көрініс табады.
Ауыл шаруашылық өндірісінің тиімділігін арттырудың маңызды факторының
бірі жер құнарлығын арттыру жақсарту жолымен оны тиімді ... ... ... қара ... арттырудың негізгі көзі органикалық
тыңайтқыштар және ... ... Егер ... тек ... ... оның ... ... заттардың болмауы
қарашіріктің жердегі мөлшері азаяды. Жердегі қарашіріктің ... ... қалу үшін жыл ... 1 га ... ... ... органикалық тыңайтқыш себу қажет. Қарашіріктің балансын (1жылда
0,01%) қамтамасыз ету үшін жыл сайын 20 т/га ... ... ... ... ... ... мен көңнің себілуінен кейім 18-
20% өсетіні тәжірибеде дәлелденген. Сидераттар жерде оңай ... ... ... олар арам ... ... ... болып табылады. Бұған таза парлар әсер ... ... ... ... түсімділігін 20-30% - ға арттырады. Жер құнарлығы мен
түсімділігінің маңызды факторы суару режимі ... ... ... ... ... тоқтату құрғақшылық кезде керісінше суару,
мелиорация жер ... ... әрі ... ... әрі бөлінбес шарасы болып табылады.
Жерді үйлесімді пайдалану мен оны қорғаудың мақызды шарты су және ... ... ... ... ... ... ... жер
өнімділігінің ұлғаюының факторларының бірі ... ... ... күрес болып табылады. Ауыр дөңгелекті тракторлар әсерінен
тығыздалу деңгейі қалыпты нормадан әлде-қайда асып кетеді ... ... ... ... әлсіз өсіп жетіледі, нәтижесімде олардың өмір
сұру ... ... ... ... ... Ал осының барлығы
өнімнің түсімділігінің ... алып ... ... ... ... жеңіл техниканы, жер өңдеуші машиналарды ... Егер де ... 3-4 жыл ... ... 50-80 см ... ... жасау әбден қажет.
Жер өнімділігінің жоғарлауына ауыл шаруашылық дәнді-дақылдардың арам
шөптерімен және зиянкестермен күресі айтарлықтай әсер етеді. ... ... ... ... ... 35% құрайды. Өімдіктерді
қорғаудың негізгі амалдары - биологиялық, ... және ... ... ... ... ... ... кездерде адам мен
табиғатқа зиянды химиялық әдістерді қолдану кең етек ала бастауда, химиялық
әдістерді тек қана ... ... ... оның ... ... ... уақытта ғана қалдану мүмкін.
Жер қорларың тиімді қолдануды арттыруға қышқыл және ... ... мен ... ... әсерін тигізеді.
Мамандардық мамандардың тәжірибелері көрсеткендей, ... ... ... жыл ... түсімділіктің төмендеуі 10%-ті құрайды
Алдыңғы қатарлы шаруашықтардың тәжірибесінен көрсеткендей, жер
өңдеудің интенсивті түрлері, ... ... ... ... ... ... қолданудың тиімділігін арттыруға ... ... ... ... дақылдардың сорттарын пайдалану оны себу әдісін
жетілдіру, қызметкерлердің жоғары деңгейде мамандануы ... ... ... ... көрсететін көрсеткіштер деңгейіне
жоғарыда аталған факторлардың әсерін тәжірибелік әдіспен анықтауға болады.
Яғни осы ... ... 1 га ... ... өнім мен ... ... шығарылатын өніммен салыстыру. Алынған айырмашылық
іс-шара жүргізілмеген жер аумағына көбейтіледі және ... ... ... жерлер жалпы аумағына бөлінеді. Ауыл шаруашылық ... 100 га ... ... өнім ... ... ... үшін ... әдісті қолдануға болады:
Т↑Р = ((ЖӨн + ЖӨ↑Р / Sн + S↑Р) – (ЖӨн / Sн)) • ... Т↑Р – ... ... ... жоғарлату резерві
- ЖӨн – жалпы өнімнің нақты көлемі;
- ...... ... ... ... Sн – ауыл ... жерлердің нақты аумағы;
- S↑Р – ауыл шаруашылық жерлердің аумағын кеңейту резерві.
Жоғарыдағы айтылып кеткен әдіс арқылы 100га шаққандағы жалпы түсімді,
пайданы, ... ... ... ... есептеуге болады.
3.3 Ауыл шаруашылық өнімдерінің өзіндік құнын төмендету үрдісін
ынталандыру жолдары
Өзіндік құнның төмендету ... бірі ... ... ... табылады. Еңбек өнімділігі кәсіпорындардағы ... ... ... ... сипаттайды. Ол белгілі бір уақыт
бірлігінде 1 жұмысшының өндірген өнім көлемін көрсетеді. Еңбек ... ... үшін ... жеке және ... көрсеткіштер жүйесі
қолдынылады.
Жолпы көрсеткіштерге:
• Ауыл ... ... ... ... жылдық жұмысшыға
шаққандағы ауыл шаруашылық бағытындағы жалпы өндірілген өнім;
• 1 адам.-күнге шаққанда жалпы өнім көлемі;
• 1 адам.-сағ. шаққандағы өнім ... ... ... бұл ... ... талдау
жасалынады. Сонымен қатар ол мал шаруашылығы және егін ... ... ... ... шаққандығы өнім өндірісі – жалпылама көрсеткіш
жалпы өнім (ЖӨ). Оның мөлшері тек орташа күндік (ОК), ... ... ... (ОС), ... ғана ... емес, ауыл ... ... ... ... (АЖ), ... қызметкерлер
тізіміндегі үлесі және бір жұмысшымен жыл бойы атқарылған күндері (ЖК) мен
жұмыс күнінің ұзақтылығы (КҰ) ... Егер ... ... ... жоғары болса, бір жұмысшыға шаққандағы өнім көлемі жоғары
болады. Жұмысшының ... ... ... ... ... ... ... = ЖК∙АӨ ∙ КҰ ∙ОС
Еңбек өнімділігінің өнімнің өзіндік ... ... ... ... орташа жылдық өнім, орташа күндік және орташа сағаттық
өнім өндіру сияқты көрсеткіштер анықталды. Осы ... ... бір ... қолданылды. Мысалы, жұмысшылардың жалпы жұмыс
істеушілердің ... үлес ... 84,4% ... ... ... бір ... қызмет атқарған күндердің санын анықтауда
жұмыс атқарылған күндер туралы ... ... ... ... ... ... ... негізінде анықталды.
а) жыл ішінде 1 жұмысшымен жұмыс атқарылған күндер саны
∆ЖӨк = С ∙ ∆К ∙ Ө ∙ СӨ = 317 ... ... ... ұзақтылығы
∆ЖӨұ = С! ∙ К! ∙ ∆Ө ∙ СӨ = 6,8 сағат
в) орташа сағаттық ... ... = С! ∙ К! ∙ Ө! ∙ ∆СӨ = 228 ... ... ... ... талдау үшін көрсеткіштер
| | ... |2003 ... ... | |2001 ... |
| | ... |
| | ... |
| | |(+) (-) |
| | 2001 |2002 |2003 | ... ... ... | | | | ... ... саны | | | | |
| |206 |186 |115 |- 91 ... ... | | | | ... |174 |164 |96 |- 78 ... ... жыл | | | | ... ... ... ... | | | | ... адам сағат |377,0 |314,0 |304 |-73,0 ... ... ... | | | | ... сағ. |6,8 |6,3 |10,4 |+ 3,6 ... ... ... жұмыс | | | | ... ... күн. | | | | |
| |317 |304 |313 |- 4 ... ... ... мың| | | | ... |80153 |78444 |69401 |- 10752 ... ... ... ... | | | | ... ... мың ... | | | | |
| |389,9 |421,7 |603,7 |+ 213,8 ... ... өнім | | | | ... ... | | | | ... ... |1452 |1572 |2376 |+ 924 ... ... |212 |249 |228 |+ 16 ... шаруашылықтың штаттық кестеден алынған
мәліметтер.
Кестедегі мәліметтер ... ... ... ... ... 2001 жылмен 2003 жыл аралығында ... ... ... 115 ... дейін, яғни 44% қысқарды. Бұл қысқару орташа күннің
жұмыс ... ... ... ... әсер ... Жұмыс уақыты 6,8
сағаттан 10,3 сағатқа дейін ұлғайды. Жұмысшының ... ... ... ... ... де 244,3 ... ... Ал орташа күндік жұмыс
өнімділігі 804 теңгеге артты. Бұл жағдай жұмысшылар ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіштерінің бірі
ретіндегі орташа сағаттық өндіріс өзгерістерін ... ... ... ... ... және ... ... өнімділігі тәуелді. Бұл
көрсеткіштің көлемі көптеген факторларға тәуелді:
... ... ... ... ... ... мен ... жұмыс өтілі және жасы;
• еңбектің ұйымдастырылуы мен оның ... ... ... және өндіріс технологиясы;
• табиғи-қлиматтық, экономикалық жағдайлар мен ... бір ... ... ... ... сағаттық өндіріс
деңгейінің өзгерісін келесі формула арқылы ... ... = ... / 100 - ∆ЖУФх ∙ 100
Мұндағы,
- ∆ЖУФх – белгілі бір іс-шара жүргізу барысындағы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... салаларының құрылымының
өзгеруеіне тікелей байланысты.
Өзіндік құнның төмендеуі мен ... ... ... ... ... ... ... тыбылады. Бұл негізгі
ынталандырушы фактор. Барлық ұйымның кадрлық саясаты осы ... ... Бұл ... ... ... Ол үшін әр ... үшін ... ынталандырудың түрлі жолдарын анықтау қажет.
Олардың негізгі бағыттары:
• жұмыс ерекшеліктеріне байланысты;
... тұру және ... ... ... ... ... жұмысшылары, уақытша жұмысшылар бір реттік жоба мен
тапсырыстарды жасау үшін шақырылған қызметкерлер бар. Және ... ... ... ... да түр-түрлері бар.
Еңбегі аса күрделі жұмысшыларға олардың ... ... ... жеке ... ... ... ... ерекше
еңбек келісім шарттары белгіленеді.
Еңбек мотивациясын жоғарлату, қоғамдық қызмет ету ... үшін ... ... ... мақсатында төмендегідей
қосымша еңбек ақы төлеу белгіленеді:
• мал санын аман сақтағаны үшін - әр бір бас мал үшін ... ... ... ... мал ... арттырғаны және қосымша салмағының ... үшін ... ...... ... ... ... қосымша ынталандыру белгіленген
төлемдері де алдын ала қаралған:
• шаруашылық бюджеті ... жыл ... ... ... үшін
ынталандыру
• еңбек демалысына шығуына байланыстыжұмысшыға материадық көмек ... ... ... ... ... 1 рет төленеді.
Кәсіпорындарда еңбекке жалақы төлеу мен оның қорытындысын шығаруға
төмендегідей шаралар ... ... ... ... ... ... ... және жеке мүдделердің сәйкестілігі;
• еңбектің күрделігіне және көлеміне сәйкес еңбекақы төлеу;
• еңбекақы ... ... ... ... ... және
сапасына) жалақы беру;
• егер жұмысшы бірнеше мамандықты игерген жағдайда,оған ... ... ... ... ... ... мөлшері көпшілікке жарияланбау жағы да
қарастырылған;
• Еңбек үлесінің ... (КВТ) ... ... істеген әр
тоқсан аралық уақытқа арнаулы комиссия шешімімен қабылданған
сыйлықтар беріледі;
«Каменка» асыл – тұқымды мал зауыты ... ... болу үшін ... ... ... және ертеңгі өзгерістерге дайын болу керек.
Сондықтан шаруашылықта ұзақ және қысқа мерзімдік мақсат мүдделерге қол
жеткізу. Демек ... ... ... ... үшін арнаулы жүйе
қабылданса дұрыс ... еді. ... ... мал ... ... ... негізгі бағыттары келесі технологиялар бойынша
іске асырылуы ... ... ... ... ... ... қол жеткізудің негізгі ... бірі ... мал ... маңызды стратегиялық мақсаттарын жүзеге асыру
жолындағы жетістіктерге жету жұмысшының ... мен ... ... жан-жақты мәліметтер талдаудан өтіп
тиісінше шешімдер ... ... ... ... ... ... білім мен олардың қабілеттіліктерін дамытуға арналған
бағдарламаны жасап, жүзеге асыру керек.
Егер еңбек ... ... ... ... ... ... ... (3.2.1) сурет.
3.2.1 сурет. Еңбек өнімділігінің факторлық жүйесінің құрылымдық -
логикалық моделі
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... өндірген сапасын арттыру болғаны белгілі. Бұл ... ... ... ... ... ... төмендеуі мен импорттық
өнімдерге сұранысының өсуімен байланысты болып ... ... ... ... сүт өндіру әлі де болса қажеттілікті өтей ... ... ... ... ... ... (3.3.1) ... бір адам басына ... ... ... берілген.
3.3.1кесте
*Бір адам басына шаққандағы сүт өндірісі, кг
| ... ... түрі | |
| |1990 |1995 |1999 |2003 ... |89,1 |17,2 |6,0 |90 ... ... ... ... по итогам 2003 года.
Алматы., 2004 Раритет
Кесте мәліметі көрсеткендей 1995 жылы 1990 жылмен салыстырсақ ... ... 1990 ... ... 94%, ал 2003 жылы 1990 ... 1% ... 90-жы ... сүтті өндіру көлемінің төмендеуі
шаруашылықтың қаржылық жағдайының төмендеуі, яғни ... ... ... ... ... Нәтижесінде салада
физикалық және моральдық тозуға ұшыраған құрал-жабдықтардың саны кәбейді.
Ал осындай ... ... ... ... жаңа технологияларды енгізу
кезіндегі шығындарды төмендетуге, ... ... ... ... ... ... өнімді шығаруға қиындық туғызып
отыр. Сондықтан сүт ... шет ... ... ... ... отыр ... ... көруге болады (3.3.2).
3.3.2 кесте
*Бір адам басына шаққандағы сүтті ... ... ... | ... ... түрі | |
| |1990 |1995 |1999 |2003 |
| ... |Бар-лы|Соның |Бар-лы|Соның |Бар-лығ|Соның |
| | ... |ғы ... |ғы ...... |
| | ... | ... | ... | ... |
Кесте мәліметіне сүйенсек, 1995 жылы сүтті тұтыну ... ... ... 26% ... 1999 жылы 1995 жылға қарағанда, ал
кейін байқаймыз сүтті тұтыну 7,8%, ал ... ... 118% ... ... ... ... ... 66% өсті, ал импортты тұтыну 3.2
еседен артқанын көреміз..
3.3.3 кесте
*Қазақстан Республикасының тұрғындарының 2003 жылы ... ... ... ... |Тұтыну нормасы,кг |Тұтыну,кг ... ... түрі | | ... ... | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| ... ... ... |Жеке | |
| ... | ... | |
| |ен ... | ... | |
| | ... | | | ... |405 |206 |350 |334,1 |85 |
* ... сборник экономических показателей по итогам 2003 года.
2004 Раритет
Жоғарыдағы ... ... ... ... сүт
өндірісінің азайғанын,оның орнын импорттық өнімнің басқанын көруге болады.
Сондықтан саланы және ... ... сүт ... ... де ҚР ... ... ... азық-түлік бағдарламасында жетекші орын алды.
Сүт өндірісін дамытуға бағытталған инвестицялық ... ... ... халықтың табысының, жұмысбастылықтың өсуі, ... ... ... ... әкеледі. Импорттық өнімдерді
алмастыратын өндірісті ұйымдастыру, отандық тауар өндірушілерді дамытудың
маңызы зор.
Келтірілген мәліметтерді шешу үшін ... ... мал ... ... ... ... резервтері бар.
Сүт өндіру бағыттағы «Каменка» мал зауытының ... ... мен ... ... үшін ... қаласындағы
сүт өнімдерінің нарғында талдау жасалған.
Алматы қаласын сүт өнімдерімен қамтамасыз ету БК«Фуд-мастерң, ЖШС
«Жігерң, ЖШС «Агропродуктң, АҚ ... мал ... БК ... ... ... тек дайын өнім шығарумен айналысып қана қоймайды,
сондай-ақ өзінің құрамында қосалқы ... ... ... қарқынды
түрде дамытып келеді.
1999 жыл дейін сүтті тұтынушылар мен ... ... ... ... ... ... өндірушілер болса, ал 2000 жыл
Алматы қаласының нарығында ... да ... ... ... де ... ... ЖШС«Қайсарң, ЖШС«Смакң, АҚ «Талғар cүт зауытың, ЖШС«Дамуң,
БК «Эльвестң ... - ... ЖШС ... ... ауылы, Алматы
облысы) БК «Космисң (Қостанайлық сүт зауыты – «MІSң ... БК ... - ... ... ... ... ... 2001 жылдың қаңтар-ақпан
айларында өткізілген зерттеулерде, орташа есеп бойынша бір күнде 150 т сүт
өнімі өткізілетіндігі ... Сол ... сүт ... ... ... ... ... төмендегідей (т):
«Фудмастерң 50;
ГМЗ №2 «Жігерң 30;
«Агропродуктң 18;
«Смакң 17;
«Талғар мол зауытың 10;
«Адалң 10;
Басқалары 15.
«Каменка» асыл-тұқымды мал зауытының ... ... мен ... ... қала бойынша 0,89 %, тең болды екен.
Кәсіпорынның негізгі қызметі - «Фуд-Мастерң, ... сүт ... ... ... ... сүт ... Олар ... өңдеп,
одан түрлі өнімдерді шығаратын ірі кәсіпорындары болып саналады. «Фуд-
Мастерң өнімдері ... ... ... 75% ... орташа есеппен алғанда «Фуд-Мастерң ... ... ... ал ... ... ... қаласының сүт нарығындағы –
30% құрайды. Бұл фирма сол сияқты өзінің өнімдерінің бір ... ... ... өткізеді.[2]
Осыған орай сүт нарығындағы сатушылар болып 10 ірі ... және ... ... ... жеке ... бар. ... кәсіпорындар сүтті жеке өнім өндірушілер мен шаруашылықтардан сатып
алады. Зерттеулердің негізінде «Каменка» мал зауыты Қалалық №2 сүт ... сүт ... және тағы ... ... қарағанда көбірек
мүмкіндіктері бар. Себебі оларда сүтті ірі қара өсірілмейді, ал ... ... ... ... ... ... ... мал зауыты
өзінің өндірген сүтін дайын өнім ретінде ... ... ... ... яғни түпкі өнім алу мүмкіндігіне байлансты
алынатын табысты пайдалана алмайды. ... ... ... ... ... сүт ... ... оның тиімділігін
арттыру мақсатында төмендегідей іс-шаралар жүргізілуі қажет:
1. Өнім өндірудің ... ... үшін жаңа ... ... ... ... қосып, дайын өнім шығаратын құрал-жабдықтарды
пайдаланып, нарыққа тек дайын ... өнім ... Бұл ... ... Өнімнің сапасын және оның тауарлық деңгейін жоғарлату ... және ... ... конъюнктурасына бағытталған өндіріске бағыт
алу;
3. Қолда бар шикізатты оңтайлы дәрежеде қолдана отырып, әр ... ... ... ... ... өндіріс базасында ірі
және орта бизнес кәсіпорындарын құру.
Бұл ... ... ... ... ... ... да ескерілгені де жөн. Сонымен қатар азық - ... ... ... өнімнің бағалық жүйесін реттеудің келесі шараларды
іске асыру жолын қарастыру қажет:
- стратегилық ... ауыл ... шикі ... ... ... ... құру, яғни оларды өндіруші мен сатып алушыға ортақ ... ... ... ... ... ... ұлғаймалы
өндірісті дамытуға жол ашу.
- тауар өндірушілердің өнім ... ... ... үшін және
делдалдардың санын қысқарту үшін өндірілген өнімнің өткізу жүйесін
ұйымдастырып, ... ... ... ... ... ... ... құру.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Қазақстан Республикасының 2003-2005 жылдарға арналған мемлекеттік
азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... өнім өндіру және өнімнің өзіндік құнын
төмендету жолындағы іс-шараларды жүзеге асыру көзделгені белгілі. ... ... ... ... ... тұрғыдан ынталандырып, оның
экономикалық тиімділігін арттырудың маңызы зор.
2.Ауылшаруашылық өнімінің ... ... ... ... да ... өнім сату және ... бәсекелестік
қабілетін дамыту, қазіргі кезде үлкен қалалардың ... ... ... тұрған үлкен проблемалардың бірі. Сондай
кәсіпорындардың бірі Алматы қаласының ... ... ... ... мал зауыты. Бұл іргелі кәсіпорын әр түрлі ауылшаруашылық өнімдерін
шығаратын ірі шаруашылықтардың бірі. “Каменка” асыл тұқымды сүт ... ... ... ... сүт ... және оны қалада орналасқан сүт
зауыттарына өткізу.
3. Шаруашылықтағы өзіндік құны әлі де ... ... ... өндірудің рентабельділігі төмен. Сонымен қатар шаруашылық әлі де болса
сүт ... ... ... өзінің 90-жылдардағы жеткен көрсеткіштеріне жете
алмай ... Оның ... ... ... ... әлі ... ... түрде пайдалана алмай отыр. ... ... сүт ... ... ... ... сүтті өзінде
өңдеп, одан әр түрлі түпкі өнім алса, оны ... ... ... ... көрсетті. Сондықтан шаруашылықта сүтті өңдеп, әртүрлі ... алу ... ... ... ... ... болған болар еді.
4. Шаруашылықта сүтті ірі қара малының өнімділігі әлде ... Оның ... ... мал басын күтіп-баптау және оны жем-шөппен
қамтамасыз етуде кемшіліктер бар. Шаруашылыққа ... ... ... ... ... ... алынды,яғни бұл жағдай өнімнің өзіндік ... ... ... ... шаруашылық өзіне қажет көлемде, сапалы
деңгейде өзінің малға қажетті жем-шөп қорын жасаса орынды болар ... ... асыл ... мал ... сүт ... ... арттыру бағытында сүтті ірі қараның мал басын одан
әрі шоғырландыру қажет. Сондай-ақ ... ірі ... ... сауын
сиырдың үлес салмағын арттыру жағынан зоотехникалық, дәрігерлік және мал
тұқымын асылдандыру ... ... ... жұмыстарын
жүргізу қажеттігі туындайды.
6. Сүт өнімдерінің өзіндік құнын ... ... ... ... ... жүйесін ендіру қажет.
Шаруашылықта бұл бағытқа әлі де ... мән ... ... ... ... ... мал салмағын арттыру, қаржы-қаражат ... ... ... ... ... Сондықтан да болар сүт ... ... ... отыр. Оның орнына шаруашылық соңғы жылдары ... ... ... жылдан-жылға ұлғайтып отырғаны байқалады.
7. ”Каменка” асыл тұқымды мал зауыты ... ... ... ... ... ... сүт өнімдерін
тұтынатын Алматы қаласының сұранысы мол. Сондықтан ... ... ... ... ... одан ... сүт алып, оны өзінде өңдеп әр түрлі
ассортиментті өнімдерді қала тұрғындарына ... ... ... ... ... ... ... өнімге деген сұраныстың мол екенін
ескере отыра сүт өнімдерін өндіруді экономикалық тұрғыдан ынталандыру
жүйесін ... ... ... ... “2003-2005ж. Азық-түлік бағдарламасы” Қазақстан Республикасының
Президентімен бекітілген. 5 ... 2002 жыл ... ... ... “Астық туралы заң” ... ... ҚР ... ... ... ... Кодексі. Жалпы бөлім. Алматы:
“жеті ... ... ... ... ... ... Астана, 2004 жыл 19 наурыз
5. Қазақстан Республикасының Индустриалды-инновациялық дамуының ... ... ... ... ... ... ... Элиталық тұқым шаруашылығын
және мал ... ... ісін ... және дамытуға
қаражат төлеудің 2003 ... ... ... ... ... № 227 ... ... газет 2003, 22 наурыз
7. Ахмедуев А. Казенные предприятия: функции, ... и ... ... 1998 №9
8. Дюсембаев К.Ш., ... С.К. ... и ... ... ... ... 1998
9. Жуйриков К.К. “Анализ финансового состояния предприятия”, Москва,
1998
10. Ковалев В.В. ... ... ... ...... ... ... Н.Я. Экономика сеьского хозяйства М., 1999
12. Лившищ А. “Введение в ... ... М. ... Маршал А. Принципы политической экономики – М: ПРОГРЕСС, 1984
14. Попов Н.А. “Экономика сельского хозяйства” ... ... ... Л.Н. ... менеджмент в предприятиях и коммерческих
организациях. ... ... ... – М. ... ... ... ... В.К. Финансовый управленческий учет на ... ... МАК ... ... Совицкая Г.В. анализ производственно-финансовой деятельности
сельскохозяйственных предприятий М.: ... 2003 ... ... ... и ... ... ... стат. Сб/Агенство
РК по статистика. Алматы 2003
19. Статистический сборник ... ... по ... ... ... 2004 ... ... маркетингом 2004 №1//15
21. Транзитная экономика 2001 года №9
22. Цыпкин Ю.А. и др. ... и ... ... ... ...... 2000
23. Чиркова Е. Гос поддержка и регулирование ... // АКК: ... и ... 1998 ... ... И.Д. ... ... - Брянск: 1998.-48с.
1 Ливщиц А., Введение в ... ... М., - ... Павлова Л.Н. Финансовый менеджмент в предприятиях и ... ... и ... 1993 ... ... Л.Н. ... ... в предприятиях и коммерческих
организациях.
М.: Финансы и статистика, 1993 с.116
1 Ливщиц А. Введение в ... ... М., ... ... К.К ... финансового состочния Москва.1998
1 Маршал А. Принципы политической экономии-М.: Прогресс, 1984 г.
[2] Управление маркетингом. №1 ... ... гия және ... ... ... ... ... ұзақтылығы, сағ.
Бір жұмысшымен 1 жыл ішінде жұмыс атқарған күндер саны
1 адам.күнде өндірген өнімі
Жалпы ... ... ... ... ... ... жұмысшыға өнім өндірісі
Орташа жылдық жұмысшыға өндірілген өнім көлемі
øû¹àðûë¹àí ¼íiì ê¼ëåìi
0 250 500 1000 ... ¼íiì ... 100 200 300 400 ... ... ... ... тық және т. б. жағдай- лар
Еңбек мотива- ... ... дың ... ... және ... шылар- дың ква- лифика- циясы
өндіріс меха- низация-сының
деңгейі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендетуді экономикалық ынталандыру63 бет
Кәсіпорын өнімінің өзіндік құнын төмендету жолдары75 бет
Құрылыс ұйымдарының өзіне түсетін құның төмендету резервтері74 бет
Өнімнің өзіндік құны13 бет
Биосфера ұғымы туралы6 бет
Жобада ГНПС "Шымкент" жағдайында резервуар паркін автоматты басқару41 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Мұнай және мұнай қоспаларын оптикалық әдістермен зерттеу22 бет
Мұнай және мұнай өнімдерінің физикалық-химиялық қасиеттерінің маңызды параметрі тығыздықтың әсерін зерттеу26 бет
Мұнай көмірсутектерінің оптикалық қасиеттерін анықтау21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь