Банктік несиелендіру және оның Қазақстандағы дамуы

КІРІСПЕ 3

БӨЛІМ 1 БАНКТІК НЕСИЕЛЕНДІРУ ЖӘНЕ ОНЫҢ
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАМУЫ 6
1.1 Банктік несиелендірудің негізгі ережелері 6
1.2 Кіші және орта бизнес . банктік қызмет көрсету
саласының обьектісі ретінде 9
БӨЛІМ 2 ҚАЗАҚСТАНДА КІШІ ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ
ДАМУЫНЫҢ АНАЛИЗІ 25
2.1 Кіші және орта бизнестің 2000.2004ж.ж. аралығындағы
динамикасы 25
2.2 Кіші және орта бизнесті банктермен несиелендіру анализі 39
2.3 Қазақстан Республикасының коммерциялық банктермен кіші және
орта бизнеске несие берудің шарттарының салыстырмалы анализі 50

БӨЛІМ 3 БАНКТЕРМЕН КІШІ ЖӘНЕ ОРТА
БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДЕГІ ҚАТЫНАСТАРДЫ
ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ 54

ҚОРТЫНДЫ 65

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 68
Несие – қайтарымдылық, мерзімдік, пайыз түріндегі төлем шартында ақшалай формада берілетін ссудалық капиталдың қозғалысы. Несие латынның “kreditum” (қарыз)сөзінен шыққан.Сонымен қатар бұл сөзді “сенемін” деп те аударады. Құқықтық және экономикалық көз қараста, несие – бұл шарт, заңды және жеке тұлғалар арасындағы қарыз немесе ссуда жайлы келісім.
Несиенің формаларын қарастырып, оның ішінде банктік несиеге тоқталатын болсақ, несиелендірудің бұл формасы өте кең тараған. Яғни бактер уақытша қаржылық көмекті қажет ететін субьектілерге өз қарыздарын береді. Несиелендірудің банктік формасындағы қарыз қаражаттарының көлемі, басқа формаларда берілетін қарыз қаражаттарынан едәуір ұлкен.Бұл кездейсоқ жағдай емес. Банк, көбінесе негізгі қызметі несиелік іс болып келетін ерекше субьект болып табылады. Ол қайтарымдық негізде ақша қаражаттарының көпреттік айналымын жүзеге асырады[1,б.124].
Несиелендірудің банктік формасының бірінші ерекшелігі, банк операцияларды көбінесе, өзінің қаражаттарымен емес, тартылған қаражаттармен жүзеге асырады. Бір субьектілерден ақшаны қарызға алып, оларды қайта бөліп, басқа заңды немесе жеке тұлғаларға уақытша қолдануға несие береді
Екінші ерекшелігі, банк шаруашылық субьектілердің салымдары мен счеттарындағы салынған уақытша бос және қамтылмаған ақша қаражаттарды тарылтады.
Несиенің бұл формасының келесі ерекшелігі келесі жағдаймен сипатталады.Банк жай ғана ақша қаражаттарын емес, капитал түріндегі қаражаттарды тарылтады. Бұл қарыз алушы банктен алған қаражаттарын тек қана несиені берушіге ғана емес, сонымен қатар ссудалық пайызды қайтаруға мүмкіндік беретін, пайда табу үшін тиімді қолдануы керектігін білдіреді.
Банктік несие әмбебап болып келеді, өйткені банк арқылы қайта бөлінген қарыз капиталы экономиканың барлық салаларында қолданыс табады. Бұл ерекшелік оның даму себебі қызметін атқарады. Қарыз мәмлесінің де сипаты бар, онда ақшалай капитал өнеркәсіптік капита бөлектенген. Кредитордың мақсаты - пайыз түрінде табыс алу. Қарыз алушыға қайтарымдылық, мерзімділік және төлеу жағдайларында карыз капиталын ұсынушы банк мекеме кредитор ретінде көрінеді.
Қоғамдық капиталдың ұдайы өндірілуі тұрғысында, банктік несие қарыз капиталына (қарыз алушылар қаражаттарды жұмыс істеп тұрған капиталдың көлемін ұлғайтуға пайдаланғанда) және ақшалай қарызға (қарыз алуы, қаражатты өздерінің қарыздық міндеттемелерін өтеу үшін ғана) бөлінеді.
Банктік несие, қоғамның барлық топтарының ақшалай табыстарын және жинақтарын капиталға айналдыра отырып, капиталдың корлануына қызмет етеді.
Нақты банктік несиелендіруге келетін болсақ, несиелендірудің субьектісі кім бола алады?
1.Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары//Алматы. Атамұра 2003 , б.123-125
2.Лаврушин О.И. Банковское дело. М.: ЮНИТИ . 1999,б.76
3.Банковское дело Под редакцией Сейткасимова Г.С. //Алматы. Қаржы- қаражат 1999.б. 75-81
4.Андруцкий Р.А. Проблемы предпринимательства и поиск решений// АльПари 2003, № 4-5, б.51-55
5.Туржанов С. Алализ основных проьлем развития малого и среднего бизнеса в РК.// Экономика и статистика.2003, № 3-4, б.54
6.Г.Ким. Особенности кредитования малого и среднего бизнеса. // Вестник КазНУ, Серия экономическая, 2004, №4, б. 76
7.Искакова З. Банки в развитии региональной экономики Казахстана //Финансы Казахстана 2004, №9, б. 37-46.
8.Досанов Д., О.Курманов. Малый бизнес: Мировой опыт и Казахстанская реальность// Саясат 2003,№12, б. 67
9.Ильясов А.А. Кредитование комерческими банками малого и среднего предпренемательства в Казахстане. // Вестник КазНУ 2004, № 57, б.113-117
10. Мақыш С.Б. Банктік несиелік тәуекелдерді бағалау және басқару //Вестник КазНУ, Серия экономическая, 2004, № 4, б. 74-77
11. Тукаев А. Малые предприятия Казахстана в контексте индустриально- инновационного развития // Экономика и статистика, 2004, № 1, б.124
12.Пресс – релиз Банки Казахстана 2003, № 9, б. 7
13.Зарубина В. Роль финансовой Оценки предприятии в инвестиционном развитии. // Экономика и статистика,2004, № 1,б.26
14.Статистический бюллетень РК 2004,б.254-258
15.РК Атентство статистики Статистический бюллетень 2003-2004,б.95-99
16.Статистический пресс- бюллетень 2005, № 2,б. 61
17.Тургулова А.К. Проблемы и перспективы обеспечения финансовыми ресурсами реального сектора экономики.// Банки Казахстана 2005,№ 3 ,б.52
18.Хасенов А.Е.Қарағанды облысы кіші және орта бизнесінің даму жағдайы.// Орталық Қазақстан. 2004, 19 наурыз,б. 5
19.Бухваль, Виленский А. Развитие и поддержка малого и среднего бизнес.// Вопросы экономики 2002,№ 7, б. 10
20. Гловацкая. Н., Лазуренко С., Нешитов А. Эффективность поддержки малого предпринимательства.//Вопросы экономики 2002, №7, б.32-35
21.Нурсеитова Н. Нурсеит Н. Текущеще состояние развития и кредитования малого бизнеса.// Экономика и статистика 2003,.№ 2, б.17
22..Ким Г., С. Ташенов О проблемах кредитования малого и среднего бизнеса. // Саясат 2004,№8, б. 46
23.Есентугелов К.К. К вопросу расширении кредитования малого и среднего бизнеса // АльПари 2002.№ 6, б.59
24. Национальный банк РК Пресс – релиз № 007 от 2.февраля //Банки Казахстана 2005, №2,б 8-9
25.Калдияров Д., Аюпов Е. Приоритетные напровления кредитования предприятии малого и среднего бизнеса. // Транзитная экономика 2004,№ 6, б.61-70
26.Мигун И.В. О кредитовании ЕБРР малого и среднего бизнеса в старанах Центральной азии и Восточной европы //Деньги и кредит 2004, № 7, б.65.
27.Туржанов С. О проблемных вопросах в малом и среднем бижнесе. // Вестнив предпренимателя 2004,№ 5, б. 87-90
28. Смаилоав А.К. Проблемы кредитования малого с реднего бизнеса РК// Мир финансов 2005, №3, б. 85
29.Г.Калкабаева Новые подходы к определению возможности предостовления банковского кредита.// Финансы Казахстана 2003, №5, б. 65-66
30.Нурсейт Н. Кредитования малого и среднего бизнеса //РЦБ 2005, №3, б 51-52.
31.Дауранов И. А. Рудских Сегодня и завтра предпринимательства . //Банки Казахстана 2005,№1, б. 37
32.Новиков В. Малое предпринимательство и банки : пути расходятса //РЦБ 2004, №6, б.49.
33.Сайденов А. Елемесов А. Кредитования малого и среднего бизнеса //Мир финансов 2004, № 9, б. 34
34.Сагиндыков Е. Кіші және орта кәсіпкерліктін даму жолдары, болашағы.\\ АльПари 2002,№4-5, б.88
35.Жапаров А.К. Қащақстанда несиелік бюроларды дамыту жолдарымен сұрақтары.// Вестник КазНУ 2004, № 5, б.45
36. ҚР Президентінің Қазақстан Халқына жолдауы. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» //Астана 2005.18 ақпан.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
БӨЛІМ 1 БАНКТІК НЕСИЕЛЕНДІРУ ЖӘНЕ ОНЫҢ
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАМУЫ ... ... ... негізгі ережелері ... Кіші және орта ...... ... ... обьектісі ретінде
9
БӨЛІМ 2 ҚАЗАҚСТАНДА КІШІ ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ
ДАМУЫНЫҢ АНАЛИЗІ
25
2.1 Кіші және орта ... ... ... Кіші және орта ... банктермен несиелендіру анализі
39
2.3 Қазақстан Республикасының коммерциялық банктермен кіші және
орта ... ... ... ... салыстырмалы анализі 50
БӨЛІМ 3 БАНКТЕРМЕН КІШІ ЖӘНЕ ОРТА
БИЗНЕСТІ НЕСИЕЛЕНДІРУДЕГІ ҚАТЫНАСТАРДЫ
ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ
54
ҚОРТЫНДЫ
65
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... 1 ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАМУЫ
1. Банктік несиелендірудің негізгі ережелері
Несие – ... ... ... ... ... шартында
ақшалай формада берілетін ссудалық капиталдың қозғалысы. Несие латынның
“kreditum” (қарыз)сөзінен шыққан.Сонымен ... бұл ... ... деп ... ... және экономикалық көз қараста, несие – бұл шарт, заңды
және жеке тұлғалар арасындағы қарыз немесе ссуда ... ... ... ... оның ... ... несиеге тоқталатын
болсақ, несиелендірудің бұл формасы өте кең тараған. Яғни ... ... ... ... ететін субьектілерге өз ... ... ... формасындағы қарыз қаражаттарының көлемі, ... ... ... ... едәуір ұлкен.Бұл кездейсоқ жағдай
емес. Банк, көбінесе негізгі қызметі несиелік іс болып келетін ... ... ... Ол ... ... ақша ... ... жүзеге асырады[1,б.124].
Несиелендірудің банктік формасының ... ... ... ... өзінің қаражаттарымен емес, ... ... ... Бір ... ... ... ... қайта бөліп, басқа заңды немесе жеке тұлғаларға уақытша қолдануға
несие береді
Екінші ... банк ... ... салымдары мен
счеттарындағы салынған ... бос және ... ақша ... бұл ... ... ... келесі жағдаймен
сипатталады.Банк жай ғана ақша қаражаттарын емес, ... ... ... Бұл ... ... ... алған қаражаттарын тек
қана несиені берушіге ғана емес, ... ... ... ... ... ... пайда табу үшін тиімді қолдануы керектігін білдіреді.
Банктік несие әмбебап болып ... ... банк ... ... қарыз капиталы экономиканың барлық салаларында қолданыс ... ... оның даму ... ... ... Қарыз мәмлесінің де
сипаты бар, онда ақшалай капитал ... ... ... ... - ... ... табыс алу. Қарыз алушыға қайтарымдылық,
мерзімділік және төлеу ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Қоғамдық капиталдың ұдайы өндірілуі тұрғысында, банктік несие қарыз
капиталына (қарыз алушылар ... ... ... тұрған капиталдың
көлемін ұлғайтуға пайдаланғанда) және ақшалай қарызға (қарыз ... ... ... ... өтеу үшін ... ... несие, қоғамның барлық топтарының ақшалай ... ... ... ... ... капиталдың корлануына қызмет етеді.
Нақты банктік несиелендіруге келетін болсақ, несиелендірудің субьектісі
кім бола алады?
Банк ісінің классикалық ... ... ... ... ... ... қабілетті және экономикалық және ... ... ... ... және басқада кепілдемесі бар заңды және
жеке тұлға. Несие алушы ретінде, банкке ... ... жеке ... ... материалды және құқықтық кепілдемесі бар, несие ұйымына пайыз
төлеп, ... ... ... ... субьект бола алады. Несие алу
субьектісі әр денгейдегі бола алады, жеке ... ... ... ... дейін.
Қазіргі таңда несие субьектілерінің келесі классификациасы қабылданған.
▪ мемлекеттік кәсіпорындар мен ... ... Жеке ... қызметімен айналысатын азаматтармен жалға алушылар.
▪ Басқада банктер.
▪ Басқада шаруашылықтар, билік орындары, ортақ мекемелер, ... мен ... ... ... ... бөлу, несиелендіру жүйесінде
жіктелі түсінігін туындатады. Несиені ... ... ... ... нақты несие шартына сай, қатынастар ... ... ... тек қана ... алатын субьек түрі бойынша ғана
емес, басқада критериялар бойынша бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... Несиені қолдану саласы.
▪ Несие мерзімі.
▪ Несиенің қамтамасыз етілуі.
Несиенің капитал қозғалысы мен қатынасын екі типке бөлуге болады. Ақша
ссудасы және ... ... Ақша ... тұтыну немесе басқада
мақсаттармен байланысты. Мұнда несие ... ... ... ... ... ... ... қордан қайтарылады. Капитал қарызы өнімнің
ұсталып кетуін емес, керісінше өның өсуін білдіреді. Несие алушы бұл ... ... ... ... алған пайда негізінде ... ... ... ... ... ... несиенін көп тараған
түрі.
Қолдану саласы бойынша несиелер өндіріс ... және ... ... ... ... ... ... қалыпты экономика позициясы
боынша қалыптасқандай, қаражаттарды өндіріс саласына емес, операциялардың
пайдалалығы мен айналамдылығы ... ... ... салу ... ... ... несие, қысқа мерзімді, орта мерзімді ұзақ
мерзімді болып бөлінеді.
Дәстүрлі казіргі кезеңнің несиелік ісі ... ... ... ... ... ... ... экономикалы елдердің позициясы
бойынша, бұл өтелу мерзімі бір жылдан аспайтын ... ... ... ... 10 ... ... ... жатады.
Бұл несие негізгі капиталды, қаржылық активтерді құруға керекті ... ... ... ... ... ... ... 1-6 жылға дейінгі несиелер
жатады.
Несиелендірудің және банк ссудаларының ... ... ... ... қамтамасыз етілуі жатады.Осы кезде ссудалар, тура, жанама
қамтамасыз етілулері мүмкін немесе мүлдем ... ... де ... ... ... жиі, ... етілген, қамтамасыз етілмеген
немесе жартылай қамтамасыз етілген болып бөлінеді.
Әлемдік несиелік тәжірибеде несиенің қамтамасыз етілуіне ... ... көз ... бар. ... банк ... ең ... тауарлы - материалды қамтамасыз етілген, несиелер саналды. Батыс
банктері мұнымен ... ... ... ... ... тауарлы
– материалды қамтамасыз етілі әліде оның дер кезінде ... ... ... Мысалға несие өнімнің жылдық ... ... ... сату ... ... ... ... – материалды
кепілдемесі болғанымен, оны сенімді несие санатына жатқызу қиын. Керісінше
несиенің қайтарылуы қиындай түседі.
Барлық ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Егерде
кепілдеме бар болып, ол ликвидті болып, қажетті мөлшерде болса, бұндай
кепілдемені жоққа ... ... ... ... ... бойынша бөлуге болады.
Мысалға, саудада ... ... ... тауар айналымдағы
тауарлар бола алады.
Ұзақ мерзімді несиелер мынадай обьектілерді несиелендіруге бағытталады.
• өндірістік жобаларды несиелендіру
• өндірістік ... ... және ... жабдықтарды
реконструкциялау.
• техника жабдықтар, көлік құралдарын сатып алу.
• өндіріске арналмаған обьектілердің құрылысы.
Банктік несиенің обьектісі жеке және ... бола ... ... несие
беріліп тұрған зат басқа ссудалардан бөлектенсе,онда жеке болады.
Мысалға банк өз ... тек қана ... ... ... деген
қажеттілігін несиелендіре алады.
Жеке обьектіге карсы жанама обьектіні ала аламыз ... ... ... бөлектетілмеген және бір обьектіге біріктілілген көптеген
обьектілерге ... ... ... ... ... ... - ... кепілдемесі болмауы мүмкін. Бұл кездерде обьект ретінде
, несие алушының қосымша қаржыға деген қажеттігі бола алады. Сондықтанда
обьект тек қана ... ... ... ... ғана білдірмей,
сонымен қатар несие алуға қажеттілік туғызатын материалды процесс бола
алады.
Банктер өз саясатын қайта ... ... және ... ... ... басқа түрлері арасындағы қолайлы арақатынасты табуға тырысады.
Мысалы, ... ... ... - әр ... ... ... берумен қоса
алғандағы, қаржылай қызмет ... ... ... ұсыну
дамытылады[3,б.79].
Кредитор ретінде банктердің ролі біршама төмендегеніне қарамастан, ... ... ... ... деп есептеуге негіз жоқ. Өйткені көптеген
кәсіпорынның қосымша қаражаттарға ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылуы мүмкін, ол өнеркәсіптік ком
ниялар үшін, жеке тұлғалар үшін де ... ... ... ... ... ... келеді. осылайша, несиелік жүйенің негізін ірі банктер
құрайды, банктік несие өзінің басымдық жағдайында қалады
1.2 Кіші және орта ... - ... ... ... обьектісі ретінде
Кіші және орта кәсіпкерлік Республиканың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... Кіші және орта бизнестің
субьектілерінін дамуы көптеген мәселелерді ... ... ... ... ... кедейшілікпен күрес, жана жұмыс орындарының ... ... ... ... ... ... және тағы
да басқа. Экономиканың осы сегментінде ... ... ... ... ... ... венчурлық капитал
шоғырланған. Кіші және орта бизнес ұлкен ... ... және ... ... ... ... рет ... терминін Р. Кантильон енгізген. Кантильонның
айтуы ... ... - бұл ... ... жоқ адам.
Кәсіпкердің ең басты қасиеті, ол тәуекелге бара ... ... ең ... дербес инициативті ... жеке ... ... ... ... ... ... барып, өз
қызметіне жауап бере алатын, адамдардың жана сатысының пайда болуы ... кіші ... ... тауарлар мен қызметтер ... ... ... ... ... табылды. Бұндай кәсіпорындар
үлкен капиталдан тәуелсіз, салық төлеп, мемлекет қолдауын ... ... ... ... түспеді. Бұл - классикалық кіші жіне орта бизнес. ... ... ... ... көлік құралдарының тиімділігі артқан
сайын біртіндеп ірі фирмалар пайда болды.
Дәстүрлі кіші бизнестің қызмет ету саласы - ... аз ... ... ... ... қонақ үйлік және қоғамдық ... ... ... және ... ... ... - кіші кәсіпкерліктің алғашқы түрі, нарықтық қатынастардың дамып,
алғашқы ... ... ... ... ... табылады. Міне осы
азсериялы және жеке кіші ... кіші және орта ... ... , ... ... болды. Кәсіпкерліктің бұл түрі қазірде кең
таралған.
Кіші және орта ... ... кең ... ... ірі ... ... мен ... жабдықтаушылары. Ірі электро
техникалық, электрондық және ... ... ... ... ... ... ... мыңдаған кіші және орта фирмалар
бар.Кәсіпкерліктің бұл түрі экономиканың дұрыс қызмет ... ... ... ... ... ... ... техникалық прогресс дамыған сайын,
оның көлемі де ... ... ... ... ... мәні ... өндірістік
кооперациялардын негізі болып ... ... және орта ... ... тобы ... ... Кіші және орта ... , елде бәсекені қамтамасыз етіп, бағаны тұрақтандырып,
жұмыссыздықты төмендетіп, салық базасын толтырып, ... ... ... ... ... көшу ... кіші және орта кәсіпкерліктің
ерекше жаңа түрі пайда болды. Бұл кәсіпорындар ... ... ... ... тапшылығы жағдайында, олар мемлекеттік кәсіпорындарда,
тауарларды ... ... ... ... ... ... бағаға сатып
отырған. Шикізаттан бастап дайын өнімге дейін ... ... ... ие ... ... ... кіші және орта
компаниялармен қоршауда болды десе де ... және ... кіші және орта ... ... түрі,
мемлекет тарапынан жеңілдіктер жасалған мемлекеттерде көбінен ... ... ... түріне ұқсас оларда ... ... ... ... ... ... капиталдың ұдайы өндірісін дамыту
емес, салықтарды үнемдеу ... ... ... бизнес - нарықтық экономиканың негізі. Ол, ... ... ... бола ... ... ... біз , ... нарықтық қатынастардың өміршеңдік жүйесіне толықтай ... ... ... ... ... әліде толықтай тәуелсіз және жоғары
дамыған деп айту әлі ... ... да ... экономиканың потенциалын
тиімді қолдану барысында және Қазақстан экономикасының өндірістік ... банк ... ... ... және ... ... тиімді
коньюктура жағдайында қазіргі таңға дейін қол жеткізбеген қарқынмен өсуде.
Кейінгі төрт ... ЖІӨ 39,1% ... елде ... өсім ... ... ... инвестиция көлемі 102% өседі. Қазақстанда бұндай
өсім бұрынғы совет экономикасының дамуының ең ... ... ... ... ұзақ мерзімді тұрақты экономикалық өсімге
бірқалыпты ... ... ... ... және ... ... өз кіші және
орта бизнесімізді дамытуға тиімді пайдаланбау, біздің тарабымыздан жасалған
үлкен қателік болып табылады. Кіші ... ... ... ... орны өте зор. Бұған, кіші және орта бизнестің ... ... ... және ... және ... елдердегі алатын
орнын қарастырып, айтуға болады.
Кіші бизнес ұлттық экономиканы дамытудың лидері бола ... ... ... ... ... ... соңғы тұтынушыға дейін жеткізуде
маңызды орын алады. Соны мен ... кіші және орта ... ... жұмыспен қамту мәселесін шешуде үлкен сенім ... ... ... келе ... кіші және орта ... экономикалық құрылымдарды
тұрып қалуынан сақтап, төменгі сатылардан ... ... ... ... ... жаңа ... өндіре отырып, кіші және орта
бизнес экономикалық өсімге жағдай жасайды.
Жұмыс орындарын ашып, ... ... ... , кіші және ... ... қабілетті, қарқынды, диверсификациаланған экономиканы құруда
өз үлесін қосады. Нарықтық жағдайда кіші және орта ... ... ... ... ірі кәсіпорындармен салыстырғанда, тек қана әлсіз
жақтары емес (шектелген ... ... ... болуы,
менеджменттін төмен деңгейі, әріптестердін сенімсіздігі және т.б) ... ... ... жақтары да бар. Экономистердің ... ... ... ... атап өтуге болады:
• Кіші және орта кәсіпкерлік нарықтын тез ... ... ... ... ... ... үлкен орын
алады, сонымен қатар тұтыну нарығын тауар мен ... ... ... ... ... бәсеке қабілетті буыны бола
отырып, көп салалы өндірісті ... ... ... ... мен ... қолдану коэффиценттері жоғары және ірі
кәсіпорындарға тиімсіз материалдарды да қолдана алады.
• Шағын ... ... бір ... тоқтап қалмай барлық
салаларды қамтиды.
• Кіші шағын фирмалар ірі ... ... ... техникалық
зерттеулер нәтижелерін, инновацияларды өндіріс пен өнеркәсіпке жылдам
енгізеді.
• Ірі ... ... ... мен ... ... әлде ... көп ... да, күрделі басқару пирамидалары
себебінен инновациялық ... баяу ... ... ірі ... орта ... ... ... келеді. Ал кіші инновациялық,
өндірістік кәсіпорындар, ... ... тез ... ... ... бағытын жылдам өзгертуге қабілетті.
• Кіші және орта бизнесті құруға көп шығын, қымбат құралдар қажет емес.
Оларды құру мерзімі ... ... ... ... тез ақтайды
және шикізатты тиімді қолдану денгейі де өте жоғары.
• Кіші ... ... ... қажеттілігіне икемделеді.
Сұраныстың аз болуына сәйкес және тұтынушылардың жеке ... ... ... ... ірі ... бұл ... істей алмайды.
• Қазақстанда өте актуалды болып тұрған тұрғындардың өмір сүру ... ... ... қалаға бағытталған миграциясы азаяды[5,б.54].
Кіші бизнес ғылыми техникалық прогресстін жаңалықтарын тез қабылдап,
жаңа ерекше өнімдерді ... тез ... ... ... тез ... ... ... салымдарының тез өзін өзі ақтауын қамтамасыз
етеді. Егерде кіші кәсіпкерлік дамыған технологаялық базаға ... ... ... ... ... ... ... өндірістік қатынастарды қамтамасыз етсе ғана ... ... ... ... ... болып, кіші және орта бизнес
мемлекет тарабынан қаржылық, материалды, ... ... ... кіші ... тиімділігі және оның Қазақстан экономикасының
нарыққа ауысуы және құрылуындағы орны арта түседі.
Шағын кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау көрсетудің бағытына, ... ... бойы ... әсер ... ... ... ... бизнес
түсінігінің айқынсыздығы болып табылады.Жалпы кәсіпкерліктін қандай көлемін
кіші және орта ... ... ... түсініксіз болды. Осыдан кіші
кәсіпкерлікке арналған,салық саясатында, салық және кедендік жеңілдіктер
саясатындағы көптеген түсініспеушіліктер туындады, ... ... ... ... ірі ... ... ... кіші
кәсіпкерлікке зияның тигізді.
Қазақстан Республикасының Президентінің" Кіші кәсіпкерлікті белсендіру
және мемлекеттік қолдауды ... ... ... ... ... кіші кәсіпкерліктің құқықтық статусы анықталды., ал
1997 жылы үкіметтің арнайы қаулысы ... ... кіші ... ... нормативтері және жалпы активтерінің құнының лимиті
айқындалды.
Осы нормативтерге ... ... ... ... ... ... ... Өндіріс саласында және құрылыста - 50 адамға дейін.
▪ Ауылшаруашылығында және ауылшаруашылық өнімдерін өндеу саласында
- 50 ... ... ... және ... саласында - 25 адам.
▪ Ғылым және инновациялық қызмет ... , ... ... -20 ... ... ... және ... қызмет көрсет саласында - 30 адамға
дейін.
▪ Басқа ... ... ... ... ... - 50 ... кәсіпкерлікте жұмыс істейтін адамдар саны кіші кәсіпкерліктін
шегінен аспай , сонымен қатар 500 ... көп ... ... ... кіші ... деп біз, кіші кәсіпкерлік критериясына ... және жеке ... ... ... ... ... кіші және орта ... белсенділігін
арттыру мәселесі тұр., бұл мәселені шешу ең алдымен мына ... ... ... ... ұзақ ... тұрақты өсуін қамтамасыз ету, бұл мәселе
кіші және орта бизнестін елдің өндірістік құрылымындағы ... ... Бұл ... 14% ... ... ... елдерінде 35-50%:
Дамыған елдерде 60-70% құрайды. Бұл Қазақстанда бар ... ... ішкі ... ... ... ... басым, қөптеген ірі
фирмалар қажетті материалдармен қосымша ... ... ... ... ... бола ... сырттан алады.
- Дамыған елдерде кіші және орта бизнеске ... ... көп ... ... бұл ... мәселесін шешеді.
Қазақстанда кіші кәсіпкерлік саласында жұмыспен қамтылғандардың үлесі
19,7 % Батыс Европа ... 40-60%, ... ... 90% ... Регионалды аспектідегі экономиканың дамуының бір қалыпсыздығы, ... кіші және орта ... ... ... аудандарда жұмыссыздық деңгейі 30-50% құрайды.
- Экономиканың шикізатқа бейімделуі, оның құрылымында ірі фирмалардың
үлесінің жоғары болуы және кіші және орта ... ... ... байланысты ел экономикасының сыртқы және ішкі келеңсіз
әсерлерге төтеп беруінің ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығының кепілі
болып табылатын орта класты құру және нарықтық реформалардың әлеуметтік
базасын құру ... ... ... ... барлық
бөліктеріне тарату.
Жанадан құрылып келе жатқан кіші және орта ... ... ... ... ... ... екі ... көрсетті: біріншіден өз қызметі барысында кіші ... ... ... қызметткерлердің жалғасып келе ... ... ұзақ ... несиелердің жоқтығы. Оның айтуы
бойынша :
▪ тез өзін өзі ақтайтын жобаларды іздеп қолдау керек.
▪ региондар ... ... ... ... ... ... алу процессін жылдамдатып, жеңілдету керек.
Осылайша кіші ... ... ... ... болмауы керек. Осы
процесстегі басты орынды регионалды органдар жүзеге асыруы керек , өйткені
кіші бизнес көбінесе ... ... ... ... ... ... шешу жолы ... несиелендіруді қарастыруға болады. Қазіргі
таңда Қазақстан банктері үшін кіші және орта ... ... ... және бұл алынған несиелердің бизнесті дамытудагы үлесін
қарастыратын болсақ. Ен алдымен банктерге тоқталуымыз қажет.
Банктердің негізгі экономикалық ... - жеке ... ... , үйымдардың, кәсіпорындардың инвестициялық және тұтынушылық
мақсаттарын қаржыландыруды жүзеге ... үшін ... ... ету.
Банктердін осы несиелік қызметін қалай ... ... ... ... клиентерінің қаржылық жағдайы тәуелді болып табылады, өйткені
банк ... жаңа ... ... болуын , жұмыс орындарының
көбеюін және олардың экономикалық өмір сүру қабілетін қамтамасыз етеді ... банк ... үшін алып ... ... ... ... сүру үшін күрес, яғни "қысқа " ақша стратегия кезеңі аяқталды
немесе ... ... ... ... Қазақстан банктері үшін ... жаңа ... ... ... Бұл - нақты экономиканы ұзақ және
орта мерзімді несиелендіру, қаржылық қызмет көрсету ... мен ... ... ... үшін ... банктерінің шикізат, әсіресе мұнай секторын несиелендіруге
қатысу мүмкіндігінің аз болуына ... ... өз ... ... ... және ... ... тәуекелі жоғары , алайда табысы ... ... ... ... ... ... кіші және орта бизнес болып
табылады. Бір жағынан кіші бизнес көп қаражаттарды қажет етпейді, ... орта ... ... ... ... цикл аз ... және сандық
көлемінің көп болуы мен ерекшеленеді. Кіші бизнестің бұл ... ... ... ... ... ... артырады. Алайда,
банктер мен кіші бизнесті несиелендіру деңгейі әліде төмен десе де болады.
Кіші бизнес саласы негізгі сала деп ... оның ... ... мұқтаждығы
өсіп келе жатқаны мен банктердің барлық берген несиесінің төрттен бір
бөлігі ғана осы ... ... ... болып табылады. Кіші орта бизнестің
ел экономикасында ... ... ... мемлекет тарапынан да қолдауға ие
болуда. Әсіресе, өндіріс саласында кіші кәсіпкерлік жылдамдамаған сайын
оған ... ... ... көп салалы технологиялар мен жаңа техникаға
деген ... ... Яғни ... ... ... ... ... инновациялық шағын фирмалардың маңыздылығы артады. Ал бұның
барлығы өз кезегінде кіші ... ... ... ... және ұзақ ... ... жетіспеушілігі жағдайында банк қызметінің
негізгі стратегиясы қылдырса, екінші жағынан несиелендіруді осы ... ... Өз ... кіші ... ... пен ... ... қолдауына тұрарлықты болып, банктердің лайықты
стратегиялық әріптесіне айналулары қажет. Ол үшін кәсіпорындар өз ... ... ... ... Өз қаржылық қызметінің транспаренттігін қамтамасыз етіп, әлемдік
стандарттарға ... ... ... ... ... ... Менеджмент саласында, кадрларын біліктілігін арттыру.
▪ Өз табыстарын тиімді қолданып, кәсіпорынның қаржыларын арттыру.
▪ Өз өнімін белсенді жарнамалап, ... ... ... ... ... факторы және өнімнің бәсеке қабілеттілігін ... ... ... ... өз ... ... экономикалық орта сенімді клиенттер
тәуекелдің аз болуды қамтамасыз етеді. Банктер ... ... ... ... жағдай жасап, бизнес-жоспарларды құруда
кеңес беріп, ... ... ... ... белсенді қатысулары
қажет. Бұндай тәжірибе көптеген шетел банктерінде қолданылады. Банктер
кіші кәсіпкерлікке әр ... ... ... арнайы бөлімшелерді ашып
оларға есеп-кассалық қызметтен бастап, қаржылық конслтингке дейін
қызмет ... ... ... банктерден мыналар талап етіледі.
▪ Несие және қарыз капиталын арттыру
▪ Несие бойынша пайыздық ставкаларды төмендету.
▪ Мерзімді ... ... және ұзақ ... ... өсуін
ынталандыру [6,б.61].
Қостанай облысының тамақ, жеңіл, текстильді өндіріс, етті ... ... ... ... егін ... 15 ... жағдайы
жайлы сұрау жіргізгенде, келесі мәселелердің бар екендігін көрсетті.
▪ Тиімді және қол жеткізерлік несиелік ... ... Жаңа ... жана құрылғылар қажет. Банктік жоғары пайыздар
тиімді емес.
▪ Төмен пайызды несиелік ... ... ... ... ... ... және несиелік көздің қымбаттығы.
▪ Банктік несиелердің жоғары пайыздық ставкалары және ... ... аз ... ... ... ... және ... бірнеше кәсіпорындарынан сұрау жүргізгенде,
оларда, банктердің өздерінің несие алушыларға деген психологиясын ... ... ... ... банктердің және бөлімшелердің,
инвестициялық қызметке деген институтционалды қабілеті жоқ деп, ... айта ... ... ... мекеме бола отырып,
кейбір банктер, ұзақ мерзімді ресурстық базаны құруға ... ... ... ... ... ... өзі сол ... және
кіші және орта бизнестің дамуына кедергі келтіреді десе де ... ... ... және ... ... ... негізінде,
банктермен қарыздардың мерзімін көбейту, ... тек қана ... ... ... ... мен шектелмей, нақты сектормен кіші және
орта бизнеске ұзақ несиелерді беруге жағдай жасар еді [7,б.37].
Сонымен ... кіші және орта ... ... банктерге берері
мол. Яғни кіші және орта бизнес банктер үшін өте маңызды сала ... Бұл ... ... өте ... ... ... ... табысының негізгі көзі осы сала болып табылады. Біртіндеп бұны
еліміздің банктері де ... әлі де өз ... ... ... ... өте көп. ... ... шетел тәжірибесіне жүгінетін болсақ, экономикасы бізге
жақын шетел мемлекеттерінде кіші бизнес ... ... ... ... шаруашылық жүргізудің маңызды формасы болып табылады. Оның
дамуына толығымен жағдай жасаған.
Кейінгі он жылдықта, ... ... ... бар ... ... ... және ғылыми құрылымдағы қатынастарға
байланысты шетелдердегі кіші және орта ... ... , ... және ... проблемаларды шешудегі шаруашылық кіші
формаларының үлесін арттыру ... ... ... ... ... байланысты осындай қатынастар, дамыған ... ... ... ... ... ... кіші ... ұзақ мерзімді
даму стратегиясын жасауда алатын орны зор. Осындай шетел ... кіші ... ... құқықтық, үйымдастырушылық және
институционалды саясатты жасауда ... ... ... ... ... ... ... мүлдем басқа экономикалық, әлеуметтік
- институционалды факторлармен ерекшеленеді, сондықтанда ... ... ... аясы шектелген. Бірақта шетел тәжірибесінің біздін
экономикаға да келетін жақтары бар . ... ... ... ... ... БҰҰ -ның ... ... Кіші және орта бизнес жұмыс
істеп жүрген халықтың 50 % жұмыс берушілері ... ... ... ... ... кіші ... ... күшінің көп
бөлігі шоғырланған.
АҚШ- тың кіші және орта бизнесі 23 млн. ... ... ... ... ... және ... ... халықтың 54% жұмыспен
қамтамасыз етеді, жаңа жұмыс орындарының құрудың ... көзі ... - тың кіші және орта ... ... (КБӘ) кіші және ... ... ... айналысатын орталық құрылымы болып табылады.
Ол АҚШ - тың басқада құрылымдарының жұмысын ... ... ... ... ... ... кіші бизнеске көмек көрсетудін 1000 ... ... және орта ... ... негізгі қызметі жанадан құрылып
жатқан компанияларға банктік несиелерді алудағы кепілдемелерді беру болып
табылады. ... ... 10-25 ... ... және 2,75% ... ... несиелерге беріледі.
Сонымен қатар Кіші және орта бизнестің әкімшілігі кіші ... ... ... ... ... ... ... және
АҚШ - тың үкіметінің тапсырысы бойынша, ғылыми -техникалық зерттеулерді
жүргізуге гранттарды береді; кіші ... өз ... ... ... ... ... көрсетеді. Келеңсіз оқиғалардан кейін( табиғи
катастрофа) кіші ... ... ... ... ... ... қоғамның
әр түрлі топтарына арналған бағдарламалар.
2000 жылы Кіші және орта бизнес әкімшілігі 491 мың кәсіпорындарға 42
млрд. долл. ... ... кіші ... ... ... млрд. долл. инвестициялады, келенсіз оқиғалар әсерінен зардап ... 728 млн ... ... 30 мың қарыз берді.
Ұлыбритания Үкіметіде кіші кәсіпкерлікке, жана ... ... ... ... ... міндеттемелерің төмендетудің негізгі ... ... ... ... ... ... істеп тұрған 3,7 ... ... 7 мыңы ірі ... болып табылады, орта
кәсіпорындар саны( 250 ... ... 24 мын ... ... 2001 ... ... ... 98% кіші бизнес саласындағы компаниялар
болып табылады.
Ұлыбританиядағы кіші ... ... ... ... ... үкіметтік орган- Кіші бизнесті қолдаудың ... ... ... ... және ... ... АҚШ- тын Кіші ... әкімшілігімен
сәйкес келеді. Кіші бизнесті қолдау үйымы негізінен кіші бизнеспен жана
технологияларды игеруге ... ... ... ... жол ... осы ... бағдарламалар кешенін ұсынады. Кіші
бизнесті қолдау ұйымының негізгі бағыттарының бірі болып ... ... және ... ... ... қолдау
жасайды.
Кіші бизнесті қолдау ұйымы ... ... ... ...... ... кеңінен қолданалы. Кіші бизнес
үшін вуздардың ғылыми - зерттеу базаларын қолдануға мүмкіндік ... ... екі ... ... курс ... ... мамандар,
дизайнерлер, заңгерлер, басқару саласының мамандары) тәжірибеден ... ... ... ... ... ... ... – зерттеу
жұмыстарын жүзеге асыра алады.
Кіші бизнесті қолдау ұйымы 2003 жылы, 3 млн - ға жуық ... ... ... ... 2002 - 2003 ... ... ... 353 млн фунт
стерлингті құрады.
Қазақстан Ұлыбританиядан кіші ... ... ... ... ... ... ... Кіші кәсіпкерлікті қолдау қоры құрылды.
Оның басты мақсаты Қазақстанның кіші және орта бизнесінің дамуына қолдау
жасап, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Италия экономикасындағы кіші және орта кәсіпкерліктің орны өте үлкен .
90 ... ... ... ... ... ... ... 99,7%, экономикада жұмыспен қамтылғандардың 74%, ... ... ... 60%, экспорттың жалпы санының 40% тиеді
Италияда кіші және орта бизнеске қолдау көрсетудің тармақталған жүйесі
жұмыс ... Бұл ... ... координаторы- Италияның өндіріс
министірлігі. Ол салалық және регионалдық ұйымдарды біріктіретін Италияндық
конфедерациясымен ... ... ... ... ... ... және қаржылық ұйымдарды тартып, консорциумдарды құратын сауда
палаталары көрсетеді. Құқықтық база , кіші және орта ... ... ... ... және ... ... алудың
механизмін анықтайды.
Кәсіпорындарға қайтарымсыз ссудаларды беру келесі бағыттармен жүзеге
асады.
- жоғары технологиялық құрылғыларды сатып алу (инновациялық жүйелер)
- Еңбек ... ... ... ... бағдарламалар, ноу- хау
түріндегі жаңа технологияларды сатып алу.
- ... ... ... ... ... ... құру.
- “Пилотты”жаңа инновациялық кәсіпорындарды құру. .
Қолдау қайтарымсыз ... ... ... ... ... әсер ... бар кіші және орта бизнестің қайта құрылуы, жаңаруы, реконверсиясы,
кеңеюі жобалары кірмейді.
Испанияда кіші және орта ... ... екі ... жұмыс істейді. Бұл бағдарламалар испандық кіші және ... ... ... ... ... ... ... қоғамымен, әрәптестік қатынастар компаниясы арқылы. Кәсіпкер
кепілдемені алу ... ... ... соммасы пропорционалды болып келетін
қоғамның акциясының үлесін сатып алуы керек немесе несиенің 5 % ... ... ... ... кіші және орта ... несиелендіру мәселесімен 1999 жылы
құрылған “ Кәсіпкерлікті қолдау банкі” айналысады. Негізгі ... ... ... ... ... ... табылады. Кіші және
орта кәсіпкерлік жайлы заңына сәйкес банк тек қана осы ... ... ... мақсатта олар, жанадан құрылып келе
жатқан немесе жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарға қысқа мерзімді , ... және ұзақ ... ... ... Банктін несиелік сызығы,
алынған жер, ғимараттар, көлік, жабдықтар мен көлік құралдарын; лицензия,
петент түріндегі материалды емес ... ... және ... ... ... салаларды дамыту үшін ашылады.
Банк несиелері, инвестициялық жобалардың құнының 75% ... ... ал ... ... ... өз ... ... төлеулері
қажет. Несиелер 1 ден 7 жылға дейінгі мерзімде беріледі және ... ... ... ... мерзімі 2 жылға дейін кейіндетілуі мүмкін.
Несиенің максималды көлемі 500 мың ... және орта ... ... ... ... саны тек
қана өндірісі дамыған мемлекеттермен ғана шектелмейді.Жақын ... бұл ... ... ... де біздің тарабымыздан зерттеуді
қажет ... ... кіші және орта ... ... ... экономикалық дамудың локомотиві болып табылады. Енді
нақтылай осы ... ... ... болсақ, дамыған
мемлекеттердің тәжірибесін ескере отырып, Қазақстанда қолдануға көп келетін
әлемдік тәжірибеде қолданылатын кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... Мысалға АҚШ-та жақса
дамыған кіші бизнес секторында Кіші бизнесті қолдау әкімшілігімен қаржылық
қолдаудың үш ... ... ... – тура, аралас және кепілдемелік
несиелер берудін оңдаған бағдарламалары ... ... кіші ... мемлекеттік көздерден беріледі. Оның
пайыздық ставкасы, жалпы банк ставкасымен бірге ... ... ... ... ... ... және жеке ... Кіші бизнесті
қолдау әкімшілігінің үлесі жалпы қарыз соммасының 75% аспауы керек. Бұл
сомма 150 мың долл. көп ... ... ... ... ... ... таралған Кіші бизнесті қолдау әкімшілігінің қаржылық көмегінің
90% осы ... ... ... ... ... Кіші ... қолдау
әкімшілігі егерде несие алушы өз қарызын қайтара алмаған жағдайда, банкке
үлесін қайтарады. Кіші ... ... ... қаржысын алу
үшін кәсіпорын көптеген шарттарға сәйкес келуі қажет. Біріншіден, ол кіші
болуы керек. Яғни Кіші ... ... ... ... сай келуі
қажет. Айта кету керек, бұл нормативтер кәсіпорынның экономика секторына
және жұмыс істеу саласына байланысты ... ... ... ... нормативті көрсеткіш ретінде жұмыскерлер саны алынса (өндеу
және өндіру кәсіпорындары), екіншілерінде ... ... ... ... бөлшек сауда , қызмет көрсету) алынады.
Кіші бизнеске көмек көрсетудің келесі түрі субсидиялар Бұндай қолдай
түрі ... ... ... ... үш оң жылдықта 100 мың
көлеміндегі дамуға арналған субсидияларды 280 мың ұсақ ... 8 ... ... ... кіші ... ... қолдау көрсетумен, толығымен
мемлекеттік жеке меншіктегі кіші бизнесті қаржыландыратын корпорациялар
айналысады. Корпорациялардың несиелік қоры ... ... ... ... ... көлемі: негізгі капиталға 400 млн йен 10 жыл
мерзімге дейін, айналым қаражаттарына 200 млн йен 5 жыл ... ... ірі ... үшін арлалған коммерциялық несиенін 1
минималды көрсеткішіне тең[8,б.67].
Қазақстандағы өтпелі кезеңге байланысты ... ... ... келе ... ... ... ... Қайтарымсыздығы, оларды кіші кәсіпкерлікпен ... ... ... экономикасының жалпы жағдайын және бюджет ... ... ... кіші ... қаржыландырудың ең тиімді ... ... ... тек қана ... ... ... аламыз.
Сонымен қатар мынаны ескерген жөн. Кіші кәсіпкерлік нарығының банк
секторының ... мол. ... кіші ... қаржылық
операциялардың жеңілдетілген түрін беріп, банктерге ... ... ... ... ... қазіргі жағдайға тән тұрақсыздық несие берушіге
қосымша қиындықтарды туғызады. Кіші кәсіпорындар сырттай ... ... ... ... ... банкроттығының және жойылуының
пайызы жоғары болуы, оларға несие беретің ұйымдардың тәуекелін арттырады.
Қазіргі ... ... ... ... кіші жіне орта ... ... Даму және Қайта құру Банкінің несиелік сызығы
бойынша несие беру кеңінен ... ... ... асыру үшін арнайы регламент жасалады.
Бұл регламент бағдарламаның кіші және орта ... ... ... ... ... олардың (жеке тұлғалар жеке
кәсіпкерлер, заңды тұлғалар) несие алу тәртібін регламенттейді.
Бұл құжат ... бір ... ... Европалық Қайта құру және Даму
Банкінің сызығы бойынша кіші және орта ... ... ... ... реттейді. Ол банктің Басқармасының шешімімен және
Қазақстанның Кіші Бизнесі Жобасының Координаторымен ... ... ... ... барлық филиалдарында міндетті түрде
қолданылуы керек.
Тиімді қызмет көрсету үшін потенциалды нарық үшке ... және ... ... әр ... ... ... ... Экспрес – микро. Көбінесе кіші гірім бизнесі бар және ... ... аз ... алуға мүдделі жеке түлғалармен жеке
кәсіпкерлер.
Осындай клиенттерге арнап максималды ... ... және осы ... ... екі- үш күнде алуға болады.
- Микро бизнес : Жедел қызмет көрсетуді қажет ... жеке ... жеке ... Осы ... ... ... үшін ... несие
алу жағдайларын максималды жеңілдету жағдайлары қарастырылған.
- Кіші бизнес: жеке кәсіпкерлермен заңды ... ... ... ... ... ... және ... қайтармаумен байланысты
тәуекелдерді төмендету болып табылады[9,б.113].
Біздің ойымызша қаржылық ... ... ... ... ... ... ... керек.Лизингтік несие арқылы кіші және орта
бизнесті қаржыландырудың жүйесі былай ... ... ... жаңа ... ... ... банк бұл қызметті қаржыландырып төлейді, яғни
жабдықтың құнының 100% төлейді, кәсіпорын оны банктен ... ... ... ... алу ... ... ... несиенің мерзімі екі жылдан
бастап алты ... ... ... ... ... мүлік лизингі де бар;
банкпен бір ғимаратты салып, оны кәсіпорынға кейінгі ... алу ... ... ... ... ... өз ... талаптары) орындамаған жағдайда, ... ... ... және ... ... шартта көрсетілген талаптын соммасына
сәйкес пайызын төлейді.Осылайша ... өтіп ... ... бір ... ... ... болады.
Нарықтық экономикада кіші және орта кәсіпкерлікпен несиелік ұйымдардың
қызмет ... бір ... - ... ... ... ... ... анықтауды қажет етсе, екінші жағынан - ... ... оны ... ... сараптамасын жасауды қажет етеді.
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасында ... ... ... ...... қызметінің көптеген
көрсеткіштер қолданылады. Солардың кейбіреулеріне тоқтайтын болсақ :
▪ қаржылық жабу ... ол ... ... ... ... ағымдық активтердің ... ... ... ... ... Ақша ... ... және кәсіпорынның айналым активтерінің
ағымдық міндеттемелерге қатынасы.
▪ Абсалютті ликвидтілік коэффиценті. ... ... ... міндеттемелерге қатынасы.
▪ Меншік қаражаттармен тартылған ... ... Ол ... ... ... ... коэффиценті – меншік қаражаттардың баланс ... ... ... ... банкке беретін кепілдемесі
негізінде, банктерге,несиелендірудің мерзімін және көлемін анықтап, кіші
және орта ... ... ... жоспарын жасау керек.Оларға
несие берудін келесі тәртібі болуы ... ... ... ... жоспарын жасау, егерде ссуда оның ... 50-80% ... ... ... мен, ... ... нәтижесін салыстыру,
кәсіпорынның несие қабілеттілігіне ... ... ... ... пайыздық ставканы таңдау, несиенің қайтарылу мерзімін анықтау,
несиенің өзін өзі ақтау мерзімі, ... ... ... шартты жасау, әр
этаптардағы шарттың сақталуын қадағалау, егерде шарттың орындалмаса немесе
орындалуы кешіксе, екі жақ бірлесе ... ... ... ... жүргізіледі[10,б.74].
Кіші кәсіпорындарды несиелендіруге, коммерциялық банктер құрылымының
жүйесін құру ... ... бірі ... ... ... қызмет етуге
банктерды ынталандыру үшін, жалпы жеңілдіктерден басқа ... ... 1,5 ... ... ... мен артықшылықтар жүйесін
жасау қажет. Мысалға, кіші және орта бизнеске салыңған қаражаттан тапқан
пайдаға салық салудан ... мен ... ... босату, сонымен қатар,
Ұлттық банкпен ... ... кіші ... кәсіпкерлерді мақсатты
несиелендірудегі коммерциялық банктерге жеңілдіктердің орнын ... ... кіші ... ... ... ... ... есептеуді үйымдастырғанда болады. Өйткені, осындай ... ... ... ... меншік қаражаттарына
ауыртпашылық салмай, қарыздар портфелінің өсуіне әкеп соқтырады.
Кәсіпкерлікті қаржыландырудың тағы да бір ... көзі ... ... болуы мүмкін, істеліп жатқан жұмыстың түріне және екі жақтын
келісіміне байланысты, ... ... ... ... жартылай
төленуі мүмкін.
Каржыландырудың тағы да бір түрі ретінде, капиталды акциялар немесе
басқада құнды қағаздарды шығару немесе сату ... ... ... ... бұл ... ... ... қаржыландырылып отырған кәсіпорынның
толықтай немесе жартылай дербестігінен айырылу мүмкіндігі.
Коммерциялық ... ... ... - өндірістік топтар мен кіші
және орта бизнес арасындағы қатынасты, шартты ... және ... ... ... ... ... бар. Бұл ... икемділігін, мобилділігін және ынтасын ірі кәсіпорындардын
қуаты мен ықпалын қосуға мүмкіндік беретін еді.
Кіші бизнесті қаржыландыруға, несиелік ... және ... ... ... ... ... Көптеген кіші фирмалардың қызметі
жергілікті нарықпен байланысты болғандықтан, мәселелерді жергілікті ... ... ... шешу ... Жергілікті билік өкілдері
кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... ... ... ... ... көздер негізінде олады жүзеге асырудың қаржылық
және материалды – техникалық ... ... ... кіші ... қаржыландыруда үлкен ролді, несиенің
кепілі ретінде болатын сауда - өндірістік палаталары ... өз ара ... ... ала ... ... беру ... – бұл кіші ... қаржыландыруға
арналған сақтандыру ұйымымен банктің бірлестігі. ... ... ... ... барлық қысқа мерзімді банктік операциаларды ... - ... ... және ... ... етуге мүмкіндік
беріледі.
Қарызды берудің негізгі түрлерін қарастыра отырып, кіші кәсіпорындарға
қысқа мерзімді қарыз ... ... көп ... түрі ... ... ... айта ... жөн. Овердраф, айналым капиталының
құлдырауымен ... ... ... ... арналған.
Қазақстанда қысқа мерзімді несие берудін келесі түрі ретінде факторингті
қарастыра аламыз., Ол кіші кәсіпкерліктін жылдам ... өте ... ... ... ... ... жайлы біліп ... ... бұл ... ... ... ... ... қолма-
қол ақшаға максималды жол ашады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қайтарылады. Несиелендірудін
дәстүрлі жолдарымен қатар, жедел ... ... ... ... пен ... ... де дамытқан жөн.
Жоғарыда айтыт өткен несиелендірудін түрлері, ... ... және ... ... жұйесінің дамуын ескере отырып,
Қазақстанда да қолдануға ... ... ... ... орында Қазақстанның банк жүйесі
алады. 2003 жылдың тамызында банк несиесі бойынша кәсіпорындардың негізгі
қарызының көлемі, ... ... 167,6 млрд ... (907,2 млн ... Және былтырғы жылмен салыстырғанда тенгеде 33,9% ( ... 27,8) ... 3 ... ... несиелер көлемі де өте жылдам қарқынмен өсті.
2003 жылдың 8 ... ... ... ... 286,7 млн долл. болды, бұл
өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 51,4% үлкен.
Сонымен қатар әр жылдардын ... ... және осы ... өткен
жылдардағы несие беру анализін жүргізіп қарастыратын болсақ , ... ... жаңа ... үлес ... ... ... ... жылдарда кіші және орта кәсіпкерлікке берген несие үлісі
тұрақты болып, банктің несие портфелінің 24-26% ... 2000 жылы ... 26,9 % ... 2003 жылы бұл ... 22,6% ке ... ... ... жалпы беріліп жатқан банк несиесінің көлемі ұлғайғанымен, кіші және
орта бизнеске берілетін ... ... ... да ... ... ... ... және орта
кәсіпорындар қазіргі жағдайда, капиталды және ағымдық шығындарын тиімді
қолдануы ... , ... ... ... едәуір өсуіне алып
келе алады.”
Оларға мынадай ерекшеліктер тән. құрылыс қаражаттарының қысқаруы ... ... ... ... негізінде капиталды салымдардын
айналаманын жылдам болуы, ... ... ... ... ... көп болуы, инфрақұрылымдық обьектілерді салуға кететін шығындардың
үлесінің аз болуы.
Сонымен қатар кіші және орта бизнес ... ... ... ... ... ... шешуне жағдай
жасайды. Олар ... ... ... ... ... ... ... оған жағымды альтернативаны құрайды.
Кіші және орта бизнестін ірі кәсіпорындардан бір ерекшелігі болып, ... ... ... тез ... ... қайтарып, процесс бағытын
өзгерте алу мүмкіндігі. Кіші және орта кәсіпорындарындағы үдемелі өндіріс,
ірі кәсіпорындар мен ... аз ... ... ... ... ... ... ауқытты қысқарту арқылы және техникалық қамтамасыз
етілуіне, жұмыс істеу саласын мақсатты ауыстыруға кететің қаражаттардың аз
кетіне байланысты , кіші және орта ... ... ... ... ... толтырудың тиімді рычагі бола алады.
Кіші және орта бизнестін екінші дірежелі банктерге беретіні мол. ... ... ... ... ... болғанымен, кіші кәсіпкерліктің
несие қаражаттарының үлкен емес көлемін сүрастырып , ... аз ... ... ... ... ... көлемінің көп болуы барлық тәуеклді
толығымен жауады. Банктерде, өз кезегінде бүл саланың тәуекелін азайту үшін
жұмыс ... ... Ол үшін олар ... ... жасалып өның өндіріске
еніне дейін қадағалап, кіші кәсіпорынға бизнес ... ... ... ... ... ... қадағалап, көмектесулері керек. Сонымен
қатар кіші және орта бизнесті несиелендірудің түрлі жобаларын ... ... ... ... ... елдерде негізгі капиталды банктер, кіші және ... ... ... Ерте ме кеш ... ... ... келеді.
БӨЛІМ 2 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ КІШІ ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕСТІҢ ДАМУЫНЫҢ АНАЛИЗІ
2.1 Кіші және орта ... 2000 ... ... ... ... ... секторының дамуы,
салалық экономиканың жағдайы мен, реформалар ағымына түрлі әсер ... және ішкі ... әсер ету ... ... ... ... маңызды факторларының бірі, кіші және орта бизнес болып табылады.
90-шы жылдар басында елде қарқынды жүрген жекешелендіру үрдісі, ... орта ... ... ... ... ... және орта ... негізгі артықшылығы, капитарды саламдардың тез
өзін - өзі ақтауы, өндірушілердің аймақтық нарыққа бағытталуы, ... ... ... ... ... ... ... байданысты
Қазақстан Республикасында жүргізіліп жатқан әлеуметтік – эконолмикалық
саясаттың негізгі ... ... кіші және орта ... ... болып
табылады.
Кіші бизнестің құрылуының бастапқы кезеңінде, 1995 жыгға дейін, жалпы
ұлттық масштапта кіші кәсіпкерлікті дамыту және ... ... ... ... ... ... ... жетуді
қамтамасыз ететін, нормативті – ... база және ... ... - экономикалық тетігі біртіндеп жасалды.
Заңға сәйкес, бастапқы екі жылда, ауылшаруашылық өнімдерін өндірумен
өңдеумен айналысатын кісіпорындар, ... ... ... ... ... материалдарын шығаратын және құрырыс – жөндеу, ... ... ... ... ... ... ... 1993 жылы кіші және орта кәсіпкерліктің саны күрт
ұлғайды. Алайда 1992-1993 ж.ж. кіші кәсіпкерліктің ... ... ж. ... ... екі жылна мүлдем тоқтар қалды десе де болады. Бұл,
жалпы экономикалық жағдайдың нашарлауымен, келеңсіз криминогенді жағдайдың
болуымен , және заңның және бар ... ... ... ... ... ... ... бұл жылдарда кіші және ... ... ... алып ... ж.ж. кіші ... ... ... тоқтатпады.
Бұл тұрақсыз әлеуметтік – экономикалық жағдаймен және мемлекеттік қолдаудың
дүрыс деңгейде болмауымен байланысты болды. Қалыптасқан жағдайда, тек ... және ... ... ... ... ... қана тиімді
болды.
1997 ж. кіші кәсікерлгікті мемлекеттік қолдауды күрт ... ... ... Республикасының “Кіші кәсіпкерлікті
мемлекеттік қолдау жайында” Заңы және ... ... ... ... кіші ... саны жылдам өсіп 2000 жылы Қазақстанда
372 мың кіші ... ... ... және жеке түлғалар)
тіркелді.Өткен ... ... ... кіші ... саны 12% ... бұл ... ... істейтіндер саны 13% өскен.
2001 жылы тек қана әрбір үшінші кәсіпкерлік қана өндірістік қызметпен
айналысысқан,өнеркәсіпте әр бір ... , ... әр бір ... ... Кіші ... ... өндірістік өнімнің
үлесінің көлемі , республика бойынша өндірілген жалпы өндірістік өнімнің
тек қана 4,7% құрады. Ал ... ... өнім ... ... ... сонымен қатар жалпы құрылыс қызметтерінің көлемінің 41,4% кіші
бизнес кәсіпкерлері жасаған [13,б.26].
Кәсіпкерліктің негізгі ... ... ... пен ... жатады.( 36% және 32%) Өндеуші саласына тоқталатын болсақ,
негізгі үлесті, тамақ өнімдерін шығаратын кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... және ... тасымалдаушыларын тираждау алады.
Қызмет етіп тұрған өндірістік салада жұмыс істейтін ... ... ... ... 2002 ... ... 7,9% өскен . оның
ішінде құрылыс 19,3% , ... ... ... ... ... аң аулауда, орман шаруашылығында - 3,9% төмендеген.
2004 жылы төменде келтірген кестеден ... 1), ... ... ... сананын өсуін байқауға болады, әсіресе ауылшаруашылығы аң
аулау саласы және ең манызды болып келетін өндеу мен, өнеркәсіп ... ... ... өсуі өте ... ... ... табылады
[14,б.254].
Кесте 1 - Өндіріс саласындағы кіші кәсіпкерліктің тіркелген және жұмыс
істеп тұрлған кәсіпорындар көлемі
| | ... ... |
| ... |
| | 2002 жыл | 2003 ж.| ... |
| ... |Қортынд|Саны |Қортынд|Саны |Қортынд|
| | |ысы % | |ысы % | |ысы % ... ... |116924 |100,0 |130779 |100,0 |145087 |100,0 ... ... ан |8439 |7,2 |8772 |6,7 |10005 |6,9 ... және осы ... | | | | | ... көрсету. | | | | | | ... ... |305 |0,3 |312 |0,2 |324 |0,2 |
|1 ... ... ... |14061 |12,0 |15174 |11,6 |16325 |11,3 ... кен ... |757 |0,6 |861 |0,7 |969 |0,7 ... ... |12370 |10,6 |13382 |10,2 |14377 |9,9 ... газ, |934 |0,8 |931 |0,7 |979 |0,7 ... ... және | | | | | | ... ... | | | | | | ... |12715 |10,9 |15174 |11,6 |18234 |12,6 ... |56200 |48,1 |62519 |47,8 |68029 |46,9 ... заттарды | | | | | | ... және ... | | | | | | ... ... |2073 |1,8 |2265 |1,7 |2343 |1,6 ... | | | | | | ... және ... |5903 |5,0 |6607 |5,1 |7460 |5,1 ... ... |11806 |10,1 |14078 |10,8 |16091 |11,1 ... және ... алу | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... |1033 |0,9 |1123 |0,8 |1221 |0,8 ... ... және|1765 |1,5 |1938 |1,5 |2083 |1,5 ... ... | | | | | | ... коммуналды |2624 |2,2 |2817 |2,2 |2972 |2,0 ... жеке | | | | | | ... | | | | | | ... Қазақстан Республикасы статистикалық бюллетені 2005. ... жыл ... ... бұл ... жұмыспен қамтылған адамдар
санының өсуімен бірге жүреді. Соның ішінде өндіріс саласында.
1.01.2005 ж. ... ... ... ... кіші ... ... істейтін адамдар саны 1.01.2004ж. салыстырғанда 8,7% өсіп
524,6 мын адамды құраған. Әр бір үшінші жұмыскер, яғни 31% ... ... мен, ... ... сату ... ... әр бір ... өнеркәсіп кәсіпорындарында жұмыспен қамтылғандар болып келеді яғни
15,1%, ... 16,9 ... ... бөлетін болсақ, кіші бизнесте ең көп қамтылған адамдар
саны ... ... (25,5% ... ... ... ... ... (8,2%), Қарағанды да (7,4%)
облыстарында байқалады.
Жұмыспен ... ... ... жана ... ... ... етеді. Бұл жана кәсіпорындарының ашылуы мен ... ... ... ... ... саны ... операциялармен -15,4 , құрылыста
10,6% , қонақүйлік бизнесте – 6,9% , тау кен өндірісінде - 4,6% ; ... кіші ... ... ... өндіріс саласындаға бір кәсіпорында , 11-12 ... ... ... ... өндірумен айналысатын және
жұмыскерлерінің саны 6 адамнан аспайтын кәсіпорындар саны өте көп( ... 49%) . ... ... ... ... ... саласында және
өндеуші өнеркәсіпте ( 56 %, 51%) ... ... ... ... ... орташа айлықтары
2004 жылдың басына 14254 тенгені құрады, бұл 2003 жылмен салыстырғанда 22%
ұлкен, ... ірі ... ... ... 33,8 % ... келеді.
Жалақының өсу қарқынының кіші кәсіпкерліктің барлық саласында өскенін
байқауға болады, және ... ету ... ... ... ақы ... ... және орта кәсіпкерлік саласындағы жұмыскердердің ... тау кен ... 29094 ... ... ... ... ... – 26085, байланыс – 31385, және жылжымайтын мүлікпен, жалға
беру және тұтынушыларға қызмет ... ... – 17491 ... ... Ал ең ... ... -5902 ... балық шаруашылығы, ауылшаруашылығы
және аң аулау мен орман шаруашылығы қызметіндегі жұмыскерлер жалақысы –6816
тенгені құрайды[15,б.95].
Өндіріс секторындағы кіші және орта бизнестің 2003жылдың басына ... ... ... өнім ... бұл 2002 ... ... салыстырғанда 42,8% үлкен болып табылады(кесте 2).
1 Кесте 2 - ... ... кіші ... ... өнім
( тауарлар мен қызметтер) көлемі
| | | |2003 % |
| ... ... |2002 |
| | | ... |
| |Млн. ... ... |
| | |сы % ... |сы % | ... ... |577667 |100,0 |876645 |100,0 |151,7 | ... шаруашылығы, ан |28702,0 |5,0 |36070,8 |4,1 |125,7 | ... және осы ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |290,0 |0,05 |598,1 |0,07 |206,2 | ... кен ... |10652,0 |1,8 |16705,5 |1,9 |154,0 | ... өнеркәсібі |75760,6 |13,1 |97787,7 |11,1 |129,1 | ... газ, |13598,8 |2,4 |15753,4 |1,8 |115,8 | ... ... және оны | | | | | | ... | | | | | | ... ... |22,9 |205908,9|23,5 |155,9 | |
|2 ... ... | ... ... |27,6 ... |173,6 | ... сату және | | | | | | ... | | | | | | ... ... мен ... |128,0 |0,2 |2321,1 |0,3 |181,2 | ... | | | | | | ... мен ... |4311,5 |0,7 |6110,6 |0,7 |141,7 | ... | | | | | | ... |40801,7 |7,1 |60454,3 |6,9 |148,2 | ... |7906,5 |1,4 |10424,8 |1,2 |131,8 | ... ... |14475,8 |2,5 |12207,4 |1,4 |84,3 | ... ... ... | | | | | ... | | | | | | ... ... мен |72003,1 |12,5 ... |160,9 | ... ... алу және | | | | | | ... қызметі | | | | | | ... | | | | | | ... ... |16038,1 |2,8 |18971,4 |2,2 |118,3 | ... жеке ... | | | | | | ... ... ... ... ... Статистикалық | |
|бюллетень 2004. | ... ... ... ... болсақ өнімді шығарудың үлкен үлесі
(республика бойынша жалпы көлемнің 23,5% және өндіріс саласының ... ... ... ... және ... 1\3 ... ... үлесіне тиеді. Өндеуші саланың бөлімдерінде ең үлкен үлес,
тамақ өнімдерінің ... ... ... қосқанда – 29,9% және
полиграфиялық баспаханалық қызметке –14 %, ... және ең азы – ... ... және ... бүйымдарды жасап шығару , және дайын
метал бұйымдарын, машиналарды, ... ... ... - ... ассортиментті кеңейту мақсатында, 2003 жылы, тамақ
өнеркәсібінде, ... жана ... ... ... тандағы жана
полимерлі материалдардан құбырлармен ... ... ... ... ... ... ... ыдыстарды, вакууымды және ауа
насостарын, жерді ... және ... ... үй ... және тағада басқа көп ... ... ... ... мәліметтері бойынша 2005 жылдың 1 ... 145087 ... ... бұл ... 1 ... 11,8 % ... Тіркелген кіші кәсіпорындардың 71,5% қызмет
ететін болған, яғни ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері болған. 51 мынға жуық ... ( ... ... ... ... түрде қызмет етуде(кесте 3).
Белсенді кәсіпорындардың көбісі (40,5%), ... ... ... жасауға, жөндеуге негізделген, өйткені сауда қызметі кіші
және орта кәсіпкерлікке тиімді сала ... ... ... ... ... ... қамтылған болды. Өның ішінде үлкен үлесті өңдеуші
кәсіпорындар алады. ( өндірістік ... ... ... 88,9%
құрайды) Кәсіпорындардың өндіріс, құрылыс, ауылшаруашылығындағы үлесі 30,6%
құрайды Қызметтетудін ... ... да кіші ... аз үлес ... 3 - Кіші ... ... істеп тұрған кәсіпорындар саны
01.01.2005.
| ... | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | | | ... |
| | ... | |
| ... |% | | |
| | | ... ... |Қортынд|
| | | | |% | |ы % ... |145087 |100,0 |103291 |100,0 |51339 |100,0 ... | | | | | | ... ... |4790 |3,3 |3534 |3,4 |2473 |4,8 ... облысы |5487 |3,8 |4298 |4,2 |1952 |3,8 ... ... |6108 |4,2 |4574 |4,4 |3084 |6,0 ... ... |3735 |2,6 |3245 |3,1 |1375 |2,7 ... |9569 |6,6 |6838 |6,6 |3845 |7,5 ... | | | | | | ... ... |4206 |2,9 |2990 |2,9 |1161 |2,3 ... ... |3039 |2,1 |2586 |2,5 |1141 |2,2 ... | | | | | | ... ... |9129 |6,3 |6649 |6,4 |3116 |6,1 |
| ... ... |5551 |3,8 |4332 |4,2 |2257 |4,4 ... ... |2762 |2,0 |2349 |2,4 |1513 |2,9 ... облысы |3936 |2,7 |3282 |3,2 |1181 |2,3 |
| ... ... |6962 |4,8 |4749 |4,6 |2635 |5,1 ... |3496 |2,4 |2725 |2,6 |1442 |2,8 ... | | | | | | ... |13248 |9,1 |9194 |8,9 |4407 |8,6 ... | | | | | | ... ... |11953 |8,2 |9950 |9,6 |5010 |9,8 ... ... |51116 |35,2 |31996 |31,0 |14729 |28,7 ... ... Статистика агенттігі. Статистикалық |
|пресс- бюллетень 2005. ... : ... ... ... кәсіпорындарға
1) белсенді кәсіпорындар, ағымдағы кезеңде экономикалық қызмет атқарған
2) жаңа кәсіпорындар , яғни жаңадан тіркелген және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырмайтын кәсіпорындар.
Регионалды бөлімде белсенді кәсіпопындардың көбісі Алматы қаласында
(28,7%) және ... ... (9,8%) , ... ... ... және ... ... облысында (7,5%) шоғырланған.
Әлемдік тәжірибеде кәсіпкерліктін дамуының денгейін көрсететін манызды
көрсеткіш болып, 1000 ... ... ... кәсіпорындар үлесі болып
табылады.Қазақстанда регион бойынша 1000 адамға келетін кәсіпорындардын
және ауылшаруашылық ... ... ... ... көре
аламыз(кесте 4)[17,б.52].
Кесте 4 - ... ... кіші ... және ... 1000 адамға шаққандағы көлемі.01.01.2005.
| |1000 ... Кіші ... жер |
| ... ... |тұрғындарынын 1000 |
| | ... ... ... |
| | ... |
| ... |Белсенділер|Тіркелген |Онын ішінде |
| ... |і | ... ... ... |6,9 |3,4 |26,9 |22,5 ... ... |4,7 |3,3 |11,4 |7,1 ... облысы |6,3 |2,9 |16,6 |12,5 ... ... |2,9 |1,9 |36,7 |31,5 ... облысы |7,0 |3,0 |8,0 |5,1 ... ... |4,7 |2,7 |23,6 |22,3 ... облысы |3,0 |1,2 |22,9 |17,7 ... ... ... |1,9 |11,5 |8,4 ... ... |5,0 |2,3 |26,1 |22,0 |
| ... облысы |4,8 |2,5 |18,4 |11,9 ... ... |3,8 |2,5 |8,2 |3,3 ... ... |9,1 |3,3 |9,2 |4,3 |
| ... ... |6,4 |3,5 |14,4 |9,4 ... |4,1 |2,2 |14,7 |10,6 ... | | | | ... |4,2 |2,0 |49,1 |44,4 ... | | | | ... ... |18,9 |9,5 |0,0 |0,0 ... қаласы |26,6 |12,3 |0,0 |0,0 ... ... ... ... ... ... |
|пресс – бюллетень.2004. ... ... ... ... ең үлкен көрсеткіші Алматы (
26,6 кәсіпорын 1000 адамға) және Астана қаласында (18,9), ... ... (9,1), ... (7,0) ... ... ... бойынша Онтүстік –Қазақстан облысын атап кеткен жөн( ауыл
тұрғындарының 1000 адамына 44,4 шаруашылық), ... ... ... ... ... келеді.
Қарағанды облысының жағдайына нақты тоқталатын болсақ Қарағанды
облысындағы фермерлік ... саны (22,0) ... ... . ... 1000 адамына шаққандағы кәсіпорындар саны (5,0) құрайды Еліміздің
басқа региондары мен салыстырған да ... ... ... ... 5 ... кіші және орта кәсіпорындардың саны жылдан жылға ... ... ... 5) көре ... 5 - ... ... тұрған кіші және орта бизнес кәсіпорындары
| Көрсеткіштер |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... кіші және ... |21908 |24200 |26229 |31041 ... ... | | | | | ... ... ... |5390 |6823 |7270 |7996 |8569 ... | | | | | ... ... |14698 |15085 |16930 |18233 |22472 ... етіп тұрған кіші |191116 |20718 |22994 |24866 |29067 ... орта ... | | | | | ... | | | | | |
| Кіші және орта ... |105155 |116782 |125146 |131155 |140473 ... ... істеп | | | | | ... | | | | | ... ... |16,4 |16 |16,5 |17,4 |18,8 ... % | | | | | |
| ... өнім ... |18882 |30600 |39770 |46827 |51087 ... ... млн | | | | | ... | | | | | |
| ... КОБ тін |14 |11 |14 |15 |15 ... өнім үлесі % | | | | | ... ... |57 |50 |45 |60 |72 ... үлесі АО | | | | | ... АО | | | | | ... ... | | | | |
|% | | | | | ... төлемдер млрд |2297,3 |3595,5 |5010 |5165,9 |5513 ... | | | | | ... ... ... статистика агенттігі. Қарағанды |
|облысының бөлімшесі ... ... ... жылдан жылға кіші кәсіпкерлікпен айналысатын
жеке және заңды тұлғалардын саны артуда, бұл өз ... бұл ... ... санын арттырып, облыс бюджетіне түсетін түсімдердің
үлесін ... ... 1999 жылы ... ... көлемі 2297,3 болса 2003
жылы 2 есеге артып, 5513 құраған.
Қарағанды ,Теміртау, Саран, Жезқазған, Сатпаев қалаларының ... ... және ... ... ... ... қалааралық құрылымдардын дамуында негізделген. Олардың біреуі
болып кіші және орта бизнес табылады[18,б.5].
Кіші және орта ... ... ... , мемлекеттік басқарудың
облыстық органдарының қадағалауы мен ... ... 1 – ... пен ... ... ... ... газеті.. Хасенов Е.А. Қарағанды облысындағы
кіші және орта бизнес ... ... ... ... ... бастапқы кезеңінде заңмен негізделген мемлекеттік
қолдаудың кепілі өз ... ... ... ... ... көрсететін
экономикалық көрсеткіштер, бұл салада қалыптасқан жағдайдың оң тенденциясын
көрсетеді
Бұл өндірістің жаңданып, халықтың табысының өсіп, мемлекеттік қолдаудың
өсуімен байланысты.
Кіші және орта ... ... ... саны ... ... өсуде.
Қазіргі уақытта Қарағанды облысы жұмыспен қамтылғандар саны бойынша ... ... ... ... ... десе де ... 1)
Сурет 2 - Кіші және орта бизнес кәсіпорындарымен өндірілген өнім көлемі
Ескерту:Орталық Қазақстан газеті. Хасенов Е.А. Қарағанды ... және орта ... ... ... мақаласы негізінде
құрылған.2004.
Өндірістін салалары бойынша жасалған кіші және орта ... ... 5 ... ... ... ... өндіріс секторына
ауытқу бар екендігін көрсетеді(сурет 2).
Кесте 6 - Кіші және орта бизнес кәсіпкерлерінің сала ... ... ... |2000 |2001 |2002 |2003 |
| ... ... |Млрд |Үлес |Млрд |Үлес |Млрд ... |
| ... ... ... ... |салмағ|
| | |ы | | | | | |ы ... |1,7 |5,6 |1,7 |4,3 |2,5 |5,3 |3,7 |7,2 ... ... |6,2 |3,8 |9,6 |4,2 |9 |5,0 |9,8 ... |1,5 |4,9 |2,5 |6,3 |3,3 |7 |3,6 |7,1 ... |23,1 |75,5 |26,9 |67,5 |31,2 |66,7 |32,2 |63 ... |2,4 |7,8 |4,9 |12,3 |5,6 |12 |6,6 |12,9 ... |30,6 |100 |39,8 |100 |46,8 |100 |51,1 |100 ... ... ... ... ... Қарағанды облысы |
|бөлімшесі мәліметтері бойынша.2003. ... және орта ... ... ... ... 2003 жылы 5,5 ... ... Бұл кестеден көріп тұрғандай Қарағанды облысында саудадан
түсетін түсімдер ең көп ... ... ... ... ... ... ... Сонымен облысымызда құрылыс жылдам дамып, құрылыстын
түсімдерінің үлес салмағы жылдан жылға ... ... ... қазіргі таңда халықты жұмыспен қамту және өмір сүру
денгейін көтеру ... ... ... тигізуде. 2000 жылдан бастап 80,5
мың жана жұмыс ... ... ... облысындағы жұмыссыздық денгейі
1,3% ... ... ... ... ... қызметі
ресмиленді(легализована) 2003 жылы салық комитетімен салық ... ... 114 ... және 928 жеке ... ... , тіркеуге
тұрғызылды. Кіші бизнес субьектілері облыстық ... ... ... “Әр ... бір ... 2001-2002 жылдар (862адам
жұмысқа тұрғызлды.) “Жұмыс ... ... ... ... ... “Ауылдын өркендеуі” 2003-2005 ж.ж. Осы бағдарлама ... ... ... 258 млн ... ... 648 жаңа жұмыс орындары ашылды.
Жоғарыда айтып кеткен бағдарламалардан тыс, ... ... ... ... ... ... көмек көрсетіліп тұрады.
Бизнесмендер қаражаттарына дербес даму мектебі “Альтер” және профтехникалық
білім ... ... ... ... жұмыс жасайды.
Қарағанды облысының кіші және орта бизнесі ... ... Кіші және орта ... ... ... ... ( 2000 ж.
бастап 314 өндіріс ... Оның ... ... ТОО “Магнитка”, ТОО “Лека”,және т.б.)
▪ Кіші және орта ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар саны 32 ден 96 ға
дейін өсті, және 9 млрд тенгеге шарттар жасалды.)
▪ Кіші және орта ... ... ... - қажетті
обьектілер салынып, қолданысқа ... және ... ... ... қатысу, Орталық - әскери
округ штабын салуда, №1 ... ... ... ТД ... ... ... ... қолданысқа берілді)
Жергілікті басқару өкілдерімен шешілген маңызды мәселелерлдің ... ... ... ... ... ... табылады. Қазіргі
таңда облыста кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... болып
табылады. Оған 11 кәсіпкерлер кеңесі, 9 ассоциациялар, 7 қор, 2 ... және ... 8 ... 4 ... ... 2 ... ... кіреді. Сонымен қатар өз қызметін ... ... ... ... Кіші ... қолдау құрылымдары
тек қана екі, Ұлытау және Шет аудандарында жоқ.
Кіші және орта ... ... ... ... маңызды орынды
алады. Кәсіпкерлікті ары қарай дамыту мақсатында Қарағанды облысында ... ... ... қабылданып, жалпы аймақтық өнімдегі кіші ... ... ... ... бағдарламасы құрылды. Кіші және орта бизнес ,
жалпы аймақтық өнімнің 15 % ... ... ... ... ... республиканың экономикасына маңызды ірі кәсіпорындардың болуы) ... АО ... және АО ... ... ... ... ... қатар 2003ж. кіші және орта бизнестін үлес ... 72% ... ... ... кіші және орта ... ... бойынша жасалған
анализ бойынша, Теміртау, Жезқазған, Балхаш, қалаларының дамуы көбінесе АО
“Испат-Кармет” және АО ... ... ... ... ... басқа аймақтарында өз экономикаларындағы кіші және орта
бизнестің үлес салмағы, Қаражалда 9% бастап, 54% Қарағанды, 66% ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамуы көптеген
жағдайларға байланысты болып келеді. Оның ішінде тау-кен кәсіпорындарының
болуы, шикізат базасының ... ... ... және ... ... ... және т.б.
Қарағанды облысы қалалары бойынша анализ жасап, өндірілген ... ... ... ... ... қарай аламыз.
Кесте 7 - Қалалар бойынша кәсіпкерліктің даму деңгейі
| ... өнім ... ... ... |
| ... ... |қамтылғандар саны. |млн тенге |
| |млн ... | | |
| ... ... ... |
| |003 |004 | |2003 |2004 | |2003 |2004 | ... |363733 ... |67650 |75905 |112 |2048 |2298 |112 ... |4564 |6058 |133 |14554 |19300 |133 |574 |648,3 | ... |2100 |2330 |111 |7995 |8200 |103 |47,1 |63,0 |134 ... |893,9 |1068 |102 |3306 |4287 |130 |89 |97,9 |110 ... |5313,5 |5895,8 |111 |11761 |12953 |102 |539,3 |832,1 |154 ... |1878 |2487 |132 |5783 |6273 |109 |203,1 |221,1 |104 ... |110,1 |112 |102 |326 |371 |114 |7,6 |8,9 |117 ... |432,8 |563,1 |130 |615 |677 |110 |32,0 |22,7 |71 ... ... ... ... облысы бөлімшесі,2003. |
Кіші және орта ... ... ... ... ... ... тиеді. Облыстық бюджетке түсетің ... 42%, ... 54%, және кіші және орта ... ... ... ... Жезқазған, Балхаш, Шахтинск қалаларында ... ... ... халықтың өмір сүру денгейінің көтерілуіне үлкен әсер
етеді және оның сатып алу қабілетін арттырады. Бұл өз ... кіші ... ... ... ... ... Кіші ... қолдау
инфрақұрылымыда жақсы дамыған.
Саран қаласының кіші бизнесі негізінен, өндіріс секторда шоғырланған(
қалалық кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған кәсіпорындардын болумен байланысты. (ТОО
“Скибус”, ... ... ЦОА, ... ТОО “Лека” вентиляция
жұйелері монтажыжәне т.б.)
Приозерск ... ... қала ... табылады. Бұл қаланың ерекшелігін
ескеретін болсақ, кіші ... ... ... ... ... оны ... дамыту мақсатында Қазақстан Республикасының индустриалды инновациялық
даму стратегиясы шенберінде, ғылыми зерттеу институтында Технопарк ашылды.
Қаражал, кіші кәспкерліктін нашар ... ... Бұл ... ... және ТОО “Өркен” болуымен байланысты. Бұл кәсіпорында
халықтың көп ... ... ... ... және орта ... өндірген өнімнің салалық анализіне келетің
болсақ, өнімнің көп бөлігі ... ... ... ... Жезқазған-59%, Приозерск-86%, Каражал-67%, өндіріске орташа 8-
9% Саран қаласын қоспағанда –80%, құрылыс индустриасы Теміртау-32% ... ... ... ... мен ... ... ... бағытталу тән.
Сондықтанда облыс басшыларының алға қойған мақсаты өндеуші ... ... ... мен ... кіші ... ... ... ,ауылды
жерлердегі кіші кісіпкерліктің дамуы көбінесе, жайылымның ... ... ... ... ... ... ... орналасуының
алшақтығына және несие ресурстарын алатын көздердің болуына ... ... 8 - ... облысының кіші кәсіпкерлерінің қызметі
|Аудан ... өнім ... ... ... |
| ... |қамтылғандар |млн тенге |
| ... млн ... ... | |
| ... ... ... |
| |2003 |2004 | |2003 |2004 | |2003 |2004 | ... ... |996,0 ... |4420 |4950 ... |98,2 |113 ... ... |779,5 ... |3191 |3633 |113|23,2 |27,7 |119 |
|Бұхар-Жырау |2049,8|2678,0|131 |6410 |6794 ... |88,8 |182 ... | | | | | | | | | ... ауданы |768,0 |999,3 |130 |5430 |5679 |105|29,0 |32,1 | |
|8 ... ... ... ... ... |3638 |3898 ... |27,7 | ... ауданы |1490 |1950,0|131 |3149 |3476 | |40,5 |45,5 |112 ... ... |1899 ... |5246 |5439 ... |101,1 |132 ... ... |2172,8|2629,1|121 |8388 |8816 |105|40,1 |52,4 |131 |
|Улытау ... ... |3998 |4442 ... |13,4 |58 ... ... ... Қарағанды облысы бөлімшесі,2003. |
Облыстын селолық райондарын даму денгейі бойынша 3 топқа бөлуге болады.
Бірінші ... ... ... ... ... ... Жайлым
жерлердін үлкендігі, республикалық маңызды трассаға жақындығы, ірі облыс
орталықтарына жақындығы, бұл ... ... ... ... ... топқа Жанаарқа, Шет, Ақтоғай удандары ... ... ірі ... ... орналасқан, сондықтанда
басқару өкілдерінің жұмысы, осы ... ... ... ... ... ... ... және Ұлытау аудандары кіреді. Бұл өнірлерде
кіші кәсіпкерліктің тұрақты емес дамуы ... Бұл ... ... орналасуы, территорияның үлкендігімен, керекті инфрақұрылымның
жоқтығымен байланысты.
Сонымен қатар жаңа ... ... мен оның ... істеу мөлшері
ұзаққа созылмайтын жағдайларда бар. ... ... ... ол ... Кіші ... ... әр ... жақтарын көрсететін
құжаттарды жүргізгендегі жіберілетін қателіктер.
Белгілі уақыт жұмыс ... кіші ... ... ... ... көлемін жинайды және сонымен ... ... ... ... ... саны да өсе ... ... қатар
жағдайды, әртүрлі мемлекеттіт атқару орындары мен ... - ... ... ... ... дүрыс болмауыда ушықтырады.
2) Нарықтын сәйкес сегментіндегі қолайлы емес коньюнктуралы өзгерітер.
Көптеген кәсіпорындар өз қызметтерін, нарықтың өскен сұранысына жауап
бере ... ... ... нарық сегменттерінде болып жатқан,
коньюнктуралы өзгерістерге ... ... ... ... ... Бұл кіші ... қызмет ету түрлерінің ... ... ... жай ғана ... қаржылық жағдайында көрініс тауып, оның жабылуына әкелуі
мүмкін.
Кәсіпкерлердің ресурстармен қамтамасыз етілу денгейі көп жағдайда кіші
кәсіпкерліктің ... ... ... ... бола ... ... осындай жағдайларды болдырмай, кіші кәсіпкерлікті ары ... ... ... ... ... ... алынып атқарылуда.
Аудан орталықтарында жағдайды жақсарту мақсатында, 2003жылы, ауылды
жандандыру ... ... ... ... 258 млн инвестиция
құйылып, 648 жана жұмыс орындары ашылды. Бұл ... ... ... ... ... млн ... 286 жаңа жұмыс орындары),қала
кәсіпкерлері ( 35 млн тенге, 97 жұмыс ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік обьектілердін реконструкциясы
жасалды, егін салатын қосымша жерлер жыртылды және мал саны ... ... бұл ... ары ... ... ... Онда ... шаралар жүзеге
асырылды. Кәсіпкерлікке байланысты оқытылулар жүргізілді, тауар несиені
енгізу шаралары қолға алынды, ... ... ... ... ... ... және өндеуші кәсіпорындар
ашылды
2.2 Кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... мен банк жүйесінің
қызметінің анализі, қазіргі таңда Қазақстанда кіші ... ... ... жақсартудың методикалық зерттеулері жоқ ... Бұл ... ... ... болады., біріншіден, банктер
осы процестерді жақсартуға мүдделі емес, екіншіден, кәсіпкерлердің өзін
тындайтындар саны аз.
Отандық ... ... ... ... ... ...... қаржыландыру және несиелік кепілдеме
беруді қолдануға мүмкіндік ... ... екі ... ... ... ... ... қаражаттарын кіші бизнеске ... ... Осы ... ... бөлу шектерін ескерген жөн, оның
жоғарғы шегі - бюджеттін мүмкін ... ... ... ... ... ... шегі – банктердің ... ... ... ... ... мен ... өсу негізінде максималды қаржылық
тетікті қамтамасыз етуі қажет[19,б.10].
Сонымен қатар шетел ... ... ... ... ... түрі бар. Оны ұсақ ... ... қолдамуға
болады.
Бұл неcиелендіру әдістеріне кейінірек тоқталып, Қазақстандағы кәзіргі
таңдағы несиелендіруге тоқталатын ... ... ... ... 9) ... ... ... аралығында Республикадағы несиенің көлеміне
келетің болсақ, ол 2,4 ... ... ... ... ... ... сараптама жасайтын болсақ, несиелендірудің өсімі жеке тұлғаларды
бойынша – 4,0, және ... ... ... – 2,3 ... ... ... мәліметтер бойынша , заңды тұлғаларға берілетін несие көлемі
абсалютті түрде өскенімен, ... ... ... ... ... ... көлеміне тоқталатын болсақ, бұл ... және ... ... өскенін байқаймыз.
Кесте 9 - Қарызгерлер түрлері бойынша экономикадағы банк несиелері
| ... ... ... |2004 тен |
| | | | |2001 ге ... | | | ... |
| ... |Үлес |Сомма |Үлес |Сомма |Үлес | |
| |млн. ... ... ... |
| | |% | |% | |% | ... |276218 |100,0 |489817 |100,0 |672547 |100,0 |2,4 ... | | | | | | | ... ... |261570 |94,7 |459002 |93,7 |613932 |91,3 |2,3 ... тұлға |14647 |5,3 |30815 |6,3 |58615 |8,7 |4,0 ... ... ... ... ... ... ... |
|2004. ... ... ... ... ... 2001ж. 2004 ж. ... түрі және ... бойынша анализ жасайтын болсақ, жеке тұлғаларды
несиелендіру көлемінің өскенін 4,0, заңды тұлғаларды 2,3 кеөскенін ... ... ... ... ... (68,5) ... ... берілетіні байқалады. Сонымен қатар, валюталық
несиенін өсу қарқыны тенгедегі ... ... екі есе ... ... 10).
Кесте 10 - Валюта түрлері бойынша банктердің несиелері
| ... ... ... |2004 тен |
| | | | |2001 ге ... | | | ... |
| ... ... |Сомма |Үлес |Сомма |Үлес | |
| |млн. тг ... ... ... |
| | |% | | | | | ... |135317 |49,0 |141284 |28,8 |211866 |31,5 |1,6 ... | | | | | | | ... |140901 |51,0 |348533 |71,2 |460680 |68,5 |3,3 ... ... Республикасының Ұлттық банкінің мәліметтері бойынша |
|2004. ... ... ... ... ... ... 2002-2004.
аралығында несиелердің құрамы бойынша оң өзгерістер ... ... 11 - ... бойынша банк несиелері
| |01.01.2002 ... ... |2004 тен |
| | | | |2001 ге |
| | | | |ди |
| | | | ... |
| ... ... ... ... са |Сомма |Үлес са| |
| |млн. ... тг|л мағы ... ... %| |
| | |% | | | | | ... жалпы|276218 |100,0 |489817 |100,0 |672547 |100,0 |2,4 ... | | | | | | | ... ... |51,8 |241135 |49,2 |289034 |43,0 |2,0 ... ... |71593 |25,9 |136112 |27,8 |147636 |22,0 |2,1 ... мерзімді |61430 |22,3 |112569 |23,0 |235877 |35,0 |3,8 ... ... ... ... банкінің мәліметтері |
|бойынша2004. ... 3 - ... ... ... ... ... 3 - Кіші және орта ... қолдау орталығының
мәліметтері бойынша
2004 жылдың басына ұзақ мерзімді несиелер көлемі 35% ... Ал ... ... ... 3,8 есе ... ... отырған кезенде берілген
ұзақ мерзімді несиелер көлемінің өскені байқалғаны мен, ... да ... ... саны - 43% ең ... ... ... Бұл ... жағдай
мен байланысты. Қысқа мерзімді несиелерді бәрі банкке тиімді болып ... ... ... ... ... ... ... 3) [20,б.32].
2001-2003 жылдар аралығында заңды ... ... ... өсуі кіші және орта бизнестің дамуымен тығыз байланысты болып
келеді. 2003 жылдын 1 қаңтарында Қазақстан Республикасының статистикалық
агенттігінің мәліметтері ... кіші ... ... ... тұлғалар
саны 66,4 мың адамды құраған. Онда 470,0 мың адам жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... және соған сәйкес жұмыс
орындарыда өскенін көрсетеді. Қазіргі таңда 2000 жылмен салыстырғанда кіші
жіне орта бизнес ... ... ... ... ... ... ... 2
есеге өсті( сурет 4).
Сурет 4 - Кіші ... ... ... ... ... Сурет 4 - Кіші және орта ... ... ... ... кіші және орта ... ... саны ... жылға
өскенімен, бұл салада шешімін күтіп тұрған мәселелер өте көп. Оның ... ... ... кіші және орта ... ... болып табылады.
Енді нақты Қазақстан банктерінің кіші және орта бизнеске берген несие
көлеміне тоқталатын болсақ, ... ... 12) көз ... ... ... 2000 ... ... 2003 жылы жалпы
берілген несие көлімі, 417556 млн ... ... 64 % ... ... ... ... ... берілген несиелер үлесі шетел валютасында
берідген несие үлісінен 20% үлкен болған. Бұл бір ... ... ... ... ... жағынан доллардан тенгеге ... ... және ... ... ... ... ... 12 - Банктердің шағын кәсіпкерлік субьектілеріне берген несиелері
және оладың сыйақы ставкалары
| |2000 |2001 |2002 |2003 |
| |Млн |% |Млн ... |Млн |% |Млн |% |
| ... | | | ... | ... | ... |148531 |18,4 |237790 |17,9 |367380 |16,6 |417556 |16,4 ... | | | | | | | | ... |80186 |19,3 |121561 |18,7 |1679,5 |17,9 |231745 |17,5 ... | | | | | | | | ... ... |20,4 |93723 |19,8 |138034 |18,3 |172131 |18,0 ... ... |20798 |16,0 |27838 |15,1 |29871 |16,5 |59614 |16,1 ... |68345 |17,4 |116229 |17,0 |199475 |15,4 |185811 |15,1 ... | | | | | | | | ... ... |18,7 |73509 |17,4 |118890 |15,4 |114302 |15,1 ... ... |20812 |11,4 |42721 |16,4 |80585 |15,4 |71509 |15,2 ... Қазақстан Республикасының статистикалық бюллетені 01.01.2004. |
Сонымен қатар кіші және орта бизнеске берілген несиеінің өсінің ... ... ... ... экономикасының тұрақтылы болса
▪ инфляция қарқынының төмендеуі
▪ кіші және орта бизнесті несиелендіру бағдарламасы ... ... ... кіші ... ... ұзақ ... ... қысқа мерзімді несиелер үлесінің көп екедігін көреміз.
Яғни ұлттық валютада барлық берілген несиелер үлесінің 74% ... ... ... ... ... келетін болсақ, 61 % қысқа мерзімді несие
құрайды. Ұзақ мерзімді несиенің үлесі ... ... ... 24%,
шетел валютасында берілген ... 39% ... бері ... ... ... , ... жылдан жылға пайыз көрсеткіштерінің түсіп келе жатқанын
байқаймыз. Егерде 2000 жылы 18,4% болатын болса, 2003 жылы бұл ... ... 16,4% ... қатар ұлттық валютамен салыстырғанда, шетел
валютасының пайыз ставкасы төмен екендігін ... және ... ... ... алсанда, қысқа мерзімдіге қарағанда, ұзақ мерзімді несиенің
пайызы ... ... ... жіне орта ... ... ... міселелері бар Олар;
• банктер мен кіші кісіпкерлікке беретін несиелердің ... ... Бұл ... ... ... мәселелерін шеше алмайды.
• Несиелік тәуеклдің көп болуы.
• Кіші және орта бизнестін кадрлық потенциалы.
• Кіші және орта бизнес ... ... және ... ... ... ... консерваторлы саясатын
ұстанады. ... ... ... ... ... айналым
қаражаттарын толтыруға алынады. Яғни 2\3. Негізгі қорларды алуға алынатын
несие көлемі(8,4%) төмендеді және құнды қағаздарды және ... ... ... ... ... банктер бұрынғыша, кепілдеме ретінде
жекелеген активтерді ... бас ... және ... ... ... ... ХВҚ мамандарының айтуы бойынша, бұл көбінесе кәсіпорының
жалпы қызметінде “ ... емес ... көп ... ... ... ... екі жылда алда келе
жатқан салалар- сауда және өнеркәсіп болып келеді. Алайда саудаға алатын
несиенің ... ... ... екі, үш есе көп болып
келеді[22,б.46].
Несиелендірудін аймақтар бойынша кескініне келетін ... 2003 ... кіші және орта ... ... түрде несиелендіруін жалғастырды
Оған дәлел ретінде, Қазақстанда өте ... ... ... ... ... және ... Европалық Банкінің жұмысына тоқтай ... ... ... ... ... ... 5 банк ... береді. Осы банктерде
ҚДЕБ мен бірлесе отырып несиелендірудің регламенті ... осы ... кіші және орта ... ... Бұл ... кіші және ... өте үлкен көмек тигізуде. Нақтырақ ... ... ... көз ... керек(кесте 13).
Кесте 13 - ҚДЕБ несиелік сызығы бойынша берілген Экспресс, Микро, Кіші
несиелер бойынша көлемі.01.01.2005.
(АҚШ долл.)
| | ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... |несиелердің |мөлшері |
| ... ... | ... |842 |7676305 |9117 ... | | | ... |2487 ... |7108 ... | | | ... |5458 ... |7402 ... | | | ... |11498 ... |6454 ... | | | ... |20454 ... |4968 ... | | | ... |37017 ... |5168 ... | | | ... |49763 ... |6227 ... | | | ... |127519 ... |6047 ... ҚЕДБ ... ... ... ... ... көз жүгіртетін болсақ берілген несиенің көлемі, жыл сайын екі
еселеніп көбейіп отырған. 1998 жылы берілген ... саны 842 ... ... 3 есеге көбейіп 2487 құраған.Ал 2004 ... ... ... ... 8 есеге көбейіп 49763 құраған. Бағдарламаның басынан берілген
несиенің саны 127519 болған.Осыншама рет кіші және орта ... ... десе де ... Яғни ... ... осы бағдарламаға деген сенім
артып,жүгінетін кіші және орта кәсіпкерліктегі кәсіпорындар саны ... ... ... ... ... Ол жылдан жылға берілген несиенің
санының өсуіне сәйкес, олда екі ... ... ... ... 1998 жылы ... ... көлемі 7676305 долл құраса , бұл көрсеткіш
1999жылы екі еселенген және 17678267 долл. құраған. 2004 жылы ... 6 ... ... ... құраған.Бағдарламаның басынан бастап ... ... ... ... ... ... және кіші ... бизнесті дамытуға кететін несиенің көлемі артуда. Бұл бір ... ... өсіп келе ... кіші және орта ... ... санының
артуымен байланысты. Яғни осы кәсіпорындар ары қарай дамыған сайын ... ... ... саны да артады, мемлекетке түсетін салық
көлемі артады, яғни көптеген ... - ... ... өз ... ... жыл сайын берілген несиелердін саны мен көлемі ... да ... ... ... ауытқып тұрған. Мысалға оның көлемі 1998 жылы 9117
долл, ... 2002 жылы 4968 ... ... төмендеген. Ал 2004жылы 6227 ... ... ... ... бойынша берілген несие көлемін
қарастырып өтейік (кесте 14).
Кесте 14 - Аймақтар бойынша ҚДЕБ несие сызығы бойынша ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... % |Көлем% |
| ... | | | | ... ... |996 |7717284 |7748 |2,16 |2,62 ... ... |2220 ... |6339 |481 |4,77 ... ... |7396 ... |9002 |16,03 |22,56 ... ... |1662 ... |7469 |3,60 |4,21 ... ... |2241 ... |6443 |4,86 |4,89 ... ... |1891 |7694177 |4069 |4,10 |2,61 ... аймағы |4901 ... |5968 |10,62 |9,91 ... ... |1278 |5648270 |4420 |2,77 |1,91 ... ... |2045 ... |6210 |4,43 |4,30 |
| ... аймағы |1249 |4405464 |3527 |2,71 |1,49 ... ... |3285 ... |5117 |7,12 |5,70 ... ... |2375 |9208317 |3877 |5,15 |3,12 ... ... |1652 |7332763 |4439 |3,58 |2,48 ... ... ... ... ... |2309 |9163227 |3968 |5,00 |3,11 ... аймағы |2055 |16683323 |8118 |4,45 |5,65 ... ... |3675 ... |7087 |7,96 |8,83 ... ... |4913 |34928890 |7109 |10,65 |11,84 ... |49763 ... |6227 |100,0 |100,0 ... ҚДЕБ ... ... ... бойынша ... ... ... ... бойынша бірінші орынды Алматы
алады. Алыңған несие көлемі 7396 болып келеді.Бұл Алматы ... ... орта ... негізгі көлемінің орналасуымен байланысты. Яғни,
кәсіпорындар саны көп болып, оның ... ... ... ... ... ... несиелер саны да жоғары болып ... ... ... істейтін менеджерлердің біліктілігінің жоғары екендігі де
байқалады. Ен төменгі көрсеткіш Ақтау аймағында байқалады. ... ... ... да ... ... болып келеді Астана
аумағындағы несиенің саны орташа болып келеді. Алынған ... ... ... ең үлкен көлем, сәйкесінше Алматы аймағына ... ... ... ... ... ... несиенің 22,56% құрайды. Ең төменгі
көрсеткіш басқа аймақта байқалған, Ол ... ... Бұр ... жалпы көлемінің 1,49%. Алайда берілген неси саны 1249 ... . Яғни ... аз ... ... алынған. Келесі кезекте
Шымкен және Қарағанды аймақтары орналасқан. Сәйкесінше ... ... 11,84% және 9,91% ... ... осы екі ... ... тұрақты дамып келе жатқанының көрінісі болып табылады.
Осы ҚДЕБ мен шарттасып , осы ... ... ... ... ... ... ... кестеге(кесте 15) көз жүгіртіп өтейік.
Кесте 15 - ҚДЕБ несие сызығы ... ... ... ... ... ... ... |Микро несиелер|Кіші несиелер|
| ... ... | | |
| ... | | | |
| ... ... ... ... |Несие |Көлем |Несие|Көлем |
|АТФ банк |6303 ... ... ... ... |6515 ... |3243 ... ... |34004887|
|Банк | | | | | | | | ... |10658 ... |4403 ... ... ... | | | | | |2 | | ... Банк |10864 ... |4436 |5662765|4099 |1191153|2329 |44728167|
| | | | | | |9 | |1 ... ... ... |5221 ... ... ... | | | | | |6 | | ... |49763 ... ... |4740887|10989| |
| | | | |9 | |5 | | ... ҚДЕБ ... ... мәліметтері бойынша ... біз ... ... көре ... ... ... ... бойынша ТұранАлем Банкі бірінші орында болып келеді.
Нақтырақ тоқтайтын болсақ, барлық берлген ... ... 44037583 ... несиенің түрі бойынша экспресс несие көлемі 6351971долл., микро
несие-12115946долл., кіші несие 55229059 ... ... ... көрсеткіш
бағдарламаға кейін қосылған АТФ ... ... ... ... саны
дойынша төмен көрсеткішке ие болғаны мен, ... ... ... асып ... Яғни АТФ Банкінің микро және кіші несиені беру
көлемі артық болып келеді. Осындай ... ... ... кіші ... бизнес өкілдері аз пайыздық көрсеткішпен несие алуға мүмкіндік алды.
Жоғарыда айтып өткендей, кіші және орта бизнестің дамыунда орасан ... ... ... ... ... ... , ... деңгейлі банктермен
берілген несие көлемі 1,5 млрд. тенге болса, 2003 жылы 20 млрд. ... ... ... ... ... ... ... әлі де шешілген
жоқ десе де болады[23,б.59].
Қарағанды облысының банк ... 2003 ... ... кіші және орта
бизнес субьектілеріне 6822,6 млн. тенге берілді. Кіші және орта ... ... ... динамикасын зерттегенде , бұл салаға ... ... ... ... Келесі кестеге көз жүгіртетін болсақ,
Қарағанды облысының ... ... ... санының өскенін
байқаймыз. 1999жылмен салыстырғанда 2002 жылы берілген несие ... ... ... ... аймақ экономикасына берген несие көлемі 43 есе
көбейген. Кіші және орта ... бір ... ... ... көлемі
586,5 мын тенгеге өскен, 1999 жылы көрсеткіш, 69,34 мын тенгені құраған.
Яғни бір ... ... ... ... 8 ... көбейгенін
байқатады(кесте 16).
Кесте 16 - 1999-2002 арлығындағы Қарағанды облысында кіші және ... ... ... ... аты |1999 |2000 |2001 |2002 ... ... несие |3703 |15308 |29649 |162428 ... ... ... | | | | ... және орта ... |1393 |3098 |4355 |14899 ... ... ... | | | | ... және орта ... |37,6 |20,2 |14,7 |9,1 ... ... үлес | | | | ... | | | | ... және орта ... |20088 |21908 |24200 |25400 ... ... | | | | ... және орта ... 1|69,34 |141,4 |179,9 |586,5 ... келетін несие| | | | ... | | | | ... ... статистика басқармасының мәләметтері бойынша|
|2003. ... ... ... тұрғандай, экономикаға берілген несиенің жалпы
көлемінде кіші және орта бизнеске берілген несиенің жалпы үлес ... ... ... –37,6% дан 2002 жылы ... ... ... облысының бірнеше банктері бойынша
анализ жасалып, мәліметтер келтірілген. Кестеде (кесте 17) ... ... ... ... ... ... көлеміне тоқталып, анализ
жасайтын болсақ, берілген несие көлемі 01.012002ж. дан ... 1,8 есе ... ... ал ... 4,1 ... ... Осы
кезен аралығында Қарағанды облысының Халық банкінің филиалы мен берілген
несие саны 1,5 ... және ... 4,9 ... , ... мөлшері 3,2 есеге
өскенін көреміз. Бұл сол ... ... ... ... ... ... ... байланысты деп ойлаймыз[24,б 8-9]
Кесте 17 - Қарағанды аймағы бойынша банктер бөлімшелерінің кіші және
орта бизнеске ... ... ... атауы |01.01.2002ж. ... |
| ... ... |Үл. ... мөлше рі |Үл. Сал.%|
| ... ... ... | ... ... |38605 |21 |248049 |33 ... “Қазақстан Халық |55004 |30 |269732 |36 ... | | | | ... ... ... |89162 |49 |222482 |31 ... |182771 |100 |740263 |100 ... ... облысы.Кіші және орта бизнес орталығының мәліметтері |
|2003. ... ... ... ... ... ... ... бойынша
берілген несие көлемін көреміз(кесте 18).
Кесте 18 - Экономика салалары бойынша кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... |Қысқа мерзімді несиелер ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... |% |Млн.тг. |% |Млн.тг. |% ... |% ... са |908,7 |100 |1565,2 |100 |317,5 |100 |770,5 ... ... | | | | | | | | ... |79,7 |8,77 |164,2 ... |19,5 |119,6 ... | | | | | | | |52 ... |1,16 |244,3 ... |2,69 |121,7 ... | | | | | | | |79 ... ... ... ... |38,7 |4,26 |82,0 |5,24 |10,8 |3,4 |5,1 ... | | | | | | | |6 ... |9,3 |1,02 |27,0 |1,73 |- |- |20,5 ... | | | | | | | |6 ... |0,2 |0,02 |- |- |- |- |- |- ... |664,1 |73,08|946,4 |60,47|149,0 |46,93 |401,3 ... | | | | | | | |08 ... ... |71,7 |7,89 |56,4 |3,6 |0,5 |0,16 |8,7 ... | | | | | | | |3 ... |34,5 |3,80 |44,3 |2,83 |86,8 |27,34 |93,6 ... | | | | | | | |15 ... ... ... және орта ... ... мәліметтері |
|2003. ... ... ... ... ... қысқа мерзімді несие көлемі,
орта және ұзақ мерзімді несиеге қарағанда едәуір көп. Және ... ... және ... ... орын ... ... ... аймаққа
да тән. Яғни жалпы сала бойынша ... ... ... несие көлемі, қалған
салалар мен салыстырғанда, 2001жылы қысқа мерзімді несиелер 73,08% ... 60,47% ... Ұзақ және орта ... ... 2001ж. 49,93% ... 52,08% алған. Өнеркәсіп саласына келетін болсақ, қысқа мерзімді
несие көлемі 2001ж. ... 2002 жылы ... орта және ... ... көлемі керісінше түскенің байқаймыз. Ауыл ... ... ... ... ... және ... ... берілген
несиенің үлесі өте төмен екендігін байқаймыз. Бұнын өзі, осы салалардың аз
дамығандығын көрсетеді.
Қарағандыда несиелік ... ... ... 1999 ... ... және дамутудың қоры құрылды. (кесте 19) Қордың
жарғылық капиталы, Қарағанды облысының әкімінән және АОА “ ... ... ... Құрылу уақытынан бастап қор үш бағытта жұмыс
істейді: несиелендіру; қаржылық ... ... 19 - Кіші ... ... және ... ... ... |1999ж. |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. ... ... |19 |79 |68 |60 |63 ... млн. тг. |19,2 |77,3 |117,0 |98,2 |54,4 ... Кіші ... ... ... ... ... 2004. ... келесі салалар бойынша жобаларды дамытуға берілді:
- импортты алмастыратын жабдықтар мен ТНП өнеркәсібі материалдары және
тамақ өнімдері өндірісі. –43,3 млн. тг. ... ... ... ... ... ... жасау және өндеу.- 157,2 млн тг.(43%)
• қызмет көрсету – қоғамдық тамақтандыру, көлік, медициналық қызмет.-
144,4млн.тг.(39,5%)
• сауда – 20,8 ... ... ... 2003 ... 1 желтоқсанына 95,4% құрады.
Қор мен 7 бірлескен кәсіпорын құрылды. Оған 23 млн. ... ... ... ... ... “ Жергілікті деңгейде кіші кәсіпкерлікті қолдау
және несиелендіру” бағдарламасы жұмыс істейді. Осы бағдарлама шенберінде
кіші кәсіпкерлікті жергілікті бюджет есебінен ... ... ... ... беру ... дәрежелі банктер арқылы беріледі. Ол жариалаған
тендер арқылы анақталады.
2001 ден 2003 ж. аралығында 29 кіші бизнес субьектілері 205,5 млн. ... ... ... ... ... ... алдын ала қойылған кесте арқылы төленіп жатыр.
2.3 ... ... ... ... мен кіші және ... несие берудің шарттарының салыстырмалы анализі
Қазіргі таңда елеміздін ... ... ... кіші және ... ... бағдарламалар шегінде несиелендіруде.Кіші және ... ... ... жүзеге асыру, Қазақстанның банктерінің
несиелік қызметінің маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Кіші ... ... ... коммерциалық банктердің қолданатын шарттарына
келетін болсақ, ең алдымен ҚДЕБ ... ... ... ... ... ... Осы ... шегінде еліміздін 5 банкі несие беруде.
Олар ТұранАлем Банкі, ... ... ... ... Халық
Банкі және АТФ Банктері. ҚДЕБ ... ... , сол ... несиелендіру регламентін жасады[25,б.61].
Бағдарламаның негізгі мақсаты:
- Кіші және орта бизнес секторындағы ... ... ... ... ... ... ... қоржынын ұлғайту және диверсификациалау.
2. Банктінң клиенттік базасын кеңейту.
3. ҚР кіші және орта ... ... ... тұрақты көзін
құру
4. Кіші бизнес субьектілерін ... ... ҚДЕБ ... мамандарға оқыту
5. Қаржыландыру үрдісі шегінде дұрыс бақылау шараларын жасау.
6. Бағдарлама бойынша несие ... бар ... ... ... жылдамдату.
Кіші бизнесті несиелендіру сызығы бойынша берілетін несиелер түрлері.
➢ Экспресс – микро ... ... өз ... ... ... ... кішігірім бизнесі бар несие алушыларды тартуға жағдай
жасайды.
Экспресс- микро, өз қызметін негізінен базарларда ... ... жеке ... беріледі. Бұл несиенің тірі жеке ... ... ... Экспресс – микро несиесін алу үшін, клиентте 3 айдан бері жақсы жұмыс
істеп тұрған,тұрақты бизнесі болуы керек.
2. Несиелер АҚШ ... және ... ... ...... ... мөлшері 100 АҚШ долларынан,5000 АҚШ
долларын құрайды.
3. Несиені төлеу ... ... ... ... ... ... ... Негізгі қарызды төлеуде уақытты жылжытпайды.
4. Экспресс клиенттерде 1- ден көп ағымдағы экспресс несиелері болмауы
керек.
5. ... бері ... , ... келіп түскеннен кейін 2-3 күнде берілуі
керек.
➢ Микро несиелер жеке ... ... ... ... ... жерлерде қызмет жасайтын), Жеке
кәсіпкерлерге( патент бойынша немесе жеңілдетілген декларация бойынша
жұмыс істейтін), және ... ... ... ... тұтыну мақсаттарына, Жеке кәсіпкерлерге және заңды тұлғаларға
коммерциалық мақсаттарға рәсімделеді.
1.Микро несиені алу үшін клиентке 3 айдан бері ... ... ... бизнесі болуы керек.
2.Несиелер АҚШ долл. және тенгеде беріледі.
3.Несиенің максималды мөлшері 10000 АҚШ ... ... ... ... ... 3 ... 2 ... дейін.
Инвестициялық мақсаттарды 48 айға дейін ауқыт беріледі.
5.Тенгеде берілетін ... ... 3 ... 2 жылға дейін.
6. Микро несие паралелді 3 несиеге дейін алуға мүмкіндік береді.
Несиелік комитеттін шешімі ... ... ... 3 айға ... ... төлеуде шегерілім беріледі.Несиені төлеудін икемді кестесі
беріле алады.
➢ Кіші несиеге, 10000 нан200000 АҚШ доллары дейінгі ... ... АҚШ ... және ... ... ... несиені алу үшін , несие алушы келесі шарттарға сәйкес келуі керек.
1.Тұрақты бизнесі болуы ... ... АҚШ ... және ... ... ... несиелер келесі шарттарда беріледі.
• АҚШ долл. берілетін несие мерзімі 3 айдан 36 айға дейін. Инвестициялық
мақсаттарға 48 айға ... созу ... Кіші ... бір несие алушыға бір мезетте 5 паралельді ... ... ... ... ... ... жағдайларда 3 айға дейін
негізгі қарызды төлеуде шегерілім беріледі.Несиені ... ... ... ... қызметінде капитал айналамына берілетін несие мөлшені 100000 АҚШ
долл. аспауы керек[26,б.65].
Соны мен қатар банктер кіші ... ... ... ... (АНК) ... ... несие береді.Ол келесі шарттармен
беріледі.
• несие соммасы 25000 долл. бастпа, 300000 АҚШ долл. ... ... ... 1 ... 3 жылға дейін.
• Пайыздық ставка 18% жылдық,+1% несиеге қызмет көрсеткені үшін алынады.
... қана АҚШ ... ... курс ... ... ... ... және пайызды жабу ай сайын төленіп тұрады.
• Жобаның 20% ... ... өз ... ... ... ... ... ресурстар, тауарлар импортын және коммерциалық
мақсаттарға жіберілуі мүмкін емес.АНК қаражаттары тек қана ... ... және ... ... ... ... ... Банк кіші және орта бизнесті ... өз ... ... “Бизнесті дамыту және несиелендіру” деп аталады.Банк кіші
және орта ... ... ҚДЕБ және ... ... ... ... бағдарламасында қатысады.Соны мен
қатар германияның басқа банктерінен АТФ ... ... ... ... ... ... мен ... “Кіші Кәсіпкерлікті Дамыту Қорының” шарттарына ... ... ... Қор несиелендірудін келесідей бағдарламаларын
жүзеге асырады.
- Кіші қалаларды дамыту бағдарламасы бойынша жобаларды несиелендіреді.
1. Әйел кәсіпкерлігін қолдау
2. Қордын өз қаражаттары ... ...... ... ... шарттар бойынша жүзеге асады.
3.Несиелендіру валютасы – тенге.
4.Несиелендіру мерзімі – 5 ... ... ... ... ... ... ... мерзім 1 жыл
7.Пайыздарды жабу айсайын жүзеге асырылады.
8.Негізгі қарызды бірдей төлемдермен квартал сайын, айсайын жүзеге
асарылады.
Кіші ... ... ... ... ... ... кіші кәсіпкерліктін субьектісі болуы
керек.(жұмыскерлер саны –50 адам, активтердін ... құны - ... ... ... керек.)
2. Құжаттар қордың шарттарына сәйкес болуы керек.
3. Жоба, ... ... ... ... ... сәйкес болуы
керек.
4. Жоба, аймаққа экономикалық тиімді болуы керек.
5. Жаңа ... құру ... ... ... жобаны жүзеге асырудың
25% өз қаражаттарына жабуы керек.
6. Ликвидті кепілдеменін тиімді түрде ... ... ... ... ... кіші және орта ... кіре ... банктердін несиелері бойынша уақыты өткен ссудалық қарыздары бар
субьектілер
• қаржылық махинацияларға қатысы бар ... ... ... ... ... мен ... ... несиелік эксперт, бағдарлама және
несие алушылардың мақсатты тобына сәйкестігін анықтайды.
Егер сәйкестік анықталса , ... неси ... ... ... жеке ... және жеке кәсіпкер формасы
• заңды тұлға формасы
Несие алушының қаржылық – экономикалық анализі, оның қызмет ететің
жеріне ... ... ... ... ... ... - ... микро несиені алатын жәке тұлға немесе жеке кәсіпкер болатын болса,
оның тұратын жеріне барып көру ... ... ... ... алушының
үйіне бару, несиелік эксперттің шешімімен болады. [29,б ... мен ... ... ... ... бизнестен келген
кірістер мен шығыстар есебі және берілетін кепілдеменің сипаттамасы
резюмеге ... ... ... Несиелік Комитетпен несиені беру
шешімі қабылданады
БӨЛІМ 3 ... КІШІ ЖӘНЕ ОРТА ... ... ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ
Кіші және орта бизнестің дамуының қазіргі кездегі мәселелерінің
анализі, маңызды екі бағыттың бар ... ... ... ... ... ... және ... қолдаудың жаңа, тиімді
қаржылық әдістері мен түрлерін дамыту болып ... ... ең ... ... салық салу саласында ... ... ... ... саясаты жақсарту әдістері несиелендіру
мәселелерімен байланысты болмағанымен, ... ... кіші ... ... мен ... құрылуына әсер етеді, яғни төлем
қабілеттілігіне. Бұл өз кезегінде банк ... ... ... салу ... ... ... банк секторын да дамыту керек.
Сонда ғана кіші және орта бизнеспен, нақты сектордын ... ... ... ... атқара алады. Бұл сұрақты екі ... ... ... өз ... ... сапасын жақсарту және
операционды шығыстарын төмендетіу негізінде жақсартулары тиіс.Несиелер және
басқада шыстардың төмендеуі негізінде бұл, ... ... ... мен депозиттер ставкалары арасындағы айырмашылықты төмендетуге
жағдай жасайды.
Екіншіден, жанадан құрылып келе жатқан кіші және орта ... ... өз ара ... ... несие алушыларға өз
назарын аударулары қажет. Несие алушыларға, өз ... ... ... керек, банктерге, несиелік тәуекелдердің
төмендеуіне ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарсыз, кіші және орта бизнес ешқашанда жақсы
дамымайды. Алайда кіші және орта бизнесті несиелендіру нолдік ... ... беп айта ... Кіші ... ... мен ... бағдарламалары жұмыс істеп жатқаны мен, бұл ... ... ... және осы ... ... ... емес ... кіші бизнесті несиелендіру көлемі, елдегі жалпы төмен
инвестициялық белсенділік жағдайындада аз ... Кіші және орта ... ... ... бір ... банктерге де көп пайда әкелмесе,
екінші ... кіші және орта ... ... ... ... қанағаттандырмайды.
Екіншіден, Кіші және орта бизнеске, өздеріне тиімді жағдайларды,бар
қаржылық және несиелік ресурстарға қол ... ... ... ... ... ... ... қызметін несиелендіруге бағытталған
болып табылады. Айналам қаражаттарына алынатын несиелер әрине ... ... және ұзақ ... ... алу мүмкіндігі болмағандықтан,
олардың барлық қызметі екі-үш ай перспективасындағы өмір үшін ... ... ... ... ... түрде, жанадан қызметін бастап келе
жатқан кіші ... ... жоқ, ... ... ... ... ... Және кепілдемеге, алынатын несиеден 2 есе қымбат ... ... ... мен ... ... несиелер бойынша
резервтер таза пайда есебінен құралады, сондықтанда көптеген ... ... ... талап етеді.
Банктер мен кіші және орта кәсіпкерлікті несиелендірудін төмен денгейі,
бұр ... ... ... байланысты.Бұнда кіші және орта ... ... ... сол ... ... төмен денгейі
мен және банктердің трансакционды шығыстары, кіші ... ... ... кіші ... пен ... ... ... кедергі етеді.
Біздің ойымызша бұл мәселені түбегейлі ... оны ... ... кіші ... ... банк ... ... процестерін жүзеге асыру қажет.
Кіші және орта кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... сипатталады. Бұл жерде барлы дәстүрлі тәуекелдердін
денгейінін ... мен, кіші ... ... тән ... ... ... ... қайта бөлу кезеңінде өскенін атап
өту керек. Бұл жерде, кіші бизнес өкілдерінің, жиынтық капиталдың ... ... ... айқындалған жағдай туындады. Қазіргі
таңда, елдің негізгі капиталындағы меншік ... ... кіші және ... үлесі 1,5% бағаланған және өндірістік – ... ... ... 2-2,5% ... ... ... көрсеткіш қазіргі
танда қызмет етіп жатқан кіші және орта ... ... үшін өте ... ... ... ... капиталдағы меншік үлесін арттыруға кедергі
болып, нарықтардың тұрақсыздығы және ... ... ... өмір ... ары қарай тұрақты түрде жұмыс істеуінің ... ... ... ... көп ... ... табылады. Бұл кіші
бизнесті банктік несиелендіруде ... және оны ... ... ... ... фактор болып табылады.
Кіші және орта бизнестің құрылуының бастапқы кезеңінде шаруашылық
қызметтің көпсалалығы, бизнесті ... ... ... қажетті шарты
болды десе де болады, сонымен қатар, сауда және ... ... ... кіші ... ... , өндіріс саласына қарағанда тиімді
элементтерді сақтап қалуға мүмкіндік алды. Алайда уақыт ... ... ... ... көп ... ұзақ ... инвестицияларға
негізделген, ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... кіші ... секторында, ең үлкен инвестицияларнарығы
тұрақты және шаруашылық қызметі бір ... ... ... ... саласында
(ғимарат монтажы, сантехникалық және вентиляциялық ... ... ... ... ... ... қайталама нарығының
жоқтығыда, кіші және орта бизнесті дамытуға үлкен кедергі жасауда.
Үшінші фактор немесе кіші және орта ... ... осы ... банктік несиелендірудің тәуекелінің
пайда болуына және осы ... ... ... ... ... ... жалпы кәсіпкерлік саласын құрылуындағы оқшаулығы болып
табылды. Бұл мына ... ... ... кіші және орта ... ... ... құрамында болған еді, олар өз ... ... ... кеш ... және ... ... қате ... кіші және орта бизнес өз бетімен, яғни ... ... кіші ... тұрақты дамуының кепілі болып табылатын
және ... ... кіші ... ... ... -
инвестициалық ресурстардың тура кепілі болып табылатын ірі кәсіпорындардың
көмегінсіз дамуда. Алайда банктік тәжірибе ... ... ... ірі ... ... де ... егер бұл ... инновациялық
өндірістік - технологиялық буындар шегіндегі тұрақты ... ... ... ... жай кездейсоқ болса, кіші
бизнес ... ... ... және қолайлы несие алушы статусын
бермейді.
Төртінші фактор немесе кіші және орта ... ... ... осы ... банктік несиелендірудің тәуекелінің пайда
болуына және осы тәуекелдерді басқаруға үлкен кедергі ... ... ... ... деформализацияланыу болып табылады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... және формальді есептеген шаруашылық айналымдарының
арасындағы және ... ... ... ... және жай ... ... кіші кәсіпкерлік арасындағы алшақтық болып табылады.
Елде дұрыс және ... ... ... ... ... ... және жабылу шаралары дамымаған. Бұл тұрақты
жағдайда, барлық несие берушілердің ... ... ... кепілі болып табылады. Былайша айтқанда бірде- бір ... ... ... да, ... салу ... да, ... ... , нақты қанша кіші және орта кәсіпорын жұмыс істеп жатқаны ... ... ... сараптамалар бойынша бұл тіркелген ... ... 50% ... Яғни өз ... ... ... қана 1-2% ғана ресми жабылу процедурасынан өтеді.
Бесінші фактор немесе кіші және орта ... ... осы ... ... несиелендірудің тәуекелінің
пайда болуына және осы тәуекелдерді басқаруға үлкен кедергі келтіретін,кіші
кәсіпкерлік субьектілерінің ішкі ... ... өте ... ... себептерге байланысты. Кәсіпорында жеңілдетілген бухгалтерлік
есептің қолданылуы және банкке несиеге тапсырыс бергенде ... ... ... ... бере алатын мамандардың жоқтығы болып ... ... ... кіші және орта ... субьектілерінің,
өз қаржылық жағдайларын дұрыс бағалайтындығы және ұзақ мерзімге қаржылық
жоспар жасай алмайтындығы анықталды.
Келесі жағдайға ... ... ... ... ... ... ... келе жатқан кәсіпорындар тартады. Банктер өз ішкі несиелік
саясатымен және банктік тәуекелдерді ... ... ... ... ... табыс әкелмейтін кәсіпорындарға салмайды.
Жанадан ашылып келе жатқан кәсіпорынның, нарқта тұрақты жұмыс істеп жатқан
ірі ... ... ... түсе ... ... қалу ... ... болып келеді. Сондықтанда олар басқа тұрақты ... ... ... ... шарт ... ... ала ... Бұның өзі
кәсіпорынның ары қарай дамуына үлкен ... ... ... ... ... менеджерлердің, тиімді, рентабелді, өмір
сүруге қабілетті жасау саласындағы төмен біліктілігі ... ... ... ... ... жақсартып, өнімнің сапасын ... ... ... ... әр тобының экономикалық және әлеуметтік
қажеттіліктерін қамтамасыз ете алатын, яғни жана ... ... ... ... және ... ... ... көрсетуді ұйымдастыру
саласында, маркетинг, қаржылық зерттеу саласында, жүмыскерлерді ... ... ... ... саласында дұрыс басқару командасының
жоқтығы болып табылады. ТМД елдерінде жұргізілген ... ... ары ... ... жабылуының 55-60% менеджменттің нашарлығы,
Ал салық ... ... ... ... ... ... көрсеткіштен тек қана 40% құраған. Басқару ... да ... ... тәуекелдің туындауына әкеп соғады.
Жоғары да айтылғандарды қортындылай кететін болсақ, кәсіпкерлер ... ... ... ... Банк ... қымбаттығы
• Несие берудің ұзақ серзімі
• Несиені қамтамасыз етуне қатаң ... ... ... ұзақ ... несиелік ресурстардың жеткіліксіздігі
• Банктердің жоғары өндірістік тәуекелдермен жұмыс ... ... ... ... қалай шығып және банктермен несие ставкаларын түсіруге
ынталандырып, несие алу үшін құжаттарды қарастыру шаралырын жеңілдетіу ... ... ... ... ... ... іздеп көрейік.
Оған мынандай жолдарды ұсына аламыз. Мемлекет, кіші және орта бизнесті
несиедендірудің пайыздық ... ... ... ... осы ... ... ынталандыру керек. Бұл өз кезенгінде
кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... жобалардың өзін- өзі ақтау мерзімін ... ... ... кіші және орта ... ... не берілетін
несиелер бойынша кепілдемелік жүйесін құру болып ... ... қол ... ... ... бойынша кепілдеменің
мемлекеттік жүйесінің болмауы кәсіпкерлік белсенділікті ... ... орта ... дамуын ынталандырмайды.
Әлемдік тәжірибе және кәсіпкердердің, мамандардың және ... ... ... Қазақстанда кіші кәсіпкерлік субьектілеріне
берілетін коммерциялық банктердің несиелері бойынша мемлекеттік ... ... кез ... ... ... европалық мемелекеттерде және
Турция, Онтүстік Корея, Жапонияда бар несиелік - ... ... ... ... ... ...... жүйесінің жұмыс
істеуінің жалпы мақсаты, ірі кәсіпорындармен ... ... кіші және орта ... ... ... ... ... кепілдемені өз ... алу ... ... ... ... керек мөлшерде емес кепілдемесі бар,
тұрақты жұмыс істеп келе ... және ... ... ... бар қаржылық институттарды тарту арқылы(Кіші кәсіпкерлікті
қолдау қоры және ... Даму ... ... ... – кепілдемелік
қоғамды құру. Әрине бұл құқықтық жағынан бір қатар өзгерістердің туындауына
әке соғады. Ортақ несиелік – ... ... ... ... ... ... ретінде құру ұсынылады. Алайда Даму
банкімен немесе Кіші ... ... қоры ... ... ... ... ... капиталдың 51% құрауы қажет. ... ... ... регионалды кіші кәсіпкерлікті қолдаудың ұйымдары ұсынады.
Облыстар және Алматы , Астана ... бір – бір ... ... ... Бұл ұйымдан экономикалық бірлестіктер, ... ... ... ... ... ақы ... болуы мүмкін.
Қазақстанда, жарғылық капиталы 6 млн. евро ... ... ... ... Сонымен қатар 4 млн. евроны құрылтаышылардың
пайызсыз қайтарымсыз салымдары ... ... ... ... шегергенде
қоғамның үлесіне 9 млн. евро қалады. Бұл қаражат ... ... ... бір ... бірнеше депо – банктер де сақталады. ( кепілдемелік
қорлар. – ... ... ... ... орналасады), банктің өз
қаражаттары есебінен немесе берілген несие сызығы бойынша ... ... ... орта , ұзақ ... ... ... ... қаражаттарға қосылған пайыздар, қоғамның қаражаттарын
дамытуға жіберіледі. Несие алушы, несиені барлық ... ... етуі ... Несие алуға кепілдеме толық болмаған жағдайда, қоғам
мен кепілдеме беріледі.Мысал ретінде,несие алушыда кепілдеменің 70 % болса,
қоғаммен қалған 30% ... ... ...... кіпілденген несиені ұсыну, ... ... ... керек. Ол үшін сырттан келетін ... ... ... ... ... ... ... кететін шығындар, жобаларды
жасаумен өндеуден түсетін ... ... ... ... (2% несиенің соммасынан) және ақша ... ... ... Бұл ... ... ... ... болсақ,
кепілдемелік қоғамның қызметі мемлекеттік бюджетті тура ... ... ... жабу ... ... кіші және
орта кәсіпорындардың құрылуын жылдамдатады және ... ... да ... ... ... ... болсақ, кесесі суретке
назар аударайық.
Сурет 5 - Несиелік – ... ... ... ... ... қаражаттары
депозиттер ... ... ... ... ... ... опыт и Казахстанская реальность
// Саясат 2003№12.статьясы негізінде жобаланып, салынды.
Келесі жол ... ... ... жүрген әріптестік несиелендіруді
банктерде еңгізу.Ол 3 жолдан тұрады.
1. Бөлшкетеп несиелендіру. Бастапқыда несие жоғары пайызбен беріледі.
Екінші рет ... ... ... ... Позитивті несиелендіру .Басында, аз уақытқа, аз ... ... ... несие қайтарылымы жақсы болса, екінші ретте ... мен ... ... ... қайтарылымы барлық топқа негізделеді. Несие осы топқа беріледі
және ... ... ... ... ... ... бір жағынан несие алушылардың несиелік тарихын
жақсартса, екінші жағынан клиентердің несие ... ... ... ... ... жол ... ірі кәсіпорындармен , әрәптестік кіші қатынастағы
кәсіпорындарда қолданулуы мүмкін шешімді келтіреміз. Қазіргі таңда көптеген
ірі компаниялар жаныңда мындаған кіші ... ... ... Олар ... ... ... құрал бөлшектерді, сол өндіріске қызмет
атқару жұмыстарымен ... Міне ... ... ... ... түрі
ретінде , бірлесіп әріптестік қатынаста несие алу ... ... Бұл ... ... несиені қайтармаудың тәуекелін азайтады.
Несиелендіру жүзеге асқанда, банк ... ... және ... ... ... және оның ... ... және несиені қайтару
кестесін тексереді.Ірі кәсіпорын несиенің өз ... ... ... ... кіші ... ... жетекшілік етеді және
олар мен несие ресурстарын игеруді қадағалайды.
Несие алушылар, ... ... ... ... ... ... ... уақытында қайтарылуы, банктің осы топпен ары
қарай ... ... ... ... қайтарылуы
Сурет 6 - Әріптестік жауапкершілік бойынша несие алу схемасы
Ескерту: Калкабаева Г.М. статьясы ... ... ... тағы бір жол ... ислам қаржылық моделін Ұсынғым
келеді. Оның негізгі ерекшелігі , батыс қаржылық жұйесінің ... ... ... пайыздан бас тарту болып ... ... ... ... табысынан тәуелсіз, алдын ала бекітілген
сомманы қайтару түрінде жүзеге аспауы керек. Исламдық ... ... ... қана өз ... мен , ... кәсіпкерлік тырысуы арқасында және
мұрагерлік пен сыйға берген байлық ... таза ... ... табылады.
Қазіргі таңда тек қана 3 ...... ... ... банк ... ... шариғат заңдарымен қызмет етеді.
Халықаралық исламдық банктер мәліметтері бойынша , қазәргі ... ... ... ... ... 200 ... ... қызмет етеді.
Шариғат негізінде басқрылып отырған активтер соммасы 100 млрд. долл. ... ... ... ... ... ... ... жақсы
жобалар,кепілдеменің жоқтығынан банктерде ысырылған, ... ... ... ... Араб ... ЖІӨ негізін құрайтын және
банктердің клиенттік базасының көп бөлігін алатын кіші және орта ... банк және ... ... ... ... шарттарды жүзеге
асыру операцияларымен қолданады. Яғни, ... ... Бұл ... ... ... ... банкир несие беру туралы шешімді жүзеге
асыруға ұсынылған жобаның болашағын және кәсіпкердің ... ... ... ... Көптеген жағдайларда несие алушыдан,
кепілдемені сұрамайды. Бұл клиент жағынан да және банк ... ... ... ... ... әкеледі. Ондаймен күресудің бір
жолы, клиент – кәсіпорынның барлық операцияларына ... ... ... банктін бірде бір басшысы, өзі жалғыз ... ... ... ... қарастырып, бекіте алмайды. Шешім барлық
басқарма мен бірігіп отырып қабылданады. Егерде жоба, ... ... ... ... кәсіпорынның балансын тексереді. Егерде табысты
жасыру фактілері айқындалса, кәсіпорын жетіспейтін ... ... ... ... ... менеджерлерді ауыстыруда қолдана алады.
Қиын жағдайларда, банк өз ... ... ... қара ... ... ... ... төлеу уақыты өтіп кетсе , банк кәсіпорынды сотқа береді
және белгіленген ... ... ... ... ... ... бұл жолды Қазақстанда қолдану үшін кейбір заңнамаларға
өзгерістер ... ... ... [35,б.35].
Банктер мен өндірістік қызметті несиелендіруді ынталандырудың салық
салудағы жеңілдіктермен қатар, бір жолы ... кіші және ... ... орта , ... ... ... банктер үшін,
кіші кәсіпкерлікке беретін несие ... ... ... ... ... беру болып табылады.
Қазақстан кіші кәсіпкерлігінің бір ерекшелігі, оның ... ... және ... ... жұмыс істейтіндігі.
Ал құрылыс және өндіріс саласында тек қана (25-30%) шоғырланған. Кіші
бизнестін ... ... ... ... ... Бұл ... түзету үшін,
мемлекетпен мақсатты түрде, ... осы ... көп ... ... алуы ... ... ... мықты механизмдерінің бірі – несиелік бюро
болып табылады. Бұл көптеген елдерде ... бар ... ... ... ... бұл тәуелсіз институт болып табылады, ... ... ... ... және ... ... ... сұраныстарды жасауға, мәліметтер базасы бойынша ізденіс жасауға
мүмкіндік береді. ... ... ашу ... ... ... ... ... бюро потенциалды несие алушы ... ... ... ссудалардың қайтарылымы жайлы нақты анализ жасауға
мүмкіндік береді. Бұл несие берушілерге ... ... ... ... мен
мөлшерін анықтауға мүмкіндік беріп, банктік ... ... ... несиелік бюре ақпаратты іздеуге ... ... ... ... несиелік нарықтың ішіндегі ... ... ... ... ... ресурстарға бәсекелік
бағаларды қоюға мүмкіндік береді.
Үшіншіден, несиелік ... ... ... үшін тәртіптік механизмді
жасайды. Әр бір несие алушы, онымен несиені уақытында қайтармаған жағдайда,
несие ... ... оның ... ... несие алу қиындайтынын
түсінеді.
Банк қызметінің дамуы, тұрақты және ... банк ... ... ... ... ... екінші деңгеилі банктерді сапалы ... ... ... банк ... ... ... ... керек. Сондықтанда банк тәуекелдерін басқарудың мықты бағыттары ... ... ... ... дамыту қажет.
Қазақстан Республикасының «Кіші кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау ... Заңы ... ... кіші ... ... ... көрсетудегі
қатынастар жүйесі айқындалды. Жоғарыда ... ... ... кіші
бизнесті қаржыландыру және инфрақұрылымының ... кіші ... ... ... ... қоры ... жүзеге асырылуы қажет.
Кіші кәсіпкерлікті несиелендіру механизмін қарастыратын ... ... ... ... түскен жобалар мен бағдарламаларды таңдау жүзеге
асады. Бұл сатыдағы басты ... ... ... ... ... ... ... асады
Банк – агент несиелік ресурстарды тек қана қормен ... ... ... ... және ... ... ... ашылған несиелік сызығы көлемінде ғана несиелерді бере
алады .
Несие ... ... ... ... ... бірі ... жағдайлар қарастырылған.. Бағдарламаны қаржыландырғанда жалпы
несиенің көлемі 50% құрауы керек. ( ... ... ... . Қаражаттардың
қалған бөлігін кәсіпкер, басқа көздерден ,ең алды мен өз қаражаттарынан
қарастыруы қажет. ... ... ... ... үлкен
болған сайы, пайыздық ставканың минималды мөлшері 1,5 жылға (жекелеген
жобалар үшін 2 жыл ... ... ... банк - ... ... отырған кезде
Ұлттық банк, несиені өз уақытында қайтарып және ... ... банк - ... ... қаражаттарын депозиттік счеттарға
салуға, банк аралық несиелендіру операцияларына ... ... ... сатып алуға және шартпен қарастырылған басқа
да мақсаттарға қаражаттарды ... ... ... алу үшін кіші ... субьектілері барлық қаражаттарын
аймақтық органдарға тапсырады, олар өз ... бір ай ... ... сараптамадан өткізіп, оған қаражатты бөлу жайлы ... ... ... ... ... ... бағдарлама жасалып, қордың
дирекциясына жіберіледі.
Қор арқылы несие алудың жүйесінің кемшілігі – оның ұзақтығы және
қиындығы ... ... ... ... ... кенестік – ұсынушылық
кеңесін құру керек. Оған Қазақстан ... ... ... ... кіші ... ... ... банк
құрылымының, министерствалормен ведомствалардың өкілдері кіреді.
Кіші кәсіпкерлік өкілдері үшін несиені ... ... ... ... ... ... шарттарды қандайда бір кепілдемеге ... ... ... ... ... мүлік, тауар , құнды қағаздар
бола ... ... ... ірі ... ... ... банктермен ғана емес, басқада банктік емес ұйымдармен ұсынылуы
керек. онын ... ... ... Бұл өз ... ... ... банктік тәуекелдерің төмендетуге жақдай жасайды.
Несилендірудің тағы бір формасы ретінде микро несиелік үйымдарды және
несиелік серіктестікиерді ... ... Бұл ... ... 2003 ж. ... ... және ... туралы” Заңдар қабылданды. Бұл жолдың артықшылығы, несие
алуға минимум құжаттар, кепілдемесіз несие, бизнес ... ... ... ... бір кемшілігі пайыздық ставкалардың жоғарылығы.
Бұл келтірілген жолдар кіші бизнесті қолдап, оның ары қарай дамуыны
жағдай ... ... ... қол ... ... бұл ... ... болатын тәуекелдердің төмендеуіне жағдай жасайтын
барлық жолдар емес. ... ... ... ... ... осы саладағы бар
мәселелерді шешуге жағдай жасайды деп сенеміз.
Қазақстан Республикасының Презеденті халыққа жолдауында ... ... ... ... ... қорының» қызмет ету ... оны ... ... ... айналдыруды ұсынды. Биылғы жылы
корға республикалық бюджеттен қосымша 10 млрд. тенге бөлінгенін және шағын
және орта ... ... 25 ... тг. ... ... ... жылдан бастап, банк кредиттеріне ... беру мен ... ... ... ... мемлекет тарапынан қолдау жасалатыны айтылды.
Сонымен қатар Қазақстан ... ... ... ... кіші және орта ... ... және ... бағдарламасын бекітті. Бағдарламаның мақсаты, « үлкен
қосымша құнды жаңа жоғары технологиалық өндірістерді ... ... ... дамыту арқылы, орта класты құруға бағытталған,
институтционалды шараларды жақсарту» болып ... кіші ... ... бес ... ... бөліп
өтті.
6. Кіші кәсіпкерліктің салықтық администрирования жүйесін жақсарту.
7. Кіші кәсіпкерлікті қолдаудың қаржылық – ... және ... ... ... Кіші ... инфрақұрылымын дамыту.
9. Оқыту, ақпараттық, ғылыми – методологиялық қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... ... құқықтық, нормативті базаны жақсарту
және жүйелендіру[36,б.4].
Жоғарыда ... ... ... ... ... келуге
болады, бизнесті тиімді дамытуға кедергі келтіретін кедергілерді жою үшін,
атқару билік ... ... ... ... ... ... ... дамыту.
01.01.2003ж. кіші кәсіпкерлік саны 442,3 мын болды. ... саны 1,2 ... ... 2006 жылы ... санының 550
мынға өсіп, онда жұмыспен ... ... 1,6 млн. ... ... ... ЖІӨ кіші ... үлесі 2003ж.19,5% тен 2006ж. 27% өсетіні
көзделген.
ҚОРТЫНДЫ
Кіші және орта ... ... ... және
саяси дамуының маңызды факторы болып саналады. Кіші және орта ... ... ... ... шешуге ықпалын тигізеді. Атап
өтетін болсақ, кедейшілікпен күрес, жана ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру және тағы
да басқа. Экономиканың осы ... ... ... ... ... ... ... венчурлық капитал
шоғырланған. Кіші және орта ... ... ... ... және оны
дамытатын бастау болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайында, ... ... ... ... орта ... орны мен ... ... Кіші және орта қоғамдағы
әлеуметтік жағдайға жақсы әсер етеді. Осыған байланысты , қоғам әр ... және орта ... ... ... мен ... ... болып, жанама түрде осы процестерді реттеп, ынталандырып отыруы
керек. Кіші және орта ... ... ... ... ... зор.
Қазақстанда кіші бизнестің құрылуынан бастап, ... ... ... көп, ...... ... ... жоқ. Қызмет етіп тұрған кәсіпорындардың саны және бұл салада
жұмыспен ... саны ... кіші және орта ... ... ... ... шешуде маңызды негізгі орынды алмайды.Бұның
себебі, баршаға белгілі, салық салу, несиелендіру және мемлекеттік органдар
мен қатынас ... ... ... ... кіші ... бастапқы капиталы өте төмен ... ... ... ... болатын шығындарды толығымен жаппайды,
екінші жағынан қызмет жасап жатқан кәсіпорындардың өз қаражаттары ... да, ... осы ... ... жасайтын компаниялардың
табысының төмендігі ... ... ... кіші және ... ... жағдай жасайтын қаржылық көздердің бірі ... ... ... және ... да ... ... несиелері болып
табылады. Әрине бұл жерде банктердің алатын орны өте ... және ... ... көрсеткендей, банктік несие кіші және
орта бизнестің даму ... ... ... ... ... байланысты
қазіргі таңда жұмыс істеп тұрған кіші және орта ... ... ... ... тетікті жақсартып, кәсіпкерлікті несиелендірудің қолайлы
тетіктерін табу керек.
Дипломдық жұмыста ... ... ... келесі қортындаларды
жасауға болады:
1. Кіші және орта бизнес кәсіпорындары, біздің елдің жағдайында,
капиталды және ... ... ... ... ... ... тиімділігің арттыруға жағдай жасайды. Оларға мынандай
ерекшеліктер тән, ... ... ... ... және ... ... арқылы, капитал айналымдарының тез ... ... ... ... ... үлес ... үлкен болуы
және инфрақұрылымдық обьектілерді салудаға кететін шығындардың үлес
салмағының ... және орта ... ірі ... еркшелігі болып, олардың
нарықтағы жағдайдарға тез икемделіп, өзгерістерге тез жауап ... орта ... ... ... ... ірі ... аз ... алады. Жобаны жасаудан өнімді ... ... тез ... ... ... ... етуге кіші және
орта бизнес кәсіпорының мақсатты профилін алмастыруға кететін шығындарға
байланысты, нарықты тауарлар мен және ... мен ... ... ... бола ... бизнес - нарықтық экономиканың негізі. Ол, экономикалық
реформалардың магистральды бағыты бола ... ... ... біз, ... нарықтық қатынастардың өміршеңдік жүйесіне толықтай ... ... ... ... ... әлі де толықтай ... және ... деп айту ... ... жасалған, кіші және орта кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың
сараптамасы мынандай жағдайларды көрсетеді: барлық мәселелерді шешуде
жүйелік ... ... ... өз ... және айналым
қажеттіліктерін қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... кіші ... секторының экономикалық
тиімділігінің артуына жағдай жасамайтын және негізгі қаражаттар ... кіші және орта ... ... ... ... ... ... елде кіші және ... ... ... ... ... нормаларының
жоқтығы және бар заңдардың дұрыс ... ... ... ... және ... ... де шешімін таппай тұр.
Сонымен қатар Қазақстан Республикасының Президенті «2004-2006ж.ж.Қазақстан
Республикасының кіші және орта кәсіпкерлігін ... ... ... ... ... ... мақсаты, « үлкен қосымша құнды
жаңа жоғары ... ... ... ... ... ... арқылы, орта ... ... ... шараларды жақсарту» болып табылады.
Президент, кіші кәсіпкерлік саласындағы бес негізгі бағытты бөліп
өтті.
• Кіші кәсіпкерліктің салықтық ... ... ... Кіші кәсіпкерлікті қолдаудың қаржылық – несиелік және инвестициялық
қолдаудың жүйесін дамыту.
• Кіші кәсіпкерлік инфрақұрылымын дамыту.
• Оқыту, ақпараттық, ...... ... ету және кіші
бизнесті дамытуға қолдау жасау.
Кәсіпкерлік сұрақтары бойынша ... ... ... ... ... ... мен кіші және орта ... ... ... ... асырғанда, тиімді қатынастар тетігін құруда өз шешімін
күтіп тұрған ... ... ... ... ... ... және
басқада жолдар арқылы оларды төмендету, несиенің қайтарымдылығы және осы
процеске кіші кәсіпкерлікті несиелендірудің ... ... ... ... Оған ... жолдарды ұсына аламыз. Мемлекет, кіші және ... ... ... ... ... субсидиялау арқылы
банктермен осы саланы несиелендіруге ынталандыру керек. Бұл өз кезегінде
кіші және орта ... ... ... ... ... ... ... жобалардың өзін - өзі ақтау мерзімін төмендетер
еді. Екінші жағынан, кіші және орта ... ... не ... ... ... жүйесін құру болып табылады. Қаржылық
ресурстарға қол жеткізудің ... ... ... ... жүйесінің болмауы кәсіпкерлік белсенділікті төмендетіп, кіші
және орта ... ... ... ... ... ... құру ... Әріптестік жауапкершілікті ... ... ... де осы ... қоса ... Банктер мен өндірістік қызметті несиелендіруді ынталандырудың салық
салудағы жеңілдіктер мен қатар, бір жолы ... кіші және ... ... орта , ... ... несиелендіретін банктер
үшін, кіші кәсіпкерлікке беретін несие ставкаларын төмендету шартында,
табыс салығына жеңілдік беру болып табылады.
5. ... ... кіші және орта ... несиелік ресурстармен
қамтамасыз ету сараптамасы бойынша екінші деңгейлі банктермен кіші
бизнес субьектілеріне 2003 жылы 167516 млн. ... ... ... айтқандарды қортындылайтын болсақ, тек қана мемлекет
тарабынан кіші және орта ... ... ... ... қолдап,
жағдай жасаған кезде ғана экономиканың бұл секторы дамиды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... С.Б. ... ... ... ... 2003 ... ... О.И. Банковское дело. М.: ЮНИТИ . 1999,б.76
3. Банковское дело Под редакцией Сейткасимова Г.С. //Алматы. Қаржы- қаражат
1999.б. 75-81
4. ... Р.А. ... ... и ... ... ... № 4-5, б.51-55
5. Туржанов С. Алализ основных проьлем ... ... и ... бизнеса в
РК.// Экономика и статистика.2003, № 3-4, б.54
6. Г.Ким. Особенности кредитования ... и ... ... // ... ... ... 2004, №4, б. ... Искакова З. Банки в развитии региональной экономики Казахстана //Финансы
Казахстана 2004, №9, б. ... ... Д., ... ... бизнес: Мировой опыт и Казахстанская
реальность// ... ... б. ... ... А.А. ... ... банками малого и среднего
предпренемательства в Казахстане. // Вестник КазНУ 2004, № 57, б.113-117
10. ... С.Б. ... ... ... ... және ... КазНУ, Серия экономическая, 2004, № 4, б. 74-77
11. Тукаев А. ... ... ... в ... индустриально-
инновационного развития // Экономика и статистика, 2004, № 1, б.124
12. Пресс – релиз Банки Казахстана 2003, № 9, б. ... ... В. Роль ... ... предприятии в инвестиционном
развитии. // Экономика и статистика,2004, № 1,б.26
14. Статистический ... РК ... РК ... статистики Статистический бюллетень 2003-2004,б.95-99
16. Статистический пресс- бюллетень 2005, № 2,б. 61
17. Тургулова А.К. Проблемы и перспективы обеспечения финансовыми ... ... ... ... Казахстана 2005,№ 3 ,б.52
18. Хасенов А.Е.Қарағанды облысы кіші және орта бизнесінің даму жағдайы.//
Орталық Қазақстан. 2004, 19 ... ... ... Виленский А. Развитие и поддержка малого и ... ... ... 2002,№ 7, б. ... Гловацкая. Н., Лазуренко С., ... А. ... ... ... экономики 2002, №7, б.32-35
21. Нурсеитова Н. Нурсеит Н. ... ... ... и ... бизнеса.// Экономика и статистика 2003,.№ 2, б.17
22. .Ким Г., С. ... О ... ... малого и среднего бизнеса.
// Саясат 2004,№8, б. 46
23. Есентугелов К.К. К вопросу расширении кредитования ... и ... // ... 2002.№ 6, ... ... банк РК ...... № 007 от 2.февраля ... 2005, №2,б ... ... Д., ... Е. Приоритетные ... ... ... и среднего бизнеса. // Транзитная экономика 2004,№ 6,
б.61-70
26. Мигун И.В. О кредитовании ЕБРР малого и среднего ... в ... азии и ... ... ... и ... 2004, № 7, б.65.
27. Туржанов С. О проблемных вопросах в малом и среднем бижнесе. // Вестнив
предпренимателя 2004,№ 5, б. ... ... А.К. ... ... малого с реднего бизнеса РК// Мир
финансов 2005, №3, б. 85
29. ... ... ... к ... возможности предостовления
банковского кредита.// Финансы Казахстана 2003, №5, б. 65-66
30. Нурсейт Н. Кредитования ... и ... ... //РЦБ 2005, №3, б ... ... И. А. ... Сегодня и завтра предпринимательства . //Банки
Казахстана 2005,№1, б. 37
32. Новиков В. Малое ... и ... : пути ... ... №6, б.49.
33. Сайденов А. Елемесов А. Кредитования малого и среднего бизнеса //Мир
финансов 2004, № 9, б. ... ... Е. Кіші және орта ... даму ... болашағы.\\
АльПари 2002,№4-5, б.88
35. Жапаров А.К. Қащақстанда несиелік ... ... ... ... ... 2004, № 5, ... ҚР ... Қазақстан Халқына жолдауы. «Қазақстан экономикалық,
әлеуметтік және саяси жедел ... ... ... 2005.18 ... және орта бизнес
Орталық несиелік кепілдеме қоғамы
Қазақстан Даму Банкі
Кіші ... ... ... - ... ... ... ... несие беруші , контролер
Ірі кәсіпорын. Гарант, куратор
Кіші кәсіпорын
Кіші кәсіпорын

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 74 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнеске несие беру65 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнеске несие беруді талдау60 бет
Коммерциялық банктердегі несиелік процесс және оның негізгі кезеңдері38 бет
«ЦЕСНАБАНК» АҚ12 бет
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
Банктік несие29 бет
Ипотекалық банктердің құрылуы19 бет
Ипотекалық кредиттің экономикалық мәні мен мағынасы38 бет
Ипотекалық несие8 бет
Ипотекалық несие және оның Қазақстан Республикасындағы дамуы63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь