Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының құқықтық мәртебесі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3


1. Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының құқықтық мәртебесінің жалпы ережелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2. Депутаттық мандаттың ұғымы және маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
3. Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының өкілеттіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
4. Депутаттық әдеп ережесі және депутаттардың жауапкершілігі ... ... .17
5. Парламентті тарату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
Жаңа заман жаңашылдықты талап етеді, ол адамға, қоғамға және тіпті мемлекетке де қатысты айтылады. Қажетті саяси, материалдык, рухани қажетін қанағаттандыру үшін азаматтардың кұкықтары мен бостандықтарын пайдалануы мақсатында Қазақстан Республикасының Конституциясы оларға кең мүмкіндіктер ашады. Қазақстан Республикасының Конституциясы халықты мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы деп жариялап қана қоймайды. Ол халықтың егемендігін жүзеге асырудың құқықтық негізін қалайды. Ең жоғары зандық күші бар актілер қабылдауға халықтық құқығы бар. Конституцияға сәйкес халық атынан билік жүргізу кұкығы Қазақстан Республикасының Президентіне және Парламентіне берілген.
Парламент биліктің үш тармағының бір буыны болып табылады және оған заң шығару өкілеттігі берілген. Парламенттің мемлекет өміріне тиімді заңдарды қабылдауда маңызы өте зор. Өйткені Парлемент халықпен сайланатын депутаттардан құралады және ол депутаттар нақты халыққа қандай заңдар керек екендігін біледі.
Алқалық өкілдік органның мүшелерін депутаттар, делегаттар, парламентарийлер және т.б. деп атау қалыптасқан. Депутат деп әлемде, әдетте, парламент палаталарының төменгі палатасы өкілдерінің мүшелерін айтады, ал жоғарғы тұрған палата мүшелерін әртүрлі атайды (Францияда – сенаторлар; Ұлыбританияда – лордтар, Германияда – Бундесрат өкілдері деп атау қалыптасқан).
Ал біз Қазақстан Республикасы Констиутциясына сәйкес қос палатаның өкілдерін де депутат деп атаймыз және олардың айырмашылығы олардың сайлану тәртібімен және олардың жүзеге асыратын функцияларымен ерекшеленеді.
Депутат деген (латынның deputatus – елші деген сөзінен шыққан) мемлекеттің өкілдік немесе заңшығарушы органына, жергілікті өзін-өзі басқару органына сайланған тұлға болып табылады.
1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы, 1995 жыл жыл 30 тамыз.
2. “Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы” конститутциялық заңы 1995 жыл 18 желтоқсан.
3. “Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі туралы” конститутциялық заңы 1995 жыл 16 қазан.
4. Амандыкова С.К. Қазақстан Республикасының контитутциялық құқығы. Астана. Фолиант. 2001. 176-бет.
5. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 1998 жыл. 256-бет.
6. Сапаргалиев Ғ. Қазақстан Республикасының контитутциялық құқығы. Алматы, 1998. 320-бет.
7. Общая теория государства и права. / Под ред№ Лазарева В.В. Москва 1995.
8. Нұрпейісов Е.К., Котов А.К. Қазақстан мемлекеті: хандық биліктен президенттік республикаға. Алматы: Жеті Жарғы.1995
9. Сәбікенов С.Н. Салыстырмалы мемлекеттік құқық. Оқулық. Алматы: Өркениет.2000
10. Сапарғалиев Ғ., Ибраева А. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу құралы. Алматы: Жеті Жарғы.2001
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қазақ гуманитарлық заң университеті
Алматы заң академиясы
Әкімшілік және конституциялық құқық
кафедрасы
КУРСТЫҚ ... ... ... ... ... құқықтық
мәртебесі
Орындаған: Найзабеков Е.
КСПО-103
Тексерген: Бейімбетова Ж.А.
АЛМАТЫ 2004 ж.
ЖОСПАР:
КІРІСПЕ.....................................................................
.......................................3
1. Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының құқықтық мәртебесінің
жалпы
ережелері..............................................................
.5
2. ... ... ... және
маңызы.......................................8
3. Қазақстан ... ... ... ... әдеп ... және ... жауапкершілігі.........17
5. ... ... ... ... ... етеді, ол адамға, қоғамға және тіпті
мемлекетке де қатысты айтылады. Қажетті саяси, материалдык, ... ... үшін ... кұкықтары мен бостандықтарын пайдалануы
мақсатында Қазақстан Республикасының Конституциясы оларға кең ... ... ... ... ... ... ... бастауы деп жариялап қана қоймайды. Ол халықтың ... ... ... ... ... Ең ... ... күші бар актілер
қабылдауға халықтық құқығы бар. Конституцияға ... ... ... билік
жүргізу кұкығы Қазақстан Республикасының ... және ... ... үш ... бір ... ... ... және оған
заң шығару өкілеттігі берілген. Парламенттің мемлекет өміріне ... ... ... өте зор. ... Парлемент халықпен сайланатын
депутаттардан құралады және ол ... ... ... ... заңдар
керек екендігін біледі.
Алқалық өкілдік органның ... ... ... және т.б. деп атау ... ... деп ... парламент палаталарының төменгі палатасы өкілдерінің мүшелерін
айтады, ал жоғарғы ... ... ... ... ... ...
сенаторлар; Ұлыбританияда – лордтар, Германияда – ... ... ... ... біз Қазақстан Республикасы Констиутциясына сәйкес қос палатаның
өкілдерін де депутат деп атаймыз және олардың айырмашылығы ... ... және ... ... асыратын функцияларымен ерекшеленеді.
Депутат деген (латынның deputatus – елші деген ... ... ... ... ... органына, жергілікті өзін-өзі
басқару органына сайланған ... ... ... Бұл ... ... ... ... болып табылады. Мысалы, сайлау округінің немесе бүкіл
ұлттың (әдетте, демократиялық мемлекеттерде) өкілі болып саналады.
Бұл ... ... біз ... Республикасы Парламенті
депутаттарының құқықтық мәртебесі, атап айтқанда ... ... ... ... ... депутаттық мандат түсінігінің және
депутаттардың өкілеттіктерінің мәнін ... ... ... бұл ... ... өз қызметін жүзеге асыру кезінде басшылыққа алатын
депутаттық әдеп ережелерінің ... де ... ... және бұл ... мазмұнынан біз депутаттардың жауапкершілігінің алғышарттары туралы
да жауапты ала алатын боламыз.
1. Қазақстан ... ... ... ... ... ережелері
Парламент сенат және мәжілістен тұрғандықтан, оның ... ... ... бар. ... екі ... ... ... бір бөлігі әр облыстан, республикалық ... және ... ... екі ... ... облыстардан,
республикалық дәрежедегі қалалардан және республика астанасынан ... ... ... ... отырыстарында сайланған
депутаттардан тұрады;
2)Сенатгың жеті ... ... ... ... ... ... Сенат мүшелігіне тағайындалғандардың ... ... ... жағдайда Президент 10 күндік мерзімде олардың
орнына Парламент ... ... ... ... ... кем ... бес жыл болған, отыз жасқа толған, жоғары
білімі және кем ... бес жыл ... ... бар, ... ... дәрежедегі қала не республика астанасы аумағында кем ... жыл ... ... ... ... ... бола ... республиканың әкімшілік-аумақтық бөлінісін және шамамен
сайлаушылардың сан жағынан тең келуін ескере ... ... бір ... ... ... ... сайланған 77 депутаттан тұрады. 10
депутат партия тізімі бойынша өтеді. 25 ... ... ... ... ... бола алады. Парламент депутаты қос Палатаға бірдей мүше
бола ... ... ... ... ... ... оқытушылық, ғылыми
немесе өзге шығармашылық қызметтен басқа ақы алатын лауазымды ... ... ... асыруға, басшы органның немесе коммерциялық
ұйымдардың бақылау кеңесінің құрамына кіруге ... жоқ. Осы ... ... ... ... ... соктырады. Парламент депутатының
өкілеттігі тоқтатылған жағдайда немесе ... ... өтуі ... ... ... ... кепідік берілмейді.
Кез келген мемлекеттің Конституциясы және ұлттық ... ... ... статус береді. Бұл ең біріншіден, олардың
мемлекет үшін көрсететін қызметінің мазмұнымен және ... ... ... ... Сондықтан да депутаттарға ерекше
құқықтық статус беру ... ... ... ... ... сөзі ... ... аударғанда жағдай, тұрық дегенді
білдіреді, сәйкесінше, депутаттың статусы дегеніміз – оның ... ... ... ... ... ... Бұл ... біз оған
берілген құқықтар мен міндеттердің мазмұнына сай анықтаймыз.
Депутаттың ... ... ... ... және ... ... және әлеуметтік жағдайын
анықтаудағы базалық бастама ... ... ... ... элементтерінің анағұрлым маңызды тұстары анықталады. Оның ішіне
біз: депутаттық мандаттың ... ... ... ... ... мен міндеттерінің, сонымен қатар депутаттық қызметтің кепілдігін
қосуымызға болады.
Қазақстан Республикасы Парламенті депутаттарының ... ... ... 16 ... “Қазақстан Республикасының Парламенті және оның
депутаттарының құқықтық мәртебесі” туралы Конституциялық Заңмен анықталады.
Бұл заңда ... ... және оның ... сонымен
қатар басқа да органдардағы әрекетін, басқа депутаттармен және өкілетті
тұлғалармен және ... ... ... ... ... ... процессуалдық тараптары және
депутаттардың қызмет ету этикасы ... пен оның ... орын ... ... тек қана ... ... ғана ... жалпы
алғандағы депутаттың қоғамдағы жағдайын қамтиды. Мысалға алып қарастыратын
болсақ, депутаттық топтағы депутаттың жұмысы, депутаттық ... ... ... ... реттелмеген қоғамдық ұйымдармен өзара қатынасы және
тағы ... ... ... депутат қоғамдық ұйымдардың жарғыларында
және ережелеріндегі нормаларды, сонымен қатар тәжірибеде қалыптасқан ... ... ала ... ... ... ... депутаттың статусы дегеніміз бұл – тиісті
кепілдіктермен қамтамасыз етілетін және ... ... ... ... әлеуметтік-саяси маңыздылығына тәуелді болып табылатын
оның нақты жағдайы1.
Депутаттың статусының құрылымы депутаттың статусының мәні ... ... ... ... элементтердің жиынтығынан тұрады.
Оның негізіне кіретіндер ретінде:
- депутаттың мандаттың жалпы ұлттылығы;
- депутаттың функциясы ... мен ... және оны ... ... ... ... кепілдігін атап айтуымызға болады.
2. Депутаттық мандаттың ұғымы және маңызы
“Мандат” сөзі латын тілінен аударғанда “тапсыру” ... ... ... ... ... ... ... сөйлеп шығуға мүмкіндік
береді, сәйкесінше, депутаттық мандат өкілдік ... ... ие ... Бір ... ... ... – халықтың өкілетті өкілі; ал екінші
жағынан алғанда – мемлекеттік билік ... ... ... ... ... ... етуші органның мүшесі, осының үшеуі жинақталған ... ие ... ... ... ... ... ... статусы түсінігінің мазмұнына депутаттарды сайлау тәртібі
де ... ... ... ... ... мен оның ... депутат
статусының элементі болып табылмайды, дегенмен олар үлкен маңызға ие
болады, себебі ... ... ... ету шеңберін анықтайды, сонымен
қатар депутаттық мандаттың пайда ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Шетелдік мемлекеттердің көпшілігінде мемлекеттік биліктің ... ... ... ... 5 ... ... (Франция, Беларусь,
Украина, Қырғызстан), кейбіреулерінде екі жылға (Америка Құрама Штаттары).
Сонымен қатар депутаттық өкілеттік мерзімі тоғыз ... ... ... бар (Аргентина). Кейбір жағдайларда қос Палата депутаттарының өкілеттік
мерзімі сәйкес келіп қалуы мүмкін ... ... ... ... палата депутаттары анағұрлым ұзақ мерзімге сайланады (АҚШ-та
өкілдер палатасының мүшелері 2 жылға, ал ... – 6 ... ... кеңестің мүшелері – 5 жылға, ал сенаторлар – 9 жылға сайланады).
Қазақстан ... ... ... ... ... 5 жыл ... ал ... Сенатының депутаттары – 6 жылға
сайланады. Қызметтегі құқық ... ... ету үшін ... ... тең ... ... үш жыл ... қайта сайлап тұру
қарастырылған.
Депутаттық мандаттың мәні мен мағынасы ... ... ... ... сайлаушылармен байланысы сипатымен
байланысты болып табылады. Теорияда депутаттардың сайлаушылардың корпусының
екі ... ... ... ... ... ... депутаттардың сайлаушылар корпусы алдындағы жекелеген ... ... ... Егер де ... ... ... ... жауапкершілігін көздейтін болса, еркін ... ... ... ... заң мен ... ... ... білдіреді.
Қайта құру кезеңіне дейін біздің республикамызда императивтік мандат
концепциясы үстемдік еткен болатын. Өкілеттікке ... ... ... ... ... сәйкесінше, ол сайлаушылардың нұсқауымен
жүруге міндетті болды1.
Мұндай нұсқаулар болып, сайлаушылардың сайлауға дейінгі отырыстарында
қабылданған тапсырмалар, ал егер де ... ... ... ... ... сол ... ... съезінде немесе олардың ... ... ... тапсырмалары болды. Тапсырмалар мен
нұсқаулардың орындалуын атқарушы органдар қамтамасыз етіп ... ... ... сол ... ... тапсырмалар мен нұсқауларды
орындауын қадағалады және жылына кем ... бір рет ... ... ... ... ... туралы есеп беріп отырды. Егер де депутаттардың
қызметтері сайлау алдындағы платформаға сәйкес ... ... ол ... ... ... ... сайлаушылар округындағы азаматтардың
көпшілік даусымен ол өз қызметінен шақрытылып алына алды. Кері ... ... ... ... ... ... ... болып
табылды. Сонымен, императивтік мандаттың мазмұнын үш мүшелік ... ... ... нұасқауын орындауы және күнделікті
депутаттық ... ... ... ... өз жұмыстары үшін депутаттардың ... ... ... есеп ... ... ... ... өзінің мәнін құрайтын сенімін ақтамаған
депутатты кері шақыртып алу құқығының болуы.
Қазіргі ... ... ... ... еркін мандат принципін
қалайды.
Осы принципке сәйкес депутат бүкіл халықтың тұтастай алғандағы ... ... Бұл ... ... ... ... ... отырып,
тек жекелеген тұлғаның емес, бүкіл халықтың, ұлттың мүддесін көздеуі тиіс.
Еркін мандат принципі мен ... ... ... ... бойы қалыптасты. Ерте ортағысырлар кезінде ... ... ... тек қана ... ... бір ... ғана
мүддесін көздеп, солардың нұсқауларын орындап отырды.
Еркін ... ... ... тарапынан белгілі бір
нұсқаулардың және ... ... ... ... ... уәделері оның құқықтық тұрғыдағы міндеттері емес, оның өзінің ішкі
моральдік міндеттері болып табылады. Азаматтар депутат ретінде өзінің ... ... ... адамдарды сайлайды.
Депутаттық мандаттың маңызын ашу кезіндегі басшылыққа алатын нәрсе
депутаттық қызметтің тоқтатылуының негізі болып ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімге
сайланады. Конституцияда және әрекет етуші заңнамаға ... ... ... ... ... тоқтатудың негіздері көрсетілген.
Парламент депутаты қандай да ... ... ... ... депутаттары оның жұмысына қатысуға міндетті. Парламентте
депутаттың жеке өзі ғана ... ... ... ... мен ... ... дәлелді себептерсіз үш реттен артық қатспауы, сол
сияқты дауыс беру құқығын ... ... ... ... ... белгіленген
жазалау шараларын қолдануға әкеп соғады.
Парламент депутатының ... ... ... ... болуға,
оқытушылық, ғылыми және өзге де шығармашылық қызметтен басқа, ақы ... де ... ... ... ... ... ... органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге құқығы
жоқ. Осы ереженің бұзылуы депутаттың өкілеттігін тоқтатуға әкеп соғады.
Парламент депутатын оның ... ... ... ... ... әкелуге, сот тәртібімен белгіленетін әкімшілік жазалау шараларын
қолдануға, қылмыс ... ... ... ауыр ... ... реттерді
қоспағанда, тиісті палатаның келісімінсіз қылмыстық жауапқа ... ... ... ол ... ... ... іс-
әрекетке қабілетсіз деп танылған. Парламент ... ... ... ... өзге де реттерде тоқтатылады. Парламент депутаты
оған қатысты ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасынан тысқары жерлерге тұрақты қоныс аударған кезде өз мандатынан
айырылады.
Депутаттарға жазалау шараларын ... ... осы ... ... ... депутаттық әдеп ережелерін сақтауына, сондай-ақ
депутаттарының ... ... және ... әрі ... ... ... ... айыруға байланысты мәселелерді әзірлеу
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... Парламенті депутаттарының өкілеттігі
Депутаттың өкілеттігі Қазақстан Республикасы Конституциясымен,
"Қазақстан Республикасынын Парламенті және оның ... ... ... заңымен және басқа нормативтік құқықтық актілермен
белгіленеді. Парламент депутатының өкілеттігі республиканың Орталық ... оны ... ... етіп ... ... ... бірінші сессиясында оның Палаталарының бірлескен отырысында
депутаттар: "Қазақстан халқына адал ... ... ... ... мен тәуелсіздігін нығайтуға, оның Конституциясы мен зандарына
сөзсіз бағынуға, маған жүктелген жоғары депутаттық ... адал ... ... деп ... халқына ант береді. Ант Үкіметтің, Конституциялық
Кеңес мүшелерінің, Жоғарғы Сот ... ... ... ... ... өкілеттігін қолданылу ауқымына қарай екі топқа
бөлуге болады:
1) Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... лауазымды адамдары мен мемлекеттік органдарына
қатысты Парламент атынан берілетін арнайы өкілеттік.
Депутат Парламент сессияларында және ол оның ... ... ... ... барлық мәселелер бойынша шешуші дауыс
құқығын пайдаланады. ... ... және оның ... және ... ... сайлауға және сайлануға құқылы;
сессияның күн тәртібі бойынша ұсыныстар мен ... ... ... ... есеп ... ... ... есебін тыңдау
туралы ұсыныс енгізуге; депутаттардан сауал салуға, ... ... ... ... да ... жобаларына түзетулер енгізуге,
азаматтардың коғамдық маңызы бар өтініштерімен депутаттарды таныстыруға,
басқа да өкілеттіктерді жүзеге ... ... ... ... ол ... ... ... іс-
әрекетке қабілетсіз деп танылған; Парламент ... ... ... кейін лауазымды қызметін жалғастыру үшін сол қызметті сақтауға
тиіс болған жағдайда ... ... ... 3 және ... ... оған ... соттың айыптау үкімі шығарылған кезде,
Қазақстан Республикасынан тыс жерлерге тұрақты тұруға кетсе өз ... ... ... тоқтату немесе одан айыру туралы шешімді
республиканың ... ... ... ... бойынша Парламенттің
тиісті Палатасы оның депутаттарының жалпы санының ... ... ... ... оның ... отырыстарына
қатысуы.
Депутат Парламент және оның ... ... ... ... ... міндетті. Депутат дауыс беру құқығын жеке өзі жүзеге
асырады. Оның дауысын басқа депутатқа беруге ... жоқ. ... ... ... ... Парламент комиссияларының және оның Па-
латаларының кұрамына ... ... оның ... кез ... мәселені
енгізуге, мәселелерді қарауға әзірлеуге, ол ... ... мен ... ... ... ... шешімдердің жүзеге асырылуын
ұйымдастыруға, олардың орындалуын бақылауға құқылы. Ол ... ... ... ... ... ... өз ... Парламент
сессиясында мәлімдеуге немесе ол туралы жазбаша нысанда хабарлауға ... ... оның ... ... ... кірмеген
депутаттар аталған органдардың отырыстарына белсенді түрде қатыса алады.
Депутаттық сауал салу Парламент Палаталарының бірлескен және ... ... ... ... ... ... сессиясына осы органның немесе лауазымды ... ... ... ... ... көзқарасын дәлелді түрде түсіндіруін талап
еткен ресми жүгінісі болып табылады.
Парламент депутаты Премьер-министрге және Үкімет мүшелеріне, ... ... ... ... комиссиясының Төрағасына және
мүшелеріне, Бас прокурорға, Ұлттық ... ... ... ... ... жөніндегі Есеп комитетінің төрағасы мен
мүшелеріне сауал сала ... Бұл ... Бас ... ... ... салу ... ... жүргізуге байланысты мәселелерге қатысты
болмауы тиіс.
Депутаттық сауал салу ауызша немесе жазбаша түрде ... ... ... ... ... ... ... Сауал салу және оған жауап беру
тәртібі Қазақстан Республикасы Парламентінің ... ... адам ... ... ... ... ... жалпы
отырысында жауап беруге міндетті. Депутаттық сауалға ... ... ... ... нәтижесі бойынша Парламенттің немесе оның Палаталарының
қаулысы қабылданады.[1]
Депутаттар Парламентте ... ... ... ... ... заң ... ... саяси партияны немесе өзге қоғамдық
бірлесуді білдіретін депутаттардың ұйымдасқан тобы, ол Парламенттегі ... ... ... өзге қоғамдық бірлестіктің ... ... ... ... ... ... бірлескен қыз-метінде
өздерінің өкілеттігін жүзеге асыру мақсатында депутат-тардың ... ... ... болу ... ... кіруге кедергі
келтірмейді.
Депутаттық бірлестіктер Палата Бюросында тіркелуі тиіс. Кезінде бірде
бір ... ... ... қалған Мәжіліс депутаттары кейін
бірлестік мүшелерінің ... оның кез ... ... кіре ... бірлестіктердің ішкі жұмысын депутаттар дербес жүргізеді.
Парламент Регламентіне ... ... ... ... ... ... пен Палаталардың отырыстарында талқыланатын ... ... және оның ... ... күн ... ... ... енгізуге;
Парламент немесе оның Палаталары сайлайтын немесе тағайындайтын, ... ... ... ... ... ... ... білдіруге;
Парламент, оның Палаталары қабылдайтын заңдардың, қаулылардың, басқа
да актілердің жобаларына түзету ұсынуға;
Парламент депутаттарын ... ... ... ... ... шешімдермен танысты-руға;
депутаттық бірлестіктердің қызметі үшін ... ... ... ... ... және лауазымды адамдардан сұратып
алдыруға құқылы.
Депутат өз қызметін тәуелсіз жүзеге асырады. ... ... ... ... тәуелсіздігіне зандық кепілдіктің бір түрі болып ... ... осы ... ... ... ... заңдарында
реттелмеген. Осыған байланысты заң шығару процесінде әр түрлі көлеңкелі
саяси күштердің ... ... ... ... әр ... ... жүр. ... лоббидің", "салалық лоббидің", ... жөне ... бар ... ... ... ... ... де, оның бетін ашу да өте ... ... ... оның ... ... міндетін дәл атқаруға кедергі келтіру мақсатында
қандай да болсын ... ... ... ... сәйкес
жауаптылыққа тартылады. Депутаттың алдында өз міндетін ... ... ... ... депутаттық кызметтің кепілдігін бұзған мемлекеттік
органдар мен қоғамдық бірлестіктердің, ... ... ... лауазымды адамдары заңға сәйкес жауап береді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы егер ... өз ... ... ол ... ... сайлаушылар ол депутатты кері шақырып
алатын ... ... ... бас ... Қазақстан
Республикасының 1995 жылғы ... ... ... тек ... ғана ... ... ол Қазақстанның барлық
сайлаушыларының өкілі болып табылады. Сондықтан Парламент ... ... ... байланып қалмайды (Конститутцияның ... ... ... ... кері ... ала ... ... алдындағы жауапкершілігін сезінбейді деген сөз ... ... ... ... ... ... ... барып,
сайлаушылармен кездеседі, олардан түскен ұсыныстарды, өтініштерді қарайды,
өз өкілеттігі ... ... ... ... ... ... ... ықпал етеді, қоғамдық пікірді зерттейді және қажет
кезінде тиісті мемлекеттік билік ... ... ... түсіруі мүмкін. Депутаттың қызметіне байланысты мәселе бойынша
депутат мемлекеттік органдар мен ұйымдарға кедергісіз кіру ... ... мен ... ... ... ... ... тиістігі
кұқығын пайдаланады.
4. Депутаттық әдеп ережесі және депутаттардың жауапкершілігі
Халықтың Парламенттегі өкілі ретінде депутат өз тәртібі мен ... ... ... ... тиіс. Қазақстан Республикасы
Парламентінің Регламенті депутаттың әдеп ережесіде белгіледі. Ол ... ... ... ... де, қызметген тыс уақыттағы кезде
де басшылыққа алынуға тиіс тәртіп ... ... ... ... ... нормалар жатады:
депутаттар бір-біріне және Парламент Палаталарының, ... және ... ... ... ... адамдарына құрмет
сезімімен қарауы тиіс;
депутаттар өз сөздерінде депутаттардың және ... ... ... ... ... келтіретін негізсіз кінә артып, дөрекі,
қорлайтындай сөз сөйлемеуі керек;
депутаттар заңсыз және күштеп әрекет етуге шақырмауы тиіс;
депутаттар Парламент ... оның ... және ... ... ... ... келтірмеуі қажет;
депутат шешеннің сөзін бөлмеуі керек;
депутаттың басқа депутаттың карточкасын алып ... ... ... ... ... көз ... ... мен азаптауға жол
бермеуі тиіс.
Өзінің депутаттық қызметін жүзеге асыру барсында және ... ... ... бір ... ... керек. Депутат заңмен қорғалатын
мемлекеттік және өзге де құпияны кұрайтын ақпараттарды ... ... ... ... ... ... ... міндетті. Депутаттың
өз қызмет бабына орай мемлекетгік және өзге де осындай құпия ... ... ... кездеспейді. Осындай сипаттағы құжаттарға
ұқыпсыз қарау мемлекет, коғам мүддесіне елеулі ... ... ... ... әңгіме тек әдеп нормасына ғана емес, зандық жауапкершілікке
де келіп тіреледі. Және Регламентте мемлекеттік құпиясы бар ... ... ... жөніндегі жауапкершілік ту ралы айтылған.
Палаталардың, олардың органдарының ... ... ... ... ... ... етпеу де әдеп ережесіне жатады.
Егер депутаттың Парламенттің атынан берілген арнайы өкілеттігі
болмаса, ол шет ... ... ... және ... ... тек өз ... ғана сөйлей алады. Оны былай түсінген жөн, ол депутат
ретінде емес, катардағы азамат, жеке адам ретінде сөйлейді. Шет ... ... жөне шет ел ... ... ... емес ... ... сөз жоқ, Қазақстан Республикасының мүддесін, онын азаматтарының
құқықтары мен ... ... өз ... ... ... ... ... Сонымен бірге депутат басқа мемлекеттердің
зандарын бұзбауы, онда тұратын халықтардың ұлттық дәстүрлерін және ... ... ... әдеп ... депутаттың бұқаралық акпарат құралдарында,
баспасөз конференцияларында, митингтерде сөйлеген және ... ... ... де ... ... өз сөздерінде тек анық және
тексерілген фактілерді ғана пайдалануы, өз мәлімдемесімен қоғамдық пікірде
теріс ... ... ... Өйткені Парламенттен тыс ... ... ... заң ... ... ... ... қабылдайды және оның
сөзіне, мәлімдемесіне ерекше сеніммен қарайды. Сондықтан депутаттың
ойланбай сөйлеген ... ... ... ... ... ... әдеп ережесі бойынша дәлелсіз не тексерілмеген фактілерді
әдейі немесе байқамай айтуы ... ... ... ұйымдардан,
органдардан және жеке адамдардан депутат кешірім сұрауы ... ... ... мен ... елеулі түрде зардап шексе, жәбірленуші
өзін қорғау үшін ... ... ... Депутаттың әдеп ережесін бұзғаны
үшін депутатқа мынадай жазалау ... ... ... ... ... бетіне басып айтуы;
2) жария кешірім сұрауға мәжбүрлеу;
3) Палаталардың бір рет бірлескен ... жеке ... ... ... ... үш ... немесе жеке жалпы отырысында
сөзден айыру;
5) Палаталардың үш бірлескен немесе жеке жалпы ... ... ... ... бір күндік еқбек ақысынан айыру.
Аталған жазалау шаралары Палата төрағаларының шешімімен колданылады.
Парламент депутаттарының заңдық ... ... өз ... ... қол ... ... ... Ол тиісті
- Палатаның келісімінсіз тұтқынға алынбайды,
- күштеп әкелінбейді, сот тәртібімен белгіленетін ... ... ... ... жауаптылыққа тартылмайды.
Егер депутат қылмыс немесе ауыр қылмыс жасау ... ... ... ... ... ... ... 52-бап). "Қазақстан Республикасының Парламенті және оньң
депутаттарының ... ... ... заңы осы мәселені егжей-
тегжейлі реттейді. Депутатты сот тәртібімен қылмыстық ... ... ... ... жазалау шарасын қолдану үшін Бас прокурор Сенат
не Мәжіліске ұсыныс түсіреді, оны Палаталар ... ... ... жібереді. ОСК тиісті Палатаның отырысында қарау үшін материал
әзірлейді. Бас ... ... ... кінә ... ... берілердің немесе әкімшілік кұкық бұзушылық туралы ісі сотқа
жіберілердің алдында ... ... ... бойынша дәлелденген шешім
шығарады және үш күндік мерзімнің ішінде оны Бас прокурорға және ... ... ... және ... ала тергеу жүргізетін органдардың ... ... қол ... ... ... ... Палата
қараған кезде оның Палата отырысына қатысуға құқығы бар. Депутатқа қатысты
қылмыстық істі алдын ала жауап ... және ... ала ... жүргізетін
республиканың мемлекеттік органынын басшысы ғана қозғай алады. Іс ... ... ... іс ... ... үшін Бас прокурорға
беріледі. Одан кейін іс ... ... ... ... сайлау
комиссиясы соттан іс бойынша қандай шешім қабылданғанын ... ... ... жағдайда ОСК депутатты депутаттық мандаттан айыру ... ... ... ... ... (қызмет) тәртібін бұзғаны үшін ... ... ... және оның ... ... заңы ... шара ... қарастырған. Депутат Палатаның, оның
органдарының отырыстарына дәлелсіз себеппен ... ол ... ... ... және ... қамтамасыз ету (жайлы
тұрғын үй, ... ... ... ... және т.б.) ... заң шығару органы жұмысының саяси нәтижесі Парламентте, оның
Палаталарында депутаттардың жұмыс ережесін сақтауына байланысты деп ... ... ... ... олар ... болып
табылатын Палатаның, тұрақты комитеттің, комиссияның отырыстарына қатысуына
байланысты, ... ... ... орай ... қабылдауға, қоғам
үшін үлкен саяси маңызы бар ... да ... ... ... ... ... ... тарату құқығы Конституция бойынша тек ... ... Ол ... ... - ... ... ... тармақтарының ешқайсысына жатпайды. Ол бүкіл мемлекеттің
саяси тұрақтылығына, барлық мемлекеттік билік тармақтарының қалыпты жұмыс
істеуіне камқоршы болуы ... Ол ... ... ... арасында
дау-шарды болдырмау үшін шара қолдануы ... ... ... ... мүддесіне орай Президент барабар әрекет колдануға құқылы.
Конституция Президенттің Парламентті тарата ... ... ... Егер ... Үкіметке сенімсіздік вотумын білдірсе; бүл
Парламенттің сенімсіздік ... кез ... ... ... таратып жібереді деген сөз ... ... ... ... ... ... деп ... тарата алады ... ... ... ... жағдайда Парламентті
таратып жібере ме, жоқ па, бүл мәселені шешу құқығын тек ... ... ... Егер ... ... сенімсіздік білдіру үшін Парламенттің
келтірген себептері бүлтартпайтындай болмай, Парламенттің әрекеті саяси
жағдайды тұрақсыздандыруға әсер ... деп ... онда ... ... та ... ... ... Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден екі
кдйтара бас тартса Президент Парламентті тарата ... ... ... ... ... ... сондықтан бүл лауазымның
жауапкершілігі айтарлықтай жоғары. Премьер-Министрдің орны мен маңызын ес-
кере келе, Президент мұндай лауазымға ... ... ... ... ... деңгейде ойлай алатын, мемлекеттік
басқару жүйесін іс жүзінде жақсы ... ... ... ... ... ... ... Президент тандауының дұрыстығына кез
жеткізу үшін Парламентке ... беру ... ... ... ... ... ... жұмыс органдарында мұкият қаралады.
Премьер-Министрлікке кандидаттың өмірбаянынан Парламент ... ... ... ... мүмкін. Президент ұсынған кандидатураның
бірінші ретте ... ... ... жәйт. Президент нақ сол
кандидатураны немесе ... ... ... Егер Парламент екінші рет
келісім бермесе, Президент Парламентті таратуы да, ... да ... ... ... ... Премьер-Министрді тағайындауға Парламенттің екінші
кдйтара ... ... ... де ... Парламентті тарат-қысы
келмесе Президент Премьер-Министр орнына кандидат іріктеу және ... ... ... ... шара ... Парламент Палаталары арасында немесе Парламент пен басқа билік
тармақтары ... ... ... ... ... ... болған
жағдайда Президент Парла-ментті таратып жібере алады.
Бұрын айтылғандай, Парламент Палаталары өзаратығыз байланыста болады.
Палаталар ... ... ... 57- ... ... ... өкілеттіктің барлығын жүзеге асыру кезінде тууы мүмкін.
Алайда Палаталар арасында қайшылықтардың тууы Парламентті тарату үшін ... ... ... олар ... туып ... ... және
Конституцияда, Президенттің Парламент туралы Жарлығында, ... ... ... Регла-менттерінде көзделген құралдардың және жолдардың
көмегімен еңсеріледі. Парламентті тарату үшін ... ... ... ... және ... ... әкеліп соқ-тыратындай болуы
керек.
Саяси дағдарыс — ол ... ... ... ... ол үшін ... теріс аяқталатын кызмет үзілісі. Саяси дағдарыстың көріну түрлері әр
қырлы. Олар мемлекеттік биліктің — мемлекет ... ... ... ... бір ... парламенттік, үкіметтік дағдарыста,
биліктің заң шығарушы және атқарушы тармақтары дағдарысында керінуі мүмкін.
Саяси дағдарыс заңдылықты, ... ... ... ... ... де ... ... пен мемлекеттік биліктің басқа тармақтары арасындағы
еңсерілмейтіндей кезқарас ... ... ... ... туған
жағдайда Президент Парламентті таратуы ... ... ... әрине,
әңгіме Қазақстан Республикасының Үкіметі мен Жоғарғы Соты турасында болып
отыр.
Өз екілеттіктерін жүзеге асыру процесінде Үкімет Парламентпен ... ... ... ... ... ... қайшылығы болуы әбден
мүмкін. Занда көзделген жағдайда, тек ... қана ... ... ... ... те ... заң шығарушылық қызметінде белгілі
бір деңгейде Үкіметке тәуелді ... ... ... ... ... мемлекеттік шығынды ұлғайтуды талап ететін зан жобаларын
Парламент Үкіметтің оң қорытындысы болған жағдайда ғана ... ... ... себепші — Парламенттің де, Үкіметтің де ... ... ... ... саяси дағдарысқа екі жақ та — Үкімет пен
Парламент, Парламент пен ... ... ... ... Егер ... ... жақтың да кінәсінен туса Президенттің Парламентті таратып жіберуге
құқығы бар. Мүндай жағдайда Президент ... ... ... туралы
құқығын пайдалана алады (70-баптың 7- тармағы). Егер дағда-рыс Парламент
қызметіне байланысты туса, Президент, ... ... ... ... ... ... ... кінәлі болса, Президент оған қатысты кджетті шара
қолданып, Парла-ментті таратпауы да мүмкін.
Парламент пен ... ... ... ... ... ... ... қайшылығы Парламент пен Үкімет арасындағыдай маңызды емес.
Конституция Парламентті таратуға болмайтын үш ... ... ... немесе әскери жағдай кезінде тара-туға болмайды. Қазақстан
Республикасының "Төтенше жағдайдың құқықтық режимі ... 1993 ... ... ... ... жағдай республиканың бүкіл аумағында не оның бір
бөлігінде енгізілген уақытша шара ... ... және ... мен ... ... тұлғалардың құқықтарын шектеуді
белгілейтін, сондай-ак ... ... ... жүктелетін мемлекеттік
билік органдары қызметі-нің ерекше құқықтық режимін білдіреді. Төтенше
жағдай азаматтардың ... ... ... ... анық қауіп төнген, төтенше шаралар кол-данбайынша болмайтын
жағдайда ғана енгізіледі. Мұндай төтен-ше жағдай кезінде Парламентті тарату
оны одан әрі ... ... еді; 2) ... ... соңғы алты айында Парламентті таратуға тыйым салады. Мұндай
тыйым Президенттің Парламентке қатысты ойға ... ... ... ... бағытталған белгілі бір деңгейдегі тежемелік
механизімінің бір ... ... ... Президент пен Парламент
арасындағы кезқарас алшақтығы текетірестік сипат алып кетуі де мүмкін ... ... ... ... ... түсетін шара. Оның теріс саяси
және материалдық зардаптары болады немесе ... ... ... ... Парламентті тарату жүртшылықтың кең тал-қылауында болады, демократия
жағдайында оны тарату ... ... ... әр түрлі
пікірлер ай-тылуы ... ... ... ... бар ... ... — Президент болып табылатындыктан, пікірлер де Пре-зидент акциясына
орай айтылатын болады. Парламенттің жаңа құрамын ... ... ... ... ... ... ... жиі тарату
— қоғам үшін ауыр жүк. Айтылғандарды және осындай мән-жайларды ескере келе,
Конституция өткен таратудан кейінгі бір жыл ... ... ... ... ... ... ... өкілді орган ретінде заң
шығару өкілеттігі берілді. Парламент екі палатадан: ... және ... Ол ... ... ... ... бір ... бақылап отыруын
қамтамасыз етеді. Бүгінгі күні Парламент саяси процесстердің орталаға болып
отыр, оны біз ... ... ... ... ... көре ... саяси санасының өсуіне байланысты халық бүгін өз ... ... ... керек екендігін түсінуде.
Депутат өз мағынасы бойынша халықтың өкілі деген ... ... ... ... ... ... орындардың бірін иелене
отырып, ерекше құқықтық ... ие ... ... Оның ... ... біз заңдар мен Конституцияда белгіленген ережелердің мазмұнынан
көре аламыз.
Депутаттық ерекше статустың ... ... ... сөз ... депутат өз қызметін жүзеге асыру барысында барынша тәуелсіз ... де ... ... ... Осының арқасында ғана депутат бүкіл
халықтың ... ... ете ... ... ... қойған мақсаттардың
жүзеге асырылуына жетеді.
Бұл курстық жұмыстың зерттеген ... бірі ... ... ... ... атап ... ҚР ... сәйкес
императивтік мандат емес, еркін мандат принципі қолданылады, яғни депутат
сайлаушылар алдында құқықтық емес, тек моральдік жауапкершілікте ... ... бір ... иесі ... ... ... өкілеттігін қолданылу ауқымына қарай екі топқа бөлуге ... ... ... ... ... органдарына қатысты
өкілеттік;
2) басқа мемлекеттердің лауазымды адамдары мен мемлекеттік органдарына
қатысты ... ... ... ... ... ... жұмыста атап кеткендей, депутаттар өз қызметін жүзеге
асыру ... ... әдеп ... ... ... бұл
ережелерді және де депутаттық міндеттерді орындамау ... ... алып ... ... ... ТІЗІМІ:
1. Қазақстан Республикасының Конститутциясы, 1995 жыл жыл 30
тамыз.
2. “Қазақстан ... ... ... ... ... жыл 18 ... “Қазақстан Республикасының Парламенті және оның депутаттарының
мәртебесі туралы” конститутциялық заңы 1995 жыл 16 қазан.
4. Амандыкова С.К. Қазақстан ... ... ... ... 2001. 176-бет.
5. Мемлекет және құқық теориясы. Алматы, 1998 жыл. 256-бет.
6. Сапаргалиев Ғ. Қазақстан Республикасының контитутциялық құқығы.
Алматы, 1998. 320-бет.
7. ... ... ... и ... / Под ... ... В.В.
Москва 1995.
8. Нұрпейісов Е.К., Котов А.К. Қазақстан ... ... ... ... Алматы: Жеті Жарғы.1995
9. Сәбікенов С.Н. Салыстырмалы мемлекеттік құқық. Оқулық. ... ... Ғ., ... А. Мемлекет және құқық теориясы. Оқу
құралы. ... Жеті ... ... ... ... Казахстан. Учебник./сост. А.Т.Ащеулов. –
Алматы: КазГЮА, 2001. С.446.
1 Конституционное право Республики Казахстан. ... ... ... 120-бет.
[1] Қазақстан Республикасы Парламентінің Регламенті, Алматы, 1996.
[2] Сапаргалиев Ғ. ... ... ... ... ... ... ... Парламенті және оның депутаттарының мәртебесі
туралы” конститутциялық заңы 1995 жыл 16 қазан.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР Парламенті депутаттарының конституциялық-құқықтық мәртебесі6 бет
Қазақстан Республикасы Парламенті18 бет
ҚР Парламенті және оның ҚР мемлекеттік органдар жүйесіндегі алатын орны19 бет
ҚР Парламентінің конститутциялық құқықтық мәртебесі12 бет
ҚР парламентінің конститутциялық құқықтық мәртебесі туралы16 бет
Парламен депутатының мәртебесі11 бет
Парламент депутатының мәртебесі17 бет
Ататүрік23 бет
Ел ордасы астана6 бет
Италия Республикасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь