Географияны оқыту

Кіріспе
1 Географияны оқыту әдістемесі, оның зерттейтін басты мәселелері
1.1 Географияны оқытудың негізгі міндеттері, зерттеу әдістері, даму ерекшеліктері
1.2 Географияны оқыту мақсаты, географияны оқытудың негізгі құралдары
1.3 Географиялық білім берудің негізгі формасы саналатын географиялық сабақтың маңызы
2 География сабақтарында географиялық ұғымдарды игеру және жеке ұғымдарды оқып.үйрену ерекшеліктері
2.1 География сабақтарында географиялық ұғымдарды қалыптастырудың теориялық моделі
2.2 Географиялық ұғымдарды игерудегі педагогикалық және психологиялық негіздер
2.3 География сабақтарында қолданылатын негізгі терминдер мен ұғымдар
2.4 Географиялық ұғымдарды қалыптастыруда географиялық картамен жұмыс түрлері
3 География сабақтарында географиялық ұғымдарды игеру жолдары
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Егеменді еліміздің қоғам өміріндегі табандылықпен жүзеге асырылып жатқан әлеуметтік-экономикалық, әлеуметтік-мәдени, экологиялық және білім беру жүйесінде түбегейлі өзгерістер бүкіл халықтық мәселеге айналып отыр. Мұндай ғылым мен техниканың даму талаптарына қарай білім берудің қарқыны да мазмұны мен жүйесі және оған қойылып отырған талаптар да үлкен өзгеріске ұшырауда.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында «Білім берудің бастауыш және орта білім беру, сондай-ақ кадрларды қайта даярлау жүйесін халықаралық стандарттарға жақындата түсу» - деп аталатын бөлімінде сапалы білім беруге жан-жақты қол жеткізудің маңыздылығы туралы ерекше атап өтті.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында және Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында: «Орта мектептің негізгі міндеті баланың жеке басын бастапқы қалыптастыруды қамтамасыз ету, оның қабілеттерін анықтау және дамыту» - деп көрсетілген. Бұл қағида оқушыны тұлға ретінде қалыптастыруды көздеуден туындап отыр. Себебі, білім жүйесінде болатын қайта құру мәселесі заңды түрде орта сыныптардан басталатыны анық.
Жалпы білім беру жүйесіндегі және мектеп мұғалімінің алдында тұрған көлемді әрі жауапкершілігі мол міндеттердің бірі – оқушыға тиянақты білім беру болып табылады. Тиянақты білім дегеніміз – жаттанды емес, белгілі жүйесі бар (қарапайымнан күрделіліге қарай дамытылған), тұрмыспен, күнделікті өмірмен тығыз байланысты, оқушының ой-өрісінің дамуына көмектесетін ұғымның жиынтығы.
Қазіргі таңдағы орта сыныптарда білім берудің басты талаптарының бірі - баланың жеке бастық дамуына, өмірге көзқарасының дұрыс қалыптасуына дайындығын қамтамасыз етуге бағытталған. Осы тұрғыдан алғанда қоршаған дүниені терең түсінген, ондағы үздіксіз болып тұратын өзгерістерді байқап, бақылай алатын оқушы ғана даму мүмкіндігіне ие болады.
Осы міндеттерді жүзеге асыруда оқушыларға қоршаған табиғи және әлеуметтік, ортадағы заттар мен құбылыстардың өзара байланыстарын тануға ықпал ететін жаратылыстану ғылымдары негіздерінен берілетін ғылыми ұғымдарын қалыптастыру келешекте олардың білімді саналы меңгеруіне және дамуында үлкен рөл атқарады.
1. Душина И.В., Таможняя Е.А., Пятунин В.Б. Методика и технология обучения географии в школе. М.: Астрель, 2004г-206с.
2. Калечиц Т.Н., Кейлина З.А. Внеклассная и внешкольная работа. М.: Просвещение, 1972г-136с.
3. Душина И.В., Понурова Г.А. Методика преподавания географии. М.: Московский лицей, 1996г-792с.
4. Кушимова Г.А. Методика преподавания географии в средней школе. Алматы: Казахский университет, 2003г-64с.
5. Матрусова И.С. Методика обучения географии в средней школе. М.: Просвещение, 1985г-235с.
6. Семакин Н.К. Внеклассная работа по географии. М: Просвещение, 1979г-89с.
7. Актуальные вопросы формирования интереса в обучении/ Под. Ред.Г.И.Щукиной. М.: Педагогика,1984г-97с.
8. Воробьева Е.Д. Внеклассная работа по географии (из опыта работы).М.: Горький,1971г-73с.
9. Методическая копилка для учителей // http.// www.bryanskedu.net/metodik/geo/vneuroka/
10. Баринова И.И. Внеурочная работа по географии. М.: Просвещение, 1988г-158с.
11. Крупская Н.К. Методика общественно полезной работы//Пед.соч.: В 10т – Том 3 – 375с.
12. Белевич И.В.,Строев К.Ф. Методика преподавания географии. М.: Просвещение, 1974г-128с.
13. Ананьев Б.Г. Человек как предмет воспитания/Избр.пед.труды.Том 2. –М.:Просвещение, 1980г-196с.
14. Даринский А.В. Методика преподавания географии. М.: Просвещение,1975г -105с.
15. Герасимова Г.П.,Коринская В.А. Методы и формы организации обучения географии. М.: Просвещение, 1964г -256с.
16. Прохорчик А.Ф. Организация внеклассной работы по географии. Минск, Народна асвета,1980г-105с.
17. Калечиц Т.Н., Кейлина З.А. Внеклассная и внешкольная работа. М.: Просвещение, 1980г-119с.
18. Преподавание географии // Фестиваль педагогических идей // http:/festival. 1september. ru// articles/501951/
19. "Методика обучения географии в средней школе"
(Теоретические основы методики обучения географии)Под ред. А. Е. Бибик и др., М., «Просвещение», 1968 г.
20. Ш. Кәрібаева. Географияны оқыту туралы//«География және табиғат» №5, 2005
21. Бастауыш сыныптарда оқушыларға географиялық ұғым беру/ХХІ ғасырдағы қазақ мектебі: даму болашағы: Республикалық ғылыми практикалық конференция материалдары. –Алматы, 2006.
22. Бастауышта өлкетану курсын оқытуда географиялық ұғымдарды қалыптастыру // Мировая образовательная политика в контексте трансформации системы образования: Халықаралық ғылыми-теориялық конференция. – Алматы-Москва, 2006.
23. Бастауыш сыныптарда географиялық алғашқы түсініктерді қалыптастыруда «Қызықты география» қосымша бағдарламасын оқытудың маңызы // Бастауыш мектеп, Алматы 2007жыл № 4
24. Географиялық түсініктерді бастауыш мектепте қалыптасуының тарихи жайы. // Вестник КазГНУ, Алматы, № (11) 2009 ж
25. Бастауыш сыныптарда географиялық алғашқы түсініктерді қалыптастыруда нақтылы ұғымдардың маңызы. // Бастауыш мектеп, Алматы 2008жыл № 4
26. Географиялық түсініктерді қалыптастыруда жаңа технологияны қолдану // География , Алматы 2008. жыл № 3
27. Формирование географических представлений и понятий в начальных классах. // Педагогика тағылым, Ташкент, 2008. –№4. –Б. 42-44.
        
        Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Егеменді еліміздің қоғам өміріндегі
табандылықпен жүзеге асырылып ... ... ... ... және ... беру ... ... өзгерістер бүкіл
халықтық мәселеге айналып ... ... ... мен ... ... ... білім берудің қарқыны да мазмұны мен жүйесі және ... ... ... да ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауында «Білім берудің
бастауыш және орта білім беру, сондай-ақ кадрларды қайта даярлау ... ... ... ... - деп ... ... ... беруге жан-жақты қол жеткізудің маңыздылығы туралы ерекше атап өтті.
Қазақстан Республикасының «Білім ... ... және ... 2015 ... ... ... ... дамыту тұжырымдамасында:
«Орта мектептің негізгі міндеті баланың жеке басын ... ... ету, оның ... анықтау және дамыту» - деп көрсетілген.
Бұл қағида оқушыны тұлға ретінде қалыптастыруды көздеуден туындап ... ... ... ... ... құру мәселесі заңды түрде орта
сыныптардан басталатыны анық.
Жалпы білім беру жүйесіндегі және ... ... ... ... әрі ... мол ... бірі – оқушыға тиянақты білім
беру болып ... ... ... ...... ... белгілі
жүйесі бар (қарапайымнан күрделіліге қарай дамытылған), тұрмыспен,
күнделікті ... ... ... ... ... дамуына
көмектесетін ұғымның жиынтығы.
Қазіргі таңдағы орта сыныптарда білім ... ... ... бірі
- баланың жеке бастық дамуына, өмірге көзқарасының дұрыс қалыптасуына
дайындығын қамтамасыз ... ... Осы ... ... ... ... түсінген, ондағы үздіксіз болып тұратын өзгерістерді байқап,
бақылай алатын оқушы ғана даму ... ие ... ... ... асыруда оқушыларға қоршаған табиғи және
әлеуметтік, ... ... мен ... ... ... ... ететін жаратылыстану ғылымдары негіздерінен ... ... ... ... ... ... ... меңгеруіне және
дамуында үлкен рөл атқарады.
Жалпы адамның тұлға ретінде қалыптасуына табиғаттың тигізетін әсерін
және алғашқы ... ... ... ... мен ... ... Шығыс ғұламасы Әбу Насыр Әл-Фараби өз еңбегінде ғылымның бастауы
ұғымдар, ... ... ... атап ... ... мақсаты: Орта сынып оқушыларының географиялық
ұғымдарын қалыптастыруды теориялық тұрғыда негіздеу, оны ... ... ... ... міндеттері: Ғылыми жұмысты зерттеу барысында алға
қойылған мақсатты негізге ала отырып, тақырып мазмұнын ... ашу ... ... ... Олар:
• Географияны оқыту мақсаты, географияны оқытудың негізгі құралдары,
зерттеу әдістері мен негізгі міндеттерін айқындау;
• Географиялық ... ... ... формасы саналатын географиялық
сабақтың маңыздылығын ашып ... ... ... ... ... ... ... сабақтарында оқушылардың географиялық ұғымдарды игеруді
қалыптастырудың ... ... ... ... ұғымдарды игерудің педагогикалық және психологиялық
негіздеріне тоқталу;
• Географиялық ұғымдарды ... ... ... жұмыс
түрлеріне сипаттама беру.
Зерттеу жұмысының объектісі: Географиялық ұғымдар.
Зерттеудің ғылыми болжамы: Егер, орта сыныптарда дүниетану ... ... ... ұғымдарды қалыптастырудың теориялық моделі
берілсе географиялық ұғымдарды қалыптастырудың әдістемелік жүйесі жасалса,
географиялық ұғымдардың мазмұны мен көлемі анықталса, онда ... ... ... ... ... барысында оқушылардың ұғымын
қалыптастыруға көмектесетін дидактикалық құралдар ... ... ... түрде меңгеріп, географиялық ғылыми ұғымдары қалыптасады.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ашу ... ... ... жұмыстар, баспасөз беттерінде жарияланған ғылыми
мақалалар, сонымен қатар ... ... ... ... айтқанда, И.В.Душина, В.Б.Пятунин, Е.А.Таможняя «Методика и
технология обучения географии», ... И.В., ... Г.А. ... ... ... Г.А. ... преподавания географии в
средней школе», Матрусова И.С. «Методика ... ... в ... ... ... және ... ... еңбектері басшылыққа
алынды.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Дипломдық жұмыс үш ... ... ... бөлімдерден, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және
қосымшадан тұрады.
Зерттеудің негізгі ... ... ... ... ... алғашқы тарауында географияны оқыту ... ... ... ... оның ... ... ... географиялық білім берудің негізгі формасы саналатын географиялық
сабақтың маңызы талданады.
Жұмыстың келесі ... ... ... ... ... теориялық моделі айқындалады. Осы тарауда
географиялық ұғымдарды игерудегі педагогикалық және психологиялық негіздері
мен ... ... ... ... мен ... ... Сондай-ақ, географиялық ... ... ... ... ... анықталады.
Жұмыстың соңғы тарауында география сабақтарында географиялық ұғымдарды
игеру және жеке ұғымдарды оқып үйрену үлгілері ұсынылады.
Зерттеу жұмысының әдісі: ... ... ... және ... ... ... оқыту әдістемесі, оның зерттейтін басты мәселелері
1. Географияны оқытудың негізгі міндеттері, зерттеу ... ... ... ... пәнінің негізгі міндеті, бұл –
мұғалімнің ... ... ... оны ... ... мен
біліктілікпен қамтамасыз ету.
Географияны оқыту әдістемесі – жалпы білім ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ол
оқушыларды географиялық білімдер мен біліктілікті үйренуге, мұғалім ... ... ...... ұйымдастыруды оқытады. Географияны оқыту
әдістемесі педагогикалық ғылым ...... ... ... ... ... ... әдістемесінің негізгі ерекшеліктерінің бірі – оны
жаратылыстану және қоғамдық ... ... да ... ... ол ... ... құрайды (қоршаған орта-қоғам-адам).
Географияны оқыту әдістемесінің негізгі үрдістеріне:
1. территорияны ... ... және ... ... кешенді
оқыту;
2. оқушылардың географиядан картографиялық сауаттылығын қалыптастыру,
карта және ... ... ... ... оқыту барысында өлкетанулық әдістерді қолдану;
4. әр түрлі оқыту әдістерін қолдану;
5. ... ... ... түрлі бағыттарда бақылаулар мен
топсеруендер, жергілікті жерде ... ... ... ... ... ... бере ... тәрбиелеу;
7. географиялық білімдерді өндірістік және күнделікті тұрмыстық қызметте
пайдалана білу;
8. оқу материалдарын елдегі, ... ... ... ... ... ... – оқушыларды географиялық білімнің
негіздерімен таныстыра отырып оқыту, тәрбиелеу және дамыту болып табылады.
Географияны оқыту ... пәні – ... ... ... ... ... ненің көмегімен оқыту керек деген сұрақтарға жауап береді.
Оқытуды ұйымдастырудың формасы мен ... ... ...... ... ... ... Оны мына сызбадан көруге болады:
Әдістемені жалпы және жеке деп ... ... ...... ... курсының сұрақтарын қарастырады.
Жеке әдістеме – ... ... ... ... және оның бөлімдерін оқытуды қарастырады.
Орта білімнің қазіргі даму сатысындағы негізгі ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы – ол бір
уақытта әрі теориялық, әрі қолданбалы ... ... ... Олар ... тығыз байланысты.
Методика – жеке дидактика, сондықтан да оның ... мен ... ... ... ... және ... әр ... жетістіктермен
байланысты.
Географияны оқыту әдістемесінде оқытудың жалпы заңдылықтарын қолдана
отырып, оқу-тәрбие беру үрдісінде ... ... және ... ... білімді қайта қалыптастыру кезеңінде жасөспірім психологиямен
байланысу әдістерін қолдана отырып, ... жеке ... ... ... көңіл бөледі. Психология – оқушының даму ерекшеліктері
барысында оқушы мен ... ... ... мен ... ... ... істеуін анықтап, көмектеседі.
Әдістемелік зерттеуде географияны оқыту үрдісінде әр түрлі психология
мектептерінің психологтарының жұмыстарының нәтижесін пайдаланады.[1]
Қазіргі ... ... ... ... ... екі басты
бөлімге – жалпы географиялық (жертану) және аймақтық ... ... ... бұл жүйе ... да аралас ғылымдармен тығыз байланысты.
Оқушылар үшін география – тұтас бір ... яғни ол ... және ... ғылымдармен тығыз байланысты. ... тағы бір ... ... және модульдік курстар болып
табылады. Географияны тереңдетіп оқытудың, географиялық білімдер мен аралас
ғылымдардың (физикалық–географиялық және ... ... ... ... ... экология, экономика, ... ... ... т.б.) ... ... ... ... оқыту әдістемесінің басқа ғылымдармен
және практикалық мектептермен негізгі байланыстары көрсетілген.
Географияны оқыту ... ... да ... ... байланысты.
Географиямен байланыс үш бағытта: құрылымы бойынша, мазмұны бойынша және
әдістері бойынша қарастырылады.
Географияны ... ... ... ... ... байланысы
тек қана мектеп географиясының құрылымы мен мазмұнымен ғана емес, оқытудың
әдістері мен құралдарымен ... ... ... ... ... ... үшін картографиялық, статистикалық, бақылау әдісі,
салыстырмалы, т.б. әдістер кеңінен қолданылады. Оқу ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Географияны оқыту құралдарының ішіндегі ең ...... ... ... ...... үшін өзіндік білім көзі
болып табылады. Мектеп географиясындағы міндеттердің бірі – ... ... ... ... ... алуы және басқа да
географиялық ақпараттар ... ... ... ... ... ... да ... көздері, экрандық көрнекіліктерді пайдалануды
қалыптастыру.
Географияны оқыту әдістемесі жалпы білім беретін мекемелер жұмысының
практикасымен ... ... ... ... әдістемесі әр түрлі
әдістерді қолданады. Олар екі үлкен топқа ... ... ... ... ... ... мақсаттар мен міндеттерге
байланысты болады.
Теориялық зерттеу әдістері – қойылған құбылыстар мен ... ... ... ... ... ... ғылыми
логикалық әдісін бөліп қарауға болады. Онда: анализ, синтез, ... ... ... ... және т. б.
Индуктивті және дедуктивті әдістер – ... ... яғни ... жаңа ... ... ... қолданылады.
Типологиялық әдіс – оқылатын объектілер мен ... ... ... ... ... – оқылатын объектілердің белгілерінің тұтастығын
анықтауда қолданылады, бұл кезде басқа белгілер назарға алынбайды. ... ... ... ... «орташа», «нашар» оқушылар)
деңгейлеп бөледі, бұнда оқушылардың жекеленген ерекшеліктері ескерілмейді.
Әдеби әдіс ... ... ... ... ... ... ... ішінде – жүйелік – құрылымды ...... ... ... тану болып табылады. Соңғы жылдары бұл әдістерді
географияны оқыту әдістемесінде кеңінен қолдануда. Бұл әдіс географияда ... ... ... да ... – құрылымдық әдіс – күрделі объектіні тұтас жүйе ретінде
қарап, ... мен ... ... ... ... ... әдіс құрамында құрылымдық-логикалық анализ қолданылады.
Теориялық әдістің тағы бір түрі – салыстырмалы және тарихи ... ... ... ... зерттеу әдісі де болып табылады.
Салыстырмалы әдіс - мектеп географиясында және ғылымда білімді жеке
анализлеуде қолданылады. Олар ... ... ... ... ... мүмкіндік туады.
Методикалық зерттеуде сандық және математикалық әдістерді ... ... ... ... әдіс кең қолданылады, яғни оқушының
үлгерімін ... ... ... ... әдістің негізі – статистикалық әдіс болып табылады.
Ал, математикалық ... ... ...... ... ... білім мен біліктілік деңгейі арасындағы байланысты анықтауға болады.
Математикалық әдіс типологиялық, классификациялық және т.б. ... ... ... ... ... ... ... – модельдеу
әдісі кеңінен қолданылып жүр. Бұл ... ...... да бір ... мен ... ... модельдеу болып табылады.
Эмпирикалық зерттеу әдістері тобына – оқыту процесіндегі бақылау,
педагогикалық тәжірибені оқу мен жалпылау, ... ... ... ... әдістерді зерттеуде қолданылады.
Бақылау әдісі- эмпирикалық әдістің кең тараған әдісі болып табылады.
Бақылау – мұғалім үшін өте ... яғни оның ... ... ... ... ... әдісі – белгілі бір ... ... Ол үшін ... жоспарлар жасалынып, бағдарлама және күнделік
жүргізіліп, бақылау орны мен уақыты жазылып, сабақ өту ... ... ... ... сұрақтары, оқушының қызметі, т.б.) жазылады. Бақылау
әдістерінің объектісі - оқу ... ... ... ... ... үй ... оқыту әдістерін таңдау, т.б. болып табылады.
Бақылаудың нәтижесін-анкеталық және ... ... ... ... ... ... ... бұнда, оған қатысушылар берілген сұрақтарға жазбаша
жауап беруі қажет. Анкета сұрақтары нақты және ... ... ... ... ... ... оны сараптайды.
Әңгімелесу әдісінің мазмұны- мұнда зерттеуші алдын-ала дайындалған
сұрақтарды ... онда ... ... ... ... ... жауап
берушінің жауабына байланысты сұрақтар өзгеруі мүмкін.
Зерттеу әдісінің маңыздысының бірі- мектеп құжаттарын оқу- мұнда
мұрағат ... ... ... ... ... бірлестік
жұмыстарының жоспары, күнделікті сабақ және ... ... ... ... дәптерлері, кескін карталар және т.б. болып табылады.
Соңғы ... ... ... ... ... ... жүр. Тест арнаулы формада, өзінің құрылымдық және қиындық
деңгейіне байланысты беріледі.
Географияны оқыту ... ... ... ... ... – педагогикалық эксперимент әдісі.
Педагогикалық эксперимент - әр түрлі түрге бөлінеді. Оны ... ... ... оқыту әдістемесінің қазіргі заманғы даму ... ... ... мен ... ... қайта құру жағдайында
дамуда. Ғалым-географтар мен әдіскерлердің географиялық білім берудің жаңа
концепциясын, негізгі жалпы және орта ... ... ... ... ... ... оқу ... түзету, жаңа бағдарламалар мен оқулықтардың
жазылуы жүзеге асты. Барлық осы құжаттарда пәнді ... ... ... ... Жаңа ... ... елтану, геоэкологиялық, гуманитарлық және
мәдени бағыттар мектеп географиясының дамуына ықпал етеді.[2.3.4]
2. Географияны оқыту мақсаты, географияны оқытудың негізгі құралдары
Қоғам ... ... ... жүйесінде қоғамдық мектеп
жүйесінде де жұмыс бағыты да ... ... ... ... оның оқу ... да ... өзгерістер болып жатыр. Пән
оқулығының мазмұны да оқушыларды тәрбиелеу мен дамытуда ... ... ... ... ... бағалылық жүйесінде оқушыларда
қалыптастыруда анықтайды.
Мектеп – адамды өмірге, табиғи орта иен әлеуметтік ортада өзін дұрыс
ұстай білуге, ... және ... ... ... дайындайды.
Ол оқушының өзін - өзі дамыту, қалыптастыруға бағыттауы ... ...... ... жаңашыл тұлғаны тәрбиелеу.
Географияны оқытудың негізгі мақсаты ... ... ... ... ... ретiнде әлемнің ... ... ... ... ... бiлiм ... бұл ... төмендегi:
– оқушылардың географиялық ойлауын, ... ... және ... ... оқып - ... ... әрi
шығармашылықпен ойлауына жағдай жасау;
– оқушыларға географиядан ... ... ... бағдарлана алуына
көмектесетiн бiлiм жүйесінің жиынтығын ... ... ... қалыптасуы мен дамуына жағдай жасау;
– оқушылардың бойында адамзат тіршілік ететін ортасы Жер туралы біртұтас
түсінік қалыптастыру, оның табиғаты мен ... ... ... ... негізгі орта білім беру деңгейіндегі қажетті базалық білім минимумын
және елтану сипатындағы түсініктер ... ... ... ... мен ... ... түрлілігімен халқы және
шаруашылығымен, ондағы адамзат тіршілігінің алуан түрлілігімен таныстыру;
– жергілікті жердің табиғатына ... ... ... ... ... дамытуға жағдай жасау;
– оқушылардың бойында қоршаған ортаның біртұтастығы мен оның ... ... ... ... ... тән ... ... алдында
тұрған күрделi проблемалар туралы түсiнiк қалыптастыру сияқты мiндеттердi
шешудi талап ... ... ... ... орта ... білім мазмұны
арқылы сипатталады.
Географиялық білімнің мақсатын анықтай ... ... ... ... Ол үшін – география дүниені танып – білудегі мектептегі оқулықтың
бірі.
Географиялық білімнің ...... ... ... және ... әр қилы жағдайларда шешім қабылдай алуға үйрету
болып табылады.
Мектеп географиясында оқушыны жеке ... ... ... ... ... ... Бұл ... оқу кеңістіктегі ойлаудың негізін, яғни «жер»,
«аудан», «территория». Ұғымның мәнін ... ... ... ... ... даму аспектісін анықтайды;
2) Географияны оқу әрбір адамның қоршаған қарым – ... ... ... ... мәдениетін одан әрі
дамуына ықпал етеді;
3) Географияны оқыту арқылы кейбір экономикалық білімді, ... ... ... Географияны оқу барысында – оқушылар карталармен жұмыс жасауға
үйренеді.
Мектеп оқушысына географиялық білім берудің мақсаты – ... ... мен ... ... оны әр ... ... білуге үйрету.
Ұзақ жылдар бойы географиялық білімнің ... ... ... ... ... ... орта туралы алуы болды. Ол кезде оқушыға
айналаны өз еркімен танып - ... ... ... ... ... ... объект мектеп емес, өлі және тірі табиғат арқылы білу қажеттігі
дәлелденді. Осы ... ... ... ... ... ғылымның негізі
туралы білім қалыптастыру бағыты болып келді, сондықтан ... оның ... ... ... ... пән «ғылыми тәрізді» болды, оны
игеру оқушыға қиын ... оған ... ... төмендей берді. Қазіргі
уақытта географиялық білім оқушыларды әр ... ... ... ... ... жергілікті жерді бақылауға, өз ... ... ... ... білімнің мақсаты, олар өздерінің міндеттерін орындауды
көздейді.
Мектеп географиясының міндеттері мен мақсаттары кең әрі ... ... ... ой - ... және қолданбалы.
1) Оқушылардың қазіргі географиялық кеңістікті әр түрлі деңгейінде
игеруі, яғни әлемнің географиясының бейнесі туралы ... ... ... ... өтіп ... геосаяси және басқа да табиғи,
экологиялық, экономикалық, әлеуметтік үрдістер туралы ұғымды ... ... ... халық және шаруашылық туралы білім жүйесін
меңгеруді ұйымдастыру;
4) Табиғат пен қоғамның бір - біріне әсерінің, ... ... ... ... ... пайдаланудың ерекшеліктерінің маңызын ашу;
5) Табиғат компоненттерін, табиғи кешеннің дамуы мен құрылысының
заңдылықтарын, олардың бір – ... ... ... ... өз ... ... ... көздерімен жұмыс
істеуін дамыту, табиғатқа және өндіріске бақылау жүргізу;
7) Оқушыларды географиялық ғылымның негізгі ... ... ... және ... ... ... қоршаған
ландшафтты эстетикалық қабылдау) қалыптастыру.
Сонымен, географиялық білімнің мақсаты өте кең және оның міндеті
өте ... ... Бұл – ... ... тәрбиелеудің сенімді негізі болып
табылады.[5]
Оқушыларды ынталандыру, ... ... ... ... ... үшін ... ... маңызы зор.
Оқушылардың ынталарын ... ... ... ... ... ... білімнің адам өміріндегі рөлі.
➢ Табиғат компоненттері мен табиғат кешендерінің адам тіршілігі мен
шаруашылығындағы маңызы, табиғатты ... және оны ... ... ... ... ... ... оқушылар жергілікті
жер материалдарын пайдалануды керек етеді.
➢ Географиялық білімді күнделікті тиімді ... ... өз ... шаруашылық және экологиялық жағдайды бағалауға септігін
тигізеді.
➢ Туған өлкеге дүние жүзінің ... ... ... қарау. Өз
өлкесінің табыстарын мақтаныш ету және оның ... ... ... қосу.
➢ Ақпараттардың алуан түрлі көздерін карталармен, географиялық
суреттемелермен, сипаттамалармен баға бере білу ... ... ... ... ... ... картаны оқып үйрену,
географиялық сипаттағы мағлұматтарды ала білу ... ... ... ... ... ... ... білімін күнделікті
өмірге, тіршілікке қолдана білуді, географиялық, саяси-экономикалық
ақпарат көздерін, карталарды, еңбек пен тұрмысқа ... ... үшін ... техниканы пайдалана білуді, тұрған ... ... ... ... білуді меңгеру.
➢ Оқушылардың байқағыштығын, есте сақтау, қиялдау, азаматтық бейнесін
жасау, қоршаған ортаны эстетикалық тұрғыдан қабылдау, өмірге ... ... өзін және ... жетілдіріп отыру, қабілеттерін дамыту.
Қоғамда болып жатқан өзгерістер мұғалімдердің ... ... ... Мұғалім оқушыларға білім беріп қана қоймай, оқушыны
ізденіске, шығармашылық ... ... жеке ... ... ... ... деңгейде оқытуға, тәрбиелеуге тиіс.
Географиядан оқыту құралдарын жүйелеу – ... ... ... ... ... негізделеді. Бұл жүйелеу географияны
оқыту практикасында қолданылады. Қазіргі уақытта компьютерлерді қолдану
арқылы жаңа ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалар, оқыту құралдары, электрондық тасымалдау
құралдары жеткілікті.
Оқыту құралдарының негізгі міндеті – оқушылардың ... ... ... білу ... мен дағдыларын қалыптастыру.
Географияны оқытудың материалдық базасын – ... ... ... ... ... ... мектептің оқу
бөлімдері, шеберханалар, материалдық жабдықтандыру,т.б.) ... ... ... ... деңгейі қазіргі
дидактикасының, методикасының, оқылатын ғылымның, техниканың ... ... ... ... географияны оқытудың материалдық
базасы – кабинеттерден, политехникалық білім мен еңбекке ... ... ... ... ... ... тамақтандыру блогы,
педагогикалық үрдістер мен жекелеген мектептер – техникалық орталықтары.
Географиялық объектілер мен ... ... ... жағынан
оқыту құралдарын былай жүйелейді:
География кабинетін жабдықтауда – география сабақтарында мұғалім мен
оқушылардың қызметінің ерекшелігі ... ... ... және ... ... ... ... пайдаланылатын құралдар қарапайым
болуы, ... ... сай ... керек.
География кабинетінің орны гигиеналық талаптар мен нормаға сай ... ... ... ... ... ... жеке ... жабдықталады. Сонымен қатар, география кабинетіне түсетін жарық
мөлшерінің өзі ... мен ... ... істеу қабілетіне де өзінің
әсерін тигізеді.
Кабинеттің жабдықталуы оқушы мен ... ... ... ... келуі керек. Кабинеттің жиһаздарының орналасуы да санитарлық-
гигиеналық талаптарға сай болуы керек.
География ... ... ... ... ... ... көрнекілікті көрсету зонасын және оқыту құралдарының сақталу
зонасын бөліп қарау керек. Әрбір ... ... ... болады.
Мектеп географиясында карталардың рөлі өте зор. Оқу ... ... және ... ... ... ... ... картамен
алғашқы сыныптарда танысады.
География ғылымының қазіргі жетістіктерінің бәрі карталардың үлесінде.
Зерттеу ... ең көп ... ... ... ... оны ... ... мақсатта қолданады. Картаны кез келген
территорияны оқып-білу үшін оның көмегімен әр ... ... ... ... ерекшеліктері, картаның математикалық негізі,
оның мазмұнының бейнеленуінің ерекшеліктері туралы мәліметтерді білу керек.
Карта – белгілі бір ... ... ... Жер ... ... ... анықталатын аудандардың нақты ... ... ... ... белгілеріне: бейнеленуіне,
территориясына, масштабына, мазмұны мен мақсатына байланысты жіктеледі.
Оқу үрдісінде карта екі түрлі қызмет ... ... ... ... ... ... ... көздерінің бірі.
Географиялық картаны оқу географиясының алғашқы ... ... ... ... ... ... негізгі түрлері және
олардың белгілері, градустық тор және оның ... ... ... ... ұғымдары қалыптасады. Осыдан бастап
олар ең ... ... мен ... ... ... ... ... одан әрі дамып, оқушылар картографиялық басқа
түрлермен, экономикалық карталардың түрлерімен танысады.
Оқушыларды картографиялық бейнелеуде, ... ... ...... ... маңызы зор.
Картаны оқу – бұл картографиялық әдістердің элементтерінің бірі.
Картаны оқу – ... ... ... ... ... ... ... сол территория туралы мәліметтерді тану болып табылады.
Әдістемелік әдебиеттерде карталарды оқуды жай және ... деп ... ... ... осы ... дейін айтқанымыз жай топқа жатады. ... ... ... ... ... ... ... Олар ол
үшін карталарды, атластарды пайдаланып, тапсырмалар орындайды.
Картаны білу- (Г.Ю. ... ... ... бұл, географиялық
объектінің көлемі мен формасына қатысты, объектінің орналасуын есте ұстау.
Географиялық номенклатура-эмпирикалық білімнің компоненттерінің бірі.
Номенклатураны ... ... ... ... ... ... ... тексеру үшін кескін карталарды
қолданады. Кескін карталармен жұмыстардың екі түрі кең ... ... ... ... ... белгіленген объектілерді анықтау.
Кейбір мұғалімдер номенклатураны тексеру үшін сөз тізбектер мен бейне ... ... ... ... ... ... ... өте зор.
Оқулық- белгілі бір бағдарламаға сәйкес, оқыту ... ... ... ... ... ... ... сәйкес беріледі.
Оқулықтың мазмұнын қосымша құралдар толықтырып, оның тақырыптары мен
бөлімдерін ... ... ... ... ... оның оқу ... да
көптеген өзгерістер болып жатыр. Пән ... ... да ... мен дамытуда үлкен рөл атқарады.
Қазіргі даму сатысында ... ... ... ... ... ... Оқулықтың қызметі алуан түрлі. Оны мына сызбадан көруге
болады:
Оқулықтың барлық қызметтерінің ішінде – ең ...... ... ... ... үлкен. Қазіргі жаңа оқулықтар оқушының
өзіндік оқу қызметін ұйымдастыру құралы болып табылады. ... ... өзі ... айналады. География оқулығын екі құрылымдық блокқа
бөлуге болады: оқулық ... және ... тыс ...... ... ... әрбір компоненті бірнеше элементтен тұрады.
География оқулығының негізгі мәтіні- ... ... ... ... ... тұрады. Негізгі мәтін
түсіндірмелі, инструктивті, ақпаратты-суреттемелі ... ... ... ... ... мен суреттеу формасына қарай
алуан түрлі болады. Олардың көп бөлігін картографиялық суреттер, тақырыптық
және кешенді ... ... ... ... ... ... карталармен, статистикалық ... ... ... кестелер) жұмыс жасай отырып,
географиялық зерттеу ... ... ал ... осы ... отырып, оқу материалын игеруге ұмтылады.
Қазіргі заманға сай ... ... ... ... кеңістіктің барлық деңгейлерін зерделеу.
▪ Табиғат пен қоғам арасындағы байланысты түсіну.
▪ Ғаламдық, аймақтық және жергілікті құбылыстардың мәнін түсіну.
▪ Қазіргі ... ... ... ... және ... ... Әр ... географиялық білім көздерінен мағлұмат бере алу.
2. Географиялық картамен жан-жақты жұмыс істей білуге үйрету.
3. Ақпараттық технологиялармен жұмыс ... ... ... ... ... ... дағдыларын үйрету.
4. Табиғи техногендік және әлеуметтік-экономикалық ... ... ... зерттеу жұмысын жүргізуді үйрету.
5. Географиялық білімді күнделікті өмірде пайдалана білу.
Сонымен, географиядан ... ... ... - ... мекендейтін орны» деп білетін көзқарастар мен ұстанымдар
жүйесін қалыптастыру. Себебі, географияны ... ... ... жер ... оның ... және халқы, географиялық карта туралы
бастапқы түсініктерді және алғашқы географиялық білім мен ... ... ... ... ... формасы саналатын географиялық
сабақтың маңызы
География сабағын ұйымдастырудың ... ... ... факультатив
сабақтар, оқу экскурсиялары, оқушының үй тапсырмасы, жергілікті жерлердегі
практикалық жұмыстар, кеңестер, қосымша ... ... ... ... ...... ... оның тәрбиелік оқытушылық және дамытушылық қызметтері
арқылы сабақтың рөлі ... – бұл ... ... ... ... ... топтарымен оқытуды
ұйымдастыру формасы, тұрақты кесте және бәріне ортақ оқыту бағдарламасымен
сабақ өткізу. Бұл формада оқу – ... ... ... ...
мақсат, мазмұн, құралдары, әдістері, ұйымдастыру және басқару қызметі және
оның барлық дидактикалық элементтері ... ...... ... ... ... уақыты қысқа, сондықтан ол күрделі
және жауапты кезең, себебі сабақтың сапасы оқушының ... ... ... негізгі сипаты оқытушылық – тәрбиелік және дамытушылық
міндеттерін қалыптастыру, ... ... ...... ... оқытуда пайдалану, олардың ... ... ... ... ... тексеру мен бағалауды ... ... ... ... ... сипатталады.
Соңғы уақыттарда сабақтың тиімділігіне, ерекшелігіне көңіл бөлінеді.
Қазіргі сабаққа қойылатын дидактикалық талаптар:
• білімдік міндеттерді нақты қою, ... ... және ... ... оқу ... ... мен ... мақсатына сай, оқушылардың
білім деңгейлеріне қарап сабақты жоспарлау, оқушылар меңгерген ғылыми
білімдерді, іскерлік дағдыларды аңықтап отыру;
• оқытудың ... ... ... және ... таңдау,
оқушыларды ынталандыру, меңгеру барысын бақылау, ... ... ... және жеке ... түрлерін ұштастыру,
өздік жұмыстарды ұйымдастыру;
• оқыту принциптерін қолдану;
• оқушылардың жақсы оқуына жағдай жасау.
География сабағының көптеген аспектілері бар.
Оқу – ... ... ... ... мен міндеттері, мазмұны,
оқытудың әдістері мен құралдары, оқытуды ... ... ... ... ... ... ) ... негізгі компоненттері
болып табылады.
Қазіргі география сабағының негізгі ... – оның ... ... ... Яғни, оқушылардың жеке тұлғасын қалыптастыруда білім
мазмұнының ... ... ... ... ... ... мен ... анықтауды мынадай сұрақтарға жауап
беруі керек, яғни, нені ... ... ... ... ... ... және
мазмұнының бағалылығын бағыттау қандай болу керек?
Қазіргі география сабағының екінші негізгі көрсеткіші – ... ... мен ... ... Бұрын сабақты игеру мен меңгерту
мұғалімнің міндеті болса, қазіргі ... ...... ... көмекшісі, оқу қызметін ұйымдастырушы. Мұғалім сабақтың ... оны ... ... оқу ... ... анықтауына
көмектеседі, кеңес береді. Қазіргі сабақтағы ең бастысы – географиялық
ақпарат ... ... ... ... ... ... практикум,
баспасөз материалдары, т.б.), оқу есептерін шешуге, оқу ... ... ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Қазіргі география сабағының негізгі көрсеткіштерінің тағы бірі –
оқушы мен ... ... ... ... ... ... қызметі
мотивациясына көбірек көңіл бөлінеді.
Қазіргі география сабағының тағы бір негізгі көрсеткіші – ... ... ... ... оқу қызметі.
Оқу процесінде, күнделікті сабақта оқушылар бір – бірімен ... ал ... ... ... топтық оқыту да оқушының жеке дамуына
бағытталады, бірақ онда әрбір оқушының жеке дамуына ерекшеліктері де есепке
алынады. Осының нәтижесінде ... мен ... ... ... көпшілдік,
еңбексүйгіштік т.б. жеке қасиеттері дамиды.
Қазіргі сабақ сабақ ... тыс ... да ... яғни ... ... ... ретінде, кітапханада да өткізуге болады.
Күнделікті сабақ дидактикалық мақсатымен ерекшеленсе, ал ... – оны ... ... сипатталады. Ол ойын, конференция,
дәріс, саяхат, пікірсайыс, сынақ түрінде өтуі мүмкін.
Сабақтың типтері әр ... ... ... ... объективті
элементтерден құрылады, біржағынан сан алуан түрлігімен, ... ... ... ... қарым-қатынаспен ерекшеленеді. Осыған байланысты
сабақтың ... ... сан ... ... ... әр ... бойынша классификациялайды: дидактикалық мәселелер бойынша,
оқытуды ұйымдастыру бойынша.
Географияны оқыту барысында сабақтың мынадай ... ... жаңа ... қарастыру, білімдерді қалыптастыру және
бекіту сабағы, білімді және іскерлікті жалпылау сабағы, ... ... ... ... ... да ... ... сабақтары, оқу материалын
қайталау сабағы, ... және ... ... сабағы.
Қиыстырылған сабақ көлемді мектептердің практикалық ... ... Ол ... ... ... тұрады: жаңа
материалды ұғыну, сабақтың мәнін түсіну және талдау, ... есте ... ... Ереже бойынша мұндай сабақтарда мақсаттар қалыптасады: жаңа
сабақты оқу, ... ... ... білімдерді тексеру және
т.б.
Қиыстырылған сабақ мынадай құрылымдық ... ... ... ... ... ... сабағы; өткен және жаңа материалдар
арасында қатынасты орнату; үй ... ... ... сабақта
жұмыс нәтижелерін тексеру және бекіту, үй жұмысын беру.
Жаңа материалды қарастыру сабағы. Сабақ толығымен жаңа ... ... ... - ... жаңа білім беру. Мұғалім
оқушыларға жаңа оқу материалын ... ... ... ... ... қолдануға үйретеді. Жаңа ұғымдар мен іс-
әрекет тәсілдерін жақсы меңгеру үшін ... ... ... ... ... ... көбірек беру үшін ірі блоктың тәсілдер қолданылады.
Бір сабақта бірнеше, мысалы, 4 сабақтың ... ... ... 3 ... пен ... ... арналып, тақырыптар терең оқылады. Жаңа
материалды оқу түрлі әдістер арқылы жүзеге асады. Оқушылардың оқу ... ояту үшін ... ... ... ... ... сыныптасының жауабын тыңдау) және белсенді жұмыс түрлері (тәжірибе
және зерттеу түріндегі өздік жұмыстар) орындалады.
Оқушылардың танымдық ... ... ету үшін ... ... ... ... қолданылады, талқы ұйымдастырылады, кейбір
теориялық ... ... өз ... ... ... және
техникалық құралдар пайдаланылып, меңгерілген білімдер ... ... ... ... жаңа оқу ... өткен оқу материалын білмей
меңгеру мүмкін емес. "Таза" күйдегі жаңа оқу ... оқу орта ... ... ... Себебі жаңа материал көп, оқушылар белгісіз
оқу материалдарымен ұзақ жұмыс ... ... ... мектепте тек жаңа
материалды оқыту қиын, себебі оқушылар әлі ... оқу ... ... ... ... ... жекелеген тақырыптарды, бөлімдерді
өткен соң, материалды ... ... және ... мақсатында өткізіледі.
Оқушылардың сабақтың өтетін уақытын және оның ... ... ... ... ... негізгі сұрақтарды бөліп, білім тексеруді ауызша,
жазбаша, тәжірибелік ... ... ... ... ... ... сабақтарының құрылымына кіреді. Ол өткен оқу материалын
әрбір оқушыдан немесе бәрінен сұраудан басталады. Содан кейін ... ... ... ... ... үшін ... ... ұштасады.
Сабақ соңында шағын өздік жұмыс өткізіледі.
Әдісі: ауызша, жазбаша жаттығу, білім тексеру, бағалау.
Тәсілдер: перфокарта, карточкалармен ... ... ... материалды оқу сабағының құрылымы:
➢ оқу материалын бірінші рет ... ... ... ... ... ... белсенді арттыруға баса
назар аудару;
➢ есте ... ... ... ... ... есте ... және ұзақ уақыт есте сақтауға ықпал ететін жағдайларды
жасау;
➢ оқушыларға есте сақтаудың техникасын ... ... ... ... болатын сызбалармен жұмыс, оларды мағыналарына қарай
топтастыру;
➢ мұғалімнің басшылығымен қайталау, бірінші рет бекіту;
➢ есте сақталған мәліметтерді анықтау;
... жеке ... беру ... ... ... білімді,
үйренген іс-әрекетті түрлі тапсырмаларды орындағанда қолдану;
➢ білім, іскерлік, дағдыларды оқушылардың есінде қалдыруға көмектесетін
тірек ... жиі ... ... ... ... ... және қиын, сабақ мұғаліммен тереңдетіліп,
толық ашылуы тиіс.
Кіріспе сабақтары жаңа оқу ... ... ... ... бұл
түрі бағдарламаның үлкен тарауын оқи бастаған кезде қолданылады. Кіріспе
сабақтары ... ... ... әсер ... ... ... Бұл ... негізгі мақсаты –
теориялық білімдермен тығыз байланыста болған географиялық ... ... ... ... оқушылардың теориялық және практикалық
іс - әрекеті жаңа материалды ... мен ... ... қалыптастыру сабағының құрылымы:
• сабақтың ... ... жаңа ... ... ... ... ... дағдыларды
қайталау;
• бұрынғы іскерлік, дағдыларды тексеру үшін оқушыларға тапсырма беру;
• жаңа іскерлікпен ... ... ... жаңа ... ... үшін ... ... жаттығулар жасату;
• іскерлікті шыңдап, бекіту үшін жаттықтыру жұмыстарын жүргізу;
... ... ... машықтану;
• іскерлік пен дағдыны ұқсас жағдайларда қолдануға жаттығу;
• шығармашылық жаттығулары;
... ... үйге ... ... және ... дамыту сабақтарының құрылымы.
• оқу жұмысының мақсатын оқушыларға хабарлау;
• оқушылардың тапсырманы орындауға керекті білім, іскерлік, ... ... ... ... ... ... мен жаттығуларды орындауы;
• олардың орындаған жұмыстарын тексеру;
• қателерді талдау және оларды түзету;
• қажет жағдайда үйге тапсырма беру;
• қайталау ... ... ... ... ... ... дамыту міндеттерін қою;
• негізгі ұғымдарды, онымен байланысты біліктілік, ... және ... ... үшін үйге берілген тапсырманы
тексеру. Келесі сабақтарда қайталанатын материалдарды анықтау, ... ... ... ... ... сабақ үстіндегі оқу жұмысының нәтижелерін
тексеру;
• үйге тапсырма.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... кейін
ғана өткізіледі. Жоғары сыныптарда (8-9) мұндай сабақтар сынып – ... ... ... ... мынадай: сабақ міндеттерін
қалыптастыру, жауаптарға талаптар, бағалар ... ... және ... ... ... теориялық материалдарды, оқылып отырған
курстың негізгі ұғымдарын меңгеру деңгейін, ... ... ... ... ... ... анықтап, оқыту
технологиясына қандайда бір өзгеріс, оқушылардың білімдеріне ... ... ... енгізу мақсатында өткізіледі.
Бақылау және түзету сабақтарының түрлері: ауызша сұрау (жаппай,
мазмұндама, есептер және ... ... т.б.) ... ... ... ... өздік бақылау жұмыстары, емтихандар,
т.б. Осы сабақ түрлері пәннің тұтас бөлімдерін, ірі ... ... ... ... ... ... және бағалаудың соңғы, жоғары түрі
- емтихан. Бақылау сабақтарында оқушылардың өз білім, іскерлік, дағдыларын
танымдық-тәжірибелік іс-әрекетте, әр ... оқу ... ... ... ... ... өткізгеннен кейін оқушылардың білім, ... ... ... ұйымдастыруындағы кемшіліктер
анықталып, оларды ... ... ... сабақ өтеді, оқушылардың және
мұғалімдердің іс-әрекеттеріне керек болса түзетулер енгізіледі.
Әдістері: түсіндіру, әңгіме, салыстыру, дәлелдеу, бағалау.
Тәсілдері: бақылау жұмысын ... ... ... Бұл ... ... - ... білімдерін еске
түсіру және кеңейту. Негізгі бөлімде оқушылардың өз күшіне сенуіне ... ... ... ... ... ... ... бөлімде өткелі
отырған жаңа бөлім, курс тақырыптарын оқу қай бағытта жүретіні айтылады.
Кейде сабақтың осы типінің мынадай элементтері ... ... ... ... ... ... жауап;
• оқушыларға тапсырма беру;
• тапсырманы тексеру;
• үйге ... ... ... ... ... оқыту процесіне арнайы өте сирек
өткізіледі. ... ... ... ... үшін ... ... оқушылар білімдерінің терең ... ... ... ... ... қайталау сабақтары мұғалімнің ... ... ... ... оқыту процесіне көбірек
қолданыла ... Олар ... ... бүкіл бөлімдерінде
қарастырылған. ... ... ... ...... ... ... оқушылардың білімді және іскерлікті қабылдауы. Жалпылау
түрінде ... ... үш ... ... ... ... ... бөлігі,
сабақтың қорытынды бөлігі.
География сабағының әрбір типі ... анық ... ... ... ... жоспарларды құраудан басталады.
Олар : күнтізбелік, тақырыптық, сабақтық.
Бұл жоспарларды мұғалім арнаулы мектеп ... ... ... ... ... географиялық әдебиеттердің
талаптарына сай етіп, арнаулы стандарт бойынша ұйымдастырады.
Бірінші сатыда күнтізбелік және тақырыптық жоспарлар жасалынады.
Тақырыптық ... – оқу ... жүру ... ... ... ... өзара байланысын, оқушының өзіндік оқу қызметін ұйымдастырады,
жоспарлайды.
Мұғалім тақырыптық жоспарды жасағанда мынадай пункттерді ... ... ... ... ... уақыты;
2. сабақтың мақсаты мен міндеттері;
3. сабақтың негізгі мазмұны ... ... ... тірек білімі және пәнаралық байланыстар;
5. оқыту құралдары (үлестірмелік және демонстрациялық);
6. сабақтағы оқушыларды оқыту әдістері;
7. практикалық, өзіндік ... ... ... бекіту сұрақтары мен тапсырмалары;
9. сабақ нәтижелері;
10. үй тапсырмасының нұсқалары.
Ал, сабақ жоспары тақырыптық жоспар негізінде құрастырылады.
Сабақ ...... ... қызметі, яғни мұнда оның
шеберлігі, тапқырлығы, оқыту процесіндегі идеялары, жаңа ... ... ... және т.б. ... жоспарының түрлері өте көп.
Сабақ жоспарының үлгі формасы:
|Білімділік ... және ... ... ... ... | ... ... |әдістерінің | ... |
| ... | ... |
| | ... ... | |
| | | | | ... ... құруда оның моделін таңдауға көп көңіл бөлінеді.
Практикалық жұмыстарда сабақтың мақсаты түрліше болады. Егер ... ... ... онда оқыту әдісіне оқушының оқу қызметінде
формалар мен әдістерді ұйымдастырудың маңызы ... ... мен ... екі көрсеткішпен анықтайды:
1. сабақ қалай дайындалады?
2. сабақ қалай өткізіледі?
Сабақтың бағасы ең соңғы нәтижеде көрсетіледі. Нәтиже көрсеткіштері – сабақ
мақсатының жетістіктерінің ... ... ... ... ... басты құраушыларының бірі оқушылардың
оқыту ... ... ... ... табылады. Мұғалім оқушылардың ... ... ... ... ... ... көрнекі құралдарды – оқулықта берілген
сурет, сұлба, кесте, ... ... ... ... оқып -
үйренудің маңызы зор. Себебі көзбен көру арқылы алған ... ұзақ ... ... ... ... ... әр түрлі болғанымен
мақсат бір, ол оқушыларда географиялық білім мен біліктілікті қалыптастыру.
Себебі, география - ел мен жер ... ... ... Географияның заманға
сай міндеті «адам, табиғат, шаруашылық, ... ... ... ... ... ... Демек, географиялық білім әр түрлі
әлеуметтік-экономикалық және экологиялық мәселелерді түсіну үшін ... ... ... ... географиялық білімнің құрылымы мен
мазмұны адамзат өркениеті мен мәдениетінің деңгейіне сай болуы тиісті.[10]
2 ... ... ... ... ... және жеке ұғымдарды
оқып-үйрену ерекшеліктері
1. География сабақтарында географиялық ... ... ... ... ... адамның жаңа әлеуметтік рөлге ие болуы
жан-жақты білімді, эстетикалық мәдениеті жоғары, қоғамға еркін араласуға
дайын, қабілетті ... ... ... етіп ... ... да орта
сынып оқушыларына білім берудің ... ... бірі - ... ... ... берілетін білімді өмір тәжірибесімен байланыстыру ... ... ... ұғымдар жүйесін қалыптастыруды, ... ... ... және оның жеке тұлға ретінде дамуына көмектесу.
Соңғы уақытта білімді сапалы меңгерту жолында жүргізілген зерттеулер
нәтижесінде оқушыларға ғылыми ұғым беру ... ... ... кеңейту,
ғылыми деректерді меңгертудің бірізділігі мен логикалық жүйелілікпен тиімді
әдістер ... ... ... ... ... ... беру ... мұғалім мен оқушының оқу және ... ... ... бір ... орай ... бірі ... сол ... асыруға бағытталады. Осы үндестіктер болғанда ғана кез келген ... ... ... ісі ... ... ... барысында қоршаған дүние туралы оқушылардың дұрыс
ұғымдарын қалыптастырудың жолдары мен оны ... ... ... ... – сезімдік таным мен логикалық ойлау ... ... және ... білімдерді практикада қолдану арқылы
жүзеге асатын біртұтас үрдіс.
Зерттеу ... ... ... ашуға тырыса отырып, алдымен
орта сыныптарға ... ... ... ... алу ... ... ... ретінде беріліп отырған және жеке нысан ретінде ... ауа, ... және ... ... басты және негізгі қасиеттері
жайындағы элементарлық ұғымдарды ... ... ... ... ... ... өзара бір-бірімен байланысы,
әрекеттесуі, әр түрлі жер ... ... оның ... ... зерттеу көзі. Бұл ғылым өзіне ауа райы, климат, топырақ, өсімдік,
жануарлар, ... мен ... ... және олардың арасындағы қарым-
қатынастар туралы ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырады.
Дүниеге деген кең де жүйелі көзқарас географияны Жер туралы басқа да
ғылымдардан ерекшелендіріп, көптеген пәндер арасында жоғалып ... ... ... да, ... ... ... жемісі ретінде пайда
болатын ұғымдар орта сыныптарда ... ... ... ... ... Мысалы, географиялық карта туралы ұғым ... ... ... ... ... ... белгілі бір аумақты
арнайы таңбалар көмегімен бейнелеп көрсету осы географиялық ұғымның негізгі
бір бөлігі.
Орта ... ... ... жүйесін топтау кейбір ұғымдарды
меңгертуде теориялық білімге негіздеп, оны сөз ... ... ... ... ... ... ... ұғымдарды қалыптастыруда сарамандық,
жаттығу, тәжірибе жасау және бақылау әдістері басым болатыны белгілі.
(кесте №1)
Зерттеу жұмысымызда орта сыныптарда ... ... ... ... ... ұғымдардың көлемі нақтыланды (1 кесте).
Орта сыныпқа арналған географиялық білімдердің ұсынылып отырған
жүйесінің ... ... ... ... ... төменгі
сынып оқушыларын пропедевтикалық даярлауда ... ... ... оқуда практикалық біліктіліктері мен білімдерін
күшейтуде білім мен ... ... ... меңгеруге
бағытталып қана қоймай, сонымен қатар, осы танымның адам өміріндегі рөлін
көре ... ... ... ... ... ... мен білік оқушылардың
білімді пайдалану шеберліктерін ... ... ... ... ... ... географиялық білімдер мен оны іс ... ... ... ... қоршаған дүниеде болатын құбылыстар мен нысандар туралы
алғашқы ұғымдарын қалыптастыру;
... ... ... көзі ... ... ... мен ... табиғи заттардың қасиетін анықтау ... ... ... ... мен ... ... ... сарамандық жұмыстар атқаруға дағдыландыру;
➢ қоршаған ... ... ... оның ... ... ... географиялық ұғымдарын қалыптастыру арқылы ғылыми білім беру;
➢ танымдық, ... ... ... ... ... бағыты ұғымдарды қалыптастыру
болғандықтан, оның төмендегідей анықтамасына көңіл қоюымыз қажет.
Ұғым қалыптастыруды дұрыс ... ... үшін ... ... және дамытудың барысын біліп отыруы негізгі шарттардың бірі.
Ұғым – шындықтағы заттар мен құбылыстарды олардың жалпы және ... ... ... ... ой ... ... желісі.
Ұғымның белгісі ретінде заттар мен құбылыстардың қасиеттері мен олардың
арасындағы қарым-қатынастар ... ... ... географиялық
ұғымдардың пайда болуы мен қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... әдебиеттерге шолу жасай отырып, орта ... ... ... қалыптастыру мотивациялық, мазмұндық, іс-әрекеттік
компоненттердің тұтастығында құрылды.
Мотивациялық компонент орта сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... ... көлемімен
анықталады.
Іс-әрекеттік компонент табиғат заттары мен құбылыстарын танып-білу
бағытындағы құзыреттіліктер жиынтығын ... ... ... ... мен ... ... ... орта сынып оқушыларының
географиялық ұғымдарын қалыптастырудың өлшемдері мен ... ... ... ... ... ... ... | ... ... ... жеке заттардың қасиетін білуге ... ... |
| ... ... ... сырын білуге ұмтылысы; |
| ... ... ... қолданып, қорытынды |
| |қызығушылығы ... ... ... ... ... қасиеттері туралы білімі; |
|дық |бастапқы білімдер |-табиғат құбылыстарының себеп-салдары туралы |
| | ... |
| | ... ... мен ... ... |
| | ... болуы: ... ... ... ... мен құбылыстарын бақылай білу |
|кеттік|мен құбылыстарын |құзыреттілігі; |
| ... ... ... ... (су, ауа, ... т.б.) |
| |іс-әрекеттері ... ... ... |
| | |жер ... ... ... |
| | ... ... ... ... белгілері дұрыс|
| | |оқи ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... және қасиетін анықтай білуі. ... ... ... ... ... ... ... моделін құрастырып, оны ... ... ... ... педагогикалық ой-пікірлер негізінде және
зерттеу ... ... ... орта сынып оқушыларында географиялық
ұғым қалыптастырудың ... ... ... ... процесі барысында меңгерілетін географиялық ұғымдардың
көрсеткіштері мен өлшемдерін үш ... ... ... ... төмен)
болады.
Жоғары деңгей. Географиялық ұғымдарды меңгеруге қызығушылығы
жоғары. Оқушының географиялық ұғымдар нәтижесінде ... ... ... ... ... ... Тәжірибе, бақылау әдістерін білім
алу барысында қолдана алады. Олардың нәтижесін қорытып айтуға мүмкіндігі
бар. Табиғат ... мен ... ... жер ... ... ... ... жасау, шартты белгілерді дұрыс оқи білуі, судың,
ауаның, ... ... ... ... ... және ... ... белсенділігі жоғары.
Орта деңгей. Географиялық ұғымдарды меңгеруге қызығушылығы бар.
Оқушының ... ... ... ... ... ... ... жауаптарын нақты дәлелдей алмайды. Тәжірибе, ... ... ғана ... және оның ... ... деңгейі
орташа.
Табиғат заттары мен құбылыстарын бақылау, жер сұлбасымен,
географиялық картаның түрлерімен жұмыс ... ... ... ... ... көмегін қажет етеді. Судың, ауаның, топырақтың,
пайдалы қазбалардың түрлерін ... және ... ... ... мен ... ... ... деңгей. Географиялық ұғымдарды меңгеруге қызығушылығы
төмен. Оқушының географиялық ұғымдары төмен. Берген ... ... ... ... мұғалімнің көмегімен қолданғанмен, оның
нәтижесін қорыту деңгейі төмен. Табиғат ... мен ... ... ... ... ... ... жұмыс жасау, шартты
белгілерді ... оқи ... ... ... ... пайдалы
қазбалардың түрлерін және қасиетін ажырата алмайды.
Ұғым қалыптастыру бірден көзге түсе қоятын үрдіс емес.
Орта сынып оқушыларында бұл өте ... ... ... ... Ал осы ... болашақта дерексіздендіру негізінде ұғымға
айналып, абстрактілі ... ... ... орта ... ... олардың зейіні, ойы, бір затты талдау үстіндегі танымдық ... ... жүре ... және сол ... өздігінен белсенділік
көрсету арқылы ғана жақсы нәтижеге қол жеткізуге болады.
Талдау кезінде оқушылардың басқа пәннен алған ұғымдарымен байланыстыру
ғана ... ... ... орын ... ... Мәселен, жыл мезгілдерінің
табиғаты туралы олардың ауа ... ... ... ... ... ... ... ана тілінен жыл мезгілдерін
суреттейтін көркем ... ... ... ... ... ... әр жыл ... ең басты көрінісін оқушының есінде мәңгі қалдыруға
болады.
3 кестеде орта сынып ... ... ұғым ... ... көрсетілген.
(№3 кесте)
Тәжірибелік-сынақ жұмыстары барысында педагогикалық іс-тәжірибесіне
байланысты географиялық ... ... ... ... ... ... кемшіліктер де анықталды.
Бұл біріншіден, ұғым қалыптастыруға байланысты мұғалімдерге арналған
әдістемелік құралдың жоқтығы.
Екіншіден, мұғалімдердің ұғым қалыптастыруды ... ... ... ... ... ... сабақ барысында пайдалану
шеберліктерінің төмендігі.
Үшіншіден, география сабақтарының ... ... ... ... ... ... тән ... оқытылатындығы.
Төртіншіден, сабақ барысында оқушылардың белсенділігін арттыруға ... ... және ... ... өзіндік әрекетін ұйымдастырудың
жеткіліксіздігі.
Бесіншіден, практикалық жұмыстар орындату жағына аз ... ... ... оның ... ... ... төмендігі.
Қорыта келгенде, орта сынып оқушыларына географиялық ұғым қалыптастыру
ісі жаңа технологияларды қолданып, оқушылардың ізденушілігін дамыта отырып,
сабақтарда қолдануға ұсынған ... ... ... ... етер ... зор ... деп ... Географиялық ұғымдарды игерудегі педагогикалық және психологиялық
негіздер
Оқушыларда бастапқы ғылыми ұғымдардың пайда ... ... ... ... деңгейінің көрінуіне әсер ... Орта ... ... ... бейнесін қалыптастыруда ұғымды ... ... рөл ... ... ... ... ... таным
теориясымен, логикамен, психологиямен тығыз байланысты.
Бірқатар психологтар П.Я.Гальперин, ... ... ... ... ... т.б., еңбектерінде
ұғымдардың жинақталуына әкелетін ақыл-ой әрекеттерінің сатылай ... ... ... ... ... сан-алуан құрылымы, ұғымдардың жеке
және жалпы түрлері көрсетілген.
Сондай-ақ, оқушылардың эмпирикалық білімдерінің қайта ... ... ... ғылыми ұғымдардың меңгерілуі, орта және негізгі
мектептердегі географиялық мазмұндағы материалдарды оқушылардың практикалық
әрекеттер барысында қалыптастыру теориясы атап ... ... ... Д.М.Богоявленский, Н.Б.Менчинская,
Е.Н.Кабанова-Меллер оқушылардың ғылыми ұғымдардың меңгеруі үшін ... ... ... ... ... деп атап ... ... И.Д.Лушников, И.С.Якиманская, Ф.Н.Шемякин т.б. ... ... ... ... мен ... ... ұғым
мен түсінік арасындағы айырмашылықтарды және оларды ... ... ... ұғым ... бақылап зерттеуге мүмкіндік беретін олардың
көзіне айқын ... ... ... ... ... ... туралы педагог-ғалымдар Я.А.Коменский, Ж.Ж.Руссо, И.Г.Песталоцци,
А.Дистерверг, ... ... ... атап ... ... ... С.Қожахметов т.б.қазақ халқының ерекше
құнды деп табылатын асыл қазыналарының бірі – қазақ ауыз ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдер,
болжаулар арқылы орта сыныптардың оқу-тәрбие үрдісінде географиялық
ұғымдарды ... ... ... жолы ... ... мектепте географиялық білім беруге байланысты оқу әрекеттері
теориясын ұсынған Е.А.Гудинова, ... ... ... ... ... ... ұғымдарды меңгертуде
практикалық іс - әрекеттің басым болу ... ... ... ... Қ.Б.Жарықбаев, А.Е.Әбілқасымова,
Ж.А.Қараев, Т.С.Сабыров т.б. жастардың дамуын жетілдіруде олардың танымдық
әрекетіне баса мән ... ... Орта ... ... ... ... ұғым қалыптастыруға байланысты пікірлер
оқулық авторлары әдіскер-ғалымдар Т.Мұсақұлов, Т.Коргулин, ... ... ... т.б. еңбектерінде географиялық
ұғым қалыптастырудың психологиялық және педагогикалық мәселелері, ... ... ... ... ... ... теориялық және
әдістемелік мәселелері кеңінен қарастырылады.[15]
Оқушылардың тұлға ретінде дамуында олардың санасында ғылыми ұғымдардың
қалыптасуы үлкен әсер ... Әр ... ... мен ... ... ... ... ұғымдарының да мазмұндық, жүйелік, ... ... ... ... шеңберінде туындап, түрлі іс-әрекеттер негізінде
қалыптасады, сондықтан да біз географиялық ұғымдарды ... ... ... орта сыныпта оқытылатын дүниетану пәні бойынша нақты
географиялық мазмұндағы ... ... ... беру ... ... ... психологиялық-дидактикалық жеке әдістемелік әдебиеттерде
білім берудің төменгі сатысына яғни, орта ... ... ... қалыптастыруды жеке зерттеу нысаны ... ... ... жеткіліксіздігі байқалды.
Қазіргі таңда оқушыларға білім беру жеке тұлға дамытуға бағыттала
жүргізілетін болғандықтан, бағдарламалық ... ... ... ... ... мәселесіне баса көңіл бөлудің керектігі
туындап отыр. Орта сыныптарда білім беру жүйесіне ... ... ... және ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге шолу жасау
нәтижесінде оқушылардың географиялық ... ... ... ... қарама-қайшылықтардың туындап отырғандығы байқалды:
- білім стандарты мен пән бағдарламасында орта сынып оқушыларының
ғылыми ұғымдарын ... ... ... талаптар мен білім
беру ... оны ... ... ... ... орта ... географиялық материалдарды оқытуға байланысты
арнаулы әдістемелік ... ... орта ... ... ... ... ... мол мүмкіндік пен қажетті дидактикалық ... ... ... ... ... ... орта ... мұғалімдерінің
оқушылардың ғылыми ұғымын қалыптастыруға байланысты ... ... ... ... «Дүниежүзілік география»
пәндерін оқытудың қазіргі жағдайын ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қолдануға
аса назар аударылмай отырғандығын ... ... бұл ... ... ... әдіс-тәсілдердің жетіспеушілігі бәрімізге мәлім.
Ұғым дегеніміз – шындықтағы заттардың айрықша өзіндік ... ... ... ... бейнелейтін ой. Ұғым мәні ... ... ... ... ... көрсетеді де, сонымен қатар,
ойлау әрекетіне ... ... Ұғым ... ... ... ... ... жинақтау ретінде де анықталады.
Философиялық еңбектерде ұғым сипаттамасы әртүрлі анықталады: ... ... ... ... «ұғым-ой»; ұғымда бейнелейтін
қасиеттердің, ... мен ... ... ... ... қорытындылау.
Ұғым өзінің пайда болу жағынан тәжірибені қорытындылау ретінде
анықталады. ... ... ұғым ... ең жоғары дерексіз теориялық
сатысы ретінде көрінеді. Бірақ адам ... ... ... ... ... бейнелейтін саты ретінде дерексіздік те болады. Ұғым
бұл түсініктің ... ... ... ... ... берік сақталуы.
Сонымен, ұғым - философиялық өлшем, логикалық таным деңгейі ретінде өз
белгісі бар ... ... Ал әр ... ... өз ... түсінікке өз мәртебелерін береді: географиялық, биологиялық,
медициналық, тарихи, т.с.с. Философияда ... ... ... ... ... да, ... ... бөлінеді.
Ұғымды психологиялық тұрғыдан қарастырсақ, ол түсінікке қарағанда көп
қырлы және мазмұны мен мәні жағынан да ... ... бар. ... ... және ... ... Түсініктер бейнелі
көрнекі, ал ұғым көрнекі емес, ұғым ... ... ... ... ... ... ... ойлау процесімен байланысты, сөзсіз оның
туындауы мүмкін емес.
Ұғым затты сырттай қарап қол жеткізетін сезіну ... ... ... ... ... мен ... ... негізінде оқушының сезімдік
тәжірибесінде қалыптасатын жағдай ... ... ... ... ... ... ... дамуы сезімдік тәжірибеден тыс жүзеге
асырылуы мүмкін емес ... ... ... ... ... ... отырады, сөйтіп, біртіндеп ұғымға айналады.
Ұғымдардың негізгі көзі - ... ... ... ... ... табиғи нысандар мен құбылыстарға негізделіп берілетіндіктен,
орта сынып оқушыларының түсінігіне ... ... ... Түсініктер мен
ұғымдар өзара тығыз байланыста болғанда ғана нақты ұғым қалыптасады.
Психологиялық тұрғыдан алсақ, түсінік бар және ұғым бар. Осы ... ... ... ... ... ... ... қасиетін, құбылыстарды,
осыған байланысты деректерді түсінуге ... ... ... ... ... ... түсінікке қарағанда мазмұны бай,
жалпылау жолы жеке белгілері формальды болмайды, ... ... ... ... байланысын ашады. Егер зат тікелей әсерленумен ғана емес,
көп бейнелі байланыстар мен қатынастарда ашылса, онда ұғым ... ... ... және ... ... дәл, ... болады.
Ұғымның мазмұнымен қатар көлемі бар. Ол – ... ... ... ... ... ... ... қаралады. Сонымен қатар
ұғым нақты және саналы меңгертілуі үшін әр ... ... ... ... ... ой, ... ... ретінде қарастырылады, онда заттар мен
құбылыстардың ерекше қасиеттері, байланыстары мен арақатынастары қорытынды
түрінде бейнеленеді.
География – ... ... ... Оның ... ... географияда көрініс тапқан ... ... ... т.б.) ...... бағдарламасында белгіленген ... ... ... ... ... ... ... элементтерден (түсініктер,
ұғымдар, заңдылықтар, фактілер) тұрады. Сонымен қатар, берілетін ұғым ... ... жеке ... ... ... ... жүйесі әр сыныпта жалғаса отырып, біртіндеп
кеңейеді және ... ... ... ... ... ... курс ретінде оқытыла отырып, оқушылардың санасында географиялық білім
жүйесінің қалыптасуына жағдай жасаса білімдер осы пәнді оқытудың ... ... ... Әр ... сайын географиялық білім мазмұны
ұғымдар тереңдеп, оның көлемі кеңейеді.
Бастапқы ... және ... ... ... ... ... нысандар мен құбылыстардан біршама алшақтағанын байқатады.
Көбінесе, бұл практикада жиі кездеседі. Мәселен, орта ... ... ... ... пен таудың айырмасын жақсы түсінуін, жоғарғы деңгейде
ұйымдастыру үшін олардың ойпатты жерді ... ... оны өмір ... ... ... ғана олар ... ... ұғынады.
Қоршаған ортадағы әр түрлі объектілер мен ... ... ... ... ... ... ұғымдар жиынтығы оқушылардың
осы объектілер мен құбылыстар туралы алғашқы ұғымдарынан туындап, ... ... ... Егер осы ... ... түпнұсқаны қалай
елестететіндігін, бастапқы дерексіздікте сезімдік ... ... ... болатындығын ескеретін болсақ, онда төменгі сынып оқушысының ұғымды
саналы ... ... мен оның даму ... ... ... ... ... географиялық ұғымдар табиғи заттар
мен құбылыстар ... ... әрі ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстанда орта сыныптардағы жаратылыстану ғылымдарына байланысты
білім мазмұнын ... ... ... білім стандартын жобалау,
оқу-әдістемелік кешендермен қамтамасыз ету мәселерін жүзеге асыруда үлкен
үлес ... ... ... ... К.Жүнісова,
Ә.Бірмағамбетов т.б. Бұл авторлардың еңбектерінде орта ... ... ... ... ... мен оны оқытудың әртүрлі
бағыттағы тұжырымдамаларында ... ... ... ... ... ... ... жолдары айқын көрсетілген.
Географиялық ұғым – қоршаған дүниедегі географиялық нысандар мен
құбылыстардың ... ... ... туралы ұғыми дерек.
Осы бастапқы географиялық ұғымдар негізінде оқушылар табиғи ... ... ... ... ... адам ... ... туралы сөз болғанда, көптеген
психологтар адамның зат, құбылыс, үрдіс, т.б. туралы алатын ... ... оны ... ... ұзақ ... ... ... атап
көрсетеді.
Ұғымды саналы меңгеру әр уақытта қабылдауға негізделеді. Орта сынып
оқушыларының кез-келген құбылысты, заттарды, ... ... ... дұрыс қабылдауы көптеген жұмыс жүргізуді керек етеді.[20.21]
3. География сабақтарында қолданылатын негізгі терминдер мен ... ... екі ... ...... және ... ... деп
бөлек бір заттар мен көріністер емес, біртекті заттар мен ... бір ... ... бір ... ... ... климат, табиғи
аумақ, экономикалық аудан және т.с.с.) ... ... ... ... ... ... қатысты барлық объектілерге ... ... ... ... ... ... ұғым деп, жеке ... атауы («Кавказ таулары», «Тобыл
өзені», «Қазақстан ... ... ... ... және ... нақты бір объект пен көріністер туралы түсініктерді айтамыз. Аталған
жеке (аумақтық) ... ... ... ... объектіге
қатысты, заттар мен көріністерге жалпы белгілер және тап осы зат ... ғана тән, оның ... ... ... ... ... ұғымдар өзіндік жинақтаушы ұғым болып табылады,
мысалы, «Қазақстан» атты жеке ұғым «Қазақстанның жер бедері», ... ... ... және т.б. ... жеке ұғымдардан
құралады. Әр жинақтаушы ұғым оның құрамындағы ... жеке ... ... ... ... ... ... ұғымдардың мазмұны географиялық сипаттамада немесе мінездемеде
ашылады.
Елестер – өткен ... ... ... мен ... ... мен қиял ... ... бөлінеді.
Жады елестері объектіні (өзенді, көлді, сайды) ... ... ... болады.
Қиял елестері объектіні тікелей қабылдаудан пайда болмайды, бірақ
олардың негізінде шындық жатады. ... ... ... ... ... ... барысында пайда болады. Мысалы, қайталап қиялдаудың көмегімен
оқушы, даланың сипаттамасы мен өзінің ... ... ... ... күн
туралы елестеріне негізделе отырып, жазғы ыстық күнгі даланы көз ... ... ... ... ... ... екі ... бөлінеді:
1) жеке елестер (нақты бір географиялық объект туралы елес, мысалы, Тобыл
өзені туралы, немесе ... ... ... бұл ... жеке ... 2) заттардың маңызды белгілері алдыңғы қатарда, ал ... ... ... қатарда тұратын жалпылама елестер; жалпылама елестер
соларға сәйкес ... ... ... да ... негіз болып
табылады.
Жалпы географиялық түсініктер мағынасы бойынша өте ... ... ... бай ... ... ... «қала», «астана» деген ұғымдар да
жалпы географиялық ұғымдар ... ... Бұл ... ... болып
саналады, өйткені аралдардың, елдердің, қалалар мен астаналардың толық ... ... ... Олар жеке ұғым ... де ... олардың көлемінде сынақталушылардың ойларына тек Куба ... ... ... ... қала ... ... ... байланысты ұғымдар арасында түрлі ... ... ... ... ең ... ... болып олардың
тектік-түрлік бағыныстары табылады.
Біз қарастырып отырған ұғымдар арасында қала-астана ұғымдарына қатысты
олардың тектік-түрлік бағыныстары байқалады.
Оқушылардың географиялық ұғымдарын ... ... ... ... біз ... әдебиетте қисынды қатынасқа
аса назар аударылмайды. Сондықтан да осы мәселеге ... ... ... үшін математика мен қисынды зерттеу барысында қолданылатын Эйлер
шеңберлерін қамтитын модельді әдісті қолданайық.
Ұғымдарды Эйлер шеңберлері арқылы ... ал ... ... ... ... сол ... түрлі үйлесімдерімен
көрсетеміз. «Ел» және «арал» ұғымдары арасында көлемдердің ... ... ... көптеген елдерге қатысты ел құрамында аралдар
болады, ал Куба еліне ... ел мен арал бір ... ... (№1 ... ... «қала», «астана» екінші жұбына келетін болсақ, олардың
арасындағы түр мен тек қисынды қатынасы айқын ... ... ... келесідей бейнеленеді (№2 сұлба).
Берілген пікірлерге қосарымыз: таңдалған ... ... ... ... ... ... географиялық терминдер болып қана қоймай,
сонымен қатар қисынды қарым-қатынастар арқылы ... ... ... ... ... ... ... ұғымдардың мағынасы туралы
білімдерді қалыптастыруға аса назар аударылады.
Географиялық ұғымдарды оқушылардың игеруін келесі тапсырмалар ... ... Өз ... ... ... «қала», «астана» деген ұғымдардың
анықтамасын беріңіз.
2. Берілген анықтамаларға қосып оған сәйкес ұғымды жазыңыз. Ол ... ... ... ... ... ... ... енгізілген болатын.
Осылай алынған деректерді сан және сапа жағынан талдай ... ... ... ... өз ... құру және ... ... қорытынды жасау мүмкіндігіне ие боламыз.[22.23]
2.4 Географиялық ... ... ... ... ... карта мынадай іс- әрекеттерді ұйымдастыруға және ғылыми
ұғымдарды қалыптастыруға ... ... ... ... оны ... керекті құбылысты бейнелеу, салыстыру, түсіндіру, сипаттап айту.
Бұл әрекеттер барысында оқушыларда картаны оқу ... ғана ... ... ... ойда ... ... мен ... тұрақтылығы
қалыптасады.
Сонымен, пән аралық және сынып аралық сабақтастықты жүзеге асырудың
шарты географияны ... ... ... ... ... ... қолданылатын оқушыларда карта туралы білім мен ... ... білу ... ... ... табылады.
Бастауыш мектепте географиялық білімдерді оқытудағы картаның маңызы
көптеген географтардың еңбектерінде нақты ... ... ... ... бойынша: «Географияны оқытудың негізі жергілікті
табиғат пен карта болу ... Ол ... ... ... ... ... жүрген нысандарын картадан таба білуді және оны табиғат көрінісімен
салыстыруды үйренуі ... Ал, одан ары ... ... ... ... картаға схемалық түрде өздері белгілеулеуге тиіс.
Географиялық мәліметтерді оқытудың алғашқы ... ... ... және ... жұмыс атқару оқушыларға оқу әрекетінің басқа түрлерін
ұйымдаструмен қатар жүруі керек. Берілетін ... ... ... планды пайдалану, ауа райын бақылау, жыл ... ... ... бәрі біртіндеп географиялық ... ... ... ... жас ерекшеліктеріне қарай берілетін ... да ... ... пен ... ... ... да,
географияны оқытудың негізгі мақсаттарының бірі ретінде картаны оқи білу
шеберлігі мен оның көмегі ... одан ... ... таба ... ... ... ... карта кітапқа немесе басқа да ақпарат
көздеріне қарағанда «тезірек, нақтылы, көрнекті және ықшамды түрде айтып,
көрсетеді». Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мақсатында мазмұнды дидактикалық
өңдеуді көздейтін сабақтастықтың логикалық-мазмұндық жайын жүзеге асыруға
ықпал ... ...... ... ... ... ... үшін қолданылатын» термин. Бұл жағдайда, Жер туралы білім –
қоршаған ... ... ... ... ... ... ақпараттары
бар сыртқы дүние туралы білімдердің арнайы элементі. Бұл шындықты тану және
оған деген арнайы қарым-қатынасты ...... де ... ... ... ... ... оқушылар ойында білім қалыптастыру
өзара байланысқан бір үрдістің екі ... ... ... ... және ... ... қалыптастыру. Рационалдық бейне
Жер туралы білімдер жинағынан ... ... ... фактілер, себеп-
салдар байланыстары, заңдылықтар).
Оқушыларда Жердің бейнесі туралы ұғымды ... ... ... алуға ықпал ететін оның картографиялық бейнесісіз мүмкін емес.
А.М.Берлянттың анықтамасы бойынша, ... ... - ... ... ... ... қиыстыру (құрастыру). Ол
үш дәрежеде қабылдануы мүмкін: жеке ... ... ... ... ... ... әр түрлі ... ... мен ... қою. [24]
Дүние бейнесін қалыптастырудың міндетіне екінші деңгей сәйкес келеді,
яғни бастауыш және негізгі мектепте нысан туралы ... ... ... ... бұл ... жеке ... қабылдамай, ұғым толық болуы
мүмкін емес. Сондықтан экспериментте ... ... ... ... ... ... жүзінің саяси картасы, дүние жүзінің физикалық
картасы) жеке аумақтар картасы ... ... ... ... карта-
сызбасы, тағы басқалары) қолданылады.
Бастауыш сыныптарда психологиялық-педагогикалық әдебиеттерде мен
зерттеулерде негізінде 3-4 ... ... ... ... ... ұғымдарын қалыптастыру олардың осы кезеңінің ең қолайлы екені
байқалды. ... бұл ... ... ... есте сақтау,
қоршаған дүниеге деген үлкен ықылас, сан-салалы дүниені елестете ... ... ... ... қабілеттілігі тән.
Сызба бойынша 1-4 сыныптардың географиялық мазмұнына: жер ... ... ... ... мен ... ... ... туралы
ғылыми ұғымдар мен олардың қарапайым себеп-салдар байланыстары енген.
Сөйтіп, 1-4 ... ... ... бар ... мазмұны
эмпирикалық білімдермен, яғни ... ... ... және ... ... Ал, 1-4 ... географиялық
нысандар туралы берілетін қарапайым ұғымдары ... ... ... ... ... байланыстырылады.
Материалдың бұлайша берілуі географиялық нысандар мен ... ... ... ... мектептегі географияның бастауыш
курсында бұл білімдердің онан әрі ... ... ... ... ... мен ... ... етеді. Бұл өз ... және ... ... арасындағы географиялық білімдер
сабақтастығын сақтауға көмектеседі.
Бастауыш ... ... ... мына ... ... оқып өткен географиялық ... таба ... әр ... ... географиялық ақпараттарды ала білу,
географиялық нысандарды бейнелеу, географиялық үрдістер мен ... ... ... ... ... бастауыш сыныптарға арналған
бағдарламаларда берілген мазмұнмен тығыз байланысты.
Оқушылардың географиялық картаның түрлерімен ... ... ... төмендегі қалыптасқан құзыреттілігімен өлшенеді:
✓ өздері тұрған қалалары не ауылдарының планын ... ... ... ... ... ... не ауылының карта-сызбасын қолдану
шеберлігі (ауыл планымен, жақын қаланың карта-сызбасымен);
✓ физикалық картаны оқи ... ... ... ... ... оны ... табиғи зоналар картасын танып, оны ... ... ... ... жер бедерлерінің ерекшелігін картаның бояуы бойынша ажырата
білуі;
✓ физикалық картадан тапқан нысандарды кескін картаға түсіру ... ... ... ... әр ... танысқанмен, олардың
әрқайсысын жете меңгеруді тек сарамандық жұмыстарды ұйымдастыру арқылы ғана
жүзеге асыруға болады. ... ... ... ... және ... қаланың
карта-сызбасын оқу арқылы оқушыларда ... ... ... ... картаны қолданып, ол бойынша бағдар алу үшін ... ... ... және оның ... ... ... ұғымдардың көлемі оқушылардың материалды оқып меңгеру
барысында, географиялық атласпен және карталарымен жұмыс істеу нәтижесінде
кеңейтіліп отырады. Оқушылар жергілікті ... ... ... ... бір ... екінші нүктеге дейінгі қолайлы және ... ... ... ... ... жету үшін ... қандай түрін қолдану
керектігін таңдай білу сияқты логикалық ойларды шешуге үйретіледі.
Бастауыш сыныпта берілетін ... ... ... ... жұмыс істеуді енгізу оқушыларға бірқатар түсініктерді меңгертуді
талап етеді. Мәселен, туған жерде (поселок, ... ... ... ... материалдардың берілуі кездейсоқ емес, бұл тақырып сынып
аралық және тақырыптық сабақтасытқтың құндылық-мәндік жайын жүзеге ... ... ... ... ... ... көбі ... жүреді, туған қалаларының көшелерінде саяхат жасайды,
сондықтан да олардың көкжиек ... ... ... ... өз ... ауыл мен ... карта-сызбасын оқып, көшелердің,
жолдардың орналасу бағытын, ара-қашықтығын, ... ... ... ... оларды салыстыруға, қолайлы жолды анықтауға,
көліктің тиімді түрін пайдалануға мүмкіндік алады. Осы арқылы олар ... ... ... ... шартты белгілері туралы ұғымды меңгеріп қана
қоймай, шартты белгіге ... кез ... ... анықтай алады. Бұл олардың
географиялық ұғымдарын жетілдіре түсуге көмектеседі. Сонымен қатар, олар
географиялық ... ... ... ... ... көрнекті
түрде қабылдайды.
Географиялық ұғым қалыптастыруда сабақта және сабақтан тыс кездерде
қолданылатын әр түрлі танымдық географиялық ... ... ... су ... т.б.), ... ... ... географиялық
журналдар, оқушылардың пәнге деген қызығушылығын күшейтіп қана қоймай,
олардың ғылыми ұғым алуына жағдай жасайды.
Бастауыш ... ... ... ... мен ... ... географиялық картаның түрімен жұмыс істеу қарастырыла
отырып, негізінен физикалық географиялық карта пайдаланылады.
Мұның мәні ... ... ... ... ... ... арналған ірі масштабты түрін пайдаланудың оқушыларға жеңіл
соғатындығы. Екіншіден, физикалық ... ... ... ... оны оқуы ... жас ... сай келетіндігі,
үшіншіден, бұл картада ірі-ірі ... ... ... блок ... танымдық іс-әрекеттерді
ұйымдастырудың негізін қалайтын болғандықтан, ... ... және ... қалыптастыруды қамтамасыз ететін басты құрал – ... ... ... Әр ... ... және ... ... географиялық
карталармен жұмыс істей білу бастауыш сыныптар мен негізгі ... ... ... ... ... тигізетін өзек болып
табылады.[25]
Көптеген әдістемелік құралдарда оқушыларды картамен жұмыс ... ... үш ... ... ... ... ... оқу мен
картаны білу.
М.В.Студеникин картамен жұмыс істеудің мынадай мақсаттарын атап
өтеді: ... ... ... ... ... атап айтқанда,
картаның не екенін, оның ерекшеліктерін, ... ... ... ... белгінің нені білдіретінін, картаны қалай қолдануды және ... ... бар ... білу. Картаны түсіну география пәнін,
анығырақ айтсақ, оның ең ... ... ... ... - ... оқу» – ... ... оның картографиялық
бейнеленуі арқылы анықтай білу шеберлігі, яғни шартты ... ... ... ... ... ... ... білу, іс жүзінде
арнайы бір жердің табиғи ерекшелігін көру, ... ... ... ... мен әр түрлі табиғат құбылыстарын, сол жердің ... ... ... және ... ... ... таба ... Кейде
картада көрсетілмеген құбылыстың өзін ... ... ... түсініп, оқи білу шеберлігіне жету арқылы географиялық ... ... ... ... оқи білу алған түсінікті есте сақтау деген сөз,
ақыл-естің көмегі арқылы картадағы арнайы берілген географиялық жағдайы мен
оның ... көз ... ... ... оқи білу ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының ұғымын қалыптастырудағы маңызды
мақсат болып табылады.
Географиялық ... оқи білу ... ... географиялық
мәдениетінің бөлігі болатын картографиялық сауаттылыққа жатады. Картаны оқи
білу бастауыш оқытудың мазмұнына және ... ... ... ... отырған
мақсаттарға сәйкес келеді. Себебі, ол бастауыш пен орта ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Географиялық
ұғым қалыптастыруда атауларды (номенклатураны), көптеген ... ... ... ... тиянақты меңгеру мақсаты көзделеді.
Карта –географиялық материалдарды оқытудың бөлінбейтін ... ... те ... ... қатар, ол логикалық жүйелі ойлаудың, жекебасты
дамытудың, білім, дағды мен ... ... алғы ... ... ... ... қалыптастырудың басты құралы
болып есептеледі.
Сабақ ... ... ... ... ... ... ... оқушылар сол біліктіліктерін жаңа жағдайда қолдану үшін оны
өздері ұсынып, ... ... ... ... қолданып жаттығу үшін үш түрлі сатыдан өтуі ... ... ... ... ... қолдануға үйретеді; екінші деңгейде
сол тәсілдерін ісжүзінде өздігінен қолдануға жаттықтырады. ... ... кез ... ... ... ... ... сабақ
барысында да, сабақтан тыс кезде де қолдану мүмкіндігіне ие болады. Ол үшін
мұғалім оқушыларға күрделі тапсырма ... ... ... бұл ... ... ... болады? Бұл тәсілді неге тиімді деп ... ... ... ... ... бұрынғы қалпында көшіріп қана қоймай,
басқа да ... ... ... және ... ... ... Жаңа тәсіл табуға үйрету үшін проблемалық тапсырмалар беріледі.
Тәсілдердің меңгерілу ... оны ... жаңа ... ... сипатталады. Мысалы, жоғарыда көрсетілген бағдар
анықтауға байланысты қолданған тәсілдері көкжиек ... ... ... да, ... ... ... да ... және тұрған өлкесінің
бағыттарын анықтауда да (солтүстігін, оңтүстігін) қолдана алуы ... ... ... жаттықдандығын көрсетеді.
Ұғымды меңгерудің бастапқы сатысында оқушылар оқу әрекетінің ... ... ... ... бұл әлі ... айнала қоймайды.
Себебі, оқушылар білім алу кезінде әртүрлі әрекеттерді қолдануға ... ... оның ... ... бір ... машықтануды әлі де әдетке айналдыра
алмайды. Ал мұнан әрі олар ... ... ... ... ... ... ... жиі орындау барысында ол дағдыға айналады. Меңгерілген
тәсілдер, ... мен ... ... ... ... ... ... шешуде қолдану арқылы көзге түседі.
Төменгі мектеп жасына интеллектуалдық әрекеттің көрнекі-әрекетті,
сөздік-бейнелік, формалары ... ... ... ... ... ... және ... ойға көшу жолдары айқындала түседі.
Баланың ... ... ...... мен ... ... сәйкестігімен сипатталады.
Дифференция ақыл-ой (әрекеттер, ... мен ... ... ... ... ал ... ... реттеуге,
құрылымдық және иерархиялық бірігуіне әкеледі.
Егер оқыту мақсатты түрде ... ... әсер етсе ... оған қажетті
сыртқы және ішкі жағдайларды (оқушыларды қабылданатын объектілерден алған
үлкен ... ... өз ... мен ... қасиеттерін түсінуге,
объектілердің маңызды белгілерін дерексіздендіруге, жеке ... ... ... ... ... бөлу тәсілдерін
үйренуге, нақтылау мен қорытындылауды ... оқу ... ... өз әрекеттеріндегі ортақты түсіне білуге, т.б.
итермелейді) ... онда ... ... ... түрде жүргізеді.
Кез–келген географиялық ұғым мен түсініктер арнайы картографиялық
ұғымдармен байланыстырылуы ... ... ... ... ... «картаға бекітіледі». Бұл оқушылардың бұрын ... ... ... сатысында материалды саналы түрде меңгеруге
ықпал етіп, ... ... ... ... пен жүйелілік
береді.
Географиялық карта оқытылатын ғылыми мәлімет пен танымдық іс-әрекеттер
арасындағы ... ... ... ... географиялық нысандар
өздерінің көлемімен оқушылар түсінігіне ауыр ... ... ... оның түсініктілік деңгейін көтеруге және ... ... ... ... ... ... ... зерттеу нысанын алмастыруға әсер етіп, географиялық нысандарын
бір-бірімен салыстыруға, ... ... ... көмектеседі.
Дүниенің сезімді-көрнекті бейнесі туралы ... ... ... ... мен ... көрсету адам әрекетіне
байланысты қаралады, ал бұл ... ... ... ... ... ... ... сыныпта оқылатын ... ... ... көңіл-күйіне, сезіміне әсер ететін материал ... ... ... үшін осы ... ... көтеріп, оның оқу әрекетіне ... ... ... ... анықтайтын психолгиялық фактор
болып табылады. Бұрын атап көрсетілгендей, бастауыш мектептегі географиялық
білім мен білік ... ... ... ... үш түрін
есепке ала отырылып, құрылды.
Пропедевтикалық блокта қамтылған ... ... ... жағынан сай келуін дәлелдеу толығымен қарастырылады.
Географиялық ... ... ... тәсілдері үйрету оқушының жеке
тұлғасын ... ... ... ал бұл өз ... сабақтастықтың логикалық-
психологиялық жайымен сәйкес келеді.
Біз қорытындылай келе байқағанымыз географиялық ұғымдар әр уақытта да
нақты ... ... бар ... ... көруге, бақылау жүргізуге
мүмкіндік бар құбылыстар төңірегінде болғандықтан, жоғарыдағы ... ... ... істеу қолайлы болып табылады.
Себебі, карта – географиялық материалдарды оқытудың бөлінбейтін
біртұтас ... ... те ... ... ... ол ... жүйелі
ойлаудың, жекебасты дамытудың, білім, дағды мен ... алғы ... ... ... жайындағы ұғымдарды
қалыптастырудың басты құралы болып есептеледі.
Географиялық ұғым қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... ұғымдарды тиянақты меңгеру
мақсаты ... Ал сол ... ... ... ... карта болып
табылады.[26.27]
3 География сабақтарында географиялық ұғымдарды игеру жолдары
Оқушыларда ... ... ... ... болуы олардың танымның
жоғарылауына ғылыми деңгейінің көрінуіне әсер етеді. ... ... ... ғылыми бейнесін қалыптастыруда ... ... ... ... ... ұғым – қоршаған дүниедегі географиялық ... ... ... қасиеттері, заңдылықтары туралы ұғыми ... ... Осы ... географиялық ұғымдар негізінде оқушылар табиғи
заңдылықтарды, құбылыстарды олардың себептерін меңгереді.
Төменде география сабақтарында ... ... ... ... ... ... ... Физикалық география – Жер табиғаты жайындағы ғылым. Жер
туралы ... ... ... ... ... ... География пәнінің мақсатын
түсіндіру. Жердің зерттелуі, жалпы ... ... ... ... Күн жүйесіндегі Жердің орны, пішіні мен ... ... ... ... үйренген икемділіктері
мен дағдыларын қолдана отырып, интербелсенді тақтаны пайдалана отырып
білімдері мен ... ... ... ... ... зерттеушілердің,
ғалымдардың еңбектерін оқып, ... ... ... тудыру,
географиялық мәдениетке тарту.
Сабақтың түрі: жаңа тақырып.
Сабақты ... ... ... жүргізу әдіс-тәсілдері: сұрақ-жауап.
Көрнекіліктері: дүние жүзінің физикалық картасы, интербелсенді тақта.
Сабақтың ... ... ... ... мен ... ... тексеру кезеңі
3. Жаңа материалға көшуге дайындық кезеңі
4. Жаңа тақырыпты меңгерту кезеңі
5. Жаңа тақырыпты бекіту кезеңі
6. Сабақты қорытындылау ... ... ... Үйге ... беру ... ... Сабақтың кезеңдері. Мұғалімнің іс-әрекеті.
Оқушылардың іс-әрекеті.
1. Ұйымдастыру кезеңі (2 мин). Оқушылармен амандасу. Түгендеу. Сабаққа
дайындығын тексеру. ... ... ... амандасу. Сабақта кім жоқ
екенін анықтау. Сабаққа дайындалу.
2. Білім мен іс-керліктерін жан-жақты тексеру кезеңі (10 мин).
1.Өткен жаратылыстану курсын ... ... ... үшін ... ... сұрақтар қойылады:
1) Жер туралы не білесіңдер?
2) Жерді зерттеген қандай ғалымдарды білесіңдер? Олардың қандай ... ... ... не? Басқа да аспан денелерін атаңдар.
4) Галактика ... не? ... ... ... Күн ... дегеніміз не? Онда қанша планета бар?
2. Іскерліктері мен дағдыларын тексеру ... Жер ... ... ... бар? ... ата. ... ... Қанша мұхит бар? Оларды ата және картадан көрсет.
1. ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап береді:
1) Жер – күн жүйесіндегі планета. Оның пішіні шар тәрізді. Ол Күнді айнала
және өз білігі арқылы қозғалады.
2) ... ... ... ... ... дегеніміз – бірнеше мың градус температураға дейін қызып тұрған
аспанның жарық денесі. Кометалар.
4) Жеке ... ... ... деп ... Құс ... Күн және оның ... орбиталар бойымен айнала қозғалып жүретін
планеталарды бірігіп күн жүйесі деп атайды. 9 планета бар.
2. 1) 6 ...... ... және ... ... ... Антарктида.
2) 4 – Тынық, Атлант, Үнді, Солтүстік Мұзды Мұхит. Аталған атауларды
картадан көрсетеді.
3. Жаңа ... көшу ... (2 мин). ... түсінігін енгізеді:
6-сыныпта жаратылыстану пәнінен география пәні бөлініп шығады. Ол өз ... ... ... – физикалық және ... және ... ... ... географияның бастапқы курсы өтіледі. Оның
мақсаттары мен ... ... және ... ... ... ... ... Жаңа материалды меңгерту кезеңі (15 мин).
1. Физикалық география – Жер табиғаты жайындағы ғылым.
География ғылымы және оның ... ... ... ... ... ... Географияның қалыптасу тарихынан. Оның салаларға
бөлінуі туралы.
Географияның алдына қойған ғылыми ... ... ... Ежелгі кезеңнен бері географиялық ғылыми көзқарастардың,
теориялардың өзгеруі салдарынан ... ... ... ... Жер ... ... қалай жинақталды?
Ежелгі дүние халықтары Жер туралы не білген? ... ... 5 ... ... ... ... орталықтары – Қытай, Үнді, Персия, Мысыр
мемлекеттері өкілдерінің еңбектері. Алғашқы карталар. Интреактивті тақтамен
жұмыс жасайды. 1-слайд. Ежелгі заман саяхатшылары.
Орта ... ... ... Ұлы ... ... XVғ. соңы мен XVII ғ. ортасының аралығындағы ... ... ... ... ... ... сұрау. Интербелсенді тақта. 2-
слайд. Ортағасырлардағы саяхатшылар мен олардың маршруттары.
Ф. Магелланның дүние жүзін айналу саяхаты. 1519-1522 жж. ... Ф. ... ... рет ... ... ... ... мәлімет
беру. 3-слайд. Материктердің ішкі бөліктерін ... ... XIX ғ. бас ... Жер ... ... ашылып, оның ішкі
бөліктерінің зерттеле басталуы және Ш. Уалихановтың қосқан үлесі туралы
әңгімелеу, оқушылардан ... ... ... ... ... Ғарышты игерудің басталуы. XX ғ. 2-
жартысында ... ... ... мен ... зерттелуі
басталды. Оқушылар дәптерлеріне ... ... ... ... ... ... ... қояды. Өзара және мұғаліммен ... ... ... ... ... ... ... мен маршруттарын қарап, ... ... ... ... ... ... ... көмегімен
планеталарды сипаттайды, оларды салыстыру, айырмашылықтарын ... ... ... ой ... оның ... ... аударады. Радиустарының
айырмашылықтарын анықтайды, орташа радиусын табады.
5. Жаңа ... ... ... (9 ... ... ... саяхатшылардың жүрген жолдарын көрсету, Күн
жүйесінің суретін ... ... ... ... ... ... беру.
Оқушылар өз немесе мұғалімнің қалауынша тақтаға шығып, тапсырманы
орындайды.
6. ... ... ... (5 ... ... ... бойынша фронтальді немесе жеке сұрақтар қою
арқылы қорытындылау:
1. География ғылымы нені зерттейді?
2. Физикалық география немен шұғылданады?
3. Жер туралы мәліметтердің жинақталу ... ата, ... ... ... географиялық құралдары болған?
4. Ең алғаш жер шарын айнала жүзген саяхатшы, оның саяхат жылдары?
5. Планеталар не себепті Күн ... ... ... ... ... Жер шарының ауданы, радиусы, экватор ұзындығы? Мұғалімнің
сұрақтарына өз ... ... ... жауап береді.
7. Бағалау кезеңі (1 мин).
Оқушыларды сабаққа қатысуларына, тапсырмаларды орындауларына ... ... ... 5 ... ... ... Өздеріне
лайықты бағаларын алады. Ескертулері болса мұғалімге айтады.
8. Үйге тапсырма беру кезеңі (1 мин).
1-2 параграфтарды оқу, ... ... ... ... салу
және олар туралы баяндама жазу. Мұғалімнің ... ... ... ... ... ... және ... тарауы бойынша қайталау сабағы. 
Мақсаты: 
-Тарауда өткен тақырыптар бойынша ... ... ... ... ... ұғымдардың анықтамаларын есте сақтау қабілеттерін
жетілдіруге үйрету. 
- Әр түрлі білім көздерімен жұмыс жасауды әрі қарай дамыту,жүйелеу және
қортындылау. 
-Оқушыларды ... өз ойын ... ... түрі: қайталау. 
Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, жинақтау. 
Сабақ көрнекілігі: Слайд, атлас, таратпалар. 
Сабақ барысы: 1.Ұйымдастыру кезеңі. 
Психологиялық дайындық: « Қуаныш шеңбері» 
Мұғалімнің кіріспе ... және ... ... ... ... сабағымыз 6 кезеңнен тұрады.
Сіздер сабақ бойы осы тараудан алған ... ... ... аласыздар, слайдтан көрсету.
Кіріспе сұрақ: 
- тарауда қандай жаңа терминдермен таныс болдыңыздар? 
1.кезең: «Қызықты ұғымдар» берілген зымыран сөздердің ... ашу. ... ... ... - ... - ... - ... .......................
Ендік - …………….
Бойлық - ……………
2 кезең: 
Сәйкесін тап! Тапсырма: 
1. тірек сызбамен жұмыс 
2. қысқаша ... ... ... ... бізге қандай пайдасы бар? 
- Пландағы затарды бір – бірімен ... ... ... ... ... ... онда не ... бүкіл сызбаны жазу басып кетер еді, мұны түсініп оқу қиын болады)
Сондықтан біз не қолданамыз? 
Шартты белгілер ... бұл ... біз ... ... ... ... ... кезең: «Карта оқиық» 
Мұнда әр оқушы географиялық координаталар бойынша объектілерді тауып,
картадан көрсетеді. Объектілер: Балқаш, Астана, Көкшетау, Қарағанды,
Атырау, Өскемен. 
5 кезең: Сарамандық жұмыс 2 ... ... ... ... яғни ... ... ... картасын және Қазақстанның
физикалық картасын қолдана отырып кесте толтыру. 
Нысандар арасы Оқу құрал жабдықтары Масштабы ... ... ... физикалық картасынан 1см : 80 км 
Жарты шарлар картасынан 1 см : 930 км 
Астана 
Балқаш Қазақстанның физикалық картасы 1 см : 80 ... ... ... картасы 1 см : 930 км 
ә) Кескін картамен жұмыс 
Тапсырма: 
1. жасыл түспен меридиандарды белгіле, бастапқы меридианды көк түспен
белгіле. 
2. экваторды қызыл ... ... ... ... атын жаз. 
Тексеру сәті: глобустан көрсету. 
ТЕСТ
1.Алғаш рет Жер шарын айналып шыққан саяхатшы: 
а) А. Веспучи 
ә) Х. Колумб 
б) Васко да Гама 
в) Ф. ... ... ... грек ... ... болып жердің өлшемін шамамен дұрыс
анықтады? 
А)Эротосфен ә)Птоломей б)Архимед в)Платон г)Аристотель 
3. Ең үлкен масштабты көрсет. 
а) 1: 50000 в) 1: ... 1: 20000 г) 1: ... 1: ... Көкжиектің қанша негізгі бағытын білесің? 
а) 2 ә) 4 б) 5 в) 1 г) ... ... ... ... атайды? 
а)азимут ә)румб б)бұрыш в)якорь г)эхолот 
6.Жер шарының қай жерінде барлық бағыттар солтүстікті көрсетеді? 
А)экваторда ә)Оңтүстік полюсте б)Солтүстік полюсте 
В)кез-келген ендікте ... ... ... ... ... жатыр? 
А)батыстан шығысқа ә)солтүстіктен оңтүстікке б)солтүстік-батысқа 
В)оңтүстік-шығысқа г)кез-келген бағ 
8. Нөлдік меридиан төмендегі қалалардың қайсысы арқылы өтеді? 
а) Мәскеу ә) ... б) ... ... г) ... ... ... ... ,бағасы-5, 7-ұпай, бағасы-4 
Бағалау:. 
Үйге тапсырма: Шығармашылық жұмыс.
Тақырыбы:  Мұздықтар және олардың маңызы.
Мақсаты: 1.Гидросфера  ... ... ... тереңдету және кеңейту,
«мұздықтар», «қар жиегі», «тау мұздықтары», «жабынды мұздықтар»  ұғымдарын
қалыптастыру. ... ... ... және ... ... ... ... гидрология, мұхиттану, құрлық
гидрологиясы, глетчер, нунатак, трог.
2.      Құзреттілікке бағытталған және ... ... ... ... ... барысында танымдылық қажеттілігін туғызу
және логикалық ойлау дағдысын қалыптастыру;
3.      ... ... ... өз ... суларына
жауапкершілікпен қатынас жасау, адамгершілік сезімдері мен қасиеттерін ... ... ... ... өздігінен орындауды ұйымдастыру;
2. Сабақ мазмұнын құзретті бағдарға бағыттау барысында, түрлі танымдық
тапсырмаларды орындату;
3. Алған білімдерін қажетті ... ... ... ... ... шарлардың физикалық картасы, интербелсенді
тақта, кестелер, сызбалар.
Ұйымдастыру формасы:Жұппен, жекелей
Қолданатын әдіс-тәсілдер: Өздігінен оқыту  /ТИСО/
Қосымша әдебиеттер: 10-сынып ... ... және ... ... кезең 
1. Табысқа жетуге жағдай туғызу:  «Тайна воды» бейнефильмін
көрсету.
2. Гипотезалық сұрақ: Дүниежүзінің көп ... неге су алып ... ... ойы /
 Диаграмманы көрсету арқылы гидросфераның бөліктеріне сипаттама 
жасау.
- Гидросфера деген не?
- Диаграмманы ... ... ... ... компоненттерді
атаңдар.
Интербелсенді тақтада ғаламшарларды көрсету.
- Бұл ғаламшарларда су қандай күйде кездеседі?
 Қорытынды: Бұдан судың үш ... ... ... яғни ... газ.
3.Тақырыпқа шығу: Гидросфераның қатты күйіне қай бөлігі жатады?
Бүгінгі тақырып:   Мұздықтар және оның маңызы
4.Проблемалық сұрақ:
- Мұздықтар қайда болады, ... ... ... ... Оларды қандай мұздықтар дейміз?
- Гренландия қандай арал, неге оның бетін мұз басып жатыр?
- Таулардағы және құрлықтағы мұздықтарда айырмашылық бар ... ... ... ... ... ... шығуы.
                                        
ІІ. Жаңа білімді қалыптастыру кезеңі
1. Оқушылардың зерттеушілік  әрекеті.
 1. Берілген оқу парағы арқылы тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... ... отыру.
Термин сөздер:    
✓ Гидрология - табиғи суларды  және оларда болатын ... ... ... ... ... ... және ... бөліктерін зерттейді
✓ Құрлық гидрологиясы – құрлықтағы гидросфера бөліктерін көреді.
✓ Глетчер- таудағы мұздықтардың швейцарлықтарша атауы
✓ Нунатак –Антарктидадағы мұз бетінен көтеріліп ... ... ... ... Трог - ... мұздықтың әрекетінен өңделген, кеңейтілген
түзетілген таулық эрозиялық аңғар.
3. Соңғы нәтиже:   ... ... ... Жаңа ... ... кезеңі
4. Алған білімімізді бекіту:
Географиялық диктант және жабық тест орындау ,
Бағалау әр сұраққа 1 ұпай, 7 ұпай -«5», 6 ... 5 ... ... ... - жер ... кең ... зат.  Ол түрлі сұйық, газ, қатты күйде
болады. Судың қатты күйдегі бөлігін мұздықтар ... ... тау ... ... ... бөлінеді. Қазақстандағы ең ірі тау мұздығы ... ... ... оның биіктігі 12 км.  Таудағы қардың
жыл бойы ерімейтін ... ... ... ... қар ... ... Жабық тест.
1.    Табиғи суларды  және оларда болатын ... мен ... ... ... ... мұз ... көтеріліп шығып тұрған ең ... ... ... ... ... әрекетінен өңделген, кеңейтілген түзетілген
таулық эрозиялық аңғар:
7.     Корженевский –
5. Гипотезалық  сұрақ. Қорытынды.
- Неге жер бетіндегі су ... ... су ... ... ... ... су айналымының әсерінен гидросфера бөліктері
бірігеді.
6.Бағалау, үй тапсырмасы: Дүние жүзі бойынша мұздықтарды тауып, жазып
келу.
7.Рефлексия
   1. Сен өз ... ... ... ба және оны ... ... ба?
2.Сабаққа деген қызығушылық туындады ма?
Бағалау сараптамасы: «5» - 30 -37 ұ, «4» - 30 - 25 ұ, «3» -5 - 20 ... және оның ... ... оқу ... ... нәтижесінде оқушылар:
|Білуі тиіс: ... ... ... алуы ... ... маңызын; |- Мұздықтардың пайда |-Поляр маңы мен биік ... ... ... себептерін |тау басындағы мұз ... ... ... ... ... |-Жабынды және тау |жер табиғатының өзгеру |
|- ... ... ... ... ... ... беру;|айырмашылығын; | ... : ... Ә., ... К,. ... ... ... ... және геодезия» сөздігі. 
Құрал-жабдықтар : Дүниежүзінің физикалық картасы, атлас.
Негізгі ... ... қар ... тау ... ... ... мұхиттану, құрлық гидрологиясы, глетчер, нунатак,
трог.
Есіңде болсын, жұмысты алгоритм бойынша жаса. Әр тапсырманы орындаған
соң  тексертіп отыруды ұмытпа, ... ... ... ... ... ... ... жауапсыз қалдырма!
Жолдасыңды  тексерген кезде әділетті және турашыл бол – бұл саған және
сен тексерген оқушыға өте қажет.
Сәттілік тілеймін!
 №1 тапсырма   /10 ... ... – бұл тек ... ... ... көл, ... ... емес, сонымен қоса жер бетінде қатты күйде кездесетін   ... ... ... ... ... анықтама бер, мұздықтар, қар сызығы, тау
мұздықтары, жабынды мұздықтар. Сөздермен шағын әңгіме құра.
Тексерістен ... ... ... 2 ... ... жиегінің биіктігі неге байланысты, сызбаны толтыр.
|1.  |2. |3. |
2. ... ... ... бар, сызбаға сал.       
                   
Тексерістен өт.
№ 3 тапсырма  /10 ұпай/
Жаңа ұғымдарға «География және геология» сөздігімен  10 сынып оқулығын
қолдана ... ... бер: ... ... құрлық гидрологиясы, 
глетчер, нунатак, трог.
Тексерістен өтіп,  сызбаны толықтыр.
Географиялық диктант және жабық тест орындау.
Бағалау әр сұраққа 1 ... 7 ұпай - «5», 6 ұпай ... 5 ... Географиялық диктант.
Су - жер бетінде кең таралған зат.  Ол түрлі сұйық , газ, қатты ... ... ... ... ... ... ... Мұздықтар тау және
жабынды болып екіге бөлінеді. Қазақстандағы ең ірі тау ... ... ... ... оның ... 12 км.  ... ... бойы ерімейтін биіктігін белгілейтін шартты сызықты қар жиегі деп
атаймыз.
2.      Жабық тест
1.      ... ... және ... ... ... мен үрдістерді
зерттейтін ғылым:
2.      Гидрология  бөлінеді:
3.      Айсберг –
4.      Антарктидадағы мұз бетінен ... ... ... ең ... ... ... швейцарлықтарша атауы:
6.      «астау» мұздықтың әрекетінен өңделген, кеңейтілген түзетілген
таулық эрозиялық аңғар:
7.      Корженевский –
Тақырыптың рейтингілік парағы    
     
|Тапсырма ... ... ұпай саны |Кім ... ... ... |
| ... | ... | | ... | | | | | |
|1 |5 | | | | |
|2 |5 | | | | ... |10 | | | | ... | | | | | |
|1 |5 | | | | |
|2 |5 | | | | ... |10 | | | | ... | | | | | |
|1 |10 | | | | ... |10 | | | | ... №1 |7 | | | | ... №2 |7 | | | | ... |37 | | | | ... ... ... ... зоналары.
Мақсаты: Оқушылардың пәнге қызығушылықтарын ... ... ... ... өзара жарыстыра отырып, ойларын жинақтай білуге үйрету,
ұғымдарды есте сақтау қабілеттерін жетілдіру.
Сабақ түрі: Визуалдық лекция, топтық, жеке ... ... ... ... ... суккуленттер.
Ұйымдастыру.
Тірек білімдерін өзекті ету.
1. Табиғат зонасы дегеніміз не?
2. Ол қандай компоненттерден ... ... ... ... зоналары қай бағытта ауысады?
4. Неліктен барлық табиғат зоналары ... ... ... ... жылу мен ... көп ... ... қандай табиғат зоналары
қалыптасады?
6. Ал енді жылу мол, бірақ жауын – шашын мөлшері аз түсетін ... зона ... Неге ... атын ... ... ... Мысалы: Орманды дала?
8. Осы өсімдіктің топыраққа және жануарлар әлеміне әсері бар ма?
9. Еуразия материгінде кездесетін ... ... ... ... ... деп ... ма? Неге?
Бүгінгі тақырыпты қалай ашамыз, ол үшін алдымызға мақсат қоямыз.
Сабақтың мақсатын оқушылар ... ... ... ... ... бар? олар ... ... ауысу
себебін түсінуіміз керек.
2. Зоналардағы жануарлар, өсімдіктер, ... ... ... ... ... ... ... туралы түсіну.
3. Басты табиғат компоненттерінің ролін ашу.
Мұғалім. Бұл мақсатқа жету үшін не жасай алуымыз керек ... ... ... ... ... ... ... ашу.
3. Берілген тапсырмаға қажетті картаны дұрыс таңдау,оқу,сурет сызбаларды
қолдана білу.
4. Себеп – салдарын анықтау.
5. Табиғат құбылыстарына ... ... ... ... ... ... отырып ватманға ... ... ... ... ... лекциядан қандай қорытынды шығарамыз? Күн сәулесі қай жерде тік
бұрышпен түседі? Қай ... өте ... ... ашу кезеңі.
Меридиан.
Бірінші деңгей.
1. Оқулықтың мәтінін, Солтүстік Американың климаттық картасын
пайдаланып, ... ... ... ... ... 0-8 ... +24 гр.С, жылдық жауын-шашын 500 мм, топырағы ... ... ... ... ... ... Орманды дала, дала, табиғат зонасының орналасу ерекшелігін
түсіндір. ... және ... ... таралғанын анықта, батыстан
шығысқа қарай жауын – шашын ... ... Оның ... ... орманды дала, дала зонасымен салыстырып қорытынды жасау ... ... ... мен Еуразия материгінің табиғат зоналарын салыстырыңыз
|Солтүстік Америка ... |
| | ... ... ... ... ... ... климаттық картасын пайдаланып,
табиғат зонасын анықтау керек. Қаңтардың температурасы – 20 гр. С,
шілдеде +8 гр С, ... ... 150-250 ... ... ... ... ... Америка табиғат зоналары климаттық карталарын ... ... қай ... – шығысы немесе батысы - өсімдік
түрлеріне бай. Өзіңнің ... ... ... ... ... ... №4
Табиғат зоналарына сипаттама
|Табиғат |Топырағы ... ... ... ... ... |
|зонасы | | | ... ... ... |
| | | | | | ... ... ... пен қына |Қойгөз | | | ... ... ... |Ақ аю | | | |
| ... тон | | | | | ... |Трофты- |Мүк пен ... | | | |
| ... ... | | | | |
| | ... | | | | ... ... сұр ... ... | | | |
| | ... ... | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | ... және ... ... |Опоссум | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... | | | ... | | ... | | | ... |Сұр ... ... | | | ... ... ... |Бизон | | | |
| | ... ... | | | | ... |Қызыл ... ... | | | |
| | ... ... | | | |
| | ... ... | | | |
2. ... мәтінін оқып мыналарды анықта?
1.Қай тау қыраты ... мен агав ... ... ... ... жалпақ жапырақты ормандарын қандай ағаш
тұқымдары құрайды?
3.Солтүстік ... ... ... ... 1500 м
биіктігінде қандай ағаштар сақталған? Олардың ерекшелігі неде?
Ой - толғаныс кезеңінде ... ... ... ... ... Бұл ... интерактивті тақтада берілетін дұрыс жауап үлгілері
арқылы оқушылар өзара бірін-бірі бақылап, ... ... ... ... отырады.
Кесте №5
Бекіту: Сан және әріптерді пайдаланып әр табиғат зонаға тән ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |А – арктикалық шөл |
|зоналар. |Ә - ... ... ... ... ... ... |Б – тайга ... |В – ... ... қысқа,салқын,қар мен мұз еріген жерлерде |жапырақты ормандар |
|мүк пен қына өседі. |Г – ... ... ... ... ... қылқан |Д – тропикалық шөлдер, ... ... ... ... ... бұталар мен жусан өседі.Кактустар мен | ... ... | ... ... тұқымдасты шөптесін | ... ... | ... пен жаз ... ... байқалады. | ... ... | ... ... | ... | ... ... ... жерлерді жаппайды. | ... ... ... | ... ... ... | ... | |
| | |
| | |
| ... |
| |А – 1,3 |
| |Ә - 1,7,10 |
| |Б – 1,4,7,8 |
| |В – 7,11 |
| |Г – 2,6,7 |
| |Д – 2,5,9 |
| | ... нормасы.Дұрыс жауабы : 17-15 болса-«5»,| ... ... – «4», 9-7 ... «3», 7-ден аз | ... онда ол «2» деп ... | ... Әр топқа конвертте сөз беріледі.
а) Арктикалық шөл, тундра
ә) Тайга, саванна
б) Аралас және жалпақ жапырақты ормандар
в) Орманды дала,дала және ... пен шөл ... ... ... өз ... ... ... алады, оларды
топпен ватманға жапсырады. Дұрыс жауабы интеррактивті тақтада ... ... пәні ... ... ойыны.
Әр топ өзінің атына сай таралған зонаны атасын.
Мысалы, ... ... ... ... ... шөл, ... зоналар
таралған.
3.Зонаның сыртқы көрінісін бір сөзбен сипаттау.
Мысалы: саванна – сирек орман, биік шөптесін дала.
Дала – прерий.
Кеңесші әрі бағалаушыға сөз ... Ол ... ... 6-ға ... парағы мынадай:
Кесте №6
Бағалау парағы
|Оқушыла|Қызығушылы|Бейнеле|Тақырыпты|Жануарлар|География|Түйінде|Қорытын|
|р |қ-ты ояту |у |түсіндіре| ... |у |ды ... ... | |білуі | ... | |
| | | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ... ... Диспут: «Адам – табиғат патшасы», «Адам – табиғат
баласы» деген тұжырымға өздеріңнің пікірлеріңді білдіріңдер.
(«Адам – ... ... ... ... ... ... осы ... адамның өмірі мен әрекетіне қандай жағдай тудырады, бағала, оны
неден көруге болады ...... ... дегенге қазіргі экологиялық жағдай, климаттың
жылыну, табиғаттың ұзақ уақыт қалыптасқан байлықтарын адам онжылдықтарда
тауысып жатқаны жөнінде айту ... Бұл ... ... ... ... өткізгендегі беретін жетістігі осындай.
Қорытынды
Қазіргі таңдағы білім берудің басты ... бірі - ... ... ... көзқарасының дұрыс қалыптасуына дайындығын
қамтамасыз ... ... Осы ... ... ... ... терең
түсінген, ондағы үздіксіз болып тұратын өзгерістерді байқап, бақылай ... ғана даму ... ие ... ... ... ... оқушыларға қоршаған табиғи және
әлеуметтік, ортадағы заттар мен құбылыстардың өзара ... ... ... ... ... ... берілетін ғылыми
ұғымдарын қалыптастыру келешекте олардың білімді саналы меңгеруіне ... ... рөл ...... ... мен ... олардың жалпы және ерекше
белгілерінің жиынтығы бойынша қорытындылайтын ой немесе ойлар желісі.
Ғылыми ... шолу ... ... оқушыларда географиялық ұғымдарды
қалыптастыру ... ... ... компоненттердің
тұтастығында құрылды.
Мотивациялық компонент орта сынып ... ... ... ... ... ... алғашқы білімдер көлемімен
анықталады.
Іс-әрекеттік компонент ... ... мен ... ... ... ... ... негізгі көзі - обьективті болмыс болғандықтан, географиялық
ұғымдар нақты табиғи нысандар мен құбылыстарға негізделіп ... ... ... ... ... ... ... Түсініктер мен
ұғымдар өзара тығыз байланыста болғанда ғана ... ұғым ... ... екі ... ...... және жеке. Жалпы
ұғымдардың анықтамасы аталған ұғымға ... ... ... ... ... ... ... белгілерін қамтиды. Жеке ұғым деп, нақты бір
объект пен көріністер туралы түсініктерді айтамыз.
Ұғымды саналы меңгеру әр ... ... ... Орта ... кез-келген құбылысты, заттарды, олардың ... ... ... қабылдауы көптеген жұмыс жүргізуді керек етеді.
Зерттеу барысында қол жеткен нәтижелер төмендегідей қорытындылар
жасауға мүмкіндік береді.
... ... ... ... ... ... талдаулар барысында география сабағында оқушыларда
географиялық ұғым ... ... ... ... ... ... жүйесі, көлемі айқындалды.
✓ Географиялық білімнің мазмұны мен ... ... ... ... ... мен ... географиялық деректерді
географиялық нысандар туралы ұғымдармен байланысты жүзеге асады.
✓ Географиялық ұғымдарды қалыптастырудың ... ... ... ... сәйкес өлшемдері мен көрсеткіштері,
деңгейлері айқындалып, құрылымдық-мазмұндық моделі құрылды.
... ... ... қазіргі жағдайына талдау
жасау оны сабақта және сабақтан тыс кезеңдерде ... ... мен ... ... себеп болды.
Ғылыми-зерттеу жұмысының мақсаты мен болжамына ... ... ... оң ... ... Теориялық қағидалар
негізігде төмендегідей ұсыныстар жасалынды:
– бастауыш сыныпта оқушылардың дүниетану пәнінен географиялық ұғымдарын
қалыптастырудың ... мен ... ... ... ... ... география пәнінен қолданылатын географиялық ұғымдарды қалыптастыру
бағдарламасын ... ... ... ... ... беру
жүйесінің басшы және ғылыми-педагогикалық кадрлар біліктілігін
арттыру институттарының ... ... ... ... ... ... арттыруға пайдалану;
– ұсынылған әдістемені 12 жылдық білім берудің оқу-тәрбие үрдісіне
енгізуге ұсыну.
Географиялық сабақтарда ... ... ... және ... ... ерекшеліктері күрделі мәселесі болғандықтан, оны
толығымен қарастырып, бір ғана ... ... ... сыйғызу мүмкін
емес. Зерттеу ... ... ... оны ... бір ғана ... бұл ... ... болашақта арнайы, дербес зерттеуді
қажет етеді.
Қорыта келгенде, оқушыларда географиялық ұғым ... ісі ... ... ... ... ... ... қолдануға ұсынған әдістеме балалардың географиялық ұғымдарын
игерулеріне етер әсері зор болады деп сенеміз.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... И.В., ... Е.А., ... В.Б. ... и ... географии в школе. М.: Астрель, 2004г-206с.
2. Калечиц Т.Н., Кейлина З.А. ... и ... ... ... ... ... И.В., ... Г.А. Методика преподавания географии. М.:
Московский лицей, 1996г-792с.
4. Кушимова Г.А. Методика преподавания ... в ... ... ... ... 2003г-64с.
5. Матрусова И.С. Методика обучения географии в средней школе. М.:
Просвещение, 1985г-235с.
6. ... Н.К. ... ... по ... М: Просвещение, 1979г-
89с.
7. Актуальные вопросы формирования интереса в ... ... М.: ... Воробьева Е.Д. Внеклассная работа по географии (из опыта работы).М.:
Горький,1971г-73с.
9. Методическая ... для ... // ... Баринова И.И. Внеурочная работа по географии. М.: Просвещение, 1988г-
158с.
11. Крупская Н.К. Методика общественно полезной работы//Пед.соч.: В 10т ... 3 – ... ... ... К.Ф. Методика преподавания географии. ... ... ... Б.Г. ... как ... ... 2.
–М.:Просвещение, 1980г-196с.
14. Даринский А.В. Методика преподавания географии. М.: ... ... ... В.А. ... и формы организации обучения
географии. М.: Просвещение, 1964г -256с.
16. Прохорчик А.Ф. Организация внеклассной ... по ... ... асвета,1980г-105с.
17. Калечиц Т.Н., Кейлина З.А. Внеклассная и внешкольная работа. М.:
Просвещение, 1980г-119с.
18. ... ... // ... ... идей ... 1september. ru// articles/501951/
19. "Методика обучения географии в средней школе"
(Теоретические основы методики обучения географии)Под ред. А. Е. Бибик
и др., М., «Просвещение», 1968 ... Ш. ... ... оқыту туралы//«География және табиғат» №5,
2005
21. Бастауыш сыныптарда оқушыларға географиялық ұғым беру/ХХІ ғасырдағы
қазақ мектебі: даму ... ... ... ... ... ... ... Бастауышта өлкетану курсын ... ... ... // Мировая образовательная ... в ... ... ... ... ...... 2006.
23. Бастауыш сыныптарда географиялық алғашқы ... ... ... қосымша бағдарламасын оқытудың
маңызы // Бастауыш ... ... ...... ... ... ... мектепте қалыптасуының тарихи
жайы. // Вестник КазГНУ, ... № (11) 2009 ... ... ... ... ... түсініктерді
қалыптастыруда нақтылы ұғымдардың маңызы. // Бастауыш мектеп, Алматы
2008жыл № 4
26. Географиялық түсініктерді қалыптастыруда жаңа ... ... ... , Алматы 2008. жыл № 3
27. Формирование географических представлений и ... в ... // ... ... Ташкент, 2008. –№4. –Б. 42-44.
-----------------------
Мазмұны (нені оқыту керек)
Мақсаты (не үшін оқыту керек)
Оқыту құралы (ненің көмегімен оқыту ... ... ... ... ... ... ... теориясы
Дидактика
Географиялық ғылымдар
Логика
Психология
Мектеп практикасы
Географияны оқыту әдістемесі
Географияны оқыту әдістемесі
теориялық
эмпирикалық
логикалық (анализ, синтез, индукция, дедукция, жалпылау, типологизация,
идеологизация)
формациялық (жүйелік –құрылымды, салыстырмалы, тарихи, ... ... оқу ... ... мектеп құжаттарын оқу, жазба жұмыстарды
тексеру, тестілеу, эксперттеу әдісі немесе рейтинг)
Педагогикалық ... ... ... ... құбылыстың құрамы бойынша
Ұйымдастыру бойынша
Мақсаты бойынша
ұзақ
қысқа
жай
күрделі
Қалыптастырушы бақылау
зертханалық
кешендік
жаратылыстық
Географияны оқыту құралдары
Табиғи объектілер:
- пайдалы қазбалар коллекциялары;
- тау ... мен ... ... ... ... ... мен құбылыстарды бейнелеу:
- моделдер;
- картиналар,суреттер,портреттер;
- фотолар;
- диафильмдер мен диапозитивтер;
- кинофильмдер мен ... ... мен ... ... ... ... ... вербальды (оқулықтар, жұмыс дәптерлері, хрестоматиялар, анықтамалар);
- картографиялық құралдар(карталар, картосхемалар);
- графикалық құралдар (графиктер, ... ... ... үшін моделдер, географиялық объектілер мен
құбылыстарды өлшеу және сараптама жасау.
оқулық
Оқу құралдары: анықтамалар, ... оқу ... ... ... ... (дидактикалық материалдар) практикумдар, жұмыс
дәптерлері, бақылау күнделіктері, т.б.
Танымдық әдебиеттер
Оқушыларға ... ... ... жүйесі
Географиялық ұғымдар:
|-табиғат туралы; ... ... ... ... ... мезгілдерінің ерекшеліктеріне байланысты; ... ... ... ... жеке ... ... ... ... пен өлі ... ... ... ... ... ... мен ... ... ұғымдар ... ... ... ... географиялық картадағы орынына байланысты; |
|-табиғат құбылыстарын ... ... ... зерделеуде қолданылатын құралдарға байланысты; |
|-табиғаттағы су айналымына байланысты; ... ... ... ... ... райы туралы; ... ... ... Орта ... ... «Физикалық география» пәні негізінде
географиялық ұғымдарын қолдану
-орта сынып оқушыларыныңтабиғат заттары мен құбылыстарының қасиеті мен
себеп-салдарын білуге қызығушылығын арттыру;
-географиялық ұғымдарды ... ... ... географиялық білімдерін қалыптастыру;
-табиғат заттары мен құбылыстарын бақылау, тәжірибе жасау, сарамандық
құзыреттіліктер арқылы оқу іс-әрекетіне жаттықтыру.
Міндеттері
Ұстанымдар
-орта сынып ... жас және ... ... ... топ саяхат және сыныптан тыс жұмыстардың байланысы;
-білім беру түрлерінің өзара кірігуі.
Мотивациялық
Ортасынып оқушыларының географиялық білімге
қызығушылығы
Іс-әрекеттік
Табиғат заттары мен құбылыстарын танып –білудегі ... ... ... ... ... географиялық ұғымдарын қалыптастырудың
компоненттері, өлшемдері
Орта сынып оқушыларында географиялық ұғымдарды қалыптастыру әдістері
Нәтижесі: оқу ... ... ... ... ... түрде
меңгерген, географиялық ұғымдары қалыптасқан орта сынып оқушысы
Сөздік
Бақылау
Тәжірибе
Зерттеу
Көрнекілік
Проблемалық
Ізденушілік
Белсендіру
Ақпараттық
Эвристикалық
Рөлдік, ... ... ... ... ... мемлекеттер
Г-«қала» ұғымы аймағы
С´- «астана» ұғымы аймағы

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орта мектепте географияны оқыту54 бет
Туризм географиясының және рекреациялық географияның теориялық - әдістемелік аспектілері17 бет
Физикалық географияның бастауыш курсын оқытудың білімділік, тәрбиелік, дамытудың мақсаттары10 бет
Африка құрлығын оқыту23 бет
Білім беру32 бет
Биогеография ғылымының қалыптасу тарихы3 бет
География31 бет
География курсы бойынша пайдаланылатын оқу-құрал жабдықтарының түрлеріне талдау жасау68 бет
География сабағында ақпараттық технологияны пайдалану.57 бет
География сабақтарында және сабақтан тыс кезде оқылатын экология мәселелері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь