Топырақтың су қасиеттері

Жоспар:

1. Кіріспе:

. су күйі;
. су қасиеттері.

2. Негізгі бөлім:
. судың топырақтағы құбылымы;
. химиялық байланған су;
. гигроскопиялық ылғал;
. гравитациялық ылғал.

3. Қорытынды:

. ылғал тиімділігі.
Топырақ көп фазалы (бөлекті) дисперсті (бытыранды) жүйе болғандықтан, оған суды сіңіріп және ұстап тұру қасиеті тән. Қай кезде болмасын, онда белгілі бір мөлшерде және күйде су болады. Құрғақ топырақты 1050 С кептіріп, процентпен анықталған су мөлшерін ылғалдылық дейді, оның қорын м3/ға және мм-мен белгілейді.
Топыраққа су атмосфералық жауын-шашын, ыза суы, ауа буының қоюлану (конденсация) және қолдан беру (суару) жолдарымен келеді. Топырақтағы су өсімдіктер мен жандылар тіршілігінің негізі. Өсімдіктер органикалық заттар түзуге суды әртүрлі мөлшерде қажет етеді. Бір мөлшердегі органикалық зат түзуге керек су көлемін транспирация (жіпсу) коэффициенті (ТК) деп атайды. Безенчук тәжірибе стансасының бақылаулары бойынша ауыл шаруашылығы дақылдарының ТК мынандай: бидайдікі – 406, сұлынікі – 430, тарынікі – 266, арпанікі – 382, жүгерінікі – 238 және жоңышқанікі – 586 тең, яғни өсімдіктер 1 г құрғақ органикалық зат құрау үшін 200-ден 600 г-ға дейін су жұмсайды. Транспирациялық коэффициент көп жағдайларға, яғни дақылдардың сортына, топырақтың өңдеу тәсілдеріне, су режиміне байланысты өзгереді. Сондықтан, қолайлы су режимін қалыптастыру – агротехниканың басты мақсаты.
Өсімдіктерді сумен қандыру, тек топыраққа сіңген судың көлемімен өлшенбейді, ол топырақтың су құбылымына: су сіңірілуіне, өткізгіштігіне, суды ұстап қалуына, оны сақтауына және өсімдікті дер кезінде сумен қамтамасыз етуіне байланысты. Сондықтан бір климат жағдайына, біркелкі жыртылған, беті тегіс танап топырақтарындағы су мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Бір дәрежеде ылғалданған топырақтағы тиімді судың мөлшері оның механикалық құрамына, қарашірінді мөлшеріне және басқа қасиеттеріне байланысты өзгереді. Сондықтан, топырақтағы судың құбылымы тек жауын-шашынның мөлшеріне емес, көп жағдайда, ондағы су күйіне байланысты. Өсімдіктерге қажет топырақтағы судың мөлшерін, ондағы су қарым-қатынасын және күйін білу керек. А. Лебедев, С. Долгов және А. Роденің зерттеулерінше су топыраққа 3 – қатты (мұз), сұйық және бу күйінде болады. Олардың топырақпен байланысы бірдей емес.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Гедройц К. Таңдамалы шығармалар, 1965.
2. Горбунов Н. Минерология және топырақтың коллоидты химиясы, 1974.
3. Качинский Н. Топырақ физикасы, 1965, 1970.
4. Кононова М. Топырақтың органикалық заты, 1963.
5. Орлов Д. Топырақ химиясы, 1985.
6. Роде А. Топырақ ылғалы туралы ілім негіздері, 1965, 1969.
7. Тазабеков Т. Тазабекова Е. Топырақ құнарлығы, 1995.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  БІЛІМ  ЖӘНЕ  ҒЫЛЫМ ...  ... су ... ... су ... су ... ... бөлім:
- судың топырақтағы құбылымы;
- химиялық байланған су;
- гигроскопиялық ылғал;
- гравитациялық ылғал.
3. Қорытынды:
- ылғал ... көп ... ... ... (бытыранды) жүйе болғандықтан,
оған суды сіңіріп және ұстап тұру қасиеті тән. Қай кезде ... ... бір ... және ... су болады. Құрғақ топырақты 1050 С
кептіріп, процентпен анықталған су мөлшерін ... ... оның ... және ... ... су ... жауын-шашын, ыза суы, ауа буының қоюлану
(конденсация) және қолдан беру (суару) ... ... ... ... мен ... тіршілігінің негізі. Өсімдіктер органикалық заттар
түзуге суды әртүрлі мөлшерде қажет ... Бір ... ... ... керек су көлемін транспирация (жіпсу) коэффициенті (ТК) деп атайды.
Безенчук тәжірибе стансасының ... ... ауыл ... ТК ... бидайдікі – 406, сұлынікі – 430, тарынікі – 266,
арпанікі – 382, жүгерінікі – 238 және ... – 586 тең, ... 1 г ... ... зат құрау үшін 200-ден 600 г-ға дейін су
жұмсайды. Транспирациялық ... көп ... яғни ... ... ... ... су ... байланысты өзгереді.
Сондықтан, қолайлы су режимін қалыптастыру – агротехниканың басты мақсаты.
Өсімдіктерді сумен қандыру, тек ... ... ... ... ол ... су құбылымына: су сіңірілуіне, өткізгіштігіне,
суды ұстап қалуына, оны сақтауына және ... дер ... ... ... ... ... бір климат жағдайына, ... беті ... ... ... су ... ... ... Бір дәрежеде ылғалданған топырақтағы тиімді судың мөлшері оның
механикалық құрамына, қарашірінді ... және ... ... ... ... ... судың құбылымы тек жауын-
шашынның мөлшеріне емес, көп жағдайда, ... су ... ... ... ... судың мөлшерін, ондағы су ... ... білу ... А. ... С. Долгов және А. Роденің зерттеулерінше
су топыраққа 3 – ... ... ... және бу ... ... ... байланысы бірдей емес.
Топырақ пен судың байланысы (С. Монинше)
|Ылғал түрі ... ... және ... |
| ... ... ... ... ... су ... су. ... ... ... су ... ... ішіндегі су |Еркін сулар ... су. ... бос ... су |
| ... ... Бу ... ... су ... су ... ... байланған су |
| ... ... ... су ... ... су ... су. ... байланған гидраттық сулар |
|Клеткалық су. ... ... су. ... байланған су деп – ион ... ... ... ... металдардың сулы тотықтары құрамындағы конституциялық
суды айтады. Мұндай ... ... ... С – та ... ... ... болады. Ал минаралдар құрамында ... ... су деп ... яғни ол ... ... ... кезінде
кірген. Оны топырақты 1500-3000 С – та ... ... ... байланған су молекулалық күшпен ұсталатындықтан өсімдікке тиімсіз.
Су буы – топырақ бөлшектерімен түйірлері аралығындағы ауа ... ... ... ... су ... қаныққан. Сондықтан, бұл ... ... жылы ... су ... ... жылжып барып, қоюланады –
конденсацияланады, яғни бу суға ... Бұл ... ... ... ... ... мысалы, түнде шөлді аймақтың күз маусымында
құмдар бетінде бу қоюланып, кескін бойы ... ... ... ... судың өсімдіктерге тиімділігі шамалы болса да, ... ...... тым ... ... ... ауадан
ұсталып тұратын су молекулалары топырақтың ондай суды ... ... ... дейді. Түйірлері беті жұқа су қабыршағымен оралған
және молекулалық күшпен ұсталатындықтан ... ... бар: ... ... ол қатпайды және тұздарды ерітпейді. Бұл судың
топырақта сіңірілуі ... ... ауа ... мен ... ... Атмосфера су буына қаныққан жағдайда топырақ суды
өзіне көп сіңіре алады да, ... ... ... гигроскопиялыққа
жетеді, оның мөлшерін максималды гигроскопиялық дейді.
Қабыршақты ылғал – топырақтың ... ... ... ... ... ... тұратын су, ол өсімдіктерге тиімсіз. Жалпы
тиімсіз су мөлшері 1,5 максималды ... тең. ... ... ... ... сола ... ... тұрақты сола
бастайтын топырақтағы судың мөлшерін жансыз қор деп ... ... ... ... пайдалана алмайды. Жансыз деңгейден жоғары жиналған ылғал
қорын өнімдік су деп атайды. Оның қоры – ... ... ... ... ... су – топырақ түйіртпектері ішіндегі және араларындағы
кеңістіктерді жайлайды. Бірінші орындағылары қыл түтікшелік, ал ... ... ... суға ... ... ... ... қуыстарында сұйық тамшы күйінде жиналады. Мұндай сулар топырақта
меникс күші мен әр бағытта, көбінесе ... ... ... қарай жылжиды.
Олар тар қылтүтікшелік тірелген және тар ... ... ... екіге
бөлінеді. Қылтүтікшелік тірелген су ыза деңгейінен көтеріледі. Ол тарайтын
топырақ қабатын қылтүтікшелік деңгей деп атайды. Қылтүтікшелік тірелген ... ... ... топырақытң су көтеру қабілетіне байланысты болса,
ілінген сумен қамтамасыз етуге аталған сулардың маңызы өте зор. ... ... ... жауын-шашын, суару және ыза суларымен қанады. Топырақ ... ... ... ... арқылы буланып кетеді, сондықтан бұл
құбылысты ... ... ... ... ... ... ылғал – барлық қылтүтікшелері суға толған топырақ, ал
одан әрі ... ... ... аралығына толған су. Ол
топырақта салмақтың күшпен еркін, жоғарыдан төмен қозғалатын ... деп ... ... ... ... су ... ... ылғалдандырып, ыза деңгейіне жетуі мүмкін. Бұл су ... ... ... ... ... ... ауаны ығыстырады да,
анаэробты жағдай ... су ... ... су ... су ... су сыйымы және
су көтеру қабілеті жатады.
Су сыйымына топырақтың суды сіңіріп, ұстап тұру ... ... ... далалық, қылтүтікшелік және гигроскопиялық түрлері бар.
Толық су сыйымы деп топырақтың барлық ... ... ... ... ... айтады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... ... су сыйымы деп топырақтың гравитация суы төмен ағып кеткенннен
кейінгі ұсталған судан құралған ... ... Оның ... механикалық, минаралдық және химиялық ... ... ... ... ... құм ... мөлшері
3 – 5, құмбалшықты және балшықты топырақтарда 18 – 23 процентке тең, оның
ең жоғары ... (35%) ... ... құмбалшықты қара топырақтарда
болады.
Қылтүтікшелік сусыйымы деп ... қыл ... ыза ... ... ... тұру ... ... Ол топырақтың механикалық құрамына және
кескін қалыңдығына ... құм мен ... ... аз,
топырақтарда жоғары болады.
Су көтеру деп топырақтың қыл түтіктері арқылы ыза деңгейінен меникс
күшімен су ... ... ... Судың топырақта көтерілу жылдамдығы мен
биіктігін қылтүтікшелер диаметрі ... яғни ... ... ... ... су ... ... артады. Бұл құбылыс керісінше
де білінеді. ... ... су ... құм ... 30 – 60 ... ... құмбалшықта 3 – 4 м тең, ал балшықта 6 – 7 м ... ... ... ... ... ... ... су
көтеру қабілеті жақсы жетілген.
Сусіңіру – ... ... ... ... қарай су өткізу
қабілеті. Су ... үш ... ... ... ... ... ... мен ылғалдану деп, топырақтың бос кеңістіктерінің бірте-бірте
суға толуын айтады. Бұл топырақтың су сіңіру ... ... ... ... ... ... ... суға толғанша жүреді. Өту ... ... өз ... мен ... ... арқылы төмен жылжуын
айтады. Егер топырақ бірінші сағатта суды 15 см тереңдікке сіңірсе – жақсы,
5 – 15 см ... ал 5 см ... ғана ... – аз ... болып саналады.
Булану деп, сұйық судың қызған топырақ бетінен буға айналу құбылысын
айтады. Ол топырақтың ... ... ... ... ... жамылғысы, жансыз органикалық қалдықтарымен бүркелуіне және құрлық
бедеріне, ылғалдануына және климатқа байланысты өзгереді. Аса жоғару ... түсі ... ... ... ... топырақта, ал аз
мөлшердегі булану ірі ... ... және ... ... бар топырақтар
бетінде байқалады.
Өсімдіктер топырақ ылғалының тек ... ... ғана ... ... ... өнімдік су органикалық зат түзуге - өнімділікке
жұмсалады. Өсімдіктер топырақтағы суды ... сору күші ... ... сору ... ... су өсімдіктерге тиімсіз.
Ауылшаруашылық дақылдар тамырларының сору күші 1,5 х 103 КПА ... ... ... ... ылғалды пайдаланғаннан соң, өсімдіктер сола
бастайды. Өсімдіктердің тұрақты ... ... ... ... ... ... солу ылғалдылығы дейді. Одан жоғары ылғалдылықта өнім құрала
бастайды.
Агрономиялық тәжірибеде ... ...... ... ... максималды гигроскопиялық, солу ылғалдылығы,
қылтүтіктердегі үзілмелі ... кіші ... ... ... ... деп ... онда берік ... ... ... сору күші ... су ... ... диффузиялы күшпен жылжиды. Бұл өсімдіктерге тиімсіз.
Максималды адсорбциялық және қылтүтіктердегі үзілмелі ылғалдылық
арасында осал байланған қабыршақты су ... Ол ... ... ұсталады, сәл жылжымалы өсімдіктерге тиімсіз, ал су ылғалдылығы мен
қылтүтіктердегі үзілмелі ылғал арасындағы судың өнімділігі аз, яғни ... ... ... ... ... ... ... – кіші
сусыйымдылық арасындағы су ... ... ... ... ... күш осал ... оның ... тиімділігі жақсы, өнімділігі
жоғары болады.
ДСС пен ТСС ... ... су ... ол ... ... бірақ артық мөлшерде болғандықтан өнімділігі нашар ... ... оның ... топырақта ауа алмасу ... ... ... ... суға ... көктемде, қар еріген
кезде немесе ұзақ ... соң ... ... ... ... су тез өтіп ... бұл ... ылғалдану уақыты қысқа
болдады. Толық ... пен кіші ... ара ... су беру ... деп атайды. Сонымен, өнімді ылғалдылық СЫ-пен ДСС
аралығында байқалғанымен, ең қолайлы, ... ... ... ҚҮЫ мен ... ... Өнімді ылғалдылықтың төменгі деңгейі – СЫ, оның мөлшерін
вегетациялық тәсілмен және есептеу ... яғни ... ... шығарады. Ал жоғары өнімді ылғалдылықтың ... ... ... ... ... ... алдындағы топырақ ылғалдылығы
қылтүтіктердегі үзілмелі ылғалдан төмен болмағаны керек, яғни құмбалшықты,
балшықты топырақтар үшін ол ДСС ... 60 - ... су ... да білу керек, ондағы су қорының кірісі ... су ... ... мен ... тепе-теңдігі дейді.
Топырақтың су балансы
|Судың кірісі ... ... ... суы. ... ... және заттарға |
|Құрлық бетімен ағып келген су. |ұсталғаг су. ... ... ағып ... су. |Құрлық үстімен ағып кеткен су. ... суы. ... ... ағып ... су. ... жиналған су. |Жел ... қар. |
| ... ... ... ... |
| ... ... су. |
Жалпы су балансын мына формула арқылы шығарады (мм):
Ыо + Ыж + Ыжа + Ык + Ыб + Ыжт = Бс + Бт + Бтг + Жб + Тс + Ты, ...... ... ... ... ... – бақылау кезіндегі жауын суының мөлшері;
Ыжа – ызадан ... ... – су ... ... жиналған ылғал;
Ыб – құрлық бетімен келіп жиналған ылғал;
Ыжт – грунт және топырақ ішімен бүйірден ағып келіп жиналған ылғал;
Тс – ... ... ... ... ... ... су ... булану;
Бт – транспирациялық ылғал шығыны;
Бтг – топырақ кескінінен өтіп грунтқа сіңетін су мөлшері;
Жб – құрлық ... ағып ... су ...... пен грунт ішінде бүйірден ағып кететін су;
Ты – бақылау ... ... ... ылғал қоры.
Формуланың сол жағында – судың кіріс, ал оң жағында ... ... ... ... қоры жеке есептеледі, себебі топырақ кескінінде
ылғалдылық пен тығыздық бірдей емес. Әр ... ... қоры мына ... = a. dv. H, ... - тиісті қалыңдықтағы судың қоры
а - анықтау кезіндегі топырақтың далалық ылғалдылығы
dv – топырақтың тығыздығы
H - ... ... см, м3-ға ... су қорын, мм-ге айналдыру үшін
0,1 коэффициентін қолданады, себебі 1 мм су ... 1 ... 10 м3 ... ... балансы әр топырақ - климаттық аймақтар мен оқшау өңірде бірдей
емес. Оның ... ... ... қарым-қатынасы өзгеруіне байланысты
топырақта бірнеше сулық құбылым типтері қалыптасады. Су ... ... үшін Г. ... ... коэффициентін ұсынған (Кылғ.):
Кылғ. = Ж/Б, мұнда,
Ж – орташа көпжылдық жауын-шашын мөлшері, мм
Б – су бетінен орташа көпжылдық булану мөлшері, мм.
Топырақтарда су ... 5 типі ... ... тип – көп жыл ... ... ... тән. ... аймақтарда
жауын көбінесе қар түрінде жауады, жазда топырақтың ... ... ... ... тоңды қабат су өткізбейтін болғандықтан, үстіңгі қабаттар
суға толады да, топырақ батпақтануға шалдығады.
2. Шайылмалы тип: Кылғ. 1,3 – тен ... ... ... сумен шайылған,
ыза суларының ағыны болмаса, топырақ ... ... ... ... типі ... күлгін, қызыл және сары топырақ типтеріне тән. ... ... ыза ... ... көтерілсе, топырақ және оны
құраушы жыныстар батпақтана бастайды.
3. Кезеңді шайылмалы тип: Кылғ. 1-ге тең. Бұл ... ... жыл ... ... ол тек ... ... ... Мұндай су құбылымы сұр
ормандық топырақтар мен солтүстік қара топырақты аймақтарда қалыптасқан.
4. Шайылмайтын тип: Кылғ. 1 – 0,7 тең. ... суы ... ... қабаттарына әсер етеді, ал ыза терең жатады. Мұндай типте күзге
қарай аса кеуіп кетеді де, ... ... ... ... ... дейін
төмендейді. Бұл тип қара және қара ... ... ... ... және ... ... тек ... егіншілікте алуға
болады.
5. Жіпсінді тип: Кылғ. 0,5-ден төмен. Ыза деңгейі жақын орналасқан ... ... дала ... ... ... ... ыза ... бетіне жетіп барып буланады. Егер ол тұзды болса, құрлық бетіне
ылғал мен ... ... ... ... да ... шоғырланады, сөйтіп
топырақ сортаңдана бастайды. Суармалы топырақтарда ирригациялық ... ... ... мол ылғалданса, оның кескіні ызаға ... ал ... ... ... ... ... ыза суы топырақ бетіне
көтерілуі мүмкін.
Егіншілік өнімділігін арттырудағы шаралардың бастысы – топырақтағы су
құбылымын реттеу. Ол үшін ... ... пен ... ... ... ... суға ... біле отырып, жан-жақты тәсілдер
қолданады.
Мәдени өсімдіктердік өніп-өсуіне ... ... ... үшін ... судың мөлшері, транспирация мен физикалық булануға кеткен шығынды
теңестіру, яғни ылғалдану коэффициент санын бірге ... ... ... ... жағдайда су құбылымын реттеудің өз ... ... ... ... және ... тапшы шөлді аймақтарда су
құбылымын реттеудегі ең басты мақсат – топырақта ... ... ... оны ... ... Топырақта ылғалды жинау тәсілдерінің бірі –
қыста қарды, көктемде – ... ... ... Ол үшін ... егіс
аңызын, жасанды қар жондарын ... ... ... су ... үшін ... беткейлерді көлденең жыртады, ауылшаруашылық
дақылдарын жолақтап орналастырады, ... ... ... ... қолданады. Топырақтағы су қорын молайтуда таза немесе қара сүрінің
маңызы зор. Мұндай сүрілерде ... ... ... ылғал қоры, басқа
ауыспалы егіс танаптарына ... 1,5 – 2 есе ... ... ... озат агротехнологияны пайдаланған жөн: көктемде
топырақ бетін немесе тырмалап, ылғалды жабу арқылы топырақты физикалық
буланудан, яғни ... ... ... ... Тұқым себілгеннен соңыра
топырақты дөңбекпен тығыздайды. Бұл тәсіл топырақтың ... ... ... ... ... мақсатымен жүргізіледі. Осылай сумен
қамтамасыз етілген тұқым тез өнеді. Топырақтағы ылғалды үнемді және ... ... және ... ... да ... дала мен шөлді аймақтарда топырақтың су құбылымын жақсартудың
басты жолы – ... яғни ... ... су ... ... оның ... өсімдік
сұранысына сай, ал тәсілі әлбетте топырақты шайылу мен ... ... ... ... ... К. ... ... 1965.
2. Горбунов Н. Минерология және топырақтың коллоидты химиясы, 1974.
3. Качинский Н. Топырақ физикасы, 1965, 1970.
4. ... М. ... ... заты, 1963.
5. Орлов Д. Топырақ химиясы, 1985.
6. Роде А. Топырақ ылғалы туралы ілім негіздері, 1965, 1969.
7. Тазабеков Т. ... Е. ... ... 1995.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Топырақтың гранулометриялық құрамының топырақ қасиеттеріне, құнарлығына және жер өңдеуге әсері5 бет
Топырақтың қасиеттері12 бет
Жер ресурстарын пайдалану мәселесі30 бет
Топырақ туралы түсінік, топырақтану ғылымы106 бет
Топырақтың жалпы зоогигиеналық маңызы24 бет
"шығыс Қазақстан топырақтарына сипаттама"5 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Алматы облысы Көксу ауданы «Үйгентас» ЖШС топырақтары және оларды ауылшаруашылығында пайдалану55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь