Атмосфера және климат

Табиатты қорғау ерте заманнан басталған. Көне заманның өзінде халықтар табиғат қорының сарқылатындығын білгеннен кейін табиғаттан тек қана ала бермей, оның орнын толтырып, қайтадан орнына келтірудің керектігіне көздері жетті. Ол кезде адамдар тек жер өңдеп қоймай, оған тыңайтқыш беруді, пайдалы өсімдіктерді себуді, бағалы жануарларды асырып, көбейтуді үйренді. Бұл табиғатқа өзгеріс енгізгенмен адам пайдасына жұмсалып кеткен қор қайтадан орнына келмейтін. Ал біздің заманымызда табиғат қоры одан әрі азая түсуде. Табиғат байлығынан алынатын қорғаудың мөлшері, осы қайтадан қалпына келтіру мөлшерінен әлдеқайда көп. Мұның себебі табиғатты қалпына келтіру идеясы барлық елде мемлекеттік шеңбердегі проблема деңгейіне көтерілмей отыр.
Табиғатты қорғаудың қажеттілігі кейбір мемлекеттерде оның байлығының азайғандағы айтарлықтай біріне бастағанда туған. Табиғаты бай жерлерде адам санының көбеюі, ол жерлердегі пайда болған шаруашылықтарда адам әрекетінің кең өріс алып, аумағының артуы табиғи байлықтың азаюуна әкеледі. Бұл адамды табиғат қорғау шараларын ойластыруға мәжбір етті.
Қоршаған ортаның адам денсалығына әсерін айта отырып, экологиялық порблеммалардың таза түрде кездеспейтінін ескеру қажет. Олар әрқашанда тікелей немесе жанама түрде саясатпен, экономикамен, жаңа технологиялармен, әр адамның экологиялық сана сезімінің жетілген деңгейімен байланысты келеді.
Табиғат байлығын тиімді пайдалану, қоршаған орта, жер, су тазалығын сақтау, олардың зиянды заттармен ластануына жол бермеу – көкірегі ашық әр адамның парызы.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Қ.И.Сатпаев атындағы Қазақ Ұлттық Техникалық Университет
Экономика және минералды ресурстарды басқару ... ... және ... ... РЭТб –
04 -1к
Тексерген:
Искакова К.М.
Алматы 2006
Кіріспе
Табиатты қорғау ерте заманнан басталған. Көне ... ... ... ... ... ... кейін табиғаттан тек
қана ала бермей, оның ... ... ... ... ... ... ... Ол кезде адамдар тек жер ... ... ... ... ... ... ... бағалы жануарларды асырып,
көбейтуді үйренді. Бұл ... ... ... адам ... ... қор ... ... келмейтін. Ал біздің заманымызда
табиғат қоры одан әрі азая ... ... ... ... қорғаудың
мөлшері, осы қайтадан қалпына ... ... ... көп. ... ... қалпына келтіру идеясы барлық елде мемлекеттік ... ... ... ... қорғаудың қажеттілігі кейбір мемлекеттерде оның байлығының
азайғандағы айтарлықтай біріне бастағанда туған. Табиғаты бай жерлерде адам
санының көбеюі, ол ... ... ... шаруашылықтарда адам әрекетінің
кең өріс алып, аумағының артуы табиғи байлықтың азаюуна әкеледі. Бұл адамды
табиғат ... ... ... ... ... ... адам ... әсерін айта отырып, экологиялық
порблеммалардың таза түрде кездеспейтінін ескеру ... Олар ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялармен,
әр адамның экологиялық сана ... ... ... ... ... тиімді пайдалану, қоршаған орта, жер, су тазалығын
сақтау, олардың ... ... ... жол ...... ашық ... парызы.
Атмосфера – ауа, химиялық қоспалар мен су буынан ... ... ... ... ...... және ... процестердің жүруінің
шарты және метеорологиялық режимнің маңызды факторы. ... ... ... оның ... жылу және су ... ... ... анықтайды. Атмосфераның газдық құрамы, су буы
және әр түрлі қоспалар жер бетіне күн радиациясының өту деңгейін және ... ... ... ... ... анықтайды. Егер атмосферада
қоспалар болмаса, онда Жер бетіндегі ... ... ... +15С ... ... ... маңызды қасиеттеріне, оның жылдам араласу мен үлкен ара
қашықтыққа орын ... ... ... ... ... ... Мұхитпен жанасуы нәтижесінде мұхит атмосферадағы көміртегінің қос
оксиді (СО) мен күкірт оксидін (СО2), ... газ және ... ... ... ... ... бөлігін өсімдіктер сіңіреді
және зат алмасудың топырақ звеносына ... ... ... ... мен
оның ластануды тарату, сонымен қатар локальді ластануды ғаламдық ластануға
айналдырушы фактор ... ... Адам ... әр түрлі
параметрлеріне және қасиеттеріне, оның химиялық құрамына, ... және т.б. әсер ... ... ... шегі шартты түрде алғанда 2000
километрге дейін ... ... 10 – 12000 ... ... ... ... молекулалары кездеседі. Ауа массасының 80 проценті және
бүкіл су буы биосфера ... ...... яғни ... 8 – 10 км, ал ... ... 16 – 18 км биіктікте шығарылған ауа
қабаты болады.
Атмосфераның қазіргі ... ... ... ... жер ... ... ... нәтижесінде қалыптасқан. Басқаша сөзбен айтсақ,
олардың тегі биогендік заттардан тұрады.
Биосфераның бастапқы атмосферада болмаған ... ... ... ... тіршілік қызметі нәтижесінде жинала бастаған. Көне заманда
(Азол дәуірінде) биосферада ... ... ... ... ... өмір ... Олар ... организмдер болатын. Олардың кейбір
түрлері күні ... ... жер ... кездеседі.
Жоғары биіктеген сайын да атмосфера айтарлықтай көп өзгеріске ұшырай
қоймайды. Атмосфераның бүкіл қабаты 78,09 процент азоттың, 20,95 ... 0,93 ... ... 0,03 ... ... ... ... мөлшердегі басқада газдардың механикалық қоспасынан
тұрады. Атмосфераға әрдайым 3 – 4 ... ... ... су буы және ... ластағыш заттар болады.
Шынына келетін болсақ, биосферада ауасыз тіршілік болуы мүмкін емес
еді. Бірақ сонымен ... ... ... және ... да ... ... ... ауаның тіршілік үшін маңыздығын айтып жеткізу
қиын. Сондықтан да кейде бір ... өте ... ... тұр «ауадай қажет болып
тұр» деп суреттейді. Адамзат баласы тамақсыз ... ... ... бірнеше
күн, ауасыз бірнеше минут өмір сүре алады, ал ... ... ... та ... ете ... есеппен алғанда адамзат баласы тәулігіне өкпесі арқылы 10-12 мың
литрден астам (10-14 килограмға ... ... дем ... ... адам ... ... ... 1,5-2 килограм су мен тамақты бойына сіңіреді. Демек,
адамзат баласына минут сайын ауа – онда өте таза ауа ... ... ... ... ауа ... ... емес. Өйткені, атмосфералық процестерге (газ ... ... т.б.) ... баласының аралаусымен байланысты оттек
қорының азаюы жүріп жатыр. Ал оттектің тіршілік ... ... ... ... егжей – тегжейлі айтып жатудың қажеті болмас. Ол барлық
тіршілік иелері мен ... ... ... өсіп – ... қажетті
экологиялық факторлардың бірі. Оттектің басқа элементтермен қосылуы тотық,
немесе биологиялық жану деп ... ... ... ... ... ... жылу ... шығарылады. Атмосферадағы оттек топырақ пен
судағы тіршілік иелері мен өсімдіктердің және ... ... жан ... ... ... ... етіп ... Клеткалардағы қоректік
заттарды оттектің тотықтыру тірі организмдердің өсіп - ... ... ... ... Оттек көп мөлшерде жұмсалып отырады. Таскөмірді,
мұнайды, газдарды жағу кезеңі жыл сайын биосфераға ... ... ... ... оттекті 10 процентіне дейінгі көлемі бостан – босқа ... ... ... жасыл өсімдіктердің азая түсуі (орман – тоғай ... ... ... ... жолдарын салу және т.б) салдарынан
биосфераға тарайтын оттек мөлшері ... кеми ... ... ... ... мен ... да ... түрлі қалдықтармен ластануынан оттектің
ықпалды проценттерінің – балдырлардың, фитопланктондардың азаюы, ал содан
кейін біртіндеп ... ... ... емес. Сондықтан да мұхиттың жасыл
балдырларының тағдыры осы кездегі бүкіл әлемдік экологиялық ... ... ... ... транспорт пен өнеркәсіптің тұтынуы да шапшаң өсіп
келеді. Мұны мына мысалдардан байқауға ... ... ... ... км жер ... уақытта бір адамның жылдық нормасына тең оттекті ... Осы ... авиа ... бір ... ... шамамен алғанда
1807 мың адамның бір ... ... ... ... ... ... ... оттектің жалпы қоры орасан зор (1,2.10.) ... ... ... ... да ... ... ... шапшаң
қарқынмен даму жағдайында ол бірнеше процентке қысқаруы ... Ал ... ... ... бір – екі процентке төмендеуінің өзі
едәуір әсер етеді.
Дүние жүзіндегі ең үлкен мәселенің бірі – ... ... ... ... ... болатын улы газдардың бірі – көмірқышқыл газының
мөлшері. Оның көлемі жылдан – ... ... ... ... ... ... мөлшері 1860 жылдан 1955 жылға дейін 15 процент көбейген. 1958
жылдан 1962 ... ... не бары төрт жыл ... өсім бір ... ... қазбалар барған сайын көп жағылуда, сондықтан да 2000 жылға ... ... ... ... 1950 ... ... 25
процентке артуы мүмкін. Әдетте ірі-ірі қалалардың үстінде 1500 – 2000 ... ... мен ... ... ұсақ ... ... тұратын
қарақошқыл шаң – тозаң немесе қара қошқыл күйе ... ... ... ... ... ... ... үлкен қалалардың үстінен
байқауға болады. Лос-Анджелес және ... ірі ... ... ... ... ... ... үстіндегі қауіпті
көріністерді көру үшін, Американың үлкен қалаларына – ... ... жоқ. ... ... ... самолетпен ұшып келе
жатқанда немесе таудың басына шығып, қала үстіне көз жіберіп ... ... 1500 – 2000 метр ... ... ... мен ... ... қарақошқыл тұман бұлт басып тұрады. Мұны смог ... ... сөзі – ... ... мағына береді). Мұның: Алматыны
онтүстігінен созыла құрсаулаған биік тау ... мен ... ... және солтүстіктен соғатын ерсілі – қарсылы соғатын желді қалаға
жібермей тұрады. Қала үстіндегі смог ... күн ... ... ... ... ... деректер бойынша, жаз айларында
ультрокүлгін сәулелерінің ... 20-30 ... ... қыс ... ... ... кемитіні байқалып отыр. ... ... күн ... ... тым ... ... Қала ... түтін мен шаң –
тозаңдардан, неше ... улы ... ... ... ... ... ... пайдалы ультрокүлгін сәулені ... ... Ол күн ... ... ... ... ... сәуле организмге
қажетті мөлшері жетіспесе, онда тірі организмдердің барлық ... ... ... ... тікелей байланысты болады.
Біздің Алматы қаласының жанындағы биік тауларында және ... ... ... ... ... мол ... ... Ал осы уақытта
оның мөлшері күрт төмендеп кеткен. ... ... ...... қорытындыларына қарағанда қалада және оның ... ... ... мөлшері 2-3 проценттен аспайтыны белгілі
болып отыр. Ал қаланың ішіндегі оның мөлшері 0,1-0,5 проценттей-ақ. Өйткені
қаланың ... ... көп ... ... ... қалалық санитарлық
эпидемия станциясының мәліметтеріне ... ... ... ... ... нормадан 20-30 есеге дейін асып жататынын
көрсетеді. Биосферада 2500 млрд. тоннаға жуық ... газы бар. ... ... ... жан – ... ... алғанда, неше түрлі
отқа жанатын заттарды жаққанда ... ... ... ... ... ... ... мөлшері 0,03 процент. Бұл мөлшер
өсімдіктердің фотосинтез процесін ... ... ... көп ... онда ... ... кетеді.
Өнеркәсіп пен транспорт оттекті ... ғана ... ... жылына 20 млрд. тонна көмірқышқыл газды шығарады. ... ... ... ... ... газдың мөлшері барған
сайын арта түсіп отыр. Соңғы 100 жылдың ішінде ... ... ... 15 ... ... ал 2000 жылға дейін бұл көрсеткіш 25 процентке,
яғни бүгінгі 0,03 проценттен біз өмір сүріп ... ... ... 0,04
проценке жететіні сөзсіз. Көмірқышқыл газының биосферада ... ... екі ... ... бар. ... газы мөлшерден тыс
биосферада көбейетін болса, онда күн сәулесінің жерге түсу ... да, ауа райы суық ... ... Жер – ... мұз басып қалады.
Бұрынғы кезде болған мұз дәуірі қайтадан оралуы мүмкін.
Ал екінші көзқарасқа ... ... ... ... ... ... деп ... құбылыс пайда болады. Осындай ғылыми
пікірлер ғалымдар арасында кең тарап отыр. Өйткені биосферадағы ... ... ... жер ... ... ... және ... жылу
бөліп шығаратын өнеркәсіп орындарына, энергиясы космос ... ... ... ... ... жинала бергендіктен ауа райы мөлшерден тыс
жылынып кетіп, жер ... ... ... мен ... еріп ... ... ... Сондықтан да теңіз, мұхит суларының деңгейі
көтеріліп, топан суы қаптап ... ... ... отыр. Көмірқышқыл
газының шоғырлануы жылына 0,2 процентке артып отырады. Мұның өзі ... 1945 ... ... ... орташа температурасының 0,1–0,8 С-ге
дейін көтерілуіне әкеп соғып отыр. Биосферадағы ... ... ... ... ... ... ... тууы мүмкін.
Мысалы, 1930 жылы биосфераның жақын қабатының орташа ... 0,4 ... ... ... ... ауданы 10 процентке дейін қысқарды.
Ғалымдардың есебі бойынша 2000 жылға қарай биосфераны температурасы
«оранжереялық эффектінің» 0,5 –1С ... деп ... ... ... С ... өзі Антарктидада және Гренландияның мұз құрсауының еруіне алып
келуі мүмкін. Ал мұның өзі мұхит деңгейінің көтеріліп, оның су мол ... ... ... ... жағдайлары туады. Биосферада ... ... ... ... ... өзі ... өзгеруіне алып
келіп отырады.
Биосфераның ластануы көмір мен мұнайды жағып жұмыс істейтін зауыт ... ... ... ... ғасырда өнеркәсіп шапшаң өсуі улы
қосылыстардың көлемін ... ... ... пен жылу ... ... отын еш уақытта да толық ... ... ... ... жану ... ... ластағыштар – түрлі
көлемдегі жанбай қалған бөлшектер, күл мен күйе ... ... ... ... көмірқышқыл газының тотығымен қатар темір, мыс және
т.б. металдар тотықтарын таратса, ал алюминий өнеркәсібі биосфераны ... ... ... де ... едәуір дәрежеде ластайтыны кейінгі кезде байқала
түсті. Олар шығаратын газдардың ... ... ...... тотығы, ол иісті улы газ ретінде де белгілі. Мұнымен бірге
автомобильдер азот ... ... ... және қорғасын
қосындысын бөліп шығарады.
Іштен жанатын двигательдердің сыртқы ортаға ... ... ... ... ... және ... емес қосылыстар
болады. Олардың басым көпшілігі уы ... аз ... ... ... ... өте ... ... газдар биосфераға таралып отырып,
кейбір жағдайларда өзара реакцияға түседі де, жаңа улы ... ... Бұл ... ... үлкен күйзеліске адамзат баласын ұшыратып кетіп
отырады. Міне, 1952 ... аса ... ... ... ... ... ғалымы Л. Баттон былай суреттейді:
3 декабрьде Лондон күні тамаша болды. Метеорологтардың ... ... ... ... суық ауа ... ... деді. Солтүстіктен самал
жел соқты, аспанда ағылшын пейзажына тән ұлпа бұлттар көрінді. Солтүстік
теңіз жақтан таза ауа ... жел ... ... мен ... мұны жұтып,
тамаша ауаға рахаттанып қуанды.
4 декабрьде антициклон ...... ... ығысты, ал жел
солтүстіктен емес, солтүстік – ... соға ... әрі оның күші ... Бұлт бүкіл аспанды бүркеді. Ауада түтін иісі сезіле ... мың ... ... ... ... ... бітпеген
қалдықтары – жанғыш газдар, күйі, күлдер ... ... ... ... ... ... кетіп бара жатқан адамдардың үстіне жабысты, ... ... ... қала ... декабрьде жоғары қысым аумағының орталығы Лондон үстінде ... ... ... Қала ... ... жүрісі қиындады. Түтіннің иісі
сағат сайын күшейе түсті. Атмосфераның бір ... ... ... ... тұтастай түтін мен ылғалға толып кетті. Келесі күні қалың
тұман аспанды мүлде торлап алды. ... ... ... ... -2
градусқа дейін төмендеген, оның ылғалдылығы 100 процентке жетті. Ондаған
метрдің өзінде де ештеңе көрінбейді. Жаяу ... ... ... кісідей
сипап сенделді, автомашиналар алысқа түсетін жарығын ... ... ... ... ауа табжылмай қала берді де, ... мен ... ... ... ... жеке өзінен шыққан қалдықтарының бұлтына шомды. Адамдардың ... ... ... ... ... ... сайын бұзылған ауа өкпеге толды.
Келесі екі күн ішінде ауа райы жақсармады, ... ... сол ... қалды. Қарттар, өкпесі ауру адамдар, жүрек ... ... ... дерлік жарамайтын ластанған ауадан ауыр зардап шекті. Тіпті ... ... ... ... ... ... зақымы бар адамдарға оттек
жетпеді, астмамен ауырғандар үшін түтінді тұман ... жан ... ... ауруханалары зардап шеккендерге толып кетті. Сол күндері Лондонның
түтінді тұманы төрт мың адамның өмірін алып кетті. Ондаған мың ... ... ... ... мен жұмыс қабілетін қалпына келтірді.
Амал қанша, түтінді тұман дүние жүзінің ... ірі ... ... ... Бұл ... жиі ... ... 1970
жылы августте 8 мың адам лас ауадағы күн көзінің ықпалымен болған химиялық
процестерінен болған түтінді тұманнан ... зиян ... ... ... ... ... емес. Жиі–жиі кездесетін осы заманның ... СО және СО2 . ... ... ... ... ... (сондай-ақ жарық пен пеш газының) аса ... ... ... ... ... мөлшерін арттырады. СО
адамдар мен жануарлардың техникалық функциялары мен іс-қылықтарына үлкен
әсер етеді.
Атмосферада көміртегінің қос ... (СО2) ... ... оның жердің жылу режимі үшін және барлық органикалық тіршілік үшін
аса маңыздылығына ... ... көп ... бөлінуде. Себебі бұл
жағдай климаттың өзгеруіне әкеледі: егер полюс ... ери ... ... ... көтерілуінің нәтижесінде барлық жағалаудағы ойпат
жерлер су астында қалар еді, ал полюсте енді ... да ... ... еді. Бұл кері ... мынадан шығады: ашық теңіздің қою түсті
үстіңгі беті мұз сауытқа қарағанда күн ... аз ... ... ... ... Су ... ... оның қайтадан қатуы қиынырақ
болар еді. Бұл жағдайды климатологтар ең кері ... ... ... Шын ... ... СО2 ... табиғи айналымы туралы
мәліметтер өте аз.
Қазір ғалымдар ең алдымен ... СО2 ... ... ... ... ... анықталады дегенге
тіреледі. Алайда СО2 молекуласы мұхитқа түспестен бұрын орташа шамамен 6
жыл ... әрі ... ... ... да өте баяу ... ... да
қазіргі уақытта ауада СО2 құрамы артқанда болатын климаттық өзгерістердің
сипатын әлі ... – ала ... айту ... ... мойындаған дұрыс.
Соңғы үш он жылдық бойында атмосферадағы СО2 мөлшері жыл сайын шамамен
жарты процентке артып отырғаны анықталды. Осы уақыт ... ... ... ... ... ... температура шамамен 10 С-ге
төмендеді. Мүмкін бұл мынамен түсіндіріледі: ... ... ... ... ... атмосферадағы жоғарғы құрамы күн радиациясының
қарқындылығын едәуір кемітті, алайда осыған байланысты ... ауа ... ... СО2 ... ... ... орны толды.
СО2 туралы пікірталастарда сан ... ... мен ... ... ... ... ... институтының
мәліметтері бойынша 1980 жылы бүкіл жер шарындағы осындай ауа райы, ... ... ... қос ... және ... ластаудың артуына
байланысты болған. 1989 – 90 жылдың қысында Европаға келген дауылдар ... ... та ... климаттық өзгерістердің анторпогенді сипаты туралы
айтады.
Қандай жағдайда да СО2 жер ... ... ... жүз ... ... (1890) 340мг/кг-ға дейін артты; тас көмір мен ... ... әрі ... көміртегінің қос тотығының құрамы 2050 ... 600 ... ... де ғажап емес. Осылайша, жақын арадағы 50 (немесе
100) жылда егер ... қос ... ... ... ... осы ... ... қарқынмен күшейе берсе, онда СО2 ... екі есе ... ... ... ... ... бұл ... жер
бетінің түгелдей су астында қалуына әкелуі ... СО2 ... ... ұстанушылар жақын арадағы 100 ... ... ... 2,5 С ... көтерілуін күтіп отыр. Мұндағы «көшетхана
(парниковый) эффектісі» мынамен байланысты: күннен ... ... ... энергияның бір шамасы жер бетінен шағылысып қайтадан атмосфераға
ыдырап кетуі керек. Ал ол сәулелер ... СО2 ... кері ... ... оралады, бұл жағдай жер бетіндегі орташа температураның көтерілуіне
әкеледі.
Ерте кездерден – ақ ... ... ... ... ... алына
бастаған. ХVII ғасырда Англияда ірі қалаларда, Лондонда, көмірді отын
ретінде қолдануға шектеу ... ... ... ... ... ... ... бірінші орында көмірқышқыл газы тұр (1–кесте). Бұл қосылыс
атмосферада ұзақ өмір ... және ... ... ... ... ... техногенді табиғаты бар қалдықтардың
әлемдік мөлшері. (Т.А.Акимова, В.В.Хаскин).
10 – кесте.
|Ластаушы заттар |Млн. ... ... газы |6000 ... қатты бөлшектері мен өнеркәсіптік шаң |580 ... (ІІ) ... |360 ... ... және т.б. ... ... |320 ... ... |160 ... ... |110 ... қосылыстары |18 ... ... |10 ... |8 ... сутек |1 ... |1 ... келе ... биосфера ауасының тазалығы жолында күрес жүргізу
– ең алдымен адамдардың денсаулығына, бірінші дәрежелі маңыз аударатын ... ... ... ... ... ... ... саласы ретінде
құрылып, ойдағыдай дамып келеді.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфералық ауаның ластануы. Климаттың ғаламдық өзгерістері12 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Іле өзенінің су режимі23 бет
Автономны энергияны үнемдеуші экоүй жобасы16 бет
Алматы қаласының ауа басейнінің сапасын бақылауды басқару және ұйымдастыру37 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Алматы қаласының техникалық жөндеу орталықтарының қоршаған ортаға ықпалы27 бет
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь