М. Әуезов

Әлемдік мәдениетке қазақ халқы қандай көркемдік игіліктер қосты дегенде, ауызға алынар есімнің бірі – Мұхтар Әуезов. Ол - әлемдік құбылыс. Әуезов ғасырлар бойы жиналып келген қазақ топырағындағы асыл құнарлардың жарқырап қайта көрінуінің үлгісі. Қазақтың реалистік әдебиетіндегі халықтық арнадан, ұлы Абай айдынынан нәр алған М.Әуезов қазақ әдебиетіне реалистік дәстүрлердің тереңдеп сіңгенін танытты.
Мұхтар Әуезов – шығармалары ұлттық шеңберден шығандап көтеріліп, әлемдік мәдениеттің қымбат қазынасына толымды қор болып қосылған ұлы суреткер. Қазақ әсемдік ойы тарихында ерекше құбылыс – М.Әуезов туындылары идеялық-көркемдік, бейнелік, жанрлық ретпен де, ізденіс өрістері, қаламгерлік эволюция тұрғысынан да ақтара қарап, саралауды талап етеді.
М.Әуезов драматургия саласында көп еңбек еткен. Мұның бірнеше себептері бар. Халық әдебиетінде, фольклорда форма жағынан драматургияға жақын нұсқалар көп еді. Батырлар жырында толғаулар мол. Салт өлеңдері, беташар, сыңсу, жар-жар, жоқтау түрі, мазмұны жағынан драмалық шығармалармен ағайындас. XX ғасырға дейін қазақтың халық әдебиетінде драматургияға өзек болатын мол қазына жиналды. Осы байлықты игерген қаламгер — М.Әуезов. Ол халық әдебиетінен нәр алды. Әрине, қазақтың көшпелі өмірі, қаланың болмауы драматургияның дамуына кедергі жасады. Қазақ тұрмысындағы сауық түрлері, қыз ұзату салтанаты, алтыбақан ойындары түңғыш драмаға енгізілді.
1. Әуезов М. Абайтану дәрістерінің дерек көздері. Алматы, Санат, 1997
2. Байтанаев Б. Устно-поэтические традиций в художественной структуре казахского романа. Алматы, 1994
3. Бердібаев Р. Мұхтар шыңы. Алматы, Ғылым, 1997
4. Бисенғалиев З. ХХ ғасыр басындағы қазақ прозасы. Алматы, Мектеп, 1989
5. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебиеті. Алматы, 1964
6. Жақып Б. Мұхтар Әуезов публицист. Алматы, Қазақ университеті, 2000
7. Күмісбаев Ө. Терең тамырлар. Алматы, Ғылым, 1994
8. Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы, 1977, Т. 11
9. Нұрғалиев Р. Әуезов және Алаш //М.Әуезов – ХХ ғасырдың ұлы жазушысы және гуманисі. Алматы, Ғылым, 1997
10. Нұрғали Р. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. Астана, Күлтегін, 2002
11. Майтанов Б. М.Әуезов суреткер. Алматы, әл-Фараби, 1996
12. Мағауин М. Ғасырлар бедері. Алматы, Жазушы, 1991
13. Мырзахметұлы М. Абай және Шығыс. Алматы, 1994
14. Мир человека. Москва, Интерпракс, 1995
15. Сатыбалдиев Ә. Рухани қазына. Алматы, Жазушы, 1987
16. Сыздықов К. Мұхтар Әуезов - әдебиет сыншысы. Алматы, Ғылым, 1973
17. Тәжібаев Ә. Суреткер парызы //Уақыт және қаламгер. Бірінші кітап. Алматы, Жазушы, 1973
        
        Е.А. БӨкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік Университеті
Дипломдық жұмыс
Ауезов М.
0202 ...... 2002 ... ... ... жӘне ғылым министірлігі
Е.А. БӨкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік Университеті
Философия және ... ... және ... ... ... және ... меңгерушісі:
Т.Ғ.К., доцент
___________ Е.Ж.Есенгараев
“__”__________ 2002 ж.
Қазақстан Республикасындағы саяси жүйесінің қалыптасу ерекшеліктері
0202 мамандығы – саясаттану
Студент ... ... ... ... ... - 2002 ... І Р І С П ... ... ... ... қандай көркемдік игіліктер қосты дегенде,
ауызға алынар есімнің бірі – Мұхтар Әуезов. Ол - ... ... ... бойы ... ... қазақ топырағындағы асыл құнарлардың жарқырап
қайта көрінуінің ... ... ... ... ... ... Абай ... нәр алған М.Әуезов ... ... ... ... ... ... ... – шығармалары ұлттық шеңберден шығандап көтеріліп, әлемдік
мәдениеттің қымбат ... ... қор ... ... ұлы ... ... ойы тарихында ерекше құбылыс – М.Әуезов туындылары ... ... ... ... де, ізденіс өрістері, қаламгерлік
эволюция тұрғысынан да ақтара қарап, саралауды ... ... ... ... көп еңбек еткен. Мұның бірнеше себептері
бар. ... ... ... ... жағынан драматургияға жақын
нұсқалар көп еді. Батырлар жырында толғаулар мол. Салт ... ... ... ... түрі, мазмұны жағынан драмалық ... XX ... ... ... ... әдебиетінде драматургияға өзек
болатын мол ... ... Осы ... ... ...... ... әдебиетінен нәр алды. Әрине, қазақтың көшпелі өмірі, қаланың болмауы
драматургияның дамуына кедергі жасады. ... ... ... ... ұзату салтанаты, алтыбақан ойындары түңғыш драмаға енгізілді.
Тоғыз жасынан қалада өсіп орыс ... ... ... ... ... реалистік драматургияға алып келді. Ол
осы озық дәстүрді ... ... ... ... ... ... шығармаларын аудару Мұхтар үшін үйрену мектебі болды.
М.Әуезов көп уақыт театрда істеген. Осы тәжірибе оған сахна сырын ... ... ... ... аса драмалық шығарма ... ... ... ... ... ... ... тақырыптық
материалдарына қарап шартты түрде бірнеше салаларға бөлуге болады:
а) аңызды, эпосты тарихи оқиғаны арқау еткен шығармалары: ... ... ... ... ... ... ... "Октябрь үшін",
"Түнгісарын", "Аққайың".
б) советтік өмір кезеңдерін бейнелейтін ... ... ... бағында", "Шекарада", "Алуа".
в) Ұлы Отан соғысы тақырыбына ... ... ... ... "Асыл нәсілдер".
г) фантастикалық пьесалар: "Дос - Беделдос", "50 жыл өткен ... ... ... туралы: "Абай", "Ақан - Зайра", "Қарагөз".
д) сценарийлер: "Райхан", "Абай ... ... ... жанрлық формалардың бәрін қамтыған. Онда
трагедия да, ... да, ... да бар. ... ... ... бірігіп
жазған. Олар Л.Соболев ("Абай"), С.Мұқанов ... - ... ... ... ... ("Ақ ... Ә.Әбішев ("Намыс гвардиясы"),
"Октябрь үшін" (1933) пьесасының материалдары - ... ... ... ... Д.Фурманов, Ж.Бәрібаев. ... ... алып ... ... ... - эпостық материал.
Әлемдік әдебиеттегі мұндай ... ... ... бірі. Гетенің
"Фаусты" да осындай тәжірибеден туған. Шекспирдің 2-3-ақ шығармасы автордың
өзі тапқан тың ... ... ... ... ... ... ... дәстүрі қазақ драматургиясында да көрінді. Драманың жанрлық ... ... ... ... жоқ.
Алғашқы мақаласы "Адамдық негізі — әйелді" ... ... ... ... ... ... дәуірі" очеркіне дейін негізінен өсу
үстінде көрінеді. Бұл эволюцияны ... ... ... ... ... стильдің айқындалуынан байқаймыз.
Мақалаларда айтылған жайлардың ... ... ... шығармаларға азық
болады, жаңаша ... ... ... ... ... проблемалық, тереңдік Мұхтардың - ... ... ... ... ауысады. Қаламгерлік
сапардың алгашқы кезеңіндегі айтылмыш туындылар — Мұхтар Әуезовтің аса
күрделі жолының ... ... ... ... жүзі ... ... ұлы ... халық аңызы негізінде
туғандығы белгілі. Көркем шығарма аяғы ... ... түсе ... ... ... ... ... Талант, тәжірибе, біліммен қоса, ең басты,
ең негізгі, ең шешуші ...... ... ... ... орта, әлеуметтік қоршау. Тақырып беретін де, кейіпкер
ұсынатын да сол орта, сол қоршау.
Өнер мен өмір арасындағы ... бір ... осы ... ... алады. "Еңлік-Кебек" трагедиясы автордың "өткен өмірді аңсауынан"
туған жоқ. Қаршадайынан ... ... өзі ... ... аңыз драмалық
шығармаға жақсы материал болды.
Спектакльді қоюшылардың ... ... ... екі киіз ... тігілген. Қазіргі ұғыммен айтқанда, бірі - сахна, ... зал ... ... ... ... 1917 жылы, мамыр айында қан
жайлауда қойылған ... ... ... ... саны жүзден асыпты.
«Абыз болып Зікәйіл, Кебек болын Ақкенже, Еңлік болын Ахмет, ... ... ... ... ... ... Жебірейіл, Кеңгірбай болын
Ысмайылхан, Көбей болып Құтайба, Еңліктің ... Ақан ... ... ... ... ... қоюшы режиссер де, ойнаушылардың ұмытқанын
есіне салып жіберетін суфлер де — Мұхтар Әуезовтің өзі».
Әуезовтің ... да, ... ... ... да ... ... ... пьесасының тақырыбы, кейіпкерлері, идеясы аса қызықты
мәселе.
Тұңғыш вариант туралы сөйлегенде жүгінеріміз - 1922 жылы ... ... ... өз ... сақталмаған, жоғалып кеткен.
"Еңлік -Кебек" жайлы алғашқы сын мақалалар шығарманың ... ... ... биік деңгейде емес, олар сахналық ойын
туралы қысқа рецензия ... ... ... ... арналып жазылып, "Еңбекші қазақ" газетінің
бетінде ... үш ... ... ... ... Қазақстан мемлекеттік
ұлт театрында Қазақстанның о жақ, бұ ... ... ... ... ... тізе ... "Еңлік-Кебекті" ойнады", - деп ... ... ... сөз ету үстінде киім жетімсіздігін, декорация
жүдеулігін сынайды. Сахна жабдығының пьесадагы қалыпқа ... ... ... ... сай ... ... "Еңлік-Кебек" оқиғасы
өткен жерлердің нақты суретін ... ... ... ... жағынан өте
қажет нәрсе — артистердің аты-жөнін айтпаса да сыншы олардың ... ... ... ... ... ... ... шын оқиға,
жиналған жұртпен театр үйі лық толды. Қазақстан астанасының Орынбордағы
кезі ... ... ... соң ... ... ... ... бір өңдісі болып шықты деген ... ... ... Бұл ... қазақ театры сынының драматургияны өкшелеп жаңа ... ... ... ... бір нұсқа секілді.
Екінші мақалада Абыз, Көбей, Кебек, Еңлік, Кеңгірбай тұлғаларының қалай
ойналғандығы сөз болады. Мұнда да ... ... ... ... ... жайын сөз етумен қоса трагедияның кейбір кемшіліктерін
көрсетуге тырысады. "Пьесаның құрылысы сахнаға ... ... ... сол ... ... ... ... ескергендігіне дау
турызбайды. Мақалада "Еңлік-Кебек" пьесасында ... ... ... ... ... театры өнері іргесін қалаған, ... ... сом ... ... ... Құрманбек Жандарбеков,
Серке Қожамқұлов, Елубай Өмірзақовтар бар. ... ... ұлы әнші ... ... құлаған селдей тасқынды ақын Иса Байзақов.
«Еңлік-Кебекті» алғаш орындаушылар қатарында Абықай, Латиф, Батиха,
Оразке сияқты ... ... де ... Рецензент Еңлік рөліндегі
Жанбикенің ойынын талдап, ... ... ... ... дауыс
мәдениетіне, дикциясына қатысты ескертулер де бар.
Осындай бағалы жақтарымен қоса, бұл мақалада ұшқалақ, ... ... ... ... ... ... ... жәй салғыласу деп ұғады. Қаһарман
басындағы психологиялық аса ... ... ... ... Еңліктің
қоштасу өлеңін қажетсіз дейді. М.Әуезовтің «Еңлік-Кебегінің» сюжеті
негізінен халық ... ... ... поэма түрінде келген нұсқаларының
іргесінен тарайды. Екі ел арасында нақты болған оқиғаның драма ... ... – жас ... ... ... ... ... 1922 ж. Орынборда басылды. Кейіпкерлері сахна
тілімен сөйлейді. Автор өзінен бұрынғы мотивтерден алыс ... ...... ... ... ... олқылықтарды ескеріп М. Әуезов
пьесаны 1943 ж. ... ... ... ... ... Абыз ... Сөйтіп, шығарманың басты идеясы — лейтмотиві Абызға ... ... ... ... бар. ... ... Абыз ...
қазақ ақ өлеңінің озық үлгісі. Ғашықтық мотивтері тереңдеген. Жапал бейнесі
қосылған. Соңғы рет ... 1956 жылы ... ... Мұнда билер
сахнасы күшейтілген. Шығарма Абыз толғауларынан басталып, осы ... ... ... сөз ... өз ... өз ... ... "ел" сөзі үнемі қайталанып отырады. Тұтас алғанда бұл
трагедия көп ... ... ... Пьеса қазақтың ауыр ... ... ... ... ... ... жоқтығына қарамай, басқа елдер
әдебиетінен үйрене отырып, Әуезов жанр шарттарына толық жауап бере алатын
трагедия жасады. Сюжеттік ... ... ... ... шеберлік
қаламгердің драма заңды-лықтарын жақсы білгендігін көрсетеді.
Пьеса Абыз монологынан ... ... ... ... ... ... алақанына салған батагөйі қылды. Сақал-шашым ағарғанша
тұғырымнан тайғаным жоқ. ... ... ... әлі де ... ... оң батама ынтық болады. Келе жатқан күндерді, көмескіні
болжасам да ... ... ... Абыз ... ... ... өзек ... айтып отыр. Ру намысы – оның намысы. Кемпірі Таңшолпан – Абыздың қас-
қабағын баққан, соның ... ... ... жан. Абыздың Таңшолпан,
Таңшолпанның Абыз туралы сөздерінен олардың өмірінің тыныш жағаға, ... ... ... бет ... ... Абыз ру таласының құйын
додасына бел шешіп түсетін адам ... сырт көз, жай ... бал ... ... ... ... елі батырларының шоқпары жау тобына батым тисе, салқын қоңыр көңіліне
әлдеқандай бір желік, ... ... ... ... ... ... ... Абызды туыстыратындай бір жәйт бар. Ол
төртеуінің де өз ... атын ... ... ... ... елді
қапысын тауып, жерге отырғызып кеткен әр қадам бұлар үшін қисапсыз қуаныш,
зор бақ сияқты.
Кебек аты ... рет осы ... ... бере келген билер аузынан естіледі.
Батырды сырттай мінездеу бар. Сыр сипаты, ... ... ... күндегі білектің күші мен жүректілік айтылады. Сақал-шашы аппақ
қудай, дүние қамынан қалып бара жатқан Абыз да, сөз емшегін ... тіл ... ... ... жұрт ... ... ... жүрген арқалы
билер. Көбей, Матақ, Кембайлар да түгел – мәз.
Селдей қаптап келіп, қайта басылған матайлар ашу-кегінің ... ... ... да, ... ... тартыс майданының өрті осы
рулар арасындағы қырсықты бәсекеден лап ... ... сезе ... Есет батырдың шығуы бұл ойды әбен ... Ол да ... ... балгер Абызды іздеп келген.
Кеудесі басылмаған батыр дауылдай ұйтқиды. «Кездескелі ізденіп жүргенім
- өзіңсің батырың Кебек», - деп ... ... ... ... ... кеткенін жасырмаған түрі бар.
Басында Көбейлердің айтуында, ержүрек қаһарман боп суреттелген, соңынан
Есен аузында оның ата жауы боп ... ... Абыз ... келу
көрінісіне жіті көз тігіп қаласың. Кебек биязы, сынық мінезді ... ... ... ... ... бар ... Өз қайратына сенімді
адамдарда болатын жақсы ірілік.
«Оқ астында, найза ұшында, кездесіп қалып жүруші ем. Ажал күнім ... соны ... ... деп ем» - дейді Кебек характерін ... оның ... ... лайықты сөз салғанымен, Әуезов бұл көріністе,
негізінен «Еңлік-Кебектің» бұрынғы ... ... ... ... ... өрмелеп келе жатқан ұлымсың, жаман-жақсы
сөз естіп жабығып қалмасаң», - деуі де тұрақты канон.
Қобызын алып сарнап, бал ашып ... ... ... ... ма, ... ма,
таста ма, кешікпей бір қызға кез боласың, сол ... ... ... ... ... Рас, ... ... Абыз Кебектің өлімін кесіп
айтса, Әуезов пьесасында ол жоқ. Бірақ жазмыш бұйрығы, тағдыр күші ... ... ... мүлде алып тастай алмаған.
Абыз бата береді. Бірінші перде ... ... Оның өзі де, ... ... былай оқиғаға араласпайды. Алғашқы пердеде «Еңлік-Кебектің» бұрынғы
варианттарынан не бар ... ... ... ... ... ... ... бірақ деталь – Абыздың Кебекке бал ашуы. Қалған ситуацияларды: ... ... ... ... Көбейлердің ел арасының
әңгімесін айтуы, Кебекті сырттай мақтауы, бата ... ... Есен ... – түп-түгел соны жайлар, жаңа ситуациялар.
Қаһармандар характері бір-бірімен қақтығысқа келіп, пьесадағы ... ... ... ... ... үш түрлі мінез-құлық
ерекшелігін көреміз. Ру намысы деп қау көкіректерін ... ... ... ... бір төбе ... ... тас ... батыр Есен мақтан
күйттеп ол отыр, ашылып ақтарылмаған сыпайы батыр Кебекті іш ... ... қара ... ... қатайып келеді. Не болар екен?
«Ақанның үйі. Қысқы көз, айнала киіз ... ... ... ұсталған
шымылдық. Ортада қазан асулы. Қалампыр от жағып ... ... ... ... ... болатын оқиғаға фондық қана қызмет атқармайды, сол ... ... де ... елестетеді. Еңліктің әкесі Ақан, ... от басы ошақ ... ... ... ... мұң-шер,
қайғыларынан хабардар боламыз. Бұлар ұл жоқтыны зар ... ... ... және ... ... ұшырасуда сыр берген даңғой батыр сол қалпы.
Қыз ... ... бұл ... ... ... ... жоқ. Сөзге сараң бойына
дарытпайды. Бүгін өз ... ... ... ... ... - деп ... рабайсыздыққа басады. Еңлік пен Есен арасындағы алғашқы шарпысу – шебер
жазылған реалистік, психологиялық ... Қыз бен ... әрі ... әрі ... өрбиді.
Даңғой Есен тікесінен қойып қалады. Сөзді қырмызыдай талдап жату оған
бітпеген қасиет. Бір сезім ... ... ... ауысуы да оңай. Тұтануы да
тез, басылуы да тез. Есен осалдылығын ... ... ... ... орай ... Әйтпесе оның теңі даңғой, мақтаншақ, ұрт, аңғал Есен бе еді. ... ... ... амалы. Ізін аңдып, қыр соңынан ... ... ... ... ... ... ... жүрген көмей ойын шығарды сыртқа.
Бітеу жара жарылды. Енді сөздің басы ашық. Туыс ... ... ... ... өз ... ... ... тұнық айдынын Есен атқан қара тас толқын-
толқын ... ... сәт. Есен ... ... еркелетуден бастап,
қорқытумен аяқтады. Жас сұлуды құшу үмітінің жіңішке сәулесі жылтт етті де,
сөнді. Сақтап келген көмбесін Есен батыр ашуы мұң ... ... қыз ... ... бол. ... жолыңды біл», - деді-ау. Бағынуы, илігуі
жоқ, кеуде қаққан өр қыз. ... ... ... ... ... тулап тұр. Қызылға шүйліккен құзғындай Есен түрі әлгі. Тұра
ұмтылса, оның қолынан ... ... кім ... Арашалар дос қайда.
Паналайтын тұс қайсы. Үйден шыға ... ... ... қарт әке ме. Бойы ... Жабы ... ... қарап өскен жоқ Еңлік. Келер сөздің кезегін
жібермейді ешкімге, тайқи соқты деп ... өзі де айта ... ... не ... ... ... алар.
Бір ілмек тартыс байланды. Есен-Еңлік арасы. Есен алам ... ... ... Мүмкін, Есен сезімі рас та болар, бірақ Еңлік көңілі оған
аумаған. Қайшы тілектер тартысы. Конфликт дегеніңіз де осы ғой.
Драматург ... пен ... ... ... сәтін психологиялық жағынан
жақсы дайындаған. Еңлік басына бұлт үйірілген. Сүйіспеншілікті аңсаған ... өзі ... ... ... жан кезіксе, қалтқысыз құшақ жаярдай. Кебек
атты жас батыр даңқы шар тарапқа ... ... де ... ... ғана ... ... түгел келген сегіз қырлы дейді ғой. Жұрт мақтаған жігіт қызға
жақпасын ба. Көрсе өзін. Бірақ ол жау рудан, жаттан емес ... ... ... өз ... ... отыр. Аң қуған батырды тағдыр өзі
айдап келді. Сөз саптасы, жүріс-тұрысында басқаны былай қойғанда, әйтеуір
батыр атаулының дерті ... ...... жоқ ... ... өзі,
әкесі, шешесі, қойшы Жапал болып төрт жақтан қыстаған соң, Кебек ... ... бір ... ... ... ... баяндау. Есен болса өз
басының ерлігін қара борандатып, көбейтіп, өсіріп айтар еді.
Рас, Кебек әңгімесі пьесаның динамикалық жағын әлсіретіп тұр. Есен ... ... ... ... ... берген М.Әуезов Кебек пен
Еңліктің тұңғыш кездесуін көрсеткенде, ол биіктен шыға ... ... ... ... ... ... ... дайындап әкелсе де, Еңлік пен
Кебек диалогтарын бұрынғы ... ... ... «Жолсыз жазадағы»
пайымдауға ұқсас өрбітеді. «Жолсыз жаза» поэмасында:
Еңлік айтады:
- Әй, батыр, сен ... ... ... ... бір сорлымын бағым жанбай.
Көрінгенге көз сүзген көрсе қызар
Әдепсіз көз дейсің-ау әлдеқандай.
Кебек айтады:
- Әй, Еңлік, сөзің рас, нандым саған,
Бәрін ұқтым, жерім жоқ ... ... әзір біз қоя ... ... біраз заман.
Қаза келсе малдыдан мал таймай ма,
Ажал жетсе батырдан жан таймай ма.
Азар болса күйеуің жастау шығар,
Жарлы байып, жас өсіп ... ... ... ... ер ... ... ... бір кетпей ме.
Асыққандық емес пе, осы сөзің,
Жақсы әйел жан ерді түзетпей ме.
Ал «Еңлік-Кебек» трагедиясында:
Еңлік: Батыр, бері таман кел. Менің әлгі ... ... ... ... ... ... де түн бар ғой. Аз ... көңіл бөл. Көрінгенге көз
сүзген әлдеқандай қыз деп тұрған шығарсың. Бірақ сен батыр болған соң, мен
шынымды айтсам түсінер деп ... ... ... ... ... ... күннен үзілді-кесілді сөз
байлап, алды-артымызды тұйықтамасақ болмай ма. Жастықтың да достығы бар
емес пе. Соны аужал ... ... ... жас ... Жас өсіп, жарлы
байымай ма? Жаман болса, жаман еркекті жақсы ұрғашы түзетпей ме.
«Жолсыз жазадағы» Еңлік пен ... ... ... ... ... ... жазу үстінде пайдаланғандығы анық байқалады. Драматург жеке
тіркестерді, сөйлемдерді алып, өз қалауынша қайта құрастырған, ... ... ... ... ... ... бір ... қарсы басында – Кебек. Сырттай қамшы сілтескен орайлары бар. Драма
заңдылығы бұл полюстердің ... ... ... Қилы ... бір ... ұмтылуынан туған конфликтіні құнттау шарт.
Қысылып-қымтырылып жүріп, булығып барып бұрқ еткен сезім ... ... жылы ... ... ... аузына тартылып бара жатқандай
халден құтқарған – ... ... ... ... ... жолына бағыштау
ендігі өмірдегі тілек-қолқасы.
Тағы Есен. Драматург қалың ... ... бұл ... әдейі
түйістіреді. Осының алдында сес ... ... ... Есен ашуы
тарқамағандай, ызғар шашқан беті бар, дағдылы бүлік.
Есен, Есен. Даңғой, ... ... ... Екі ... келмей,
оңай алдауға түсіп қалар аңғал, аңқау, бала ... ... Бар ... ... шақ ... ... серт ... уәде қылған Еңліктің Есетті алдарқату көрісіне
комедиялық шуақ күші бар. Сахналық жағынан өте сәтті ... ... ... ... кризиске жаңа түрткі беру,
сөйтіп қаһармандар келбетін кескіндеу реалистік драматургияға етене ... ... ... ... ірі ... осы ... ... түбінде Есен, Еңлік, Кебек кездесіп қалады. Осыған ... ... ... келген екі батыр түйісті. Абыз алдына әуелі Есен,
соңынан Кебек барады. Еңлікке Есен тізе батырса, Кебек ... ... ... ішкі сарайлары, сезім-түйсігі, ақыл-білімі бір-біріне кереғар.
Дуэльге шыққандай Есен, Кебек. Бұл ... ... ... ... ситуацияның – сахналық эффектісі орасан зор, диалогтары өте шыңдалған
тұстардың бірі.
Есен Кебекке, Кебек ... ... Бұл ... ... ... сөзі олардың характерін дөп басып танытады. Диалогтар оқиға
дамуына қойылған от сияқты. Сырттай тістесіп, ... күші мен ... ғана ... жар сүю бақыты табалдырығы алдында бақ сынасып қалған
батырлардың қордаланып жиылған ашу ызасы да, көкірек кергізіп жүрген ... де аяқ ... ... ... сеніп, сүйіп, серт беріп, жар тұтса, ... ... ... деп, ... қыз ... күнгі өрттей жалыны бет шарпыған қос
аттың ортасында қалды. Тар ... тас ... ... ... қалай-қалай
сермелді. Қылыш жүзіне табан басқан қыз қадамы не болмақ.
Айлалы Кебек Есен көзінше Еңлікті ... ... ... кісі ... ... ... болғанмен, жалыны Есенді шарпып тұр. Қазақ
дәстүріндегі қайынағалық, келіндік жолына мегзейді. Кебектің ащы ... ... ... ... ... соң ... мінезді, басынан құс
ұшырмайтын Есен шыдап қалмауы керек, оның характерінің табиғи логикасы сол.
Кебек ... сөз ... ... ... ішкі ... ... ... мен
ауқымына, деңгейі мен тереңіне құрық тастап байқап көру. Еңлік ... ... ... ... ... ... бөтен рудан өзі. Шыдамас Есен бұған.
Қанды қара қанжардай шартта-шұрт келіп қалған батырлардың ... ... ... ... ауыз сөзі. Қылықты қыз екеуіне де ... ... ... Аяқ ... болғалы тұрған өлімді тыйып тастады.
Шын батыр уәдесінде ұдай ... қира ... ... ... ... ... мен ақылына
Уәделі сәтті тосып әлі шыдар.
Жалғыз ауыз өлеңмен Кебекке сыр аңғартады, қыз ... ... наз ... ... Бірін-бірі таптап тастар кекпенен тұра ұмтылысқан батырлар Еңлік
лебізінен кейін сабаларына түскен ... ... ... ... ... жұмбағы ғой. Уәделі үш күніне шыдармын.
Кебек: Маған айтты. Кетіп қалма, тос дегені.
Қыз емеурінінен ашу жүзіне түскен болар-болмас шуақ ... бар. ... ... күн мен түндей. Арада бұрын әлдеқандай буалдыр болса – айықты,
жіп болса – үзілді. Екеуі екі ... ... ... ... ... ... я өмір. Еңліктей аруды не Есен құшады, не Кебек құшады. Жол біреу-ақ.
Не Есен Кебекті ... не ... ... ... ... қыл ... ширатылып барады. «Кездессек сол
жерде оң-терісімізді найзаның ұшы, білектің күші айырсын», Есеннің ... ... серт ... ... пен Есеннің кездесіп қалған сәті ... ... қыл ... еді, құтылды одан.
Аңсап тапқан жары, жалғызы – ... ... ... ... ұзақ ... ... ... құшағандай тірлік тілейді тағдырдан. Өртеніп
табысқан жан досы үшін ата-ана, туған жер, ыстық ұя – бәрін қиды ... ... ... тоғыз тамырды солқылдатқан сыры. Қош, ел. Қош,
балалық. Енді Еңлік Кебекдікі.
Ғасырлар бойы ... ... ... дәстүрлі ізімен астасып
жатқан Еңліктің қоштасу өлеңі жүректі сыздатып, көкіректі қысады. Не бар
бұл ... жаны ... ... ... ... сыры бар. ... ... өртеніп, махаббат дариясына құлаш сермеп, қиын қырға
беттеген жанның мақсат-бағдарсыз өз бетімен ... бір ... күйі ... үзіп бара ... Өріс ... бет ... ... дейді ата-ана. Бәрібір
еркелікпен, баяғы бала күндей тағы келіп асылса ... ... ма ... ма ... боп ... көздің жасы бар. Күрсініс боп шыққан шердің уы ... ... ... ... ұмтылып буыны босаған, сүйіспеншілік қызуына
балқыған жастың мұңлы күйі, жүрек жарды сыры бар.
Тыңдайық Еңлік сырын:
Ата-анам, ақ батаңды аттап кеттім,
Тентек ел ... ... ... да ... ... ... ... деген сенім сақтап кеттім.
Туған ел, амандасам жас-кәріңе,
Бірге өскен құрбы-құрдас, дос бәріңе.
Жарасқан әзіл-сауық, аға, жеңге,
Аласың мені не деп ... бол, ... ... ... ... қой ... тұмсық кезең.
Бөрлі мен батыр шыққан Қарауылым,
Ен дала көркі болып ... ... ... асу ... жатыр,
Құзба екен, қия ма екен таңдай татыр.
Сыйынып аруақ пенен бір құдайға,
Ұстадым етегіңнен, баста батыр.
Еңлік пен Кебек бостандық жағасы, бақыт ... ... ... ... тартып кетті. Есен – Еңлік – Кебек линиясындағы конфликт байсал тапқан
сияқты.
Еңлік пен Кебек қылығын екі ел ... ... етіп ... ... орақ тілді, от ауыздылығы салған жерден таңқалдырады. Алыстан
орағытып, қара ... ... ... ... ұзақ ... іркес-
тіркес. Көзге түртсе көрінбес қара түндей қап-қара пәлекет ортасында қалған
қабан би қарманғандай: қорықпаса ... жоқ, ... өзі ... ойран, өзі
жасаған тепкіні сонау Найман қайта әкеле жатыр.
Ашуды намыспен жанып, оған кектің уын құйып, ... ... ... ... ... ... болсын өктеген соң, жеңсін би. ... ... жер ... ... шауып, табаныңа салып өт. Солдағы
тағдырдан тілер бір ... – зор ... ... ... ... я бір ... қызы ... өшуі батып бара жатқан жоқ. Өз намысы.
Сынбаса дейді өз сағы.
Екі ел билерінің ... ... ... ... ... өте бай.
Баста Кеңгірбай бір жаққа кетеді. Қараменде келеді; наймандардың ... – таяқ ... ... жігіті; дау, Қараменденің сөзі; Есеннің
жұлқынып тұруы; тоқтам, сырттағы халық үні; ... ... ... ... ... байлам – ішкі әрекет те, сыртқы әрекет те мол.
Қорғасын оқтай тиген жерін ойып, күйдіріп, тесіп ... ... ... ... ашу да, ... жол ... тапқырлық та, өрісі биік ой да,
бұлтартпас логика да, кегежеден тартқан кесірлік те, ... ... ... те – бәрі де бар. ... ... ... тамаша драмалық тіл.
«Тура тұрысатын жеріңді айт, менің қолым ... ... ... Ақыры
батырын қимайды екен ғой, онда дауды қан майдан шешсін. Ірісініп, жалын
күдірейткен, сөзден ұпай ... ... ... ... ... құм құйылған-ды.
Бір сәт сөз түйіні осымен тынып, тартыс тұйықталғандай болады. Бірақ
М.Әуезов ... ... ... ең ... ... шегіне жеткенше табиғи
заңдылығынан өрбіте өсіреді. Біткен, тынғандай сыңай танытқан екі ... ... ... ... Үш ... ұзақ ... бұл ... де
ау-жайын түйеміз. Ол жайлы, жайсыз бәйгеге талай шапқан кәрі ... пен ... ... небір қалтарыс-қолтығы, ұңғыл-шұңғылы көне
көзден әлі қағыс қала алмайды.
Қараменде Еспембеттей нойыс, бірмойын, ... ... ... та,
Көбейдей майтабан жалтақ, солқылдақ та емес, ... ... ... де,
бір бүйрегімен жұрт қамын қоса ойлар, әділдікке бой ұрған би. ... ... ел ... жұрт ... ... бетін бұлт бүркемеген шақтағы
ауызбен айтылған әділет. Қиянаттың қияңқы бораны түтеп кеткенде, атқа қонар
Қараменде жоқ, оған да өз ... ... ... Кәрі ... көне ... ғана ... сонау алыс заманды, өз заманын марапаттай, қолпаштай
айтқан Қараменде Еспембеттерді жер қылады, табанға ... Адам ... ... ... ... ... биін де ... биін де басқа
соғып, ... ... ат ... ... ... ... ... тұтқасын ұстағандай, ақ-қараны ажыратар қазыдай боп отырған
билердің айдынынан Есен қаймықпайды, қайта олардың төбесінен қараған ... пен ... атой ... Есен сөздерінде алыстан орағыту,
астарлау, шендестіру, теңеу, әр түрлі қиянға соғатын ... ... ... ... ... хас ... жоқ. Ол тоқ етерін айтып қарап
отырады. Тобықтылар түгіл, өз ағайыны Еспембетті аяп қалар Есен жоқ. Шегіне
жетті, соры ... ... ... ... ... Есен, Кебек арнасындағы конфликті қайтадан қабарып, ісініп кетті.
Кебек Есеннен Еңлікті тартып алса, Есен Кебектен өмірді тартып алмақ.
Ситуация ... ... ... ... ... ... ... түседі.
Масқара қырсық – рулық тартыстың жылдар бойы бітпей келе жатқан жарасын
Кеңгірбай да, ... де ... ... ... Олар қыл ... тұрған
Кебек пен Еңлік тағдырын былай тастап, бірін-бірі бас салады. Кәрі арландар
ескі кекті ұмытпаған. Жас батырды арашалап, қорғап қалу ... аз ... ... Соңғы байлам, билік Кеңгірбай аузынан шықты – Кебекті
қорғамайды.
Тұтас әрекет, асқынған ... ... ... ... ... ... соңғы актісінде романтикалық махаббат иелері өмірінің
ақырғы ... ... ... ... Еңлік пен Кебек диалогтарында
ыстық тірлік, қызық дүниені сүйіспеншілік үшін, бостандық үшін ... ... ... ... ... ... ... тірерге жарамай, опасыздықпен ит-жемеге тастағанын
Кебек те, Еңлік те сезбейді. ... ... ... ... бұл ... ... эффектісін, психологиялық әсерін
ұлғайтып, екеуіне ... ... ... ... Ұстасудың әбден
шешіліп бітер кезіндегі характерлердің құбылысы, өлім жарқабағында ... жан ... ... терең байланыстырылып заңды кескінделеді.
«Мен қаһарманымның жүріс-тұүрысын, мәнерін, даусын, ең аяғы ... көз ... ... ... ... ... тағдыры байсал тапқанша, мен
оны уысымнан шығармаймын» деп Генрих Ибсен жазған ... Ұлы ... ... бір ... дөп ... ... Расында да, шын
суреткер бейненің ішкі шындығына қайшы келетін дүниені ... ... ... ... шын ... ... оған ... өз жанынан зорлап ештеңе таңбайды.
Характердің толық ашылып, тұтас көрініс беруіне ситуация, ... әсер ... ... ... ол ... ... ... қалыпқа
түсуіне өз тарапынан ықпал жасайтын күш -–характер. ... ... хас бұл ... ... ... ... ... аса құнды қасиетінің бірі – ... ... ... ұрт ... көрінген Есеннің өзі әр түрлі халден,
күйден хабар береді. Ол жар сүюге ... ... ... ... жоқ, өзі ... – бітті.
Қаламгерлік кемелденуінің сапалы белгісі – ат көпір жазып ... ... ... ... ширату. Осы қасиетті дәстүр Әуезов өнеріне тән
нәрсе. Таланты марқайып, ... ... ... ... ... ... үлкен жазушылық мәдениетке ие болған ... ... ... ... 1943 жылы бір, 1956 ... рет ... пьесаға мол өзгерістер енгізді, қайтадан өңдеп шықты.
Пьесаның 1943 ... ... ... аса ... ... ... Оның бірі – Абыз ... бұрынғы нұсқасындағы күйінен
мүлде жаңа, басқа кемерге ойысуы. Драматург ауыз әдебиетінің кең таралған
үлгі – ... ... ... ... ... тілек етіп, бата
беру дәстүрін келісті пайдаланып пьесаға сәтті енгізді.
Трагедияның ең басты тартыс шиеленісінің бірі – ... ... ... ... ... атқарар қызмет осал емес. Ашығын айтқанда, оның
өзінің жан дүниесі, сезім күйі, ой-өрісі, адамдық қалпы осы орайда ... ... ... ... ... бір ... ... екінші сезім күйіне
ауысу сәттерін, ... ... ... ... ... шарықтау процесін Жапалдың
алғашқы монологымен шебер береді.
Академик Сәбит Мұқанов: «Еңлік-Кебек» трагедиясы өзінің ең ... ... ... ӘУел ... ... аңыз ... туған Мұхтар
Әуезовтің «Еңлік-Кебек» трагедиясы талант құдыретімен әлденеше ... ... ... ... ... ... шыңыраудай терең ой-әуендері, ғажап шұрайлы тілі ... ... ... «ҚАРАКӨЗ» ТРАГЕДИЯСЫ
«Қаракөз» трагедиясының алғашқы нұсқасының жазылуы, әдеби ... ... ... деген мәселелердің басын топтап, жинақтап
ойланған кезде, ең алдымен, уақыт ... ... және ... ... ... әр дәуір сол кезеңдегі өнерден өз келбетін, өз рухын, өз
жүрегінің дүрсіл ... ... ... ... көруге құштар. Өмір
мен өнер орайындағы бұл сабақтастықты ешбір суреткер аттап өте алған емес.
Тарихтың жабылып кеткен көне ... ... ... ... ... ... өзінің мақамынан ұқтырмақ, ұсынбақ мұратынан оның дәуірмен
қаншалықты ет бауырлықта, үндестікте екенін аңғару ... ... ... ... құнын тек географиялық орта, ... ... ... дат ... ... алыс замандар аңызынан құдіретті
"Гамлетті" тудырса, ... ... бір ... ... ... ... жазды ғой.
Астары мен қатпарын етене білетін қазақ өмірін ... ... ... етуі драматургтің өзінің суреткерлік ыңғайына орайлас
келді. Пьеса 1926 жылы ... ... ... драма театры ашылу
қарсаңдағы жариялаған бәйгеде бірінші сыйлық алып, сол жылы ... ... ... ... степь" газеті: "Пьеса жаман ойналған жоқ және көрермендер
арасында табысқа жетті", — деп ... ... ... газетінде жарияланған
мақала пьесаның театр сахнасында 1927 жылдың 5 желтоқсан күні қойылуын сөз
етеді. "Қаракөз" ... ... ... ... ... ескі ... ... салтанаты, сері жігіт, ерке қызы көз алдыңа елестейді. Тек
бұл қазақ халқының ескі ... ... ... ... ... ... ... ғана ескертемін", — дейді автор.
Сыншы Қаракөз болып ойнаған Зура, Сырым болып ойнаған Құрманбек, Нарша
болып ойнаран Иса, ... ... ... ... ... ... аз-кем тоқталады. "Көшенің батпағына қарамай, халық көп
жиналды. ... жұрт ... ... ... ... — деген жолдар,
біржағынан, езу тарттырса, екінші жағынан, жиырмасыншы жылдардагы қазақ
театр сынының ... ... ... ... ... трагедиясының бірінші нұсқасын қаламгерлік
сапарда бірқыдыру тәжірибе жиған, қазақ ... ... ... ... әңгіме, "Еңлік-Кебек" (бірінші нұсқасы), "Бәйбіше-тоқал"
пьесаларының ... ... ... ... университетінде оқып,
дүниежүзілік әдебиеттің мөлдір қайнар, жалпақ айдындарында сусындап журген
кезінде жазды.
"Қаракөз" трагедиясының бірінші ... ... көк ... ... бұл ... тақырыбымен, көркемдік ерекшелік-терімен, идеясымен, бар
бітімімен Әуезовтің жиырмасыншы жылдарда жазған сыншыл реалистік әуендегі
әңгімелері мен пьесаларының ден ... ... ... ... автордың өзі оқушыға арнап жазған
сөз басы, ал "Қаракөздің" бірінші нұсқасында пролог бар. Сөз басы ... та ... ... ... ... кірігіп, біртұтастықпен
қиысып тұрған жоқ. Ендеше драматург оларды неге берген? Құлақ күйі ... ... ... қауымға сахналық шығарма тосын, жат
көрінбеу үшін ... қара ... ... ... ... ... айту
қажеттілігінен туған болуы керек. Рас, ... сөз ... ... Әуезов шығармашыларының алғашқы кезеңіндегі
дүниетанымын айқын көрсететін материалдар.
Суреткер талантының ... ... ... ... себеп болған
объективті, субъективті жайттарды бағалау, өнердің өмірді ... ... ... ... эстетиканың түп-қазық шарттарын ұмыту
жиырмасыншы жылдардағы кейбір сыншылардың қолына түрпайы социологизмнің тақ-
тұқ таяғын үстатты. Олар ... ... ... ... ... ... андағайлап, бетке ұрып тұрған ... ... ... сыншы үшін "Қаракөздің" бірінші нұсқасын-дағы прологтың ... ... ... ... беттен сәл асатын бұл прологта не айтылушы еді? ... ... ... ескі ... үстінде кестелі тоны бар шал шығып, бір қолына
қобыз, бір ... ... ... ... үн ... Алдыға: "Бұлаң жігіт,
ардагер, кер марал, ерке тоты шығатынын", — айтады.
Ол аса бір ... ... сары ... ақ төсінде
Ақ айналы көлдей,
Толықсып аққан селдей,
Шырқап кеткен келмей,
Алыстағы асқардай.
Алқынсаң да келмейтін аршындап өткен заман ғой, - деп бұрынғы ... ... ... шалқиды. Бұдан әрі тағы сол шал:
"Сол күн есінде қалды ма екен? Із ... ... ма ... ... ... ... ала туды ... ма екен?! Қайғылы сары өзен сыбызғы үнін
ойлай ма екен? Бүгінгі ... ... ... ... ... асықтардың әніне
қосқан жаңғырығынан жаңылды ма екен?.. Арқаның ... желі ... ... ... ... ма ... күй жаңғырықты ма екен?.. Сері жігіт ерке қыз бұрын-ғыдай айтыса
ма екен? Ащы ... ... ма ... Қарауылдың аңқып ұшқан алғыр қүсы
Сырымдай бүгінгі жігіт қиыннан тоят тілей ме екен? Мұның бәрі ... деп зар ... жоқ, бұл ... ... өмір ... ... Баяғы қазақ өмірін
тұтастай алып, соны марапаттаған сарын. Шалды тағы тындайық.
"Бүгінгі дала жай болып ... ... ән ... жүдеу, қаралы...
Жел шалқып, еспей күрсінеді... Домбыра күй ... ... Қыз ... сыбырлайды... Сондықтан, сондықтан! Көрінде тоқсан толқып, жүз
күңіренген ... мен ... ... ... ... ... ... көнсең - тербетпекші... Сергимін десең - сергітпекші...
Сыпайы жігіт, үлгілі ... ... сөзі мен ... ... ... екі ... ... бірақ
"Қаракөздің" прологында жиырмасыншы жылдардағы Әуезовтің казақ ... ... ... анық ... Ол — ... ... қайшылығынан
гөрі адам баласына тән сарындарға ерекше ден қою.
Дегенмен, шығармадан туатын объективті идеяны елемей, сөз ... ... ... ... ... ... сол тұстағы социологиялық
сынның бір құралы болатын. Дәлелсіз, түбірінен жалған, ... ... ... уақытқа дейін Әуезовке қоңырау болып тағылган, оны ... ... ... ... зиянды концепция отына май құйған осындай
сындар еді.
"Қаракөздің" 1926 жылы ... ... ... автор драма деп
көрсеткенмен, ол - трагедия. ... ... ... ... өмірдің шытырман бір кезеңінде бой көрсетуі, қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... күрес - осының
бәрі "Қарагөздің" алғашқы нұсқасын трагедия деуге толық негіз береді.
"Қорғансыздың күні", "Қаралы сұлу", "Кім ... ... ... ... ... үқсастығы - жазушының шиырды таптауы, өзін-
өзі қайталауы емес, бір құбылысты жан-жақты алып, тереңдей ... әр ... ... ... ... табылады.
Кейін Әуезовтің есімін әлемге мәшһүр еткен ұланғайыр эпопеядағы үлкен
арнаның бірі - өнер ... оның ... үзын ... ... ... ... сүйінішін суреттеу болса, ... ... ... ...... "Бәйбіше-тоқал" трагедияларын жазу
арқылы сюжет өрбітуге шеберленіп, композицияның ... ... ... ... ... мінездің тартысқа, тартыстың мінезге жасайтын ықпал
зандылығының байыбына барған Әуезов "Қаракөзді" драматургияның ... ... ... берерлік сахналық шығарма етіп шығаруға көп күш
жұмсаған. Өмірлік шындыққа табан тіреп тұрған кезде өнер ... ... ... ... ізденуді мансұқ етпейді.
Драматургтің табан тірер идеясы – қалыңмал кеселін сынау, сезім
азаттығын ... ... ... бас ... ... Бұл
шығарманың рухы – сыншылдық.
Пьесадағы басқа күйлерді былай қойғанда, қалыңмалы алынған, ұзатылып
бара жатқан Қаракөз бен ... ... ... ... ... ... ... қазақ өміріндегі ... ... одан ... ... ... ететінін айғақтайды.
Сырым, Дулат, Қоскелді бірігіп:
Қаракөздің жанына,
Жара салған жарына,
Күңіренткен зарына,
Қайғылы болған ... ... ... ... ... мен ... налына,
Бетін ашып тарыла! – деп айтатын өлеңде ащы сықақ жатыр ғой.
Қаракөз қарға адым ... ... ... ... ... от ... ... аспайтын пұшайман емес, ол – еркіндік үшін тұсау дәстүр, оралғы
заңды аттап, ... ... ... жан. Осындай романтикалық образ
серпінін күшейте түсем, қиын шырғалаңды суреттеймін деп драматург Сырым мен
екеуін немере етіп ... ... ... қоюлатып жіберген.
Сырым алғашқы нұсқаның өзінде өр, асқақ күйде көрінеді. «Менің елім ... қыз бен ... ... Одан ... ... ... мен ... маған
ел жат», - дейді ол.
Қаракөз асыл, аяулы,
Қайғы басқан қаяулы,
Жарасын ашсам жақпайды,
Ұрсады маған бай аулы,
Шер жесе де шығар ... жаза ... да ... күн ... ... ... қуды жаяулы, - деп Сырым қан жылайды.
«Қаракөздің» ... ... ... ... ауыз ... ... ... жаратқан дүниелері мол. Айтыс, беташар, жар-
жарлардың ... ... оның ... ... жаңаша бір бояу
қосып, өзгеше ажар енгізіп, ұлттық нақыш бергенін атап айтуымыз ғанибет.
Сырым мен Қаракөзді ... етіп ... ... ... ... әйел ... айыптау тенденциясын біршама солғындатты.
Өйткені, айтылмаш ситуациядан туатын объективті идея – немерелес ... ... ... ... ... ... боп ... Автор бір
қаһарманның аузымен Құранды да бұған куәға ... ... ... ескі ... ... ... бірі – мал ... дүние өткізіп
жасалатын сатымсақ құдандалықты сынайтын шығармада басқа ... да ... ... ... ...... Әуезовтің қуатты
талантының шарқ ұрған ізденістерінің бір ... ... ашық ... ... ... ... келу ... ескерткіші.
«Қаракөз» трагедиясындағы негізгі тартыс ... ... ... ... ... ... ... қалған. Байқап қараңыз:
Қаракөздің қалыңмалы алынған; Нарша ұрын келген; бірақ дәл осы тұста ... ... ... ... ... ... Қаракөздің әлі жұрт
көзіне түсіп, дабыра ... ... ... бар. Қаракөз – қалыңдық,
Нарша – күйеу. Бұлардың тойының мәз-мереке, ... ... ... ... ... күтіп, тілеп отырған қызығы. Сырт көз, бөгде
біреулер ... ... ... ерген жақын достары Асан, Матайлар да
басқа ойға жол ... ... алып ... келе ... ... өзі ... ... Аналар мүлде күтпеген тосын сыр, суық сыр. Асан мен ... ... ... сөзді әуелде жатырқай қарсы алды да, соңынан ... ... өңір ... ... тіл ... «Е, ... ба тыйымды,
тартқызбайсың ба ондай қырсық мінез сазайын?» - деген Асан сөзі ... ... ... ... бейнесінің негізгі пайымдауында схема жоқ, қайта белгілі ... ... алып қашу бар. ... ... тақырыбы әйел теңдігіне
қатысты шығармалардың көбінде қалың беріп, қыз алушылар, не ... ... не ... ... дөрекі топас болатын. Қалыңмалы төленген, енді не
істесе де өз еркінде деп түсінетін надандық мінезден ... ... ... ... мұң ... ... ... ситуацияны ширықтырып, көрермен
ықыласын арттырады. Нарша аузымен Қаракөз сырттай сипатталады. Сыпайы,
сұлу ... ... қыз көз ... ... ... ... төгіп, заңды күйеу боп келе жатқан Нарша кеудесіне удай ... оны ... ... ... кері ... отыр. Асыл сұлу жүрегін
жаулаған біреу бар. Кім ол?
Арасы Қаракөзбен алты атадан қосылатын ... ... Өсер ... иық ... ... де жоқ. Қыз ... ... бірақ. Нарша –
Матай – Асан араларындағы диалогпен драматург қақтығысқа түсетін екінші
үлкен қаһарман – ... ... ... ... Бұл ... бір кейіпкер
көзімен екіншісін сырттай сипаттау әдісі қолданылған. ... ... ... сырдың шешуі екінші көріністе ашылады. Қаракөзбен,
Сырыммен танысамыз. ... ... ... бай, ақылды келіншек Ақбала,
көмейлерінен өлең төгілген, бірі ... бірі ... ... ақын,
әншілер Дулат, Қоскелді, Дәулеткелділер құр нөкер емес, драмалық тартысқа
белсене қатысып жүрген қаһармандар.
«Сырым… ... ... ауыз сөз. ... жан ... ... есіл-
дертін алып кеткен өрт сезім алабұртып, ай-шайға қаратпастан оны кездесуге
әкеп тұр тағы да. ... күні ... ... ... тұр. Ол ... ... алты ата, өз ... Сырым. Ел көзіне тентек, асау Сырым, ... ... ... тірек, аршынды тұлпар Сырым.
«Қара түндей қасірет ортасында жалғыз ... ... ... ... түскен ақ тотым… Келші, күнім!» - дейді ол, Сырым өзі де
күйіп-жанып. ... ... ... болжап, қазіргісін шамалар күйден
айрылып, ғашық көкірегімен, алаулы сезімімен тағы ... ...... ... ... қос ... бірігіп көрген рақат, сүрген дәурендері
жалғыз-ақ жұма. Сонымен бітпек, үзілмек бәрі. Қаракөз Досан ауылының ... ... ... ... ... шиыршық атқан ос ындай шытырман әрі терең психологиялық
ситуацияда Қаракөз бен Сырымның характерлері өте ... бой ... кілт ... ... талқысына түсіп тұрған ерекше бір
жағдайда, ... ... ... ...... ежелден
келе жатқан өнікті, өрелі әдістерінің бірін Әуезов үлкен суреткерлік
шеберлікпен пайдалана білген. ... мен ... ... ... ... ... нағыз қиракезік кезеңді таңдап алу пьесадағы ... ... ... ... ... ... – Қаракөз арасындағы диалогтар толқынды,
жалынды. Бірде монологқа, бірде ... ... орын ... сөз
арасында өткенді еске түсіру бар. Ой ағымы ... ... ... ... орны әдеттегі қалыпты грамматикадағыдан ауытқып,
сезімді, ойды, идеяны дәл ... үшін ... ... ... ... ... ақ ... ойысып кетеді.
«Менің бар дүниеден бөліп-жарып алғаным – бір ғана сен ... ... ... де, қай ... тебіренумен жүрсем де жүрегімнің түбінде құпия боп
тығылған жалғыз бір сәулем бар. Өз ... ... сол ... ... ... - деп, үздіге үн қатқан Қаракөз сөздері романтикалық жалынға ... ... ... азат құс болып жүрген Қаракөз қалыңмал, ноқта
бата, сұмдық әділетсіздікті алғаш өз басына қаралы күн ... ... ... бара ... ... ғана ұғынады. Драматург басты қаһармандарын Наршаны
да, Қаракөзді де, ... да ішкі ... зор ... ... ... ... одан әрі ... қаузайды. Тартыстың
бұдан арғы өрбуі талайға дейін қыз ұзату сюжетінің арнасында отырады. ... ... ... ... ... ... фабуласына органикалы түрде
кірістіріп, шашау шығармай шеберлікпен пайдаланған. Алғашқы ... ... ... ... ... ... оның қалай пайда
болғанын, көлемін, ... ... ... ... әрекет басты
қаһармандардың - Қаракөздің, Сырымның, Наршаның жанына ... ... ... ... тірейді.
Ол – той. Қарауылдың кер маралы, аялаған аруы Қаракөздің ұзатылу тойы.
Сыртқа дабырлап, қызыл-жасылмен жарқыратып айтып жатса да, ... ... алты ... ... Қыз ... ... ... үш әйел сөздерінде
қорғасыңдай ауыр салмақ, ащы ... ... сын ... Бұл ... ... ... қыз ... байығаны мысқылданып, Қаракөз бен Сырым сырттай
мінезделеді. Сол ... ... ... сөз ... ... ... юмордың жақсы үлгісі. Бұдан кейін сахнаға ... ... ... сес қоса ... ескіліктің қияңқы дүлейлігі Қаракөз бен Сырымды бақытсыз етті. Сол
күштің үлкен тұтқасы бір ауылды аузына қаратып ... ... ... Өзін ... ... ... ... Жұрттың бәрі үйге сия ма? Қаракөз аттанғанша,
күйеулерді төбеңнен тік жүріп күт. ... ... өзі? Ол ... ... Сыртқа әзір сыр білдірмесе де, осы сұмдық сөз ... ... ... ... тынысын тарылтып барады ғой. Көне ... ... ... ... осы іштегі дауылдың енді бұрқ етіп сыртқа шыққандай
жалын лебі, ыстық аптабы бар. Ақбаланың екі аяғын бір ... ... ... ... ... ... ... айбарлы, суық, кесек характері
шығармадағы тартыстың өршіп, өрістеуіне екпінді ықпал жасайды.
Сырымға деген зор ... ... ... ... ... ... ... зұлымдықтың қара түнегіне ... ... ... ... ... ... жібін шорт кескелі
тұрған сәтте Қаракөз Мөржанмен бетпе-бет келді. Өз заманының бел баласы,
ескілік моралінің адал ... ... үшін ... ... ауыз айтуға
бармас сұмдық, ел естімеген масқара.
Сырт қимыл, қозғалыс, жүріс мүлде аз, бірақ екі адамның да жан дүниесін,
рухани болмысын ашып ... ... ... ... жиылып, қордаланып
келген базына, өкпе, мұң, ашу, бұйрық, беттен алу – бәрінің бір ашылар тұсы
дәл қазір. Мөржан не деп ... ... ... ... ... бәрі бұл ... іштерін жегідей жеген, енді сыртқа
шықпай қоймас көп түйін, мол ... ... ... Нарша сырын достарына
айтты. Мөржан Қаракөзбен ... Енді не ... ... ... ... ұзақ
күттірмейді. Наршаның жақын досы Асан сал жар-жар бастайды, бұра тартар,
жолдан шығары жоқ, ескі ... ... ... шауып жөнеледі. Әркімге
айтылған, сан рет қайталанған жаттанды, таптаурын сарынға басады Асан.
Осы кезде ... ... ... ... зары, арман-тілегі Сырым
аузынан өлең болып сорғалайды. Ескіліктің, ... ... ... ... ... құл ... ... өлең, қызметші өлең емес,
жігерді қайнатып, ыза-кекті тасытатын ... ... ... өлең, тентек өлең
төгіледі. Бұл жерде екі түрлі жыршы тұр ... бірі – ... ... ... үні, ... ... ... тиек, жырына азық ... ... ... екіншісі – дауылға қарсы өршіл кеудесін тосып, қанатын
кеңге сілтеген ... ... күн ... ... көз де көп, сынаулымын,
Іштегі дерт сонда да шықсын сыртқа,
Ризалық жоқ, мен ... ... ... аузымен айтылған Қаракөз өксігі, ең алдымен Мөржан етіне тиген қып-
қызыл шоқ болса, құмартып, елтіп жүрген Наршаға да аз ... ... ... Сырым – ата-баба дәстүрін басқа тепкен тентек. Арасы алты ... ... ... ... ... ... үшін ақ адал бата беріп, оң
сапарға шығарып салу орнына, сұмдық ... ... ... ... ұғымында
Мөржан – сүйген жары Қаракөзді малмен матап, басқаға ... ... ... ... ... қол, ... ... обалына қалған қызыл
көзді пәле, ескіліктің дүлей күзетшісі.
«Ей, Сырым, бермен кел! Кел алдыма! ... ... осы, сен! ... - деп басталатын Мөржан сөзінде әуел баста таудан ... ... күш бар ... ... Аруақты, өткен аталарды көлденең
тартып, соларды өз тобына қосақтап, сөйлейді Мөржан. ... ... ... ... ... ... ... жауап қысқа: «Мен – Қарауылдың
жігіті, Қаракөз – ... ... ... де ... ... ... ... ұзатылу тойы талай жараның бетін тырнап, қанатты.
Рухани жағынан Сырым жеңгенмен, тізелі қара күш өз дегенін ... ... ... ... ... тартыс, бір қарағанда, осымен байсал
тапқандай көрінуі де мүмкін. Басында жүрек шері, ... мұңы ғана ... жас ... ... отты ... ... ... сыр жеріне жетіп
болған соң, қанаттанып күш ... ... ... Той ... ... ... өрттей жалынмен келеңсіз топқа шүйліккен Сырым характеріндегі
серпінді күшті Қаракөзге де тән деп ... ... ... ... ... ... балуанымен белдескенде құламаған Сырым тоқтар ма енді.
Әуелде сенімсіз көңілмен өзі тайғанақ ... ... іске ... ... ... бар қазір.
Күрес тоқталмайды. Сырым мінезі шырқын бұзған топ тағы да бас ... боп келе ... ... ... ... Бұл ... бұрын өзара
қақтығысып, талай жерге барысып қайтқан характерлер жаңа қырымен көрініп,
небір ... ... ... ... ... ... ... бір шапшып
қалған ашулы қыз аулындағы ың-жыңды қайта еске түсірсе де, той салтанаты
дағдылы ... ... Асан сал ... ... Бұл ... ... қазақ
салтында кең жайылған дәстүрден туған ауыз әдебиетіндегі байырғы ...... ... Асан сал ... ... осы ауыз
әдебиетіндегі нұсқа ізімен ... ... ... ... ... ... сырт ... күлдіргенімен, негізгі кейіпкерлер жүрегіндегі тоңды
жібіте алмайды. Наршаның ынтығуы, Қаракөздің ... ... ... екі ... ... болса, бұл қаһармандар осыған
дейін сахнада бетпе-бет келмеген ... «Қыз ... ... - ... намысқа күйген сыңайы мен шын
жақсы көріп, сүю сезімінің шарпысуынан туған халі. Қаракөздің жан ... қол ... ... ... ... ... болған күйі нағыз терең
драмалық ситуация тудырады. Бұл ... ... ... ... айқын
танытып, жүрек дүрсілі, саусақ суынуы, буын дірілдеуіне ... ... ... қалыптарымен көрінеді.
Үлкен реніш, зор қайғысын Нарша өкпеге жығып, назға тіреп айтады.
Қаракөзді бауырына тартқандай, ... ... ... ... ... жиып жүрген сырды сыпайы, майда жеткізеді. Адам ... ... ... дөкір, топас надан емес Нарша. Көкірегі ояу жан ол.
Қалыңмалы берілген, батасы айтылған қызды ... еді оның ... ... ... ... ... жүрмесе, ақ білектің күшімен шешер еді
бәрін ... ... ... ... ... ... ... енсе дейді Қаракөз.
Бұған белгісіз әлдекімді ойламай, алаңдамай артына, бар ... ... ... ... ... тұсаулы болғаным үшін күйікті болсам қайтейін!..» Қаракөздің осы
бір ауыз сөзі тағы да Нарша жүрегінің басынан қамшымен ... ... ... ата ... ... дегені, не сұмдық? Шыдам бітті, сөзім таусылды.
Нарша шегіне жетті. Қанша мінезді, ... ... ... ... ... өз ... ... Сол дәуір моралінен, әдет-ғұрып заңынан асып
жығыла алмайды.
Бұған дейін Қаракөзге кеңшілік берсе, тіпті сырласар ... ... ... өзге ... ... қолға алды. Заңды, некелі әйеліне күйеу айтар
бұйрықты көлденең тастады. Осы ... ... соң ... да қайғыдан
қысылған Қаракөз тынысы тарылып, арқа сүйер ... ... ... ... ... ... ... асығыс кездесу.
Еріксіз тұтқын өмірдің, махаббатсыз суық ... шет ... ... ... сол ... ... қашуын драматург психологиялық жағынан
жақсы тиянақтайды. Қаракөздің Сырымға: «Мені тастама!» - деуі ... ... ... ... ... ... ... қыспақ Сырым мен Қаракөз бойындағы бұрын жете
ашылмаған күресшілдік ... ... ... ... шығарады.
Ұзатылар алдында Сырым тіліне көніп, қашып кетуден қорыққан Қаракөз енді
батыл ойға бел ... ... ... ... арқылы драматург қос
қаһарманды сырттай ... ... бен ... ... ... ... сыздатқан қайғы-мұңды, жүректі баураған жалын-отты дәл
бейнелейтіндей ырғақты, үнді, әуезді. ... ... ... ... ... толы ... ақ өлең ... ақтарылады. Мұнда бәрі де
бар. Басқа түскен қаралы күннің ауыртпалығы да, қос ... ... ... ... да, ... ... ... алау жалыны да,
кескілеспей беріспес қарсылық пафосы да – ... бәрі де ... жете ... ... енді байсал табар тұсында Қаракөз қанша
күрес жолына беттегенмен, сол ... ... қыз ... ... ... пір ... ... қызы.
Басқа жұрт Қаракөздің ұзатылғанға риза еместігін, жүрегінде қыжыл ... ... ... қосқан адамы бар ма, болса кім екенін ашып айта
алмайтын. Бұл Наршаның да, ... да ... ... әрі ізін білдірмей
дел-сал қылған құпия сыр, шешілмеген жұмбақ. Әлденеден секем ... ... ашып ... ... ... бере ... ол да ... Бірақ, оңаша
жолығысқан Қаракөз бен Сырым сөзін Матай тығылып жатып тыңдамаған ... ... ... ... ... бұл сыр ... ... еді.
Шынында да, пьеса қаһармандары – Нарша, Мөржан, ... ... ... бен ... ... ... ... ашуға мініп, теріге
сыймас ызаға булығады. Бәрі де өз характерлеріне лайық мінез танытып жатыр.
Дымы ... ... ... Жабай жүр байбалам салып. «Жүзі қара, ... ... неге ... тұр, ... Өлтір, өлтір екеуін де!» Бұл Мөржан үні.
Екеуімен жүзбе-жүз кездескенде әлденеше рет ... соны ... ... ... жұрт ... намысын пышақтаған Мөжан мынадай қылық үстінен
түскен соң нені аяп ... ... ... соққыға жығады. Осыған
дейін созылып келген тартысты жауыздықтың қанды шоқпары шешеді.
«Мен… мен… ... ... Тірі ... ... Бәрібір өлім. Ал… құдай! Ал мені
ақ өліміңмен!»
Бұл Қарагөздің тұщы етіне ащы соққы тиген кездегі жан даусы. Керемет жан
күйзелісі, кесілген ... ... ... аяқ ... ... әлемге жария
болған сыр, орындалмай қалған арман, таптаурын болған намыс, ... ... ... ... ... – бәрі ... кеп қара ... қаптап, зіл
батпан салмақ болып, Қаракөз басына құлады.
«Мен өлдім… Өзім де ... ... да ... Ә… Ә? Не боп қалды осы?..
Дулат неге ән ... ... ... неге ... ... Мені өлтірді… Өлім…
Өлім…»
Бұл Қаракөздің үні. Бірақ бұрынғы ару, сұлу Қаракөздің үні емес ... ... ... – оның ... сұм ... әдет-салтымен
бітімсіздігінен туған трагедиялық шешім. Әуезовтың адам психологиясының қат-
қабат бұрылысты, иірім ағынын ғажап терең білетініне, осы ... ... ... ... ... ... әлсіреуі, ұйқысының ашылуы,
жүрегінің әлсіреуі, ... ... ... өз ... да, ... ... да ... бірнеше рет айтылады. «Ә!.. Ә!» деген кезде естен ауысқаны
психиатрлық дәлдікпен ... ... ... ... ... көз алдында
тұрған нәрселерді санамалап айту болғанмен, логикалық байланыс жоқ, ақыл
ауысудың әсері анық байқалады.
Үшінші акт ... ... ... ... ... жер ... ... қайнаған кегінің сыртқа бұрқырап төгілуі бар, жауын әбден
танып, ... ... ... ... бар. Бұл монологты ... ... ... ... ... ... бірі деп ... өзекті тартыстың үлкен бір фазасы Қаракөз басына түскен
ауыр халмен тұйықталып, екінші сала ... ... ... ... Бірақ рет
сахнаға шығатын егінші шал мен балықшы шал – жүрегі қан ... ... ... ... іздеп қонған жайлауы. Солармен арадағы сөз орайында
кек жолына түсіп, Өсер ауылының малын шауып жүргендігін ... ... ... ... ... ... кейпін тапқан рай байқатады. Бұрын
махаббат үшін ... пида ... ... ... ... ... жігіт
енді қалың көптің қамқоры болған қалпы бар. Соңғы актілердегі бір ... ... ... ... ... ... баяндаушылық сарыны
басыңқырап кетеді.
Қаракөзді тағы сахнаға шығару арқылы ... ... ... ... ... ... күйі мен ... күйі арасындағы контраст
көзге жас алдырады. Қаракөзді ... ... ... ... деген
қарсылық сезімі әркімнің жүрегінде атой береді. Төртінші актінің алтыншы
суретіндегі ең басты бояу – ... өте ... ... Нарша, Асан,
Тойсары, Текті сөздері сол бояуды айқындап, ашып ... фон ... ... Тағы ... ба? Тоғайды қуалап кете-кете барып… Азынаған
көрге барам ба? ... ... ән ... ... ... ... ... Біресе
жел боп кетеді. Тоғай болып кетеді… ... Шөп боп кете ме? ... ... ... кеп ... ... ... Тоғай… (Шошып). Ойбай… Пышақ…
Кісен… Әже…»
Есінен айрылған Қаракөздің сөзі. Зер сала қараған адам осы ... ... ... ... ... ... ... қырын аңғарар еді.
Үзік-үзік сурет. Үзік-үзік естелік. Ең жақсы сәттер мен ең ... ... ... ... ... ... ... сөз қуып кетуден, бірді ... ... ... ... ... бұл сөзі де ... ... жүректі шымырлатқандай ауыр әсер
қалдырады. Аяушылық, гуманизм сезімі жан ... ... ... ... демі ... ... ... атын аузына алумен үзіледі.
Жауапсыз сүйіспеншілік отына ... ... да ... ... Зар ... ... Сырым.
Ақырғы суретте Әуезов Қаракөз аруағын сөйлетіп, символикалық ... ... ... идеясын, жалпы мұратын ашуда бұл сурет атқарып
тұрған ... ... ... ... салғанмен, әділетсіздік жеңгенмен,
қанаты енді беки бастаған Сырым күреседі. Ол – жалынды сөз, ... ... ... қуат ... ... ... ... Әуезов трагедиядағы оптимистік
идеяны Қаракөз аузымен айтқызады.
«Бу беліңді бекемірек!.. Шеш ... ... Мені де, ... де ... ... ... ер ... сыны біткен көңіл қайғысын сөзбен
жазады. Сенің даусың биік қалың тоғайдың ... ... ... ... ... Сенің бетіңе тура қарар жау болмас. Дауыл мен жауын да ... ... ... өшеді, жоғалады. Шеш тіліңді! Оян, серпіл! Сөйле,
сөйле!»
Сонау салтанатты күніндегі Қаракөз ғой ... ... ... есіп тұр ... ... ... ... қуат берерлік салмақ ... ... ... пайдаланғанда бұл монолог көрерменге ғажап әсер
береді.
Қайғы езіп, мұң ... ... ... ... ... ағарып, ақындық
таңы атқандай болады. Ақын Сырым характеріндегі халықтық ...... ... ел ... ... беттеген күйі бірте-бірте күрес арнасында
шыңдап шығарған драматург жалынды өлеңмен ... ... серт ... ... да ақын болатын. Тағы туды ақын боп. Сөз ұйқастыратын өлеңші емес,
ауыр азапты бастан кешірген, жалғыз жарынан ... да, ... ... кең жайлауын енді тапқан өршіл ақын ол Сырым.
«Қаракөз» трагедиясы сан ырғақты ғаламат мол үн ... ... ... ... қаһармандық симфонияның финалындағыдай әсермен
бітеді. Бұл шығарма – қазақ драматургиясының інжу-маржанының бірі.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д ... ... ... ... келген қазақ драматургиясы әр уақытта замана
тынысынан алшақтап, дәуір проблемаларынан бойын аулақ салған жоқ, ... ... ... толғақты сырлары сан алуан пьесалар
тудырған. Оқырман қауым ... ... ... ... ... ... ... көрсеткен трагедияларымен, драмаларымен
таныс.
Мұхтар Әуезов шығармалары – қазақ өнерінің ұлттық және ... ... ... ... ... ... ... бойы өнерпаздардың
мың сан ұрпағы жасаған шебер де әсем ... ... ... ауыз ... ... ... ... жазба әдебиеттегі
қазыналар ұлы қаламгер ... нәр ... оның әлем ... ... өзен болып құйылуына жағдай жасады.
М.Әуезов драматургиясы - әлеуметтік тартыстар, ... ... ... драматургиясы. Мұнда қазақ халқының қилы-қилы өмір кезеңдері жанды
бейнелер арқылы сыр шертеді, ұрпақтар шеруі көз алдыңа келеді.
Кезінде ... ... ... ... ... ... – тек Мұхтар
Әуезов қана ашқан жаңалық» ... ... да, ...... ... ... ... М. Абайтану дәрістерінің дерек көздері. Алматы, Санат, 1997
2. Байтанаев Б. Устно-поэтические традиций в ... ... ... ... 1994
3. Бердібаев Р. Мұхтар шыңы. Алматы, Ғылым, 1997
4. Бисенғалиев З. ХХ ... ... ... прозасы. Алматы, Мектеп, 1989
5. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз ... ... ... ... Б. ... ... публицист. Алматы, Қазақ университеті, 2000
7. Күмісбаев Ө. ... ... ... ... 1994
8. Қазақ совет энциклопедиясы. Алматы, 1977, Т. 11
9. Нұрғалиев Р. Әуезов және Алаш //М.Әуезов – ХХ ғасырдың ұлы ... ... ... ... ... ... Р. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры. Астана, Күлтегін, 2002
11. Майтанов Б. М.Әуезов суреткер. Алматы, әл-Фараби, 1996
12. Мағауин М. Ғасырлар бедері. Алматы, ... ... ... М. Абай және ... ... 1994
14. Мир человека. Москва, Интерпракс, 1995
15. Сатыбалдиев Ә. ... ... ... ... ... ... К. ... Әуезов - әдебиет сыншысы. Алматы, Ғылым, 1973
17. Тәжібаев Ә. Суреткер ... ... және ... ... ... ... 1973

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
«әуезов атындағы орындар» бойынша туристік-экскурсиялық маршрутты өңдеу36 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Абай әлемі: Абайдың қара сөздері. Аудармашылық мектебі. Ақындық мектебі жөнінде көтерілген айтыс, тартыстар (М.Әуезов, Қ.Мұхамедханов еңбектері). Абай мұрасының зерттелу тарихы32 бет
Абайдың ақын шәкірттері М.О.Әуезов зерттеулерінде10 бет
Авторлық стиль және мұхтар әуезовтың көркем аудармалары41 бет
М. Әуезов шығармашылығындағы авторлық идея мен көркемдік шешімнің өзгеруі84 бет
М. Әуезов әңгімелеріндегі тақырып пен идея67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь