Әл-фараби – ислам философы

Отырар ойшылдарының ең атақтысы, ең мәшхүрі Аристотельден кейінгі екінші ұстаз, жиханкез ғалым Әбу Насыр Мухаммад бин Мухаммад бин Тархан бин Узлағ Әл-Фараби. Яғни Әл-Фарабидің өз аты Әбу Насыр Мухаммед, әкесінің аты ныспысы да Мухаммад, бабасының есімі Тархан, арғы атасы Узлағ. Түрік оқымыстылары Әбу Насыр ныспысының соңына кейде әт-түрки деген сөзді қосып, оны түркі текті екенін шегелей түседі.
Араб-парсы шежірелерінің деректеріне қарағанда әл-Фараби 870 жылы Арыс өзенінің Сырға құяр тұсындағы Фараб қаласында, қайсы бір деректерде – оның тікелей ықпалында болған іргелесі Уасидже Отырарлық әскер басының отбасында дүниеге келген. Ол туған жерінің атауымен Әл-Фараби, яғни фарабтық деген атқа ие болған.
Әл-Фараби алғашқы білімін Отырар медреселерінің бірінде алғанға ұқсайды. Өйткені, көне дәуірден қалған бір деректерге қарағанда, Мәуленнаһрда балаларды түрлі қол өнері мен ғылымға үйрету, баулу, оқыту олардың 5 жасар кезінен басалатын болған.
Ол кезде мұсылман дүниесінің рухани орталығы Месопотамия болғандықтан, жас Әл-Фараби ата-анасы таяу және орта шығыс елдерімен сапарға дайындайды. Бірақ ол Бағдатқа бармас бұрын жолай Шаш пен Самарқанд, Бұқара шаһарларына соғып, білімін молықтырған секілді. Әйтсе де араб шежірешілері бұл туралы мәнерлі ештеңе айтпады. Кейін ол жолай Иран еліндегі Мешхед, Нишапур, Рей, Исфаһан қалаларына келеді. Содан соң әрі қарай Бағдатқа аттанады. Бұл жерде атақты Иуханна бин Хайлан, Әбу Башр Матта, Әбу Бәкір бин Сираж сияқты ғалымдардан дәріс алып, дүниетанымын толықтырды.
Әл-Фараби жиһанкездікті ұнатқан. Арада біраз жылдар салып, Бағдаттан Шамға келеді, бірақ мұнда ұзақ аялдамастан Мысырға сапар шегеді. Мысырда қанша уақыт болғаны жайлы деректер жоқ.
Әл-Фараби бүкіл философиялық қызметі құрылымы мен ресми идеологиясы жағынан феодалды-теократиялық негіздегі мемлекет болып табылатын Араб халифатындағы дамушы ғылыми-философия мен билік етуші діни идеологиясының арасындағы қарама-қайшылықтар дәуірінде өтті.
        
        Әл-Фараби – ислам философы
Отырар ойшылдарының ең атақтысы, ең мәшхүрі Аристотельден
кейінгі екінші ұстаз, жиханкез ғалым Әбу Насыр Мухаммад бин ... ... бин ... ... Яғни Әл-Фарабидің өз аты Әбу Насыр
Мухаммед, әкесінің аты ныспысы да Мухаммад, бабасының ... ... ... ... ... ... Әбу Насыр ныспысының соңына кейде
әт-түрки деген сөзді қосып, оны түркі текті екенін шегелей түседі.
Араб-парсы шежірелерінің деректеріне қарағанда әл-Фараби
870 жылы Арыс ... ... құяр ... ... қаласында, қайсы бір
деректерде – оның тікелей ықпалында болған ... ... ... ... ... ... ... Ол туған жерінің атауымен Әл-
Фараби, яғни фарабтық деген атқа ие болған.
Әл-Фараби алғашқы білімін Отырар медреселерінің бірінде
алғанға ұқсайды. Өйткені, көне дәуірден ... бір ... ... ... ... қол ... мен ғылымға үйрету,
баулу, оқыту олардың 5 жасар кезінен басалатын болған.
Ол кезде мұсылман дүниесінің рухани орталығы Месопотамия
болғандықтан, жас ... ... таяу және орта ... ... дайындайды. Бірақ ол Бағдатқа бармас бұрын жолай Шаш ... ... ... ... ... молықтырған секілді. Әйтсе
де араб шежірешілері бұл туралы мәнерлі ештеңе айтпады. Кейін ол жолай
Иран еліндегі Мешхед, Нишапур, Рей, Исфаһан қалаларына келеді. ... әрі ... ... аттанады. Бұл жерде атақты Иуханна бин Хайлан,
Әбу Башр ... Әбу ... бин ... ... ... ... алып,
дүниетанымын толықтырды.
Әл-Фараби жиһанкездікті ұнатқан. Арада біраз жылдар салып,
Бағдаттан ... ... ... мұнда ұзақ аялдамастан Мысырға сапар
шегеді. Мысырда қанша уақыт болғаны жайлы деректер ... ... ... ... ... мен ... ... феодалды-теократиялық негіздегі мемлекет болып
табылатын Араб халифатындағы дамушы ғылыми-философия мен ... ... ... ... ... дәуірінде өтті.
Орта ғасырларда дін-құқық жүйесі, саяси доктрина, моральды
ілім және философия ботлып табылғандықтын сол қоғам ... үшін ... ... ... ... ие болды.
Әл-Фарабидің ислам факторына қарым-қатынасын ол өмір сүрген
кезеңінің нақтылығы мен ерекшелігін ... ... ... ... ... ... ... арасындағы моральды-құқықтық қарым-
қатынастарды реттеудің м аңызды құралы ретінде қарастырды.
Нағыз ислам ... ... ... ... ... оның Алла ... танымын мойындайды. Аллаға, періштелерге,
қасиетті кітаптарға, пайғамбарларға, ақыр заман күніне, тағдырға сену
сияқты ислам ілімінің барлық алты белгісі Әл-Фараби трақтаттарында ... ... бір ... ... ... бойынша сенімнің 1-ші бөлімі ол-Аллаға сену. Бұл
негізгі принцип қасиетті кітаптың 2-ші және 13-ші ... ... ... ... ... ... ... мейірімді
Алланың атымен бастаймын
Барлық мақтау бүкіл әлемнің Раббы
Аллаға тән
Аса қамқаор, ... ... ... иесі ... ... қыламыз, әрі Сенен ғана
Жәрдем тілейміз.
Бізді тура жолға сала көр.
Нығметке бөленгендеріңнің ... сүре ... Әбу ... ... таныс болды. Әл-Фарабидің
«Қайырымды қала тұрғындарының көзқарасы», «Азаматтық саясат»
трактаттарындағы қараңғы және адасқан қалаларға ... ... ... ... ... ... ой ... күмәніміз жоқ.
Әлемді жаратушы бірінші Тұлға жөнідегі білімнің қажеттілігі туралы Әл-
Фараби мұраты классикалық ислам дәуіріндегі оқырман сұранысымен де ұштасчып
отырды, Әл-Фараби Алла ... ... ... ғылыми тұрғыда Аристотельдің
ізімен, құдай дүниенің бар етуші тек 1-ші себеп-алғашқы түрткі ғана, одан
кейін табиғат (материя) өз бетімен, өз ... ... ... ... ... ... қуаттайды. Сол себептен де болар ойшыл
тұжырымдары кезіндекеңестік арабтану саласында бұрмаланып, соның ішінде
А.А.Игнатенко ... ... оның өнін ... ... ... ... құрылысы жөһнідегі ілімді еске ала отырып Әл-Фараби ислам мен
философияның жарыспа жанаспалығы туралы ой қорытады. Бұл мәселе, әсіресе,
хадиспен ... ... ... ... космологиясының негізін
қалауда деген идеяны ұстанушы В.П.Демидчиктің мақаласында ... ... ... ... мен Суннаның әлем жаратылысының сөз ететін тұсына
ғана қатысты. Әл-Фараби ... ... ... күш ең биік ... ... әрекет етуші интелектіден өңінде де қазіргі жақтың немесе
келер шақтың нышандығы, яки олардың сезімдік модельдерін алып отыруы,
сөйтіп интелекцияның жеке-жеке ... ... ... жіне ... да ізгі жандардың бәрін көріп отыру ғажап емес. Сонда оған
дарйтын интелекцияныңпайымдалғыш обьектілері арқылы, қасиетті заттарды,
болжап білу ... ... ... ... ... ... ... жететін ең
биік дәрежесі және өзінің қиялдағыш күші жағынан адамның көтерілетін
дәрежесі, кемелддіктің асқар шыңы – нақ осы», - ... Бұл ... ... ... 2-ші ... бөлімі – періштелерге сеніммен ұщтасады.
Құран бойынша періштелер – Алла ықтиярын орындаушылар. Олар жарықтан
жаралған, тамақ пен су ішпейді, жынысы жоқ. ... ... Алла ... ... жер ... ... ... жаннат пен тозақтың күзетшілері. Олардың саны Аллаға ғана аян.
Ислам ілімінде періштелер ұзын иерархия ... ... ... ... ... ... ... Періштелер – Құдайдың нұр-шуағымен мейірі-
шапағатына бөлінген рухы зор, мұраты жұп, өзіндік ерік – қалаудан азат
нәрсе. Олардың ішінде Ібіліс ибн ... ғана ... ... ... ... жолдан тайдырады. Бастапқыда шайтан көп періштенің бірі
болған, құдіретінің ырқыны бағынбағынының кесірінен Құдайдың төңірегінен
қудалған. Шайтанның аластатылып, жаратқанның ... ... ... ... ... ... ... себеп болған еді. Сол себептен
де намаз Ауызу би Ллахи мен аш – Шайтани рражим деп ... ... ... ... ... ислам ілімінің
барлық жағынан қарастыруғы тырысады Әл-Фараби трактаттарында «періштенің
аян болуы мен елестеуі туралы» бөлім бар. Бұл жерде философ әрекет ... ... ... ... ... ... әрекетін қарастырады.
Бұл жөнінде Әл-Фараби: «Періште деп біліп, нануға ләзім тірі жандар туралы
; ... әр ... ... ... ... өзі қандай және бұлардың пайда
болу себебі; бұлардың 1-ші себепке қатынасады; ... әр ... ... болатыны, бұлардың әр қайсысының одан шығатын нәрсеге қалайша себеп
болатындығы; әр қайсысының нені және қалай ... және ... ... ... ... оның осы тәнді билеуге арналғандығы,
- дейді.»
Исламның негізгі 3-ші бөлімі қасиетті кітаптарға сенімді, ... ... ... ... ... осы бағытты төңірегінде жалпылама
тұтас түсінік бар.
Пайғамбарларға сенім немесе исламның4-ші бөлімі Әл-Фарабидің ... ... ... жарқын көрініске ие. Сенімнің 4-шу тармағы
бойынша мұсылман барлық пайғамбарлардың ақиқатығына сену керек. Құранда –
адам, Ыдырыс, Нұх, Худ,Салих, Ибраһим, Лут, ... ... ... ... ... ... Зуль – Кифль, Дәуіт, Сүлеймен, Ілияс, Зәкәрия, Яхья,
Иса, Мухамед сияқты есімдер айтылады.
Құранда дінге ... ...... және ол – ... ... ... ол – бір ... сенуді үндеген алғашқы адам. Авраам
пұтқа табынуды жоққа шығарған сол себепті оны «Ханиф» деген атаумен
байланысытрамыз. Исус Христос есімін де ... ... ... ... ... өзі христиандық пен исламның айырмашылығын
баса айтады. Хадисте Мұхамед пайғамбардың: мені Исус Христос ... ... ... ... мен – ... құлымын; мені Құдайдың құлы
немесе Алланың елшісі деп атаңдар, - деген сөздері сақталған. Құран
сүрелерінде көрсетілген пайғамбарлар жөніндегі ілім ... ... ғана ... қоймайды, адамзаттың шығу тегінің бір екендігі
идеясына алып келеді. Әл-Фараби «Ханиф», «елші» деген сөздерді қолданбайды,
бірақ « имам», «пайғамбар» түсініктерін жиі пайдаланады. ... ... қала ... көз қарасы», «бақытқа қол жеткізу»
еңбектерінде пайғамбарлық жөніндегі мәселелерді алға ... 5-ші ... Ақыр ... ... илану Әл-Фарабиде өзінше бір
келбетте көрінеді. Жалпы Ақыр заман жөніндегі ілім Құранда ... ... ... ... ... ... «қайырымды қаласында»
өлгеннен кейін қай қала тұрғындарының жандары бір-бірімен қауышады, ал
адасқан және ... қала ... жаны ... соң ... ажырап кетеді
деген тидеяны ұсынады.
Сенімнің 5-ші бөліміне байланысты тәртіптің діни және ... ... ... ... саяси трактаттарында
дәлелденген. Сонымен бірге хадистердегі «мумин» түсінігіне Әл-Фарабидің
«қайырымды адам» бейнесі өте жақын.
Сенімнің 6-шы ...... ... ... пен ... ... шартылығына сену. Осы орайда Мухамед пайғамбар өлгенді
жоқтауды айыптады. Ұлы ойшыл теологиялық пайымға тән ... ... ... ... ... ... алынған «жайдан-жай бір
тал жапырақта ағаштан түспейді» деген мысал келтіреді.
Жалпы ... ... ... ... тамырын тереңге
ттартып жатыр. Әлемді басқару, мінез-құлық белсенділігі, «бақыт» дәрежесін
айқындау сияқты негіздерді түсінуді ... ... мен ... ... ... келеді.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдеп пен әдемілік дағдыларын үйрету4 бет
Әл-Фарабидің шығармашылығындағы адам және қоғам8 бет
Қазақстанның оқу-ағарту жүйесі12 бет
Әбу Насыр Әл-Фарабинің өмірі мен шығармашылығы19 бет
Антикалық философия туралы13 бет
Антикалық философия. Милет мектебі9 бет
Жаңа дәуірдегі философияның негізін қалаушылар6 бет
Философия пәнінен сұрақтар мен жауаптар13 бет
«Арабтардың философы» - әл – Кинди9 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь