Экономиканы мемлекеттік реттеу туралы

КІРІСПЕ

I.бөлім. ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ

1.1 Экономиканы мемлекеттік реттеудің теориялық негізі
1.2 Экономиканы мемлекеттік реттеудің қажеттігі
1.3 Экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі элементтер


II.бөлім. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҮШІН ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДІҢ БАСЫМ БАҒЫТТАРЫ

2.1 Экономиканы салықтық.фискалдық реттеу және оның Қазақстан экономикасы үшін маңыздылығы

2.2 Нарықтық экономикадағы ақша.несие саясаты және оның Қазақстан экономикасының дамуы үшін маңыздылы

2.3 Қазақстан Республикасының индустриялы.инновациялы саясаты
2.4 Әлеуметтік.экономикалық жоспарлау және болжау мемлекеттік қызметті реттеу бойынша алғашқы кезең ретінде


ІІІ Экономиканы мемлекеттік реттеудегі ұйымдастырушылық негіздері және шетел тәжірибесі
3.1 Экономиканы реттеудің ұйымдастырушылық негіздері және шетел тәжірибесі
3.2 Көшпелі экономиканың жалпы сипаттамасы және оның заңдылықтары.


ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Экономика қоғам дамуының негізі, ал мемлекет сол қоғмның негізгі буыны болып табылады. Өз кезегінде мемлекет экономиканы реттеуді жүзеге асырады. Экономиканы ретеу қоғамдық даму мен мемлекеттің экономикалық сипатына байланысты әр түрлі деңгейде және әр түрлі әдістер қолданылады.
Экономиканы мемлкеттік реттеуде мемлекеттің рөлі оның экономикалық процестерді реттей алатын қабілеті экономика мен саясатың байланыстыратын экономикалық саясаттың жасалуына тәуелді болады. Экономикалық саясат дегеніміз экономикалық реттеудің шоғырланған мағынасын береді. Экономикалық заңдардың дамуын адамзат қоғамы саясатты қолдану арқылы жүзеге асырады. Мемлекет қоғамның жемісі болып табылады және ол ылғи да рететуді қажет етеді.
Қазақстан Рсепубликасының өз егемендігін алып, жаңадан анрықтық қатынастарға өтіп, дамудың нарықтық жолына түсуіне байланысты елдегі мемлекеттік ретттеудің мақсаты мен бағыттары өзгеріп, экономиканы мемлекеттік рететудің жаңа формалары мен әдістерін дамытудың қажеттігі туындады. Атап айтқанда, бастапқы жылдары елдің тұрақтылығын қамтамасыз ету, мемлекеттік меншікті жекешелендіру, әлеуметтік саланы қолдау, экономикалық өсуді қамтамасыз ету болып табылатын.
Ал бүгінгі еліміздің аяғынан нық тұра бастаған кезеңде экономиканы мемлекеттік рететудің жаңа формалары мен әдістерін жүргізудің маңыздылығы туындап отыр. Ол әсіресе Қазақстанның алдағы жылдары әлемнің ең дамыған 50 елінің қатарына қосылуға ұмтылған бағдарламалар мен Жолдаулардың негізінде болып отыр. Сол себепті, Қазақстан үшін экономиканы мемлекеттік реттеу мен қолдаудың, дамытудың әдіс-шараларын ендігі жерде дамыған елдердің экономиканы реттеу мен ұлттық экономика үшін маңызды болып отырған салалар мен даму жолдарын мемлекеттік рететудің рөлі орасан зор болып табылады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын «Экономиканы мемлекеттік ретету: қағидалары мен үлгілері» деп бүгінгі таңдағы өзекті болып табылатын мәселеге байланысты тақырып алдым.
Тақырыпты орындаудағы мақсат пен міндеттеріме келесілер жатады: экономиканы мемлекеттік рететудің қажеттігін, маңызын және қалыптасқан реттеу бағыттарын айқындау; экономиканы реттеудің қажеттігі мен ерекшеліктеріне тоқталу, нарықтық экономика кезіндегі мемлекеттік реттеудің әдістерін талдау және Қазақстан үшін бүгінгі таңдағы маңызды болып табылатын экономиканы мемлекеттік реттеудің әдістерін талдау болып табылады.
1. Государственные регулирование рыночной экономики / Под. ред. Петрова Р.П. СПб, 2009г.
2. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы. Оқулық. – Алматы: 2003ж.
4. Ивашковский С.Н. – Экономика: микро- и макроанализ. Учебно-практическое пособие. – М.: Дело, 2009г.
5. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 2009 г.
6. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2003ж.
7. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N 548-II)
8. А.Исаева «Мемлекеттің дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның қазіргі кездегі салық жүйесінің ерекшеліктері» // Қаржы-Қаражат, 2008, № 8
9. Қазақстан Республикасы үкіметінің 2007-2009 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты.
10. Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика инновационного процесса в переходной экономике Республике Казахстан,” – диссертация, Алматы, 2006 г.
11. Инновационный менеджмент / К.Нарибаев, С.Джуманбаев, А.Нусупова. – Алматы: Қазақ унивеситетi. – 2008 г.
12. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2005 г.
13. Стратегия «Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы» – Алматы, 2003 ж
14. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» // Банки Қазахстана, №10, - 2010 г.
15. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
16. Дауранов И., Рудецких А. Роль и место малого бизнеса в решении проблем занятости. Қаржы-қаражат. 2004г. №5 ст.5-10 "В"
17. Байниетова М. Основные препятствия деятельности субъектов малого предпринимательства//Саясат. №8, 2008аг.
18. Байнеева Б. Современные состояние и тенденции развития малого бизнеса РК// Саясат. №11, 2009ж.
19. Алматы облыстық көсіпкерлік, шағын және орта бизнесті дамыту мен қолдану жөніндегі комитеттің сандық мәліметтері.
20. Алматы облыстық СК 1-Н, 2-Н 2008-2009жж. есебі.
21. Кораткова .Э.М."Антикризисное управление" инфра. 2009г
22. Ихданов Ж.О.,Орманов Ә.О."Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері".Алматы экономика 2006г
23. Берденова Ә,Құбаев.Қ.Е,Кәрібай .А.Ш."Қазақстанның мемлекет ретінде қалыптассуы мен экономиканың даму негіздері" Алматы экономика 2008г
24. Уткин .Э.А."Антикризисное управление" ТАНДЕМ 2007г
25. Смағұлов.С.С,Айдарбеков.Е.А."Әлеуметтік – экономикалық даму бағдарламасының 2008 жылы орындалуы және 2009 жылға алда тұрған міндеттер жәйлі". Бақанас 2008г
26. Айвазян.З.,Кириченков."Антикризисное управление принятие решений на краю пропасти "проблемы теорий и пратики управления-2009 №9.
27. Ашимбеков.М. Казакстанская правда 2009г- 6 март."Причина и последствие кризиса".
28. Мухамбетов.Т.Транзитное экономика 2006 №3. "Кризис государственного управление".
29. Чиркин.В.Е."Государственное управление" Юристь 2007г
30. Камали.Қ.М."Сыртқы экономикалық қызметті мемлекеттік басқару".Алматы 2008
31. Жас-алаш 2006г 27-наурыз."Қазіргі халықаралық жағдайлар".
32. Ақиқат 2006 №1"Ирак дағдарысының сабақтары".
33. ҚазЭУ-хабаршысы 2007 №8.
34. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың ең басты мақсаты» деп аталатын Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 6 ақпан 2008 ж.
35. Қазақстан Республикасының 2007 – 2024 жылдарға арналған орнықты дамуға көшу тұжырымдамасы. Астана, 2006 ж.
36. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі аумақтық даму СТРАТЕГИЯСЫ. Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 28 тамыздағы N 167 Жарлығымен бекітілген. Астана, 2006 ж.
37. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007-2009 жылдарға арналған бағдарламасы. Қазақстан Республикасы Президентінің 06 сәуір 2007 ж. №310 Жарлығы. Астана , 2007
38. Спанов М.У. Экономическая безопастность в зеркале системного анализа // Саясат, №2, 2009.б. 58.
39. Алпысбаева С.Н. Региональный рынок: закономерности формирования и развития. - Алматы, Ғылым, 2007.- с. 243
40. Шнипер П.И., Новоселов А.С. Региональные проблемы рынковедения: экономический аспект. - Новосибирск, Наука, 2003.- с. 428
41. Эльдиев М. Экономическое регулирование продовольственного обеспечения в регионе // Экономика сельскохозяйственных и перерабатывающих предприятий. - 1999 № 11. - с. 9
42. Суспыцин С.А. Принципы и методологические схемы построения инвестиционных трансфертов государственной поддержки регонального развития // Регион: экономика и социология. - 2001 ?1.- с. 55-76
43. ВРП за 2000-2006 гг: основные понятия, общие методические положения по рассчету ВРП. - Агенство РК по статистике, 20.06.2000.
44. Мамыров Н.К., Ихданов Ж. . Государственное регулирование экономики в условиях Казахстана - Алматы, Экономика, 1998. - с.84
45. Курс экономической теории. Учебное пособие. / под редакцией Чепурина М.Н. и Киселевой Е.А. –Киров, 1996-624 с.
46. Эсберг К.Т. Курс финансовой науки. –Санкт-Петербург, 1913. –113 с.
47. Мельников В.Д., Ильясов К.К Финансы. Учебник. –Алматы, 2001. –512 с.
48. Проект Бюджетного Кодекса. Документы Министерства финансов Республики Казахстан.
49. Воронин А.Г., Лапин В.А., Широков А.Н. Основы управления муниципальным хозяйством. –СПБ., 1996.
50. Воронин А.Г., Лапин В.А., Широков А.Н. Основы управления муниципальным хозяйством. –СПБ., 1992. –540 с.
51. Поляк Г.Б. Развитие местных бюджетов в условиях новых методов хозяйствования. Новые методы хозяйствования: обзорная информация. –М., НИФИ, 1998. –146 с.
52. Хурсевич С.Н. Использование нормативного подхода организации бюджетного выравнивания. //Финансы. –1996. -№10. –С. 7-9.
        
        Жоспар
Кіріспе
I-бөлім. ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ
1.1 Экономиканы мемлекеттік реттеудің теориялық негізі
1.2 ... ... ... қажеттігі
1.3 Экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі элементтер
II-бөлім. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҮШІН ... ... ... Экономиканы салықтық-фискалдық реттеу және оның ... үшін ... ... экономикадағы ақша-несие саясаты және оның Қазақстан
экономикасының дамуы үшін маңыздылы
2.3 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... ... ... бойынша алғашқы кезең ретінде
ІІІ Экономиканы мемлекеттік реттеудегі ұйымдастырушылық негіздері ... ... ... ... ... негіздері және шетел
тәжірибесі
3.2 Көшпелі экономиканың жалпы сипаттамасы және оның заңдылықтары.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Экономика қоғам дамуының ... ал ... сол ... ... ... ... Өз кезегінде мемлекет экономиканы реттеуді жүзеге асырады.
Экономиканы ретеу ... даму мен ... ... ... әр ... ... және әр ... әдістер қолданылады.
Экономиканы мемлкеттік реттеуде мемлекеттің рөлі оның экономикалық
процестерді реттей алатын ... ... мен ... ... саясаттың жасалуына тәуелді болады. Экономикалық саясат
дегеніміз экономикалық ... ... ... ... Экономикалық
заңдардың дамуын адамзат қоғамы саясатты қолдану арқылы жүзеге ... ... ... ... ... және ол ылғи да ... қажет
етеді.
Қазақстан Рсепубликасының өз егемендігін алып, жаңадан анрықтық
қатынастарға өтіп, ... ... ... ... ... елдегі
мемлекеттік ретттеудің мақсаты мен бағыттары өзгеріп, ... ... жаңа ... мен ... дамытудың қажеттігі
туындады. Атап айтқанда, бастапқы ... ... ... ... ... ... жекешелендіру, әлеуметтік саланы қолдау,
экономикалық өсуді қамтамасыз ету ... ... ... ... ... нық тұра ... кезеңде экономиканы
мемлекеттік рететудің жаңа формалары мен әдістерін ... ... ... Ол ... Қазақстанның алдағы жылдары әлемнің ең дамыған 50
елінің қатарына қосылуға ұмтылған бағдарламалар мен Жолдаулардың ... ... Сол ... Қазақстан үшін экономиканы мемлекеттік реттеу мен
қолдаудың, дамытудың әдіс-шараларын ... ... ... ... ... мен ұлттық экономика үшін маңызды болып отырған салалар
мен даму ... ... ... рөлі орасан зор болып табылады.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын «Экономиканы мемлекеттік
ретету: қағидалары мен үлгілері» деп бүгінгі ... ... ... ... байланысты тақырып алдым.
Тақырыпты орындаудағы мақсат пен міндеттеріме келесілер жатады:
экономиканы мемлекеттік рететудің ... ... және ... ... ... экономиканы реттеудің қажеттігі ... ... ... ... ... ... реттеудің
әдістерін талдау және Қазақстан үшін бүгінгі таңдағы маңызды ... ... ... ... ... ... ... ЭКОНОМИКАНЫ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ
1.1 Экономиканы мемлекеттік реттеудің теориялық негізі
Өндірістің төмендеуімен, ... және ... ... сай ... ... сәйкес сипатталатын еліміздегі экономикалық дағдарыстың
созылуы мемлекеттің өзіне тән ... ... ... деп
негізделген. Мемлекетке келесі міндеттер жүктелген.
1.Құқықтық негізді құру. Құқықтық негізсіз экономика, жалпы ... ... ... ... ... құқықты анықтайтын, кәсіпкерлік
қызметті реттейтін, өнім сапасын қамтамасыз ететін және т.б. ... және ... ... ... ... мемлекет кәсіпкерлік
қызмет субъектілерінің ара қатынасын реттейтін “ойын ережесін” қамтамасыз
етеді.
2. ... ... ... және оның ... ... ... ... әрбір азаматтың, жалпы қоғамның және нарықтық экономиканың
барлық ... ... мен ... ... етуге міндетті.
Егер мемлекет міндетті қызметін атқамайтын болса, онда криминалды жағдайдың
дамуына шектеулер қойылады: кәсіпорын қызметі мен ... ... ... ... ... пара алу және т.б. ... Экономиканың тұрақтануы. Экономиканың тұрақтануы экономиканың тұрақты
дамуы деп түсіндіріледі, яғни негізгі ... ... ... ... ... ЖҰӨ ... және ұлттық табыс, инфляция
және жұмыссыздық деңгейі, бюджет ... ... ... ету үшін ... ... ... және сәйкес фискалды, қаржы-
несиелі, ғылыми-техникалық және инвестициялық саясат ... ... ... ... ... Егер мемлекет экономиканың
тұрақтылығына құлшынбасы, онда ол ... ... ... ... ... жағдайға және т.б. процесстерге әсер етуі мүмкін.
Мысалы, егер мемлекет инфляциямен күрес жүргізбесе, онда ол ... ... ... Инфляция келесі жағымсыз жағдайларды
тудырады:
- ... ... ... ... ... өндірістің
төмендеуіне, жұмыссыздықтың өсуіне әкелетін ұлттық таурлардың
бәсекелестік қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... влютасының.
- Импортты тауарлардың бағасының жоғарылауына әкелетін және сонымен
бағаның жалпы ... ... ... ... ... жанаұтарын қамтамасыз ету.
4. Әлеуметтік қорғау мен әлеуметтік кепілдіктерді ... ... ... ... ... ... зейнетақы, жұмыссыздыққа
берілетін қаражаттар, сонымен қатар, инфляцияға байланысты ... ... ... ... ... кепілдігін қамтамасыз ететін мәні
бар активті әлеуметтік ... ... ... Бұл ... жүргізе
отырып мемлекет елдің минималды өмір сүру деңгейін қамтамасыз етуі керек.
5. Бәсекелестікті қорғау. Нарықтық ... ... ... ... бірі ... ... Ол ... тауар мен
қызмет көрсетулерге жаңа технологияны ендіруге, өнім сапасын ... ... ... ... ... барлық
саласындағы негізгі прогресс болып ... ... ... ... ... ... қорғауға міндетті. Бәсекелестік кезінде
сатып алушылар- иегерлер, нарық- олардың агенттері, ал кәсіпорын ... ... ... ... тез ... сатыпалушы иегердің орнына құл
болады.
6. Шаруашылық заңдылықтарды құрастыру, қабылдау және ... ... ... салық салымның, банктік жүйенің
құқықтық ... Осы және ... ... ... үшін ... өзінде
бар ресурстар мен рычагтарды барынша қолдануы керек.
Кәсіпкерлік қызмет пен ел экономикасы жеткілікті ... ... ... ... өз қызметімен осы ... ... және ... ... экономика. өзінің көптеген жақсы жақтарына қарамастан өзінің
қоғамы мен әрбір азаматтарының мүддесіндегі ... ... ... процестерін автоматты түрде реттеуге мүмкіндігі жоқ. ... ... әділ ... ... ... қоршаған ортаны
қорғауға мақсат қоймайды және халықтың қорғаусыз бөлігін қолдай алмайды.
Жеке бизнес жоғарғы табыс ... ... мен ... ақша жұмсауға
қызығушылық тудырмайды, бірақ қоғам мен мемлекет үшін ол ... ... ... ... ... шеше ... ... бәрн мемлекет
қадағалау керек.
Мемлекет өз қызметін орындауда және экономиканы ... ... ... ... әдістерді қолданады. Ол әдіс сәйкс заңдылық
актілермен ережелерді реттеп және ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Экономиканы ретеу үшін мемлекет қолданатын экономикалық рычагтар ... ... ... болып: салықтар, табыстарды және ресурстарды
болу, бағаның қалыптасу, мемлекеттік ... ... ... ... ... яғни егер ... әдіс тиімді болмаса, тура әсерету
әдісін мемлекет қолдануы керек.
Дүниежүзілік тәжірибе көрсеткендей әкімшілік ... ... ... болады:
- табиғи мемлекеттік монополия (фундаменталды ғылым, қорғаныс ... ... ... ... және ресурстарды қолдану;
- сертификаттау, стандартизация, метрология;
- әлеуметтік саясат; халықтық өмірінің ... ... ... анақтау (жалақының кепілдендірідген минимумы, жұмыссыздарға көмек
ақша);
- сыртқы экономикалық қызмет (импорты мемлекеттік қадағалау, экспортты
лицензиялау).
Кәсіпкерлік қызметінің, ... ... ... мен
тұрақтандырудың қалыпты жағдайын жасау үшін экономикалық сияқты әкімшілік
әдістері орындау кезіндефиксалды, ...... ...
технологиялық инвестициялық, бағалық, автоматты және т.б. саясаттың түрлері
жүргізу керек.
Мемлекеттің фискалды саясаты. Мемлекеттің фискалды ... ... ... мен ... ... мемлекеттік бюджет пен
салықсалуды реттеу табылады. осы рычагтардың көмегімен кәсіпкерлік ... ел ... ... әсер ету ... ... ... құлдырауы кезінде жалпы сұраныстың ... үшін ... ... ... және әртүрлі мемлекеттік бағдарламаларды
жүзеге асыруға өз ... ... ... ... өз ... азайту жолымен де әсер етуі мүмкін, яғни
халықтан және ... ... ... ... Бұл жағдайда
халықтың тұтынушылық тауарларына ... ... ал ... тірілуіне әкелетін кәсіпорынның инвестициялауға мүмкіндігі
жоғарылайды. Қаржылы-несиелі саясат деп мемлекеттің банктік проценттер мен
ақша ... және ... ... ... ... ... несиелі-ақша саясаты жақсы қару болып саналады , оның ... ... мен ... ... жеңе ... болады. Бұл
саясаттың мәні мемлекет ақша массасына және пайыздық ставкаларға әсер
етеді, ал олар ... және ... ... әсер етеді. Несиелі-
ақша саясатында басты рольге Қазақстанның Ұлттық банкі ие ... ... ... пайыздық ставкаларды реттей отырып, ол
коммерциялық банктерге несие беруді шешеді.
Ғылыми-техникалық саясат. Ғылыми-техникалық ... ... ... және ... ... ... мемлектке
айналуының маңызды факторы болып табылады. Мемлекттің ... ... ... деп ... мен ... ... дамуын қамтамасыз
ететін мақсатқа бағыттандырылған шаралардың ... ... ... ... ... ... ... Ол мемлекеттің жалпы ғылыми-техникалық саясаттың
құрамдас бөлігі болып табылады. Амортизацияның мөлшерін, оның есептелу жіне
пайдалану ретін белгілей отырып ... ... ... ... мен сипатын
реттейді.
Инвестициялық саясат. Кәсіпкерлік қызмет пен елдің экономикасына әсер
ететін маңызды рычаг болып мемлекеттің ... ... ... Оның
көмегімен мемлекет өндіріс көлемінің ... ... ... ... құрылымының өзгеруіне және көптеген ... ... әсер ... ... ... ... рычагтардың көмегімен әсер етуі
мүмкін: қаржылы-несиелі және ... ... ... әр ... ... амортизациялық саясат; ғылыми-техникалық саясат.
Осыдан мемлекет ... ... ... ... ... ... байланысты болады.
Мемлекеттік кәсіпкерлік. Мемлекеттің экономикаға тура әсер ... ... бірі ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндіріс пен тауар және қызмет көрсету өткізуімен
байланысты жүзеге асырылатын ... ... ... түрін
қалыптастырады.
Осыдан мемлекет келесі жалпы ұлттық мақсаттарды анықтауды ... ... ... ... субъектісі болып қызмет атқарады: өндірістің
құрылымдық қайта ... ... және ... диспропорцияның
жұмсаруы, ғылыми-техникалықпрогрессті ынталандыру, ... ... ... ... ... тура
қатынаста болады.
Жоспарлау және реттеу. Болжау, жоспарлау және реттеу елдің экономикасын
басқаруда ... ... ... бірі ... ... ... бері басқару жақсы, ал жоспарлау ... ... ... ... мәні ... ... ... пен
қолда бар ресурстардан алдыңғы кезеңдерге экономиканы ... ... ... ... ... ... ... ЖҰӨ
өсу темпін және ұлттық өнімді, инфляция және ... ... Осы ... ... жоспарланған кезеңдегі экономика
жағдайын сипаттайды. Осыдан мемлекет ел экономикасы мен халықтың оөмір сүру
деңгейіне әсер ететін макроэкономикалық ... ... ... ... жоспарлау ұзақмерзімді, ортамерзімді, ұзақмерзімді және
перспективті жоспарларды құруды қамтамасыз ететін үздіксіз ... ... ... мен жоспарлау мемлекетің 5-10-15-20 жылға арналған
стратегиясын таңдауға мүмкіндік ... ... және ... ... ... алға ... мақсатына аз ресурстарды
қолдану арқылыжетуіне мүмкіндік береді, ал сәйкесінше қоғамдық өндірістің
тиімділігін үздіксіз жоғарылату. ... ... ... ... жоспарланған экономикалық көрсеткіштер орындалмай датқан кездерде
мемлекетпен жүзеге асырылады.
Бағаның қалыптасуы. Бұл мемлекеттің экономика мен ... ... ... ... ... Бағалық саясатты қолдана отырып ... пен ... ... пен ... ... бөлуге, минималды өмір
сүру деңгейін қамтамасыз етуге және т.б. процесстерге әсер етеді.
Мемлекет инфляциямен ... және ... ... ... ... ету ... баға қалыптастыру облысында саясат
жүргізу ... ... ... ... нарықтық экономиканың шығындарын
азайтуға қабілеттендіреді.
Кәсіпкерлік қызметке мемлекет сыртқыэкономикалық және әлеуметтік ... ... ... әсер ете ... ... экономикалық қызметтер
арқылы мемлекет экспорттық мүмкіндіктерін кеңейтуге, экспорт құрылымын
жақсартуға ... ... ... жақсартуға мүмкіндік алады.
1.2 Экономиканы мемлекеттік реттеудің қажеттігі.
Мемлекеттің пайда болуымен қатар оның ... ... ... ... ... ... жағдай болса да, экономикаға
араласуы және реттеуі бүгінгі экономикада объективті қажеттілік.
Тарихи жағынан дамыған ... ... ... ... ... әдістемелік бағыт қалыптасқан.
Кейнстік мектеп – шаруашылық ... ... ... және ... қоға ... ... ... араласпауы
туралы неокейнстік кездерде консервативті доктриналардың синтезі. Осы
аталған екі теориялық ағымдардың өздеріне тән ... ... бар. ... де ... ... стратегиялық мақсаттарына жетуге бағытталған
экономикалық саясат жүргізу үшін белгілі меншіктің формасы мен ... ... ... ... Ал олардың бір-бірінен негізгі
айырмашылығы мемлекеттік ... ... әр ... ... ... ... біреулері мемлекеттің экономикалық процестерге мүлдем
араласпауын жақтайды. Оның өкілі Хайек мемлекеттің «түнгі күзетші» ... ... ... ... және посткейнстік өкілдер нарық параметрлерінің жағдайына
бақылау жасауды мемлекеттің басты қызметі деп есептеді.
А.Смит ... үш ... ... атап көрсетеді:
1. Әскери қауіпсіздікті сақтау;
2. Құқықтық қызметтер;
3. Қоғамдық ... ... ... ... реттеу туралы Орешин былай деді:
экономиканы мемлекеттік реттеу мемлекеттің құқықтық шаралар ... ... ... және ... ... етуге және әлеуметтік-
экономикалық жүйенің қызметіне араласу болып табылады.
Қазақстандық экономистер Ихданов пен Мамыров экономиканы ... ... ... ... административті экономикалық және
ұйымдық-құқықтық араласуы, әсіресе ... ... ... ... балансын және макроэкономикалық тұрақтылығын қолдау көрсету
екендігін атап өтті.
Мемлекеттік реттеу экономикалық өсудің тұрақтылығын ... ... ... ... Жалпы нарық механизміне тән кемшіліктерді мемлекет
экономикалық реттеу арқылы түзетіп отыруға ... ... ... түрлері бар:
• Шаруашылықты басқарудағы толық мемлекеттік монополизм;
• Нарықтық және басқа да ... ... ... әр ... мемлекеттік реттеудің басты үлгілері:
• Адаптациялық үлгі – ... АҚШ ... ... ... ... үлгі, яғни Жапония мысалында.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі әдістеріне тоқталатын болсақ:
1) Құқықтық реттеу – мемлекеттің тарапынан;
2) Өндіруші фирмалар және ... үшін ... ... тәртібінің
белгіленуі жатады. Бұл жерде заң нормалары және ережелер жүйесі меншік
формалары мен ережелерінің жүйесі ... ... ... ... ... ету ... ... реттеп отыру;
3) Әкімшілік реттеу – лицензиялау, квота белгілеу шаралары жатады.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... қорғау
шараларымен айналысады.
4) Экономикалық әдістер нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ықпал жасауға талап етеді. Бұл
жиынтық сұранысқа, жиынтық ұсынысқа, капиталдың ... ... ету ... реттеу шараларын жүргізеді.
Ал экономиканы мемлекеттік реттеудің келесі бағыттардағы қызметтері
кең тараған:
• Ұлттық қорғаныс;
• Фундаменталды ғылым;
• Космостық ... ... ... Қала ... ... салу;
• Мемлекеттік несиелендірудің пайыз қойылымын, тауарлардың сапасын
реттеу;
• Ресурстарды тиімді бөлу мен ... ... ... ... ... бәсекені қолдау шаралары;
• Жұмыссыздықтықтың орын алуын, инфляция, сұраныс пен ұсыныстың
тепе-теңдігінің бұзылып отыруын реттеп отыру;
... ... мен ... ... ... реттеу.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің мақсаттары келесідей:
• Жалпы экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету;
• Шаруашылық қызметтің кординациясын дамыту;
• Бәсекелік ортаны барынша қолдау.
Осыдан ... ... төрт ... ... ... өсім;
2) Жұмысбастылықтық жағдайы мен деңгейі;
3) Бағаның тұрақтылығы;
4) Сыртықы экономикалық тепе-теңдік.
Экономиканы мемлекеттік рететуде ... ... ... өзі ... ал ... объектісі экономиканың әлсіз және реттеуді қажет ететін
салалары мен аумақтары.
Экономиканы мемлекеттік реттеуде нарықты ... ... ... ... 1 – ... мемлекеттік реттеудің әдістері
1-ші суреттен көріп отырғанымыздай тікелей реттеу шаралары неғұрлым
әкімшілік сипат алады да, ал ... ... ... ... сипат
алады. Енді осы экономиканы рететудің нарықтық экономикада ... ... ... жекелеп тоқталып өтсек.
1.3 Экономиканы мемлекеттік реттеудің негізгі элементтер
Қазақстандағы экономикалық реформалардың жүруі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... роль атқаруы керек.
Осы мәселелердің шешімі экономиканы мемлекеттік ... ... және ... өңдеу болып табылатын негізгі аспаптарымен
мемлекеттік басқаруға жүктеледі.
Соңғы он ... ... ... ... тұрақты
механизмдерінің құлауы теориялық және практикалық түрде олардың ... осы ... ... эвалюцияларына қарама-
қарсылығы көрінген. Осындай тоқырау жағдайда мемлекеттік реттеудің ... ... және ... ... өңдеуде басты болып
табылатын аспаптарды ел ... ... ... ... ... алдымен ғылыми зерттеу және дүние жүзілік тәжірибелерді жалпылау және
әртүрлі шаруашылық жүйелердің дамуы экономикалық процестерді ... ... ... ... ... қолдану мен технико-экономикалық
қатынаста дамығандар санына тез енген елдермен куәландырылады.
Оны Қазақстан жағдайында қолдану қызығушылығы ... ... ... ... ... статусы бар стратегиялық жоспарлар бойынша
агенттік- салалық және регионалдық жоспарлаудың координациясы ... ... ... ... қажеттіліқ тудырады.
Жалпы практикада экономиканы мемлекеттік реттеудің ... ... ... ... мүмкін, егер, ол бюджетті-қаржылық
жоспарлаумен бірге енгізілсе.
Өзінің реттеуші функциясы ретінде әкімшілік және ... ... ... экономикаға әкімшілік игеру сипатты болады. Нарықтық
экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесі керісінше экономикалық әдістерді
реттеуге ... және тура ... ... ... ... ... шектейді. Мысалы, өндірілген өнімнің ... және ... ... ... ... ... немесе жоспарлы экономикада
әкімшілік реттеу әдісі- тауар және қызмет көрсетуге орталықты белгіленген
баға- ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеудің экономикалық және жанама әдістері
кәсіпкерлік тңдау ... ... ... ... ... ... қарама-қарсы, олар сәйкес
қаржылық реттеушілердің қызметін блоктайды.
Экономикалық әдістер, керісінше, нарық табиғатына ... ... ... ... әсер етеді және сол арқылы тауар ... ... ... және ... ... әсер етеді. Мысалы,
трансфертті төлемдердердің артуы тұтынушы ... ... ... ... ... Басқарудың экономикалық
әдістері осылайша нарықтық механизм ... ... ... ... ... ... өту ... әкімшілік
әдістерін бұзып, экономикалық реттеуші жаңа жүйелерді ... ... ... жүйесін өзгертумен бірге жүреді.
Жоспарлау болашақ қызметтерді өңдеу процесін көрсетеді. Және кез келген
жүйемен басқарудың ... ... ... ... Ол ... ... ... желілі макроэкономикалық көрсеткіштерді жоспарлау;
қоғамдық дамуда мәселелерді және дисбаланстарды ... ... ... ... үшін ... ... деңгейін төмендетпеуге күш салу керек, мемлекет реформаның алғашқы
этаптарында, мысалы, өндірістік ... және ... жеке ... құрайтын
тауарлардың бңраз тобын өткізу мен өндіріске әкімшілік бақылауды ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
әдістерінің жалпы жүйесін құру ... осы ... ... ... экономикаға өтуді жүзеге асыру несиелік және салықтық жүйенің
реформасын жүргізеді.
Нарықтық экономикаға тән елдерде екі ... ... жүйе ... ... банк ... ... ... коммерциялық
банктерінің кең тораптарының әрекеттерін реттеуді жүзеге асырады.
Қазақстан Республикасындағы экономиканв басқары. ... ... ... ... қиынырақ. Жоспарлау жүйесінен нарықтық экономикаға өту
өте тез және қиын болады. Қандай саясат жүргізу ... ... ... ... ... бола ... әрине бәрі ретімен болу керек. Кез-
келген әрекеттің міндеттері мен нәтижелері мақсатты түрде бағалануы керек.
Сонымен қазіргі ... ... ... ... ... ролін активтендіру мәнді болып табылады. Осыдан елдің ары ... , оның ауыр ... шығу ... ...... тағдыры, экономикалық жгйені құру артықшылықтары тіуелді.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... қатар экономиканы мемлекеттік басқару жүйесін
бағыттау қажеттілігі реттеумен жүзеге асыру.
Өтпелі экономиканың парадоксы болып осы ... ... ... әсер ету ... ... Ал мемлекеттік араласуда
қажеттілік жоғарғы деңгейде сақталады, және ... ... ... ... ... мүмкін.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің басты ... ... ... ... ... ... қорғалмаған қабатын қорғау.
Мемлекет әрдайым ерекше экономикалық ... ... ... өмірін қатыса отырып көрінген.
Қазақстанның миссиясы тәуелсіз, өркендеуші және саяси тұрақты Қазақстан
құру болып табылады.
Осы артықшылықтарға жету үшін келесі жеті ұзақ ... ... ... керек:
1. Ұлттық қауіпсіздік. Территориясын толық сақтай отырып тәуелсіз
егеменді мемлекет ретінде ... ... ... ... Ішкі ... ... және ... консолидациясы. Ішкі саяси
тұрақтылықты және ұлттық бірлікті күшейту және ... ... ... шет ел ... ішке ... бар ашық
нырықтық экономикаға базаланған экономикалық өсім.
4.Қазақстан азаматтарының денсаулығы, білімі және жетістігі.
5. ... ... ... ... ... және ... ... мемлекет.
Осы ұзақ мерзімді жоспармен мемлекеттің күшеюіне қызмет етуі керек және
елдің бюджеті мен кадр саясатын құру кезінде негізгі ... ... ... ... ... ... ... Оның міндеті - әділ қызмет
ете отырып, нарықтық ереже бекітіп оның ... ... ... ... ... ... отырып шетелде қаржылық инвестициянаң
стратегиясын алдын ала ... ... ... ... бар: ... ... өндеу; инфра
құрылым, коммуникация және ақпарат. Осы ... ... ... ... емес ... ... ... интеграциясынв да әсеретеді.
Ашық және либералды саясат – бұл шетел инвестициясын тартуға өте ... ... ... ... 5, 7,18,19; ... әдебиеттер: 53, 56, 57.
Бақылау сұрақтары.
1. Реттеудің заңдылық әдістері.
2. Басқарудың экономикалық әдістері.
3. Басқарудың әкімшілік әдістері.
4. ... ... ... ... ... ... сай ел экономикасын реттеудің
аспаптары.
6. “Қазақстан-2030” стратегиясына сай ... ... ... негізгі қағидалары.
II-бөлім. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ ҮШІН ЭКОНОМИКАНЫ РЕТТЕУДІҢ БАСЫМ БАҒЫТТАРЫ
2.1 Экономиканы салықтық-фискалдық реттеу және оның Қазақстан ... ... ... ... ... ... кез келген қоғамдық
жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ажырағысыз ... ... ... ... да, ... ... ... механизмiнде де қаржы және оның негiзiндегi салық жүйесi мен салық
салу механизмi зор рол атқарады. Салықтар ... ... ... ... болды. Мемлекет құрылымының өзгеруi, ... ... ... ... ... және ... ... жүредi. Экономиканы
салықтық және соның негізінде қалыптасатын бюджеттік ... ... ... саясат болып табылады. Ол экономиканы салықтық тежеу мен
ынталандыру, бюджеттік қолдау мен реттеу шараларының ... ... ... ... ... – бұл макроэкономикалық тепе-
теңдіке және экономиканың ... ... ... ... кезеңінде оның
үдемелі дамуына әсер ету үшін, сондай-ақ қаржы ... ... ... ... ... ету үшін ... жүргізуші
субъектіге мемлекеттің қаржылық ықпал ... ... мен ... және ... ... ... ... түрлері салықтық, бюджеттік, мемлекеттік-
кредиттік, кедендік-тарифтік, валюталық-қаржылық ... ... ... ... ... реттеулердің ішінде салықтық реттеудің орны
мен маңыздылығы ерекше болып табылады. Экономиканы ... ... ... жанама салықтар қолданылады.
Нарықтық экономика кезінде экономикалық, соның ішінде қаржылық
нысандар мен ... ... ... ... негізгі қолданыста болады.
Дүниежүзілік тәжірибе салықтық реттеуде келесідей реттеу ... ...... мөлшерлемелері, салық салу жөніндегі жеңілдіктер мен
санкциялар, салықтық-бюджеттік ынталандыру және ... ... ... және ... бөлу, бақылау қызметтері жатады.
Салықтардың экономикалық мәні олардың өзінің ... ... ... асыру үшін мемлекет жұмылдыратын ұлттық табыстың бір
бөлігі болып табылады. Салықтар өз кезегінде қаржының ... ... ... ... ... үшiн ... экономикалық маңызын
түсiну қажет. Ал салықтардың экономикалық ... ... ... ... ... салықтардың жалпы экономика дамуында атқаратын келесiдей үш
қызметтерi бар:
• Фискалдық;
• Рететушiлiк;
• Бақылаушылық.
Салықтардың ... ... ... ... – фискалдық немесе
бюджеттiк қызмет деп аталады. Бұл салық ... ... ... кiрiс бөлiмi құрылып, салықтардың қоғамдық мiндетi ... ... ... ... ... ... отырып,
әлеуметтiк, әскери, қорғаныс, қоршаған ортаны қорғау және тағы ... ... iске ... ... ... Мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзiн
құрайтын негiзгi қаржылық көздер – салықтар болып табылады.
Қаржылық реттеудің басты ... ... ...... ... пен ... саясатын жүргізуді қамтамасыз етуде
затталады. Тікелей ... ... ... жүргізе отырып, ұлттық
табыстарға кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінің жоғары баяндалған мүмкіндіктері
ескеріле отырып экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Құлдырау кезінде ынталандырушы
фискалдық саясат жүргізіледі. Ынталандырушы бюджет-салық саясаты (қазыналық
экспанция) – бұл ... ... ... ... ... циклдiк
құлдырауды жою мақсатын қояды. Мұны жүзеге асыру үшiн ... ... ... ... ... ... арқылы немесе бiрiктiрген,
құрастырма шаралар арқылы жүзеге ... ... ... ... ... қарастырады:
1) мемлекет шығыстарының көбеюі;
2) салықтардың төмендеуі;
3) мемлекеттің шығыстарының ... ... ... ... ... ... бұл бағыттарының үйлесуі.
Тежеушілік фискалдық саясат бюджет артығына жетуге ... ... ... және ... ... ... фискалдық саясат
кері бағыттарды қамтиды:
1) мемлекет ... ... ... ... бұл ... өзара үйлесуі.
Мемлекеттің орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен ... ... ... ... ... жұмыс жасауы ерекше
экономикалық нысандар – ... ... мен ... арқылы болып
табылады. Олар құндық бөліністің жеке ... ... ... де ... өзі ... ... және ... өзгеше қоғамдық
арналымы болады: кірістер мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді; шығыстар ... ... ... ... ... қатар экономиканы мемлекеттік ... ... бірі ... ... ... ... ... басқа да қорларының негізгі қайнар көзі салықтық түсімдер болып
табылады. Сондықтан мемлекеттің қаржы ресурстарын ... ...... ... және оның ... функцияларының бірі болып табылатын
халыққа және ... ... ... ... ... тура ... салықтардың құрамы мен мөлшері болып табылады.
Қазiргi кезде Қазақстан Республикасының мемлекеттiк бюджетiндегi
салықтық төлемдердiң ... ... 1-шi ... көре ... ... ... қарастыра келе, қазiргi кезде
елiмiздiң бюджетiнiң кiрiс ... 90%-ы ... ... көруге
болады. Ел экономикасы дамып, мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзi ... ... ... де өсiп ... ... Себебi, салықтың
экономикалық табиғаты өндiрiске байланысты. Өндiрiс бар ... ... та ... ... ... да бар. ... ... өндiрiстiң дамуына барынша
өз ықпалын тигiзiп, өндiрушiлердiң ... ... ... жасауы қажет.
Кесте 1
Қазақстан Республикасы мемлекеттiк бюджетiнiң жалпы кiрiсiндегi
салықтық түсiмдердiң үлес салмағы
| |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 ... ... |242,7 |279,4 |304,1 |393,0 |587,0 |746,9 ... ... ... | | | | | | ... ... салықтық |178,1 |204,1 |215,6 |330,3 |524,1 |670,0 |
|түсiмдер | | | | | | ... ... |73,4 |73,0 |70,9 |84,0 |89,3 |90,2 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... орай ... кездегі салық салу жүйесіндегі заңнамаларға сәйкес
салықтар фискалдық, реттеу, бақылау, бөлу ... ... ... еске ... ... ... ... функцияның мақсаты
жалпыға ортақ немес мақсатты мемлекеттік бағдарламаларды ... үшін ... ... ... болса, ал қалған функциялар осы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің салық
механизмі арқылы белгілі бір қаржы-экономикалық (ынталандыру, шектеу, ұдайы
өндірістік) мақсаттарға қол ... ... ... ... ... мен ... қаржы ресурстарына деген
қажеттілігін салыстыру арқылы салық сомасын бағалау ... ... ... ...... қызметтерінің нәтижесін қадағалауға
бағытталады. Әлеуметтік немесе бөлу ... ... ... ... арасында әлеуметтік тепе-теңдікті сақтау мақсатында табыстың бір
бөлігін бір әлеуметтік ... ... ... ... аз ... категориясы деп аталатын екінші топтарға қарай беру арқылы
қоғадық табысты ... ... ... салу ... бойынша олар тура және жанама салықтарға
бөлінеді. Тура салықтар – салық төлеушінің кірісі мен ... ... ... Олар өз ... ... және жеке салықтарға жіктеледі.
Нақты салықтар салық төлеушілердің мүлкінің кейбір түрлеріне (үй, ... ... ... ... Жеке тура ... – бұл жеке ... мен
заңды ұйымдардың табыстары мен мүлкіне салынатын ... ... ... – жеке ... салу ... ... ... жеке
табысы мен мүлкін де, оның қаржы жағдайында ескереді.
Жанама салықтар – баға немесе тарифке үстеме түрінде белгіленген салық
төлеушінің кірістері мен ... ... ... емес ... Кодексіндегі 9 салық түрінің екеуі, яғни қосылған ... ... ... ... салық түрлеріне жатады.
Жаңа Салық Кодексi 2002 жылдың 1-шi қаңтарынан Қазақстанда мынадай
салықтар енгiзiлдi:
• корпорациялық табыс ... жеке ... ... қосылған құн салығы;
• акциздер;
• жер қойнауын пайдаланушылардың салықтар мен арнайы төлемдерi;
• әлеуметтiк салық;
• жер салығы;
• көлiк құралдары салығы;
• мүлiк ... ... ... ... пен акциздер жанама салықтарға жатады. Ал
қалған салықтың жетi түрi ... ... салу ... ... ... салығы. Бұл салықты Ұлттық банк пен мемлекеттiк
мекемелердi қоспағанда ... ... ... ... ... ... ... тұрақты мекеме арқылы жүзеге асыратын немесе
республикадағы көздерiн табыс алатын бейрезидент-заңды тұлғалар ... ... ... ... ... ...... бизнестiң
субъектiлерi, шаруа қожалықтары, заңды тұлға – ауыл ... ... ... ... жекелеген түрлерi корпорациялық табыс
салығын төлейдi.
Корпорациялық табыс ... салу ... ... ... ... ... ... алу шарттарын, жеңiлдiктер мен санкцияларды, төлеу
уақытын айқындайды.
Жалпы табыс салығының мөлшерлемесi 30% болып белгiленген. ... ... жер ... ... ... ... ... салынатын
табысына 10 пайыздық мөлшерлеме бойынша салық салынады.
Төлем көзiнен салық салынатын ...... ... ... ұтыстар, заңды тұлғаларға төленетiн сыйақы, борыштық бағалы
қағаздар бойынша купон түрiндегi сыйақы 15 % ... ... ... ... ... ... ең ... 1992 жылы енгiзiлген қосылған
құнға салынатын салық – ҚҚС болып табылады. Салық төлеушi ... ... ... шеккен шығысының орнын бағаны көтеру жолымен толықтырады
және салықты төлеудi сатып алушыға ауыстырады. ... салу ... ... ... өнiм ... бар таза өнiм) болып
саналатын қосылған құн болып табылады: қосылған өнiмге кешендi ... ... ... және ... ... ... ... мүмкiн.
Демек, бұл салықтың ерекшелiгi – оның салық салынатын ... ... ... ... емес, тек салық салынатын айналым мен салық
салынатын импортты қамтитын қосылған құн болып табылатындығында. ҚҚС дүние
жүзiнiң 40-тан астам ... ... ... ... экономикалық одағының
17 елiнде пайдаланылады. Бұл салықтың артықшылығы мынада: ... ... құн ... орын ... ... ... ... тобынан алынады;
екiншiден, төлеушiлер үшiн де есептеудiң салыстырмалы ... және ... ... ... ... ... ... деңгейiне қарамастан мемлекет бюджетiнiң кiрiстерiн
қалыптастырудың сенiмдi және ... ... ... ... ҚҚС ... ... ... бюджет кiрiстерiнiң аса маңызды көздерiнiң
бiрi болып ... 2004 жылы ... ... ... ... бұл ... үлес салмағы 23-24%-ды құрады.
Акциздер – бағаға қосылатын және ... ... ... ... ... Акциздердi өзiнiң айрықшалықты ерекшелiктерiне қарай
монополды түрде жоғары бағалары мен ... ... ... ... ... ... көрсетiлген қызметтерге де салынуы мүмкiн.
Акциз ставкаларын Үкiмет бекiтедi және тауар ... ... ... ... ... бiрлiгiне абсалюттiк сомада белгiленедi. ҚР-ның
Мемлекеттiк бюджетiндегi акциздердiң үлесi 2004 жылы 3,5%-ды құрады.
Нарықтық механизмге көшу ... ... ... қаражаттары ең
алдымен экономиканың құрылымын қайта құруды, ... ... ... ... ... ... ... дамуды тездетуге және халықтың ең аз қамтылған жігін әлеуметтік
қорғауға бағытталуы тиіс.
Шығыстар мен ... ... ... ... мен инвестицияларды
реттеудің және ынталандырудың, өндіріс тиімділігін арттырудың ... ... ... үш ... ... арналған орта мерзiмдi фискалдық ... ... ... сипатта болады:
1. Орта мерзiмдi фискалдық саясат алдағы үш ... ... ... ... ... iшiнде:
• мемлекеттiк, республикалық және жергiлiктi бюджеттердiң болжамдық
көрсеткiштерiн;
• бюджеттiк ... ... ... ... iске ... ... ... бюджет қаражатын жұмсаудың басым бағыттарын;
• республиканың немесе аймақтың әлеуметтiк-экономикалық дамуының
негiзгi бағыттарын iске ... ... ... ... даму ... ... және мемлекет кепiлдiк берген қарыз алу мен борыш
саласындағы саясатты;
• ықтимал фискалдық ... ... ... ... табылады.
2. Орта мерзiмдi фискалдық саясат республиканың немесе аймақтың орта
мерзiмдi әлеуметтiк-экономикалық даму жоспары негiзiнде, ... ... ... орта мерзiмдi фискалдық саясат, ... ... ... ... ... ... жылы iшiнде бюджеттiң
атқарылуын талдау мен бағалау ескерiле ... оның ... ... жыл
сайын түзетiлiп үш жылдық кезеңге әзiрленедi.
Тиiстi қаржы жылына арналған республикалық ... ... ... ... ... жоспарлау жөнiндегi орталық ... ... ... ... ... ... ... алдағы
қаржы жылына арналған республикалық бюджет жобасының түпкiлiктi нұсқасын
жасап, оны ... ... ... ... ... ... жылына арналған республикалық бюджет жобасының түпкiлiктi ... және ... ... ... ... ... алдындағы жылдың 1
тамызынан кешiктiрiлмей аяқталады.
Нарықтық жағдайларға көшу жағдайында республикалық бюджет ... ... ... ... – ұлттық шаруашыылқтың, ең
алдымен орталықтандырылған ... ... ... ... шұғыл қысқаруда. Жекешелендіру бағдарламасын жүзеге асыруға
байланысты мемлекеттік кәсіпорындардың ... ... ... ... олар ұлғаймалы ұдайы өндірісті қаржы рыногында жұмылдырылған
меншікті қаражаттар мен ресурстар есебінен жүзеге ... ... ... механизмдердің іс-әрекеті жағдайында да жеке салалар
мен ... ... ... ... ... секторын бюджеттен қаржыландыру өзінің шешуші маңызын ... одан әрі ... ... ... ... ... ... операцияларына, қаржы лизингіне, қаржы құралдарына салық
салуды және оның нормаларын жетілдіру жәек кәсіпкерлердің ... ... ... салық преференцияларын беру нысаны
кеңейтіледі. Негізгі құралдарды жаңарту және жаңғырту процестерін жеделдету
үшін салық салу ... елде ... ... ... даму ... іске ... сондай-ақ
инвестициялар көлемін өсіру және салықтық әкімшілендіруді одан ... ... ел ... ... дамытуды қамтамасыз ету
мақсатында орта ... ... ... ... ... бағыттары
анықталады. Олар:
• шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін арнаулы салық режимін
қолдану ... ... және ... ең ... экономиканың
шикізат емес секторына инвестиция тарту үшін шаралар қолдану;
• Салықтық әкімшілендірк процесін одан әрі жетілдіру;
• Салық салу және оның ... ... ... ... экономиканың бәсеке қабілеттілігін күшейту
мақсатында 2008 ... ... ... ... ... кірістерінен жеке тұлғалардың кірістеріне біртіндеп
ауыстыру мүмкіндігін қарау болып ... деп ... ... ... салық заңнамасы, Әлеуметтік-экономикалық
дамудың орта мерзімді жоспары ... ... ... мен ... ... ел экономикасын одан әрі дамытуға ... ... ... бағыттары негізінде айқындалады.
Келесі 2-ші кестеден мемлекеттік бюджет кірістерінің 2006-2008
жылдарға арналған болжамын ЖІӨ-гі ... көре ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған
болжамы
|Атауы |2006 |2007 |2008 ... |22,3 |22,7 |23,2 ... ... |21,3 |21,5 |22 ... емес ... |0,6 |0,5 |0,5 ... ... ... түсетін |0,4 |0,7 |0,7 ... | | | ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму
мақсаттары мен міндеттерін кешенді шешуге және ағымдағы міндеттемелерді бір
мезгілде ... ... ... ... ... орта ... жүргізіліп жатқан бюджет саясатының жалпы бағыты ... ... ... ... ... және ... Білім беруді дамытуға;
• Әлеуметтік реформаларды одан әрі тереңдетуге;
• Идустриялық-инновациялық дамуды қолдауға;
• Аграрлық секторды дамытуға; Жаңа ... үй ... іске ... Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға;
• Мемлекеттік қызметтердіңтиімділігін арттыруға бағытталып отыр. /12/
Орта мерзімді кеезңде фискалдық ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамудың басым міндететрін шешу үшін салық-бюджет құралдарын
тиімді ... атап ... ... ... және ... ... ... ел экономикасының бәсекеге қабілеттілігі
нарттыру болып табылады.
Орта мерзімді кезеңде бұл ... қол ... үшін ... шешу ... ... ... және ... жетілдіру;
• Мемлекеттік шығыстардың тиімділігі мен нәтижелігін арттыру;
• Жүргізіліп жатқан әлеуметтік реформаларды қаржылық ... ... ... бюджеттік жоспарлаудың рөлін жоғарлату;
• Көлеңкелі экономиканың үлесін азайту;
• ҚР Ұлттық қорын қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... экономикасының қалыптасуы мен дамуы
мемлекеттің негізгі жақтарын, әсіресе экономикасын ... ... ... ... ... қолдануына тікелей байланысты болмақ. Өйткені
елімізде бюджет пен халықтың және шаруашылық ... ... ... ... ... және ... қызметті жүзеге
асыратын салықтық реттеуді жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... арқылы шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... кірісін қалыптастыруға, қоғам
мүддесін ... ... ... ... ... түрлерін, салық
ставкалары мен жеңілдіктерін енгізу, оларды дамыту арқылы реттеушілік
қызметін ... ... ... ... өндіріс пен инвестицияны,
шағын және орта бизнесті ... ... мен ... ... ... Нарықтық экономикадағы ақша-несие саясаты және оның Қазақстан
экономикасының дамуы үшін маңыздылы
Еліміздің нарықтық экономикаға өтуіне байланысты экономиканың тиімді
және тұрақты дамуын ... ету үшін ... ақша ... ... ... ... және несиенің айналысын, олардың көлемін,
банк және ... ... ... ... ... ... дамуға бет алуын реттеу құралдары мен саясаттарын ... ... және ... ... ... міндеті мен мақсаты болып
табылады. Осы аталған экономика салаларын ... кең ... бірі ... Республикасының Ұлттық банкі жүргізетін ақша-
несие ... ... ... ... ... ... ... саясатын анықтайтын және
жүзеге асыратын басты орган болып табылады. Ақша-несие ... ... бұл ... ... ... ... өте тиімді
мемлекеттің реттеу және дамыту саясаты болуында.
Ақша-несие ... – бұл ... ақша ... ... көлемiн,
сыйақы мөлшерлемесiн өзгертуге, жалпы банк ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық
деңгейдегi субъектiсi – ... банк ... ... Ал ... Ұлттық банк тарапынан реттеу объектiлерiне экономикадағы қолма-
қол және қолма-қол ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Шаруашылық жағдаятына ... ... ... екi түрi ... рекстрикциялық ақша-несие саясаты;
• экспанциялық ақша-несие саясаты.
Рекстрикциялық ақша-несие ... - ... ... ... ... ... және ... шарт белгiлеуге, сондай-ақ сыйақы
мөлшерлемесiнiң деңгейiн арттыруға бағытталатын шаралар жиынтығы.
Экспанциялық ақша-несие саясаты – несие беру ... ... ақша ... ... ... әлсiздiгiмен және сыйақы
мөлшерлемесiнiң төмендеуiне байланысты сипатталады.
Ақша саясатының құралдарын төмендегiдей топтастыруға болады:
Ақырғы ... ... ... ... жұмысбастылық;
б) бағаны тұрақтандыру;
в) төлем балансын тұрақтандыру.
Аралық мақсат:
а) ақша жиыны;
ә) пайыз мөлшерлемесi;
б) айырбас курсы.
Құралдары:
а) несие берудiң ... ... ... тiкелей реттеу;
ә) мiндеттi резервтер нормасының өзгеруi;
б) есептеу мөлшерлемесiнiң өзгеруi;
в) ашық нарықтағы операциялар.
Тiкелей (а) және жанама (ә,б,в) құралдарының ... ... ... ... тиiмдi пайдалану ақша нарығынаң дамуымен тығыз
байланысты. Нарықтық ... ... ... ... ... және ... құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын
ығыстырады.
Қазақстан Ұлттық банкi операциялар бойынша ... ... ... сол ... басқа да мүдделендiру мөлшерiн белгiлейдi. Ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесiн ақша нарығының жалпы жағдайына ... ... пен ... ... ... байланысты белгiлейдi.
Қазақстан Ұлттық банкi мүдделендiру мөлшерлемесi саясатын мемлекеттiк ақша-
несие ... ... ... ... нарықтың мүдделендiру
мөлшерлемесiне әрекет ету үшiн пайдаланады.
Жоғарыда атап өткеніміздей соңғы жылдардағы ақша-несие ... ... ... ... ... және теңгенiң тұрақтылығын
қамтамасыз етуді қолға алу. Бұл ... ... ... ... банкі бүгінде қатаң ақша-несие саясатын жүргізуде.
Нысанаға алатын ақша ... ... ... ... ... ... ... Қайта қаржыландыру мөлшерлемесi: ресми мүдделендiру мөлшерлемесi
деңгейiн белгiлеу;
• Қазақстан Ұлттық банкi жинақталатын ең төменгi мiндеттi ... ... оның ... ... тартылған қаражаттарды
мерзiмiне, көлемiне және түрлерiне байланысты жiктеу;
• Мемлекеттiң бағалы қағаздарын сатып алу және сату ... ... ... ... осы ... негізінде
айналыстағы ақша жиынын реттеу;
• Банктерге және үкiметке, экономикалық ... ... ... ... ... ... нарықтағы басқыншылық, яғни Ұлттық ... ... өзі ең ... ... алуы және осы арқылы валюталық
бағам мен төлем балансын реттеп отыру;
• Кейбiр ... ... ... ... ... мен ... тiкелей сандық шектеулер енгiзу;
• Ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесi.
Соңғы мақсаттар жалпы ... ... ... ... валюталық, сыртқы сауда, құрылымдық және басқа да саясаттарды
ескере отырып, несие-ақша саясаты жоғарыда аталған саясаттардың бiр ... ... ... ... ... тiкелей Орталық банктiң жанама
құралдары ... ... ... ... Ұлттық банкi операциялар
бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесiн, сол ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесiн
ақша нарығының жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, ... ... ... ... Ұлттық банкi мүдделендiру
мөлшерлемесi ... ... ... ... ... асырылатын
аумақтағы нарықтың мүдделендiру мөлшерлемесiне әрекет ету үшiн пайдаланады.
Қазақстан Ұлттық банкi пайыз саясатының басты мақсаты – ... ... ... ... несиеге деген сұранысты азайту, ... ақша ... және ... өсуiн төмендетудi қамтамасыз ету
болып табылады. Жоғары пайыз ... шын ... ... ... өз ... ... көлемiн құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты
алдағы уақытта немесе белгiлi бiр ... ... ... ... қол
жеткiзуi тиiс. Ұлттық банктiң мүдделендiру ... ақша ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесiнiң белгiлеу
базасы ретiнде қызмет етіп отырады.
Қазақстандағы инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы ... ... ... ... ... ... табылады. Өткенге оралатын
болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі ... ... ... ... ... айырмасы есебінен алып-сатарлық табысқа қол жеткізу мүмкіндігінің
салдарынан банктің қысқа мерзімді капиталдары ... ... ... ... ... Айырбас бағамы анықталатын сыртқы көрінісі мен ішкі
құны арасындағы шекті қатынастың бұзылуы, Ұлттық ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесiнiң шамасы ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және ... ... ... ... ... ... мөлшерiн реттеу арқылы республикамыздағы ақша ... әсер ... және ... ... сұранысты арттыруға немесе
қысқартуға мүмкiндiк жасайды. Ресми пайыз мөлшерлемесiнiң деңгейi екiншi
деңгейдегi ... үшiн, ... банк ... ақша ... бақылау жасау
шегiндегi негiзгi бағыттарын сипаттайтын басты бiр көрсеткiштi ... ... ... пайыздары, оның тiкелей бақылауына жатпайтын
несиелiк ... ... ... сай ... ... ... ... мөлшерлемесiне жанама түрде ықпал етедi. Соның негiзiнде
сұраныс пен ... ... ... белгiленетiн Ұлттық банктiң қысқа
мерзiмдi ... ... ... ... және ... қысқа
мерзiмдi несиелер бойынша пайыз мөлшерлемелерi жыл бойына Ұлттық банктiң
мүдделендiру мөлшерлемесiнiң ... ... ... ... ... бейнелерi, өз кезегiнде инвестициялау үшiн әлуеттiк ресурс
болып табылатын депозиттердiң ... ... ... ... түстi.
Ақша нарығындағы тепе-теңдiктi қамтамасыз етуде, банктерге берiлетiн
несие көлемiн реттеуде және олардың мiндеттемелерi ... ... сол ... ... ... ... мен акционерлерiнiң мүдделерiн
қорғау мақсатында Ұлттық банк ең төменгi резервтiк ... ... банк ... деңгейдегi банктер үшiн, олардың нормативтердi
орындауына байланысты ең төменгi ... ... ... барысында
банктерге келесiдей екi тәсiлдi қолданады:
1) мiндеттi ... ... ... тәртiбi.
Орталық банк неғұрлым мiндеттi резервтердiң ... ... ... ... банктердiң операцияларды жүзеге асыруға
пайдаланатын қаражаты аз ... ... ... өсуi ( rr ) ... ... ақша ... азаюына алып келедi. Сонымен
Орталық банк мiндеттi резервтер нормасын өзгерте отырып , ақша ... әсер ... ... ... ... бiрi есеп ... өзгерту.
Мұндай тiркеу мөлшерлемесiн пайдаланатын Орталық банк ... ... ... ... есеп ... ... ... онда Орталық
банктен қарыз алу азаяды, демек коммерциялық банктiң ... ... ... және коммерциялық банктер қымбат несие алғаннан соң,
қарыз пайыз мөлшерлемесiн өсiредi.
Қазақстан экономикасындағы ақшаның ... ... ... ... ... әлі де болса шикізаттық бағытта болуы, яғни
шикізаттық ресурстар экспортынан ғана биылғы жылы ... ... оң ... және ... 5-6 ... ... қарқынды өсуі, халықтың табысының
көбеюі және олардың тұтыну қабілетінің артуы болып отыр. Ал осы ... ... ... ... ... ... шамалы
болуы, шетелдік өнімдер импортының жоғары болуы, отандық ... ... ... ... ... ... ... саясаты
тұрақтандырудың өзі қиынға түсіп отыр. Бұған жауап ретінде соңғы ... ... ... ... өсіп келе ... ... ... экономика осы қарқында дами беретін болса, экономиканы реттеу қаржы
саласының ғана ... ... оның ... ... ... ... тиімді
дамытпасақ алдағы жылдары инфляциялық толқулардың орын алуы мүмкін.
Осыған байланысты еліміздегі ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... тікелей араласуын, яғни Ұлттық
банкті тәуелсіз орган ... ... ... ... ... қатаң ақша-несие саясатын жүргізуді қолға алып отыр. ... және оның ... ... ... үшін ... ... ... ал еліміздің Үкіметі ұлттық экономиканы ... алып ... ... ... ... индустриялық-
инновациялық стратегияны жүзеге асыруда.
Экономиканың тиімді дамуы үшін ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін қамтамасыз етуде инфляцияны
таргеттеудің ... ... орны ... ... таргеттеу
саясаты арқылы экономика дамуында алдағы жылдарға негізгі экономикалық
көрсеткіштер мен ... ... ... ... белгілейді. Бұл
саясатты жүзеге асыруды және толық қадағалап отыруды ... банк ... ... айналдырады. Инфляцияны таргеттеу принципіне өту кезінде
келесі негізгі қызметтер мен шаралар қолданыс табады:
... ... ... және ... ... ... ықпал
ету;
• Ұлттық банктің бағалы қағаздар портфелін ... ... ... ... ... ... қайта қаржыландыру пайыз ресми
мөлшерлемесін және Ұлттық банктің ... ... ... ... ... дамыту көзделген;
• Ұлттық ақша ... ... ... қамтамасыз ету арқылы
экономикада қызмет етуші тұлғаларға тиімді орта ... ... ала ... ... олардың өз қызметтерін жоспарлауға
жағдай жасау.
Қазақстанның экономикалық дамуында жағымды ... ... ... ... ... ... жаңа ... болып табылатын
инфляциялық таргеттеуге өтуіне ... ... ... ... таңда
инфляциялық таргеттеудің негізгі саясаттары мен құралдары, басты себептері
мен әдістері қарастырылып бұл ... ... ... ... алып іске ... көре ... ... макроэкономиклық тұрақтылығы, қаржы
секторының жедел әрі сапалы дамуы, соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... жаңа ... ... дамуына көшуіне
себеп болды. Бұл банк стратегиясы ... ... ... ... ... коммерциялық банктердің қызметтері мен активтілігін ... ... ... ... ... қоюда. Ұлттық банктің ақша-несие
саясаты инфляцияны минимизациялауға бағытталуды, яғни тек қана ... мен ... ... тәуелді емес, экономикадағы тұрақсыз
бағалар ... ... ауыл ... бағалары, бензин және тұрғын-
комуналдық бағаларды қатаң түрде реттеп отыру шаралары болып табылады.
Елімізде 2004 жылдан бастап ... банк ... ... ... ... ... базалық инфляцияның көрсеткіштері негізінде
есептей бастады. ... ... ... банкі Басқармасының
қаулысына орай базалық инфляцияның есебі екі ... ... ... оны ... Республикасының Статистика Агенттігі есепке ... ... ... есебінің бірінші әдістемесіне сәйкес тұтыну
бағалары индексінен (ТБИ) көкеністерге, ... ... ... ... алып ... ал екінші әдістеме бойынша – ТБИ-ден бағаның ең
жоғары өсуін көрсеткен 5 компонентті және бағаның неғұрлым ... 5 ... алып ... ... ... 2004 ... бойынша осы екі әдісті пайдаланып инфляция деңгейін есептеп,
тиісті көрсеткіштерді салыстырғанда 1-ші әдіс бойынша 6,7% және 2-ші ... 5,9% ... Бұл ... ... ... 2004-2006
жылдарға арналған негізгі бағыттарында негізі қаланған 2004 ... ... ... ... осы жылы ... ... ... құрайтынын
ескере отырып, 2004 жылы инфляция деңгейі 6,7% болуына ... ... ... ... 0,7% ... ... ... Ұлттық банктің ақша-несие саясатының биылғы және алдағы 2006-
2007 ... ... ... ... ... ... тұрақты
белгіленген шамада ұстап тұру болып табылады. Ұлттық банк ... ... 2005 жылы ... 2006 жылы ... және 2007 жылы ... ... ... еліміздегі ақша-несие саясатында таргеттеудің іске асқан жылдары
бойынша келесі 1-ші кестеден еліміздегі ақша ... ... ... өсу ... ақша ... және инфляцияның жылдық деңгейінің
шамаларын және ақша-несие саясатының ... ... іске ... ... ... ... ... саясатының жүргізілу барысы
| |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 (6 ... ... ... ... |175 |208.3 |316.9 |577.8 |550.6 ... ... салыстырғанда | | | | | ... ... ... % |29.5 |19 |52.2 |82.4 |-4.7 ... ... |131.2 |161.7 |238.7 |379.3 |389.5 ... ... ... | | | | | ... ақшалардың |23.3 |23.2 |47.6 |58.9 |2.7 ... % | | | | | ... ... ... теңге |576 |765 |971.7 |1650.1 |1833.3 ... ... ... %|45.1 |32.8 |26.8 |69.9 |11.1 ... ... деңгейі, % |6.4 |6.6 |6.8 |6.7 |3.5 (6 ай) ... ... ... ... ... ақша ... ... өсу қарқыны жоғары болғанымен ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... 2003 және 2004 ... 7%
деңгейінде тұрақты қалпын сақтауда. Ал биылғы жылғы 11 айдың деректері
бойынша инфляция ... ... ... болжаған және белгіленген
шамасынан асып кетіп отыр. Қазір инфляция деңгейі шамамен 8% ... ... ... болады деп белгіленген инфляциялық таргеттеу көрсеткішінен
асып кетіп отыр.
Өйткені елімізде бұрыннан бері жүргізіліп келе ... ... ... ... ... тым ... ... байланысты
экономикалық толқуларға алып келе жатыр және елімізде шілде айынан бастап
халықтың жалақыларының өсуі, әлемдік ... ... ... рекордтық
нәтижеге жетуінен бүгінде инфляция деңгейі 11 айдың ішінде ... ... ... ... ... ... банктің негізгі және басты
міндеттерінің бірі инфляцияны таргеттеуде ең ... әдіс ... ... банктің қысқа мерзімді қойылымдарын енгізу болып табылады. Яғни,
Ұлттық банк өзінің ақша-несие саясатын ... ... ... ... ... ... ... қатаң түрде ретеуді қолға алды.
Ұлттық банк бұл инфляцияның межелеген ... асып ... оны ... ... ... пайыз қойылымын екі ... Оның ... ... ... 2005 ... 1-ші сәуір айында РЕПО
операциясының қайта қаржыландырудың пайыз қойылымын 7%-дан ... ... ... рет ... ... өсіру 1 шілдеде 8%-ға өсіру негізінде қолға
алынды. /7, 3 ... ... ... ... ... ... ... дамуымен экономикада мемлекеттiң ролi
төмендейдi. Бiрақ дамыған ... ... ... тек қана ... ... ... ... қалыптасуы мүмкiн емес.
Елдегi инновациялық даму мемлекеттiң араласуынсыз оң ... ... ... мен инвестиция мемлекеттiң реттеудiң объектiсi ... ... ... ... ... бай бола ... тұрақты дамуға
қол жеткізе алмады. Қысқа ... ... ... бұл ... ... табыс әкеліп, тұрғындардың ... ... ... өте келе ... ... ... құлдыратады, яғни
мемлекетті шикізат экспортынан және оның ... ... ... ... ... аз ... ... жаңа саланың дамуын ынталандырмайды
және шикізаттың күндердің күнінде таусылатынын еске ... бұл ... ... ... ... осы ... ... бiрақ жолы
бар, ол - жоғары технологиялық өндірісті дамыту.
Қазіргі таңда ел ... ... ... ... - ғылым мен
инновациялық технологиялар екеніне күннен-күнге көз жеткізіп келеміз. Бүкіл
әлемде озық ... мен ... ... 1951 ж. ... дүние жүзіндегі ең алғашқы технопарк – АҚШ-тағы ... ... ... ... ... Өткен ғасырдың 80-жылдары
технопарктер тек АҚШ, Еуропада ғана ... ... ... Австралия,
Бразилия, Индия, Қытай, Жапонияда да құрыла ... жаңа ... ... табу және оны ... ... американдықтар мен еуропалықтарды да басып ... ... 1 ... ... ... ... –4, ... 2 айдан кейін
шығады.Жапондықтар үшін өнімнің сапасын қажетті деңгейге жеткізу үшін 4 ... ал ... бұл ... 11 ай ... Қытайда жаңа техника мен жоғары технологияны өндіріске енгізумен
1950 ж. ... ҒТИП ... ... ... ... ... ... және өндірістік
жағынан қарқынды жылдамдықпен игеріледі.ҒТИП қарамағына әр түрлі саладағы
ғылыми орталықтар мен кәсіпорындар ... ... ... ... ... зерттеулерін жүргізуге көмектеседі,ақпарат және қаржымен
қамтамысыз етілуін қадағалайды,бір сөзбен айтқанда , кәсіпорынға “қолайлы
орта” жасайды.Қытай ... ... үлес ... ... дамытып
отырғанын ҒТИП құрамына кіретін кәсіпорын санының өсуінен ... 1992 ж. –9678, 1996 ж. ... 2000 ж. ... ... ... ... ... ғылым мен техниканы соңғы
50 жылда өте қарқынды дамытты. Екінші дүниежүзілік соғыстан ... ... ... бірі ... шығып, соғыстан кейінгі зерттеулердің басым
бөлігін ... ... және ... салаларға бағыттады.Корея
Республикасы ғылыми-техникалық саясатын өткен ғасырдың ... ... ... 1967 ж. басты міндеті ғылыми-техникалық саясатты
жобалау және ... ... ... ... ... және ... ... және Ғылым мен техниканы қолдау туралы Заң қабылдады. ... ... 5 ... ... ... 1991 ... дейін экспортының жартысын КСРО-ға ... ... ... ... және 90- жылдардағы экономикалық дағдарыс
Финляндия экономикасына да жағымсыз әсер етті.Мысалы, жұмыссыздық деңгейі
1991 ж ... 1993 ж 20%-ға ... өсіп ... Осы ... ... үшін ... Үкіметі 1991 ж жаңа экономикалық бағдарлама
қабылдады.Оның міндеті- ... ... ... қатарына қосу.Осы
бағдарламаны жүзеге асыру мақсатымен Үкімет ... ... ... Оның ... ... ... Президенті қадағалайды.
1990 ж. бүкіл КСРО ... ... ... ... ... барлық салалар дағдарысқа ұшырап, ғылымға көңіл
бөлінбеді, көптеген кәсіпорындар жұмысын тоқтату, ... ... ... ... ... өзгерістерге ұшырады.Мұның бәрінің себебі –
нарықтың ... ... ... ... ... көп икемсіз
өндіріс, тиімсіз басқару, сын көтермес қаржылық жағдай және осы ... ... ... ... оралды.
Нарыққа көшу процесі аяқталғаннан кейінгі ... ... ... ... (газ, ... ... ... түскен валюталық
түсімдерге тікелей байланысты болды. ... ... ... өсу ... ... бұл өсім ... ... түскен пайда
есебінен, яғни “көз бояушылық” екенін түсінген ҚР Үкіметі ... ... ... ... ... алды. 2002 ж шілде
айында ҚР Президенті Жарлығымен “Инновациялық қызмет" туралы Заң ... ел ... ... өз ... тауып, үлесінен айрылмауға
тырысады. Бұл тікелей инновацияларға қатысты екені мәлім. ХХ ғасырдың 50-60
ж.ж дамыған ... ... ... ... мәселе де осы болатын. Алайда,
мемлекет құқықтық-нормативтік негізін ... ... ... немесе басқа қаржы ресурстарын жұмылдырып, бағыт бермесе, бұл
саланың қарқынды дамуы да ... ... ... ... мен ... ... ... негізгі кең тараған 3 әдісі бар.
1. Ғылыми зерттеулерге мемлекеттің ... ... ... ... ірі ... қалыптастыру,
нәтижесін ақысыз түрде көпшілікке ұсыну. Әдетт, бұл ... ... ... сақтау, ауыл шаруашылығы мәселелерін
шешумен айналысады;
2. Қайтарымсыз негізде субсидиялар бөлу;
Мемлекеттік емес ... іске ... ... зерттеу жұмыстарына
қайтарымсыз негізде мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлінеді.Негізгі қойылатын
шарт- зерттеулер барысы бойынша толық есеп ... ... ... ... ... ... ... мен тәжірибе жүргізуге инвестиция
бөлінген жеке бизнеске салық жеңілдіктерін ... ... ... және ... ... құру ... көп мөлшерде қаржы керек. Осы мәселе қазiр елiмiзде күрделi мәселенiң
бiрi болып отыр, ... ... ... ... ... Инвестициялық, Инновациялық қорлар, Даму ... ... мен ... ... ... ... даму институттары
құрылды.
Бұл мәселенің шет елдерде қалай шешілетініне назар аударып көрелік.
Жапонияда инновацияларға II дүниежүзілік ... ... көп ... бастады.Елде шағын және орта кәсіпорындар бүкіл экономиканың негізін
құрайды.
Инновациялар саласындағы мемлекеттің 2 ... ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырады
Ал мемелекет инновациялық саясатты солар арқылы жүргізеді. Шағын
кәсіпорындар ... ... 99%-н ... олардың ЖҰӨ-дегі үлесі
52%- ды құрайды. ... ... ... және орта бизнестегі
кәсіпкерлікті қолдауының мәні қажетті капитал салымы мен жұмыссыздық ... ... ... табылады.
Мемлекеттік деңгейде кәсіпорындарына мынандай қолдау көрсетеді:
1. Мамандандырылған мемлекеттік мекемелер ... ... ... ... ... ... ... бас
басқарма, регионалдық органдар, мемлекеттік даму ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
бүкіл жапондық регионалдық орталық комитеті) жаңадан ... ... ... көрсетеді.
2. Қаржылық кепіл беру мен. қаржылық көмек ... 59 ... бар ... қаржылық корпорация, 102 филиалы бар ұлттық
қаржылық корпорация, 117 филиалы бар сауда және ... ... ... ... ... ... арналған кредиттерді
сақтандыру ұйымдары жүзеге ... және орта ... ... ... ... ... ол ... қамтамасыз ету болып табылады. Оған “Шағын
және орта бизнесті мемлекеттік қолдау” туралы ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар” туралы Заңға дейін т.б. заңдар
кешнін қамтиды.
Жапонияда орталық банктер кредиттердің 47% -н, ал ... ... ... ... және орта ... ... инновациялық кәсіпорындарды қаржылық қолдаудың арнайы механизмдері
қолданылады. Олар “жеңіл қарыздар” деп аталады. Егер жай ... ... ... ... кәсіпорындар қарызды осының жартысымен алады.
Шет елдер тәжірибесінен инновацияны дамытудағы ... өте ... ... көз ... енді еліміздегі инновациялық
үрдістерді дамытуға қандай мемлекеттік қолдау көрсетілетінін және жалпы
инновациялық ... ... ... ... және ... даму ... көрсеткендей
инновациялық дамуда жаңа технологиялар экономиканы тиiмдi модернизациялауды
қамтамасыз етедi. Бұл әсiресе Қ.Р-сы үшiн өте ... ... 1990 ... елiмiзде технологиялық дағдарыс қалыптасты. Өндiрiстiң техникалық
деңгейi құлдырады, ғылыми өнiмдердiң ... ... ... ... ... ... бұрынғы экономикалық жүйе түгелiмiн
жойылды, елiмiз өзiнiң iшкi сұранысын қамтамасыз ете ... ... ... ЖIӨ көлемi де 1990 жылмен салыстырғанда 1995 жылы 40%-ға ... 1996 жылы ... ... ... ... дағдарыс керi бұрылып
экономикалық жандану кезенiне өттiк. Осы жылдардағы ЖIӨ көлемiне ... тек қана 2003 жылы 1990 ... ... ... екенбiз. Сонымен
қатар елiмiзде ғылым мен ғылыми-техникалық қызметтерге қаржы бөлу өте аз,
оның көлемi 0,9% ... ... Ал ... ... ... онда 2015 жылы болжам бойынша оның үлесi ... ... ... Бұл ... жүзеге асырған жағдайда 2015 жылы болжам бойынша
ғылым және ғылыми-инновациялық ... ... ... ... ... өсудi жоспарлап отыр. Егер мұны дамыған елдермен салыстырсақ ... ... ... 45%, АҚШ пен ... – 36%, ... – 20%
құрап отыр.
Елiмiзде стратегия жүзеге аспағандағы және ... ... ... ... ... асырғанда және оны ... ... ... ... ... ... қолдауды ҚР-ның
“Инновациялық қызмет” туралы ... ... ... Оның ... келесідей:
1. Инновацияның басым бағыттарын анықтап, инновациялық бағдарламарды
жасау.
2. ... ... ... ... ... ... жұмылдыруды ұйымдастыру және жағдай жасау.
3. Инновациялық инфрақұрылымды құру.
4. Мемлекеттік бюджеттен ... ... мен ... ... ... ... ... құруға мемлекеттің араласуы.
6. Мемлекеттік тапсырыспен орындалатын инновацияларды міндетті ... ... ... ... ... ... ... /10/
Сурет-2 - Инновациялық қызметке бөлiнетiн ЖIӨ көлемiнiң
Елiмiзде ғылыми-техникалық инновациялық бағдарламаларды ... ... даму ... ... Оның ... 3 ... және 2 қызмет
көрсету институтары бар.
Алдынғы уақыттарда экономикалық өсу факторы ... ... ... ... ... ... ... келдi. Бiрақ әлемдегi
дамыған елдер тәжiрибесi және отандық тәжiрибе бойынша тұрақты ... қол ... ... ... ... аспайтындығына көз жеттi.
Мiне осы себептен сонғы 3-4 ... ... ... ... өзгердi.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев Ұлттық акедемия ғалымдарымен кездесуiнде атап
өткендей, “елiмiзде ұлттық инновациялық жүйе құратын ... ... деп ... / (15), 205 бет ... ... ... ұлттық инновациялық жүйесі негізінен үш
құрылымдық қолдау және іске ... ... ... ... ... ... яғни бұған ғылыми зерттеу институттары,
инкубаторлар, инновациялық ... ... ... оқу орындары, құрастырушылық орталықтар, кластерлер, шағын
бизнес салалары қатысады.
• Мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... және несие жеңілдіктері, лизингтің
дамуы және т.б.
• Қаржылық институттар: банктер, ... ... ... ... ... қорлар, инновациялық банктер,
венчурлық қорлар, даму институттары, экспортты сақтандыру жөнiндегi
корпорация және Даму банкi.
Қазақстан экономикасының ... ... ... кезеңiнде
экономикада кәсiпкерлiк қызмет даму үстiнде. Кәсiпкерлiк, әсiресе ... ... ... ... ... ... ету үшiн ... жаңа
технологиялар мен жаңалықтар ашып отыруы керек. Сонда ғана олардың шығарған
товарлары мен қызметтерi бәсекеқабiлетiне ие болады. Бiрақ ... ... ... ... ... ... соның салдарынан
отандық товарлардың бәсекеқабiлетi әлсiз екенi белгiлi.
Әйтсе де бұл инновациялық жобаларға көптеген қаржы қажеттiлiгi туындап
отыр, ол ... ... ... көп ... ала ... ... бұдан басқа салаларға қаржы сұранысы ... ... ... ... ... ... ... бiрден бiр көзi инвестиция
тартуды ынталандыру болып табылады.
Ал Ұлттық инновациялық қор ... ... құру және ... ... ... Осы ... Үкімет “ҚР космос саласының 2005-
2007 жылдарға дамуы” деген мемлекеттік ... ... ... Ұлттық ядролық орталық аясында бірқатар маңызды зерттеулер
жүргізілуде,оның ішінде қуаты 70 Мвт ... ... атом ... ... ... ... ... отырып шуды изоляциялайтын материал
өндіру қолға алынды.
Индустриялық саясат дегенiмiз мемлекеттiң бәсекеге түсуге ... ... ... ... ... үшiн кәсiпкерлiкке қолайлы
жағдайлар жасауға және қолдау көрсетуге бағытталған ... ... ... осы ... ... ... ... алдынғы
қатарлы елдер санатына қосылуы үшiн, тұрақты экономикалық өсудi және
экологиялық тиiмдi ... ... ету ... ... ... дамуының 2003-2015 ... ұзақ ... ... ... және ол ... жылдан бастап
оң нәтижелер бере ... ... ... ... жылы ... ... “Бәсекеқабiлеттi экономика” және “Бәсекеқабiлеттi
халық” деген Қазақстан халқына Жолдауында, елiмiз үшiн өзектi мәселелердiң
бiрi ... ... ... ... ... ... ... – бәсекелестiкке шыдайтын, импорт
алмастырушы және экспортқа бағытталған тауар шығаратын өнеркәсiптер ... ... ... мығымдау.
Индустриялық-инновациялық даму бағдарламасына сәйкес бiз экономиканың
шикiзаттық бағытынан арылып, Қазақстанның индустрияландыруының тездетуге,
машина жасау мен ... ... ... ... ... ... ... – негiзгi қозғаушы күш болмақ.
Ендi осы тұрақты экономикалық ... ... ... ең негiзгi
қозғаушы факторы болып отырған Индустриялы-инновациялы даму ... мен ... ... ... ... басты мақсаты шикiзат бағытынан қол үзуге ықпал
ететiн ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткiзу; ұзақ мерзiмдi жоспарда сервистiк-технологиялық экономикаға өту
үшiн жағдай жасау болып табылады.
Өңдеушi өнеркiсiпте және ... ... ... ... ... және ... негiзделген тауарларды , жұмыстар және ... ... ... ... ... басты
нысанасы болып табылады.
Дүниежүзiлiк экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстанның қазiргi
таңдағы экономикасының ... ... ... орын ... ... бiр ... шикiзат бағыттылығы;
• әлемдiк экономикаға ықпалдасудың әлсiздiгi;
• ел iшiндегi салааралық және ... ... ... iшкi ... ... мен қызметтерге тұтыну сұранысының мардымсыздығы
(шағын экономика);
• өндiрiстiк және әлеуметтiк инфрақұрылымның жеткiлiктi ... ... ... ... ... яғни кәсiпорындардың бiр орталыққа
шоғырланбауы;
• мұнай-газ және ... ... ... ... ... қорлардың тез тозуы;
• кәсiпорындардың жалпы техникалық және технологиялық артта қалушылығы;
• ғылыми зерттеу және ... ... ... ... бөлiнуi;
• ғылым мен өндiрiс арасында ұтымды байланыстыболмауы;
• мамандарды және жұмысшы кадрларды даярлау мен қайта даярлаудың қазiргi
заманғы ... ... ... ... ... инвестициялар салуға отандық қаржы
институттары үшiн ынталандыру көздерiнiң ... ... 1 ... ... энергиясының жұмсалу деңгейi бойынша, сондай-
ақ экономика салаларындағы еңбек өнiмдiлiгi бойынша кейбiр ... ... 7-10 ... ... ... ... отырмыз;
• Қазақстан кәсiпорындарының негiзгi қорлары құлдырау алдында, 2001
жылдың басында ... ... тозу ... орта ... ... Ал бұл ел ... ... түсу қабiлетiнiң төмендеуiне
душар етедi. Егер ... ... 1 ... ... 2,8 киловатт
сағат жұмсалатын болса, Ұлыбритания, Германия, Италия және Жапония сияқты
елдерде бұл көрсеткiш 0,22 – 0,3; АҚШ, ... ... ...... мен ... – 0,8-1,2 ... сағатты құрайды. /8/
Осы мәселелердi шешу қызметi ... ... ... ... өтсе ... ... ... ... ... ... өсу қарқынын 8-8,4% мөлшерiнде
қамтамасыз ету, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы ... ... 3 есе ... және ЖIӨ ... ... 2 есе ... ... өнеркәсiптiң негiзгi қорларының өнiмдiлiгiн арттыру;
• кәсiпкерлiк құрылымды қалыптастыру; ... ... ... ... ... ... құнға барынша қол
жеткiзе отырып, нақты өндiрестерде қосылған құн тiзбегiндегi элементтердi
итеру;
• ғылымды көп қажет ететiн және жоғары ... ... ... ... ... сапаның әлемдiк стандартына көшу;
• дүниежүзiлiк ғылыми – техникалық және инновациялық процестерге қосыла
отырып, өңiрлiк және ... ... ... ... ... жоспарлау және болжау мемлекеттік қызметті
реттеу бойынша ... ... ... – экономиканымемлекеттік реттеудің басты ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік – экономикалық табиғатын күшейту;
- халық шаруашылық жоспарлаудың стратегиялық сипатының өзгеруі;
- жоспарлаудың ғылыми ... ... ... ... ... кезде экономиканың децентрализация процессі дамуда, сондықтан
қазіргі этапта маңызды міндет болып:
- жоспарлаудың формалар мен әдістердің ... ... ... ... жүзеге асырудағы мобильдік пен жылдамдылыұ;
Жоспарлау жүйесіне келесілер енеді:
- стратегиялық
- макроэкономикалық
- салалық
- регионалды
- кәсіпорындағы жоспарлау.
“Жоспарлау” уғымы әртүрлі болып түсіндіріледі.
Макроэкономикалық ... ... ... ... ... қызметі немесе оның тапсырысымен 1) орталықпен ... ... мен ... дайындау үшін; 2) ... және ... ... дамуындағы қызығушылындағы
басқару жүйесінің томенгі звеноларының өзара байланысы үшін.
Макроэкономикалық жоспарлаудың басқарудың ... ... ... ... ... Оның ... белгілі кезеңнің аяғына
дейін қажетті нітижелерге экономиканың келуі.
Макроэкономикалық жоспарлаудың жүзеге ... 4 ... ... координациялық шешім
б) макроэкономикалық шешімдер және жеке қабылданатын ... ... ... ... ... ... ... макроэкономикалық шешімдер.
г) табыс ... ... ... сай ... ... Мысал ретінде аралас шаруашылықты алуға болады.
Осыдан шаруашылыұ субъектілер экономикалық қатынастарда кооперативті немесе
бәсекелестік ортада қатыса ... ... ... органы тек қана жалпы
экономиканың қалыптасу қағидаларын құрады.
Мемлекеттік орталықтандырылған жоспар басқарудың ... ... ... ... ... ... ... приоритеттерді анықтау және елдің жалпы әлеуметтік – ... ... ... сөз болып отыр.
Жалпы мемлекеттік жоспар құрылымдық және ... ... ... ... ... ... болып экономиканың салаларының тиімді
дамудың қарастыратын салалық аспектіні зерттеу табылады.
Жоспарлаудың салалық ... ... ... ... ерекшіліктері бойынша жақын бірдей белгілі өнім өндіретін
өндірістік кәсіпорындарды бірегейдік ... ... ... ... ... ... объектісі болып өндірістік және әлеуметтік сал енетін
территориялды шаруашылық табылады.
Кәсіпорынның стратегиялық жоспары таңдалған тауармен нарыққа байланысты
анықталады. ... көшу ... ... даму ... ... ... ... – экономикалық стратегия және елдегі қайта құру
концепциясының ... да жаңа бір ... ... ... сапалылығына
қарай да айтуымызға болады.
Стратегиялық жоспардың негізгі мақсаты жүйелерді анықтау және бір –
бірімен байланыстықан макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... тұтынудағы кезеңді анықтау.
Стратегиялық жоспарлаудың негізгі атқаратын міндеттері:
1. Ғылыми дәлділіктпен және экономика ... ... ... ... қамтып көрсетеді.
2. Әлеуметтік – шаруашылықтың тиімді өсуін және ... ... ... ... ... дерьес өзделуіне ғылыми ақпараттың базасын
дайындайды.
4. Банктің жоспарлы ... ... ... Жоспарланған көрсеткіштердің жүйелерін ... және ... ... ... ... ... ... Республиканың
мемлекеттік бюджет деңгейін есептеледі.
6. Елдегі түрлі аймақтардың ... және ... ... ... ... құру ... келесі негізгі этаптардан тұрады:
-бастапқы жоспарланған кезеңдегі ... ... және ... ... ... жағдайының ғылыми
және тереңдетіп талдау;
- алдағы ... ... ... ... ... ... ... түріне сұраныс жиынтығын болжау;
- жоспар құрудағы концепция өңдеу және қағидаларды анықтау;
- ... ... ... және ... ... ... маңызды әлеуметтік-экономикалық мәселелер бойынша ұлттық бағдарлама
құрастыру. Стратегиялық жоспар ... ... ... ... ... ... Макроэкономикалық көрсеткіштердің қоғамның жоспарланған ... ... ... административтік территория бірліктерінің әлеуметтік
экономикалық деңгейінде дамуы (қала, аудан, область, село, т.б.)
3. Жүйелі көрсеткіш, ішкі экономикалық ... ... ... ... ... тауарға деген тапсырысы және олардың өзіндік араласуы.
5. Әлеуметтік – экономикалық мәселелерге ұлттық программаларды еңгізулуі.
Қазақстан Республиксының ... және ... ... ... ... ... ... сәйкесінше методикалық
ұсыныспен дамыту. Сондай-ақ елдегі жылдық стратегиялық жоспарды да мынандай
бөлімдерге бөліп қарауымызға болады.
1. Қазіргі кездегі бақылануға алынған сала ... ... ... ... жылға арналған министірліктің жұмысының мақсатын анықтау.
3. Қызметтің артықшылытары.
4. SWOT – анлизін барынша қойылған мақсатына жеткізу.
5. Қойылған мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... муниципалды басқару объектісінің мазмұнына ие болуы керек:
- жергілікті бюджетті өзіндік қолдану ... ... ... экономикалық дамуын қамтамасыз етуі;
- әртүрлі сипаттағы аймақтық ерекшеліктерге сай ... ... ... ... ... ... ... кіші индустриясын ынталандыруға шешім қабылдау;
- халыққа мәдени сектрлар бойынша ... ... ... ... ... және ... инвестицияларды тартуға ынталандыру.
Осыдан стратегиялық жоспарлауды қамтамасыз ететін кадр саясаты туады.
Жаңа әлеуметтік – экономикалық стратегия және елдегі қайта құру
концепциясының ... да жаңа бір ... ... ... сапалылығына
қарай да айтуымызға болады.
Мундай этаптар көлденең (қаржылық, экономикалық) және тік ... ... ... бойынша комитет құрастыратын Франциядағы
индикативті жоспарды құру кезінде көрінеді.
Бірінші этапта өндірістік және ... ... ... екі ... Өндірістің дамуын болжау ұлттық өнімнің өндірісінің өсуіне
кепілдік беруге ... ... ... дамудың негізгі бағытын
көрсетеді. Екінші болжам индикативті жоспардың аяқталып келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... ырғағы есептеліп, оның сиымдылығына тест жүргізіледі. Осы екі болжамның
әрқайсысы ... ... ... ... өнім ... және ... ... жоспарланады. Содан кейін үш ірі саладан (шикізат
өндірісі, ауыл шаруашылығы; өнеркәсіп; ... ... және сңғы ... үш
ірілендірілген категориясынан (мемлекеттік татыну, әлеуметтік салаға
капитал салу, ішкі сауда) ... ... ... құрылады, еңбек
ресурстары мен капиталдың бағасы көрінеді. Бірінші этапта қортындылайтын
фазасында ұлттық есеп ... ... ... ... ... француздық жоспар құрудың екінші этапты бірінші этапта
есептелген жоспарлы көрсеткіштерді жалғастырады.
Үшінші этапта кәсіпкерлер мен ... ... ... ... ... ие бола ... комиссия жоспарлы параметрдің ары қарай
бөлшектерін жүзеге асырады.
Индикативті жоспарлау ... ... ... ... ... ... туратын ерекше құжат. Әлеуметтік – экономикалық
дамудың ... ... ... ... динамикасын және
тиімділігін, қаржы жағдайын, ақша айналымын, ... және ... ... ... ... сыртқы экономикалық байланысты және т.б.
сипаттайтын көрсеткіштер қолданылады.
Алға қоцған мақсатқа жету үшін ... ... ... әсерететін негізгі аспар болып бюджеттік, салықтық, ақша-несиелік,
экспертті-импортты саясат, баға құрылымының және т.б. жататын экономикалық
реттуші жүйелер мен ... ... ... мерзімді жоспарлау экономикада ұзақ мерзімді аспектіде көрінетін
шараларды жоспарлау.
Стратегиялық жоспарлау мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық саясат пен
ұзақ мерзімді мақсаттардың жүзеге асуына бағытталған ... ... ... ... ... макроэкономикалық баланс,
экономикалық реттеуіштерді реттеу мәселелерін шешуге ... ... ... ... ... әлеуметтік –
экономикалық дамуының нидикативті жоспары жасалады. Онда ... ... мен ... ... ... мен ... экономикалық
саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... индикативті жоспарлары саланың дамуының мәселелерін
шешетін экономикалық, ұйымдық - ... ... және ... ... ... ... миссиясы тәуелсіз, өркендеуші және саяси тұрақты Қазақстан
құру болып табылады.
Осы артықшылықтарға жету үшін келесі жеті ұзақ ... ... ... ... ... ... Территориясын толық сақтай отырып тәуелсіз
егеменді мемлекет ретінде Қазақстанның дамуын қамтамасыз ету.
2. Ішкі ... ... және ... ... Ішкі ... және ... ... күшейту және сақтау.
3. Жоғарғы деңгейлі шет ел инвестициясымен ішке жинақтар бар ... ... ... ... ... ... ... білімі және жетістігі.
5. Энергетикалық ресурстары.
6. Инфрақұрылым, әсіресе транспорт және байланыс.
7. Кәсіпкерлік мемлекет.
Осы ұзақ мерзімді жоспармен мемлекеттің күшеюіне қызмет етуі керек ... ... мен кадр ... құру ... ... ... ... керек.
Мемлекет еркін экономиканы қолдау керек. Оның міндеті - әділ ... ... ... ... ... оның сақталуын қамтамасыз ету.
Дүние жүзілік тәжірибені үйрене отырып шетелде қаржылық инвестициянаң
стратегиясын алдын ала дайынлау керек.
Экономиканың ... ... бар: ... ресурстарды өндеу; инфра
құрылым, коммуникация және ақпарат. Осы салалардың дамуы экономикалық ... емес ... ... ... интеграциясынв да әсеретеді.
ІІІ Экономиканы мемлекеттік реттеудегі ұйымдастырушылық негіздері және
шетел тәжірибесі
3.1 ... ... ... ... және шетел
тәжірибесі
Мемлекттердің сыртқы ... ... , бұл ... ... ... бола алмайтын, тиімді де жемәсті бола алмайтын құқықтық реттеуді
қажет ... ... ... ... екі жақты сипатқа ие. Біріншісі- әр
түрлі билік және басқару органдары жүргізетін мемлекеттер арасында
қалыптасатын экономикалық қатынастар. Қазақстан көптеген ... ... ... ... саудалық, инвестициялық,
несиелік келісімдер жүргізді. Екіншісі- сыртқы экономикалық бірлестік
қатынасы әр түрлі мемлекеттердің заңды және физикалық тұлғалары арасында
қалыптасады. Екі топта ... ... ие: ... 2-
жекеқұқықтық қатынастар сферасы.
Бұл қатынастардың мазмұнын саудалық, өндірістік, валюталы-несиелік,
ғылыми-техникалық, транспорттық және ... ... ... Бұл ... ... ... ... рекешеліктерге ие және
соның салдарынан халықаралық экономикалық қатынастар әр ... ... және ... ... ... қатынастардан сондай-ақ,
мемелекеттер арасындағы қатынастардан ... ... ... ... құқық сферасында әрекет етеді-
мемлекеттер арасындағы және халықаралық құқықтың басқа да субъектілері
арасындағы ... ... ... ... мен
нормаларды көрсететін халықаралық бұқаралық құқық саласы. Жалпы
принциптерге табиғи ресурстар мен байлықтардың бөлінбейтін ... ... және ... ... ... ... принципі, сыртқы экономикалық байланыстарды ұйымдардың нысандарды
таңдау еркіндігі принципі.
Макроэкономикалық теорияның тууы, экономиканы ... ... ... ... ... жалпылама жиынтығы ретiнде
экономикалық ғылымдарда терең дағдарыс туғызды.
«Экономикаға толығыменң- нарықтық түсiнiк беру керек едi. Бұл
мәселенi көрнектi ағылшын экономисi Джон М. Кейнс ... ол ... ... ... ... ... ... қалады, яғни экономиканың
заңды қозғалысы макрорынок деп түсiнедi.
Макроэкономикада экономикалық көрсеткiштерiн жинақтау iрiлендiрген
түрiнде көрсетiледi.Макроэкономикалық көрсеткiштердiң арасындығы
тәуелдiлiктi байқау, макроэкономикалық талдаудың пәнi болып табылады.
Макроэкономиканың ... ... ... ... ... ... ... мөлшерi;
3) инфляция табиғаты;
4) әлеуметтiк шаруашылық;
5) экономикалық өсу.
Нарықтық экономика тек қана ... ... бола ... ... оның ... ... бiлдiредi: 1) тауар нарығы; 2) еңбек нарығы; 3)ақша нарығы;
4) құнды қағаздар нарығы. Бұлардың әрқайсысы белгiлi орын алады және ерекше
қызмет ... ... ... өзара байланыс макроэкономикалық қозғалыс
механизмiн құрайды және барлық макроэкономикалық, модельдерiнде көрiнедi.
Бұл ... ... ... ... болатын, бiр нарыққа
бiрiктiруге болады:
1) фирмалар мен үй ... ... ... ... ... ... ... жасап және халыққа трансферттiк төлем
жасайды;
3) фирмалар пайдасының бөлiгiн ... ... ал ... ... ... айналдырады;
4) мемлекет бюджеттiң бөлiгiн бюджет сферасына жiбередi;
6) мемлекет шет елдермен несие қатынастарында болады.
Макроэкономикалық саясаттың ... ... ... ... олар тек ... ... және ... шешiледi. Бұл жетi макроэкономикалық параметрлар –
жұмысбастылық, жиынтық сұраныс, жиынтық ұсыныс,, ұлттық ... ... өсу, ... ... ... ... ... жиынтығын “ұлттық
шоттар жүйесi” деп атау қабылданған. Ұлттық шоттар көрсеткiштерiмен үкiмет
экомомиканың барлық жағдайын анықтайды.
ҰШЖ – бiрiккен ұлттар ұйымында 1953 жылы ... ... ... және ... ... ... стандарт ретiнде
қаралады. Ұлттық шоттар жүйесiнiң көрсеткiштерi: жалпы ... өнiм, ... өнiм, ... ... ... жалпы ұлттық өнiм /ЖҰӨ/ болып табылады. Оның
көлемiн ұлттық өндiрушiлермен мемлекеттiң ... және ... бiр ... ... аяққы товар мен қызметтердiң құны.
Жалпы iшкi өнiм /ЖIӨ/ - бұл, мемлекеттiң ... ... ... ... ... аяққы өнiмдердiң жылдық құны.
ЖҰӨ - барлығын қамтитын көрсеткiш ретiнде баланс ... ... бiр ... тутынуға арналған өндiрiсi көрсетiлген. Жалпы ұлттық
өнiмнiң көлемi және импорттан алынған товарлар жиынтық ұсынысты құрайды.
Баланстың екiншi жағында қоғамдық ... ... ... ... ЖҰӨ ... мына ... көрсетуге болады:
ЖҰӨ + Импорт = Тұтыну /өзiндiк, мемлекеттiк/ + Инвестиция + Экспорт.
Осыдан, ЖҰӨ = Тұтыну + ... + ...... ... үш әдiстерi бар.
ЖҰӨ - шығыны бойынша есептеу, ол ... ... ... ... ... ... шығыны және таза экспорт.
Тұтыну(C) шығындары, бұл холодильниктi ... аяқ киiм, ... үй ... ... ... бұл құрал-жабдықтар, станоктар, өндiрiс
үйлерi, тұрғын үй құрылысы шығындары.
Мемлекеттiк(G) шығындар – бұл товар мен қызметтерге ... ... ... ... шығындар (электроэнергия, аурухана,
библиотека т.б.). Бұған пенсиялар мен жұмыссыздыққа байланысты пособия
жатпайды.
Таза ... – бұл бар ... ... ... ... бөлiгi. NX
= EX – IM.
ЖҰӨ (GNP) – шығыны ... бұл ... ... ... ... GNP =
C + I + G +NX.
ЖҰӨ - табыс пен де есептеуге болады. Табыстың 4 ... ... ... ... – жұмысшылар мен қызметкерлердiң еңбек ақысы.
2) Рента – тұрғын үй, ғимарат, жердi пайдалану табысы.
3) Ақша - ... ... ... ...... ... ... түсетiн табыс.
ЖҰӨ табыс бойынша есептегенде ұлттық табысқа жанама салық және
амортизацияны қосу керек. ЖҰӨ - ... ... 2 ... ... ... нәтиже бередi, яғни қызмет пен тауарларды алуға жұмсалатын қаржылар
олар өндiрушiлердiң табысы болып саналады.
Өндiрiс бойынша ЖҰӨ есептеудiң ... ... онда ЖҰӨ ... кәсiпорындарында шығарылған өнiмдердiң құндарын жинақтаумен
анықтайды. Товарлар мен қызметтердiң қайталап есептей болмас үшiн, оларды
ЖҰӨ жалпы құнымен емес, қосымша құны ... ... ... ... өндiрген өнiмнiң тек сол қосқан бөлiгiнiң құнын көрсетедi.
ЖҰӨ - осу деңгейiне қарай экономиканың динамикасы бағаланады.
Товарлар мен ... көп ... ... ... көп ... ... мұндай
әрқашан бола бермейдi. ЖҰӨ - құндық мөлшерi өскенде, өнiмнiң физикалық
көлемi төмендейдi, яғни онда ... ... ... ... ... Егер ЖҰӨ ... тазартатын болсақ онда оның нақты мағнасын
аламыз.
Нақты ЖҰӨ - бұл баға деңгейiндегi өзгерiске байланысты ЖҰӨ. Номиналды ЖҰӨ-
нiң нақты ... ... оның ... өсуi ... ... ол ... деп ... нақты ЖҰӨ жылдық өсiмi 4%-тен артса, онда экономика жағдайы
қанағатты, ал 4%-тен төмен болса, онда өндiрiстiң деңгейi ... ... ... счеттар жүйесiнiң (ҰСЖ) 2-шi көрсеткiшi жалпы iшкi өнiм (ЖIӨ) болып
табылады. ЖIӨ-нiң ЖҰӨ-нен жоғары болуы экономика дамуындағы шетелдер
меншiгiнiң ... ролi ... ... ... табыстарды трансферттiк төлемдер деп атайды. Оған
жататындар: зейнетақы, балалар пособиясы, мүгедектерге төлем, жұмыссыздыққа
байланысты төлемдер.
Ұлттық экономиканың ұдайы ... және ... ... ... ұлттық экономиканың құрылымы елдiң өндiрiстiк
ресурстарының бiр-бiрiмен нақты қалыптасқан қатынастар жүйесiмен; олардың
мөлшерiн экономикалық агенттер арасында бөлiну ... осы ... ... ... ... ... ұлтық өнiмнiң өндiрiлу
процесiнде, оны бөлуде, айырбастауда, тұтынуда қалыптасқан ... ... ... ... ... факторлар әсер етедi,
атап айтқанда қалыптасқан нарықтық коньюнктура, нарықтарының
монополиялануының сыйымдылығын және дәрежесi, ұлттық ... ... ... жүйесiмен тығыз бiрлесiп, iс-әрекеттер
жасау дәрежесi, өндiргiш күштердiң даму дәрежесi, ғлыми-техникалық
прогрестiң масштабы, сипаты және темпi, ... ... ... ... және ... ... етiлуi әсер етедi.
Экономикадағы құрылымдық байланыстарды сипаттайтын макроэкономикалық
көрсеткiштер арасындағы ... ... ... деп ... ... ... пропорциялар былай бөлiнедi:
1. Жалпыэкономикалық – агрегаттар арасындағы қоғамдық еңбек бөлiнiсiнiң
құрылымына қарамастан (жалпы ұлттық өнiм мен ... ... ... мен ... ... ... және тұтынулық сұраныс
арасындағы, инвестициялық және тұтынулық өндiрiс арасындағы) қалыптасқан
пропорциялар.
2.Қоғамдық еңбек бөлiнiсiнiң ... ... ... ... топ ... ... бөлiнедi:
• салааралық пропорциялар;
• iшкiсалалық пропорциялар;
• регионаралық пропорциялар;
• мемлекетаралық пропорциялар.
Өндiрiске макроэкономикалық талдау жасағанда, оның даму болашағына
байланысты, ұлттық өнiмнiң ... ... және ... ... ... жөн ... өнiмнiң атқаратын қызметтерiне сәйкес оның құрамды бөлшектерге
бөлiнуiн көрсететiн құрылымды, ұдайы өндiрiстiк ... деп ... ... ... құрылымына тұңғыш дәлелдi талдау жүргiзген
К.Маркс. Ол мынадай негiзгi ұдайы өндiрiстiк пропорцияларды атап ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын,
өндiрiстiк құрал-жабдықтар өндiрiсiнiң көлемi мен тұтыну заттары өндiрiсi
көлемiнiң ... ... ... ... ... ... пен капитал арасындағы бөлiнуiнiң
құрылымын көрсететiн, қажеттi және ... өнiм ... ... жалпы қорланудың бөлiну құрылымын көрсететiн, өтеу қоры мен ... ... ... ... ... қанағаттандыру үшiн (тұтыну қоры) және болашақ
қажеттердi (қорлану қоры) қанағаттандыру үшiн тағайындалған, әр
бөлшектердiң атқаратын қызметiнiң ... ... ... ... ... ... ... ұлттық табыстың қорлану қоры мен тұтыну
қорының арасындағы пропорциялар.
Өндiрiстiң салалық құрылымы, өндiрiстiк ресурстардың iс-әрекеттерiнiң
негiзгi түрлерiне сәйкес қалыптасқан бөлiну жүйесiн және жеке ... ... ... үлесiн сипаттайды.
Индустриалдық жағынан жоғары дамыған елдерде құрылымдық өзгерiстер,
көбiнесе, өндейтiн өнеркәсiп салаларында тезiрек жүрiп отырады.
Осы ... ... ... ... салааралық пропорцияларда мынадай
өзгерiс заңдылықтары байқалады:
• ауыл шаруашылығымен салыстырғанда өнеркәсiптiң даму қарқыны басым болып
отыр;
... ... ... ... ... ... үлесi төмендеп
отыр;
• жалпы ұлттық өндiрiс көлемiнде қызмет көрсету ... ... ... ... ... және ұдайы өндiрiстiк құрылымын қалыптастыру –
экономиканың өте ... ... ... ... ... ... ... дәрежесi көп жағдайлармен, атап айтқанда, өндiрiстiң
монополиялану дәрежесiмен және қоғамдық ... ... ... экономиканың бүкiл әлемдiк байланыстар жүйесiмен ұштасуымен, ғылыми-
техникалық прогрестiң жетiстiктерiне ... ... ... ... ... т.б. байланысты болады.
Өндiрiстiң тиiмдi құрылымын бағалау үшiн екi критерий қолданылады:
статикалық және динамикалық. Бiрiншi былай дейдi: жетiлген бәсеке
болмысында өндiрiс ... ... ... ... – ол ... түрiнiң қосымша көлемiн өндiру, өнiмнiң басқа түрiнiң ... ... ... ... ... ... В.Парето).
Белгiлi жағдай – жетiлген бәсекелестiк теориялық абстракция болып
табылады, ал ... ... ... ... экономикалық тиiмдi
құрылымынан ауытқып тұрады. Сондықтан ғалым-теоретиктер өндiрiстiк
рсеурстардың бөлiну құрылымының жетiлгендiгiн сипаттайтын, тиiмдi
динамикалық критерий табуды мақсат еткен.
Осындай критерийдi жасаумен ... ... ... екi ... ... ... ... және даму экономикасының
өкiлдерi.
Молшылдық экономика теорияларында ҒТПқаралмайды. Өйткенi өз пайдасын
барынша көбейтудi көздейтiн кәсiпорындары экономикалық жағынан тиiмдi
технологияларды қолданады деп есептеледi.
Даму ... ... ҒТП, ... ... көзi ... оған ... рөл ... тиiмдiлiктiң қалыптасу шарттарын зерттейтiн неоклассикалық
концепцияларда нарық шектелген мағынада қаралады – «сұраныс-ұсынысң үлгiсiн
алған, өндiрушiлер мен тұтынушылардың айырбас ... ... деп. ... бұл ... ҒТПнарықтан тыс фатор деп есептеледi.
Экономикалық даму теорияларында нарық қатынастары кең мағынада қаралады –
нарық механизмiне тек өндiрушiлер мен тұтынушылардың ... ... ... оған ... ... нақты әсер ету жүйесi
жатады, немесе, олардың шектелген ресурстар үшiн және өткiзу ... ... ... ... ... Осы жағдайда тек бiлiмдер (информация) ғана
емес, ғылыми-техникалық жаңалықтарда (±ТП-тiң нәтижесi) тегiн ... ... ... ... деп ... Осы тұжырым нарық
экономикасын өзiн-өзi дамытатын жүйе деп қарауды ... Осы ... ... ... ... күшi – ... жүргiзiп
отыратын кәсiпкерлер болып табылады.
Инновация деп өзгерiстердiң, жаңалықтардың барлығы аталады. Ал
инновацияның шағын түсiнiгiне келсек, онда оны ... ... ... ... Егер ... ... тұтынушылар рационалды әрекет етiп
пайдаларын барынша жоғарылатады деп қарағанда, инновацияларға ... ... құны ... инновациялар жатады.
Инновациялық процестiң (инновацияның) нәтижесiн әр түрлi әдiспен
классификациялауға болады.
Мазмұны жағынан ... ... үш ... бөлуге болады: өнiм мен
қызметтерге жасалатын инновациялар, технологияға жасалатын инновациялар
және өндiрiс факторларына жасалатын инновациялар. Бiрiншi – түрi белгiлi
емес тауарлар және ... ... ... ... жаңа ... ... болады. Екiншiсi – осы салаға жаңа және әлi белгiсiз
өндiрiс әдiсiн енгiзумен, немесе, сәйкес тауардың жаңа ... ... ... байланысты. Үшiншiсi – орындаушылардың
классификациясының және тәжiрибесiнiң жоғарылауымен, кәсiпкерлердiң басқару
мамандығының жоғарылауымен, басқарудың жаңа жүйесiн жасаумен және
өнiмдiлiгi ... ... ... ... ... ... ... процестер нәтижесiнiң нарықпен байланыс
дәрежесiне сәйкес жiктелуi орын алып отыр. Бұл жiктеудiң негiзiнде
бiлiмдердiң ... ... ... бар ... тұжырым жатады, яғни
оларды кез келген адамдар сан рет пайдаланатын мүмкiндiгi болады. Нарықтық
қатынастар айырбас арқылы шектелген өндiрiстiк ресурстарды бөлу ... ... ... жағдай жасай алмайды. Бiлiмдер бюджет пен жеке
жәрдемдерден қаржыландырылатын, нарықтық типке ... ... ... ... ... дәрежесiне сәйкес,
базистiк және жақсартылған болып бөлiнедi. Базистiктер толық жаңа ... ... ... ... ... болады, ал
жақсартылғандар бүгiнгi бар болып тұрғандардың модификацияланумен, олардың
сапасын, тиiмдiлiгiн жоғарылатумен байланысты.
Ұлттық есеп жүйесiнде макроэкономикалық ... ... ... қолданылатын «табыстар-шығындарң әдiсiмен қатар, өндiрiс
пен өнiмдi бөлу процесiн талдау мен болжауда «шығындар – ... ... әдiс ... Оның мәнi ... ... ... мен
секторларына екi жақты қарау: бiр жақтан, олар өнiмдi тұтынушы,екiншi
жақтан, олар өнiмдер мен қызметтердiң өндiрушiсi болып табылады. Өнiмге
жасалған сұраныстың көлемi мен оның ... ... ... ... технологиялық коэфициенттер жүйесi арқылы көрсетiледi.
«Табыстар-шығындарң әдiсiмен салыстырғанда «шығындар – шығарылымң
әдiсiнiң ерекшелiгi, оның тек ... ... ... ... ... ... ол ... қоғамдық өнiм категориясында көрсетiлетiн, жалпы
ұлттық өндiрiстiң нәтижесiн ... ... ... әдiсi
үй шаруашылығы мен бизнес сферасының арасындағы запастар және ағымдардың
қозғалысын талдап, болжауға мүмкiндiк ... ... ... ... ... ... келе ... салааралық байланыстарды да
талдап болжауға мүмкiндiк бередi.
«Шығындар-шығарылымң әдiсiнiң негiзiнде экономикалық жүйе сипаттамасын
процестер мен өнiмдердiң редукциясы, ... ... ... мен ... ... арқылы жүзеге асыруға болады деген идея жатыр. Осындай идея
ертеде айтылған болатын. Физиократ Ф.Кэне өзiнiң экономикалық кестесiн
жасағанда, өндейтiн ... ... ... ... ... ... саны арқылы көрсеткен болатын.
«Шығындар-шығарылымң әдiсiнiң бүгiнгi түрiнiң пайда болуы, оның негiзiн
қалаушы В.Леонтьевтiң атымен байланысты. В.Леонтьев тұңғыш рет ... ... ... және ... ... ... Мұнда бiр
жақтан, өнiмнiң салалық бағыттағы түпкi сұранысының мөлшерi мен екiншi
жақтан, осы сұранысты өтеуге қажет өнiм запасының салалық құрылымы ... ... ... байланыстары көрсетiлген.
Бiздiң елде «шығындар-шығарылымң кестесi және оған сәйкес келетiн
матрицалық үлгiсi салааралық баланстың кестесi және үлгiсi деп аталады
(САБ).
Қорытып ... САБ ... ... ... ... ... емес, ол өнiмдi
өндiру мен бөлудi бағалау құралы болып табылады.
«Шығындар-шығарылымң үлгiсi әр саладағы өнiм ... ... үшiн ... Осы ... ... осы көлемiн қамтамасыз ету
үшiн жасалуға тиiстi.
«Шығындар-шығарылымң үлгiсiнiң макроэкономикалық тепе-теңдiктi
талдаудағы мағынасыөте жоғары. Осы үлгi негiзiнде тепе-теңдiктiң мынадай
түрлерiне ... ... ... сала ... ... ... сала аралық тепе-теңдiкке;
• жалпы макроэкономикалық тепе-теңдiкке: жалпы ұлттық өнiм үшiн және ... ... ... ... ... ... – елiмiздiң
экономикасының әртүрлi
Сыртқы экономикалық іс әрекеттің жалпы қағидасына СЭӘ қағидалары
ұлттық режим қағидасы, және т.б. жатады.
СЭӘ құқығының арнайы қағидасы ... СЭӘ ... ... экономикалық еркіндік қағидалары, бәскелестік және монополиядан
қорғау қағидалары СЭӘ субъектілерінің теңдік қағидалары, және т.б. болып
табылады. Барлық арнайы ... СЭӘ ... ... сай ... керек.
ҚР валютасы – заңды төлем қоры ... сол ... ... ақша бірлігі. Шетел валютасы- шетел мемлекетінің ақша
бірлігі. Конвертирленген шетел валютасы- ҚР ... ... ... басқа мемлекет валютасы
Резиденттер – бұл Қазақстандағы тұрақты тұрғындығы бар физикалық тұлға,
сонымен ... шет елде ... ... ... ... емес – ҚР барлық заңды және физикалық тұлғалары.
Нег. 8. [56-68] 16. [65-80]
Қосым. ... ... ... ... ... ... ... Елдің төлем балансын реттеу.
4. Мемлекет аралық экономикалық қатынастары реттеу.
3.2 Көшпелі экономиканың жалпы сипаттамасы және оның ... ... және оның ... ... ... ... бағыты
қысқаша сипаттамасы , ролі және жалпы дамудағы мәні. Қазақстандағы
экономиканың дамуы басты бағытқа бағынады: елді шикізат бағыттылығынан
өндірістік бағыттылығына ... ... ... ... Қазақстанда
қозба жұмыстарына байланысты салалар және өндірілген өнімдерінің бір бөлігі
шетел елдеріне жіберілетін салалар дамыған. Нәтижесінде қозбаға ... ... ... ал ... ... ... артта қолды. Сондыңтан
Қазақстан шикізатты тауып, Кеңестің басқа аймақтарына жіберіп, керісінше
дайын, әрі ... ... ... ... ... ... ... болды, ал шикізатты таратудан түснеге табыс төмен болды. Бұл
өндірітің рентабельділігін қамтамасыз ете ... ... ... ... ... ... ... ұшырайтын еді. Мұна
жібермеуге тырысты, себебі Қазақстандағы шикізат (руда, түсті металдар,
ауыл шаруашылық өнімдері, мұнай) ... өте ... ... ... ... ... ... Қазақстанға дотация береді. Ал
жеке меншікке ауысқалы жағдай мүлдем өзгерді. Ешкім кәсіпкерлерге дотация
бермеді, ... көбі ... ... құбылыстарды зерттеудің жүйелік тәсілдемесі.
Жүйе (грекше - құрастыру, бөліктерді біріктіру, қосу) –
заңдылықтардың, бір-бірімен байланысты құбылыстардың, сондай-ақ табиғат ... ... ... ... бірлігі.
Жүйе мынадай қасиеттермен сипатталады:
1) ол-элементтердің жиынтығы;
2) оған элементтердің арасында маңызы байланыстардың болуы тән,
3) оған белгілі бір ... ... оның ... ... әрекеттесуі нәтижесінде тұтас жүйеге тән,
бірақ оның жекелеген элементтерінің ешқайсысына да тән емес интеграция.
Экономикалық жүйе дегеніміз экономиканың өзара байланысты және ... ... ... ... жиынтығы. Бұл – біртұтас толықты құрайтын
өзара әрекет ететін элементтердің күрделі жүйесі.
Экономика – күрделі көп деңгейлі жүйе. Экономиканың бірнеше ... ... ... элементарлы (қарапайым) экономика кәсіпорындар
мен үй шаруашылығы, Нарықтар, ұлттық экономикалар, ... ... ... ... деп элементтері арасындағы байланыс еңбек (адам
және объектілер) болып табылатын экономикалық жүйелерді айтады.
Экономикалық жүйелерді ұйымдастырудың екінші деңгейінде кәсіпорындар
(фирмалар) мен үй шаруашылығы ... ... ... мен ... рыныктарда өзара әрекет етеді. Нарық деп шегінде
контрагенттердің ізденісі тиімді болып табылатын аумақтағы бір тауармен
мәлімет жүргізу жиынтығы түсіндіріледі. ... ... ... ... да, ... жолы ... да мемлекет шектейтін Нарықтардың
өзара байланысы айтылады. Бүкіләлемдік экономика ұлттық экономикалардың
өзара ... ... жүйе және оның ... ... ішкі ... бар. Кез ... ... жүйенің
ортақ кездері келтірілген.
|Өндірістік күштер ... ... ... ... |Жалпылық ғылым, білім, |
|ресурстар, адамның ... ... бөлу ... және т.б. ... ... т.б.) | ... және т.б.)| | ... қатынастар ...... ... ... ... |–экономикалық (тәжірибе |(адамның табиғатқа |
|қатынастары және ... ... ... ... ... ... және т.б.) | ... ... ... бөлу ... ... және оның |
| | ... ... еңбек, табиғи|Өндірістік қандай да бір|Еңбек заты, еңбек |
|құралдары, ақпараттық ... ... ... ... ... т.б. ... | ... ... ... ... |
|Шектеулі ресурстардан |Материалдық –заттық ... мен ... ... ... қызмет көрсетулер |арақатынасы |
| | ... және |
| | ... ... ... ... экономикалық жүйелердің ортақ кездері
Экономикалық жүйе типтерінің жүктелімі (классификациясы)
Негізінде ... ... ... ... ... ... бар.
1 – жүктелімі – ашықтық дәрежесі бойынша. Ол бойынша былай бөліп
көрсетеді:
а) ... ... ... ашық ... ... ... жүйе – бұл ... іскер операциялар мен мәліметтер
бір ел ішінде жүретін жүйе және оның есеп айырысу осы елдік ұлттық
валютамен жүргізіледі.
Ашық экономикалық жүйе – бұл ел ... ... ... қатар
халықаралық байланыстар енетін жүйе, ал онымен есеп айырысу шетелдік
валюталарды пайдалануды талап етеді.
2 – ... Оның ... ... ... мен ... нысандары сияқты критерийлер жатады. Осы критерийлер бойыннша 4
экономикалық жүйе бөліп ... ... ... ... ... ... жүйеге қатынастар ғасырлар бойынша қалыптасқан дәстүрлер мен
әдет-ғұрыптар негізінде құрылатын жүйелер жатады.
Басқарушылық-әкімшілік жүйе – мемлекеттік меншікке, директивалық баға
қалыптасуына, орталықтандырылған ... ... жүйе ... ... жүйе – ... ... ... айырбасына, жеке
меншікке, еркін баға қалыптасуына бәсекелестікке негізделеді.
Аралас ... жүйе – ... ... ... ... ... ... ұштастыратын жүйе.
3-жіктелім өнеркәсіптік төңкеріс және қазіргі ҒТР сияқты сипаттарға
негізделген.
Бұл жіктеу бойынша 3 экономикалық жүйе ажыратылып ... ... ... ... ... ... ... жүйе – бұл ауыл шаруашылығы, шаруашылық жүргізудің
табиғи нысаны және қол еңбегінің басымдылығымен сипатталатын жүйе.
Индустриялық ... жүйе – ірі ... ... ... ... ... бар жүйе.
Индустриядан кейінгі (постиндустриалды) – экономикалық жүйеде басты
ресурс – ақпарат, экономиканың жетекші саласы - өндірістік емес ... ... ... мақсаты – адам және оның өзіндік мүмкіндіктерін жүзеге
асыруына жағдай жасау ... ... ... ... жүйе ... негізгі үш мәселесін шешеді:
не, қалай және кім үшін?
|Не? | ... ... ... және ... бір ... |
| | ... ... ... ... мен ... |
| | ... ... ... |
| | | ... | ... ... тауарлар мен қызметтердің таңдап |
| | ... ... ... қандай қосылысымен, |
| | ... ... ... ... өндірілуі керек? |
| | | ... ... | ... ... ... мен қызметтерді кім сатып |
| | ... өзі үшін ... таба ... ақы ... |
| | ... ... алынған тауарлар мен қызметтерден |
| | ... ... ... ... ... ... ... үш сұрағы
Экономикалық жүйенің өндірістік мүмкіндіктері пайдаланылатын
ресурстардың сиректігімен шектеледі. Ресурстар шектеулі болғандықтан, қоғам
таңдау жасау керек. Кез ... ... ... ... таңдаудың
балама екендігімен байланысты.
Балама таңдау дегеніміз - шешімдер мен ... ... ... ... құны бойынша таңдау, яғни тауар немесе қызметті ... осы ... ... ... алу үшін ... ету ... болатын басқа
тауарлар мен қызметтердің санымен анықталады.
Экономикалық жүйелердің тиімділігінің салыстырмалы талдауы
Әрбір экономикалық жүйеде экономикалық басты үш мәселесі шаруашылық
жүргізу ... ... ... ... ... шығындар мен
нәтижелер мөлшерінің сәйкес болуын көздейді.
Экономикалық өмірдегі шығындар мен нәтижелер әр түрлі. Тиімділіктің
мынадай түрлері ажыратылып жүр:
а) ... ... ... ... ... ... ... еңбек, капитал, материалдармен (еңбектің өнімділігі, қор қайтымы,
материал ... ... ... ... тиімділік, бұнда нәтиже жалпы ағымдағы шығындармен қатынасады
(рентабельность).
Сонымен ... ... ... ... ... ... (издержки)
да ажыратылып жүр. Кез келген экономикалық процесс мәмілелері (сделки)
сериясы болып табылады, олардың жүзеге асырылуы трансакциялық шығынмен
байланысты.
Трансакциялық шығындар – айырбас ... ... ... ... ... мен ... шығындар, экономикалық жүйе
неғұрлым жақсы ұйымдастырылса, трансакциялық шығындар көлемі соғұрлым кіші
болады.
Экономикалық жүйе элементтерінің экономикалық ықпал етуі институттар
көмегімен жүзеге асырылады.
Институттар - ... ... ... ... ... ... реттеп отыратын формаланған ережелер мен формаланбаған
нормалар. Институттарды таңдаудағы басты ...... ... жеткізу болып табылады.
Институттар жасалуында мемлекеттің ролі зор. Нарықтық экономикадағы
мемлекеттің басты міндеті – бизнес жүргізу және бәсекелестік үшін жағымды
шаруашылық жағдайлар тудыру.
Экономикалық ... ... ... ... ... мына ... ... байланысты:
1) экономиканы қажетті ақша мөлшерімен қамтамасыз ету;
2) сыртқы ... ... ... ... ... ... деген қажеттіліктерді
қанағаттандыру.
Институционалдық өзгерістер процесі
Жоғарыда көрсетілген үш функция – ... ... ... ... ... ең ... ... (максимумы) және реалды нарықтық
экономикада істеп жүргенінің ең кіші ... ... ... қалыптасуына бiрқатар жағдайлар қажет.
Бiрiншiден, бұл экономикалық субъектiлердiң ... ... ... ... ... жеке меншiктi қосқандағы
барлық меншiк түрлерiне бiрдей сүйенетiн шаруашылық әрекеттерi ... ... ... ... сол, ... кiм жауапкершiлiкке ие екенiн, және бұл үшiн ... өнiм ... ... босату кере екенiн айқын анықтау.
Үшiншiден – бұл тауар өндiрушiлердiң таза бәсекелестiгi. Бәсекелестiк
– бұл шаруашылық ... дем ... ... ... Ол ... өндiрiстiң сәйкес құрылымын құруды қажет етедi. Нарықта
тауардың әр түрiн өндiрушiлердiң ... ... ... тиiс. ... ... тәжiрибелерге ескертпелер жасау арқала қолдану
қажет.
Берiлген жағдайлар меншiктiк ... ... ... ... бiрқалыпты механизмнен нарықтыққа ... ... ... ... ... алу және ... ... шаруашылық әрекеттердiң еркiндiгiн, өндiрушiлердiң
тәуелсiздiгiн және экономикалық жауапкершiлiгiн ... ... ... ... ... өте күрделi мәселе.
Жекешелендiру және демонополизациялау, әлемдiк экономиканы ... ... ... ... ... ... құру - ұзақ процесс.
Бағаның либерализациясын олардың жетiстiктi жүруiнiң алғы ... және ... ... ... да ... ... ... нақты алғы шарты болалады.
Адамзат қоғамы өзiнiң дамуында ... ... ... ... және ... да. Олар негiзгi экономикалық мәселелердi
шешудiң ... ... ... әлсiз дамыған елде ... ... ... жүйе ... ... µрпақтан ұрпаққа ауысқан салт- ... ... мен ... және ... ... ... ... Игiлiктер,
өндiрiс технологиясы тiзiмi, ... ... ... дәстүрге
негiзделiнедi. Индивидуумдардың (жеке адамдардың) ... ... және ... ... ... ... олар ... құрылыстың тұрақтылығына және салт-дәстүрiне
сәйкес келмейтiндiктен бұл жүйелерге қиындықпен кiредi.
Командалық экономика
Негiзгi экономикалық мәселелер ... ... ... ... Бұл жерде барлық ресурстар мемлекет меншiгiнде. Орталықтандырылған
экономикалық жоспарлау - үй шаруашылығынан бастап мемлекетке дейiн барлық
деңгейдi ... ... бөлу ұзақ ... ... ... ... экономика
Нарықтық экономикада негiзi экономикалық сұрақтарға не? қалай? және
кiм үшiн? ...... ... ... және ... ...... сұраныспен, ақшаның дауысқа салумен шешiледi.
Тұтынушы не үшiн ақша төлегенi тұрғанын өзi бiледi. Өндiрушi қажет ... ... ... ... тiлегiн қанағаттандыруға тырысады.
“Қалай? ” - үлкен табыс ... ... ... ... Бағаны
орнату оған байланысу болғандықтан өндiрушi өз мақсатына жету үшiн ... ... ... ... және ... тиiс. Бұл үшiн ол, оның ... аз шығынмен тауар өндiруi қажет.
“Кiм үшiн? ” – жоғары ... ... ... шешiледi. Таза
нарықтық экономика ешқашанда болмағанын айта кеткен жөн.
Аралас экономика
Қазiргi кезгi ... ... ... ... ... Мұны ... ел ... мысалға ала отырып көрсетемiз.
Шведтiк жүйе мемлекеттiң экономикалық тұрақтылық пен табысты қайта
бөлудi ... ... ... ... ... ... Шведтiк
жүйенiң орталығы барлық - әлеуметтiк саясат табылады. Оның ... ... ... ... 50 %-не ... салықтың жоғары деңгейi
орнатылады. Нәтижесiнде елде ... өте аз, ... ... ... шамалы адамзаттардың әлеуметтiк қамсыздандыру деңгейi жоғары,
шведтiк компаниялардың экспорттық қабiлеттiлiгi ... ... ... ... сол, жоғары экономикалық ... ... ... және ... ... ... етедi.
Экономиканың Жапонды моделi жоспарлаудың және мемлекет әрекетiнiң
жеке ... ... ... ... (координациясымен)
ерекшелiнедi. Мемлекеттiң экономикалық жоспарлауы кепiлдемелi (индикативтi)
сипатқа ие.
Жоспарлар ... ... ... ... ... ... жеке ... икемделуiн және мобильденуiн
көрсетедi.
Американдық экономикада мемлекет экономикалық ойындар ережелерiн
бекiтуде, бiлiм ... ... ... ... ... роль ойнайды.
Бiрақ көпшiлiк шешiмдi нарықтағы жағдайға және ... баға ... ... ... құндылығы болып ресурстарды қолданудың тиiмдiлiгi
және өндiрушiлердiң экономикалық еркiндiгi табылады. Аралас экономика
ресурстарды тиiмдi қолдануға билiк етедi және қазiргi кезде технологияларды
енгiзуге мүмкiндiк ... ... ... экономикалық емес басты
аргументi – жеке бас еркiндiгi. Экономикалық мәселелердiң бiртектi жалпыға
бiрдей шешiмi жоқ екенiн ескере кетемiз. Әр ... ... және ... әртүрлi салт-дәстүрi бар қоғам өз ресурстарын тиiмдi пайдаланудың
әртүрлi әдiстерiн қолданады.
ҚР-ның әкімшілік-территориялық бөлінуі 14 облыс қызмет ететіндей етіп
ұйымдастырылған, олардың ішінде ең ... ... ... оның көлемі 42
мың.ш.км.
Аймақтық билік жүйесі облыстық, қалалық, ... және ... және ... мен ведомствалардың өкілеттілігіне
жіктелген. ҚР-ң ... ... ... ... құрылымы министерствалар мен ... және ... ... негізгілерін атап айтсақ: өнеркәсіптік ұйымдар мен
мекемелері; аулшаруашылық, аңшылық және ет ... және ... ... ... ведомтсвалары; көлік және байланыс
ведомтсвасы; ... ... ... және ... ... ... ұйымдары
мен мекемелері; сыртқы экономикалық қызмет ведомствасы, олардың төлем
балансы бойынша; Сыртқы сауда бойынша; ... ... ... ... ... ... ... мен ақша айналымы; сақтандыру және басқа да
қаржы органдары; ... ... ... ... және ... фискалдық органдар; құқық ... ... ... ... және ... ... бойынша бөлімшелері.
Жалпы экономикалық, макроэкономикалық және объективті тенденциялар
оңтайлы шешім қабылдауға, яғни ... ... ... ... ... ... ... көп мән берілді:
- экономикалық саясатқа, яғни шаралар жүйесі, ... ... ... жиынтығы. Экономикалық саясаттың негізгі
құрылымдық элементтері болып табылады: антициклді саясат, салалық
саясат, антимонопольді саясат.
Антициклді саясат, яғни әкімшілік ... ... ... ... ... таратудың негізгі мемлекеттік бюджет болып
табылады.
Салалық саясат мемлекеттің экономикалық саясатын қоғамдық өндіріс
облысынды жүргізудегі мақсаттары мен әсер ету ... ... ... ... ... экономиканың құрылымдылық-салалық стратегиясын анықтау;
- халық шаруашылығының жеке салаларының дамуындағы басымдылықтарды
негіздеу;
- көп салалы кешендері ... және дему ... ... ... ... ... ... бойынша шаралар жүргізу.
Антимонопольді саясат, яғни заңдылық актілер мен әкімшілік шаралар
жүйесі – бәсекелестік нарықтың орта мен тиімді нарықтың экономиканы ... ... ... ... таңдауғ негізделген әрбір сатып алушы
өз еркімен таңдау ... бар, ал ... ... еңбек және капитал
аферасын еркін таңдай алады. М.н.э. – сұранысты қанағаттандыруға
бағытталған жүйе.
Мемлекеттік антимонопольді саясат екі ... ... ... ... ... тіркеу;
- бәсекелестік ортаны бұзу формаларын шектеуге негізделген басқа
монополистерді реттеу.
Антимонопольді саясат бәсеке нарығында “ойын ... ... ... ... жиынтығын таратады.
Әдебиет: 1 нег. [9-14], 5 нег. [37-38], 6 нег. [34-36], 9 қос. [32-
33], 25 қос. [38-39].
1. Бақылау ... ... ... ... ... экономика мәні мен түсінігі.
3. Қазақстандағы макроэкономикалық көрсеткіштердің динамикасы.
4. Макроэкономикалық көрсеткіштердің дамуындағы басты тенденциялар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорытындылай келе, экономиканың ... даму ... ... ... ... ... көзіміз жетті. Экономиканы
мемлекеттік реттеу әр елде әр деңгейде жүргізілгенімен қазіргі кездегі
аралас экономикалық дамуда міндетті түрде экономикалық реттеу жүргізіліп
отырады. Экономиканы мемлекеттік ... өз ... ... ... ... ... ететін салаларын мемлекеттік қолдау арқылы және ұлттық
экономиканың негізгі көрсеткіштері мен туындап отырған экономикалық
мәселелерді реттеуді жүзеге ... ... ... ... ... екі ... ... бар екендігіне көзіміз жетті. Олар экономиканы
мемлекеттік реттеудің тікелей және жанама әдістері. Мұнда тікелей әдістер
көбінесе әкімшілік рететудің сипатын ... ал ... ... ... нарықтық
экономиканы реттеудің тиімді құралдарын пайдалануды көрсетеді. Жанама
әдістер арқылы ... ... ... ... келмей, керісінше
олардың маңызды және стратегиялық салаларын ынталандыру мен қолдауды жүзеге
асырады. ... ... ... жанама әдістері Қазақстан
Республикасы үшін маңызы жоғары болып табылатындығына көзіміз жетті.
Өйткені бүгінгі таңдағы мемлекеттің даму бағдарламалары, ... және ... ... даму бағдарламаларының, Ұлттық банктің ақша-
несие саясатының, мемлекеттің фискалды-бюджет саясатының барлығы осы
экономиканы жанама реттеу әдістері ... ... ... ... ... құралдарының бірі болып
табылатын мемлекеттік бюджет, мемлекеттік қаржылардың басқа да ... ... көзі ... ... ... табылады. Сондықтан мемлекеттің
қаржы ресурстарын қалыптастырудың негізгі көзі – салық жүйесі және оның
басты функцияларының бірі болып табылатын ... және ... ... субъектілерге салынатын тура және жанама салықтардың құрамы мен
мөлшері болып табылады.
Сонымен, Ұлттық банк жүзеге асыратын ақша-несие саясаты ұлттық
экономиканың дамуының тиімділігін реттейтін ... ... бірі ... Бұл ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Қаржы саласының бүгінгі таңда ТМД елдері бойынша ең дұрыс
қалыптасқан және әлемдік талаптарға сай ... ... ... жүйе болуымен
және елдің ақша-несие саясатында 2002 жылдардан бастап негізгі басты мақсат
ұлттық валютаның тұрақты деңгейін және оның ... ... ету ... көре ... ... ... ... оның iшiнде экономиканың
шикiзаттық емес бағытындағы салаларда жұмыс iстейтiн экспортқа бағдарланған
өндiрiстер индустриялық-инновациялық саясаттың басымдықтары болып табылады.
Ұзақ ... ... ... шешу ... ... көп қажет
ететiн және жоғары технологиялық өндiрiстердi дамыту үшiн жағдайлар жасауға
ерекше көңiл бөлу қажет.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Государственные регулирование рыночной экономики / Под. ... Р.П. СПб, ... С.Б. ... Оқу ... “Ақша айналысы және несие” – Алматы,
Қазақ университетi, 2004 ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. ... ...... ... ... С.Н. – ... микро- и макроанализ. Учебно-
практическое пособие. – М.: Дело, 2009г.
5. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – Спб: Питер Ком, 2009 ... ... Б.Ж. ... және ... ... Оқу ...... -
2003ж.
7. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 ... ... ... «Мемлекеттің дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның
қазіргі кездегі салық жүйесінің ерекшеліктері» // Қаржы-Қаражат,
2008, № 8
9. Қазақстан Республикасы үкіметінің ... ... ... ... ... ... Купешова Сауле Телеухановна / “Теория и практика инновационного
процесса в переходной экономике Республике Казахстан,” –
диссертация, ... 2006 ... ... ... / ... ... ...
Алматы: Қазақ унивеситетi. – 2008 г.
12. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики
и других направлениях деятельности Национального ... // ... №10, - 2005 ... ... ... Республикасының Индустриялы-инновациялы
дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы» –
Алматы, 2003 ж
14. Досниязова А.К. «Инфляционное таргетирование: SWOT-анализ» //
Банки Қазахстана, №10, - 2010 ... Н. Ә. ... ... ... ... барынша қабілетті 50
елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1
наурыз.
16. ... И., ... А. Роль и ... ... бизнеса
в решении ... ... ... 2004г. №5 ... ... М. ... препятствия деятельности
субъектов малого ... №8, ... ... Б. ... ... и ... ... малого
бизнеса РК// Саясат. №11, 2009ж.
19. Алматы ... ... ... және орта ... дамыту
мен қолдану жөніндегі комитеттің сандық мәліметтері.
20. Алматы облыстық СК 1-Н, 2-Н 2008-2009жж. есебі.
21. Кораткова .Э.М."Антикризисное управление" ... ... ... ... ... ... ... өзекті
мәселелері".Алматы экономика 2006г
23. Берденова Ә,Құбаев.Қ.Е,Кәрібай .А.Ш."Қазақстанның мемлекет ретінде
қалыптассуы мен экономиканың даму негіздері" ... ... ... .Э.А."Антикризисное управление" ТАНДЕМ 2007г
25. Смағұлов.С.С,Айдарбеков.Е.А."Әлеуметтік – ... ... 2008 жылы ... және 2009 ... алда ... ... Бақанас 2008г
26. Айвазян.З.,Кириченков."Антикризисное управление принятие решений на
краю пропасти "проблемы теорий и пратики управления-2009 №9.
27. Ашимбеков.М. Казакстанская ... 2009г- 6 ... ... ... ... ... 2006 №3. ... государственного
управление".
29. Чиркин.В.Е."Государственное управление" Юристь 2007г
30. Камали.Қ.М."Сыртқы экономикалық ... ... ... ... 2006г ... халықаралық жағдайлар".
32. Ақиқат 2006 №1"Ирак дағдарысының сабақтары".
33. ҚазЭУ-хабаршысы 2007 №8.
34. Қазақстан ... ... ... ... әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың ең ... деп ... ... ... ... Астана, 6 ақпан
2008 ж.
35. Қазақстан Республикасының 2007 – 2024 ... ... ... көшу ... Астана, 2006 ж.
36. Қазақстан Республикасының 2015 ... ... ... ... ... Республикасы Президентінің 2006 жылғы ... N 167 ... ... Астана, 2006 ж.
37. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... Президентінің 06 сәуір 2007
ж. №310 Жарлығы. Астана , 2007
38. ... М.У. ... ... в ... системного
анализа // Саясат, №2, 2009.б. 58.
39. Алпысбаева С.Н. Региональный рынок: закономерности формирования и
развития. - Алматы, Ғылым, 2007.- с. ... ... П.И., ... А.С. Региональные проблемы ... ... - ... ... 2003.- с. 428
41. Эльдиев М. Экономическое регулирование ... в ... // ... ... ... предприятий. - 1999 № 11. - с. 9
42. Суспыцин С.А. Принципы и ... ... ... ... государственной поддержки регонального
развития // Регион: экономика и социология. - 2001 (1.- с. ... ВРП за ... гг: ... ... ... ... по рассчету ВРП. - Агенство РК по статистике, 20.06.2000.
44. Мамыров Н.К., Ихданов Ж. . ... ... ... ... ... - Алматы, Экономика, 1998. - с.84
45. Курс экономической ... ... ... / под ... М.Н. и ... Е.А. ... 1996-624 с.
46. Эсберг К.Т. Курс финансовой науки. –Санкт-Петербург, 1913. –113 с.
47. ... В.Д., ... К.К ... Учебник. –Алматы, 2001. –512
с.
48. ... ... ... ... ... финансов
Республики Казахстан.
49. Воронин А.Г., Лапин В.А., Широков А.Н. ... ... ... ... ... ... А.Г., Лапин В.А., Широков А.Н. ... ... ... –СПБ., 1992. –540 с.
51. Поляк Г.Б. Развитие местных бюджетов в условиях новых ... ... ... ... обзорная информация.
–М., НИФИ, 1998. –146 с.
52. Хурсевич С.Н. Использование нормативного подхода ... ... ... –1996. -№10. –С. 7-9.
-----------------------
Жанама реттеу
Тікелей реттеу
Экономиканы индустриалды-инновациялы реттеу
Ресурстарды ... ... мен ... ... шаралары
Баға мен табысты реттеу
Орталықтандырылған күрделі қаржы жұмсау
Лимиттерді бекіту
Мемлекеттік сатып алу ... ... ... ... -несие саясаты
Салық саясаты

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«мемлекеттің экономиканы қаржылық реттеу жүйесіндегі салықтық реттеу және оның Қазақстан Республикасының қазіргі жағдайындағы ерекшеліктері»74 бет
Алматы қаласындағы экономиканы мемлекеттік реттеу24 бет
Алматы қаласындағы экономиканы мемлекеттік реттеу ерекшеліктері56 бет
Дамыған және дамушы елдердің экономиканы мемлекеттік реттеуі18 бет
Мемлекеттің экономиканы реттеу11 бет
Мемлекеттің қаржы жүйесі және оның экономиканы реттеудегі рөлі25 бет
Нарықты экономиканы мемлекеттік реттеу9 бет
Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу13 бет
Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеу.33 бет
Нарықтық экономиканы реттеу жүйесіндегі мемлекеттік бюджеттің маңызы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь